Vài năm qua thì hay cái là ai cũng hiểu từ khoá phát triển bản thân và thấy nó quan trọng, nhưng chắc mỗi người hiểu mỗi kiểu, có người hiểu rõ nhưng chắc cũng nhiều người hoang mang, mơ hồ hoặc hoảng loạn vì cụm từ này. Nay tôi tập hợp những câu hỏi tôi thường nhận về chủ để phát triển bản thân và gom lại trả lời cùng một lúc cho mọi người dễ theo dõi nhé.  1. Phát triển bản thân là gì? Tánh tôi thì làm gì cũng phải đơn giản, dễ hiểu, vì phức tạp chỉ làm cho người ta hoảng loạn và rối ren thôi chớ chả giúp được gì cho ai. Cho nên giờ tôi định nghĩa phát triển bản thân bằng vài cách. Cách nào hơp nhất với bạn thì bạn dán nó lên bàn học, bàn làm việc của mình để nhắc nhở bản thân 2026 là năm bản lề của phát triển bản thân OK hôn? Phiên bản đơn giản và generic - xài chung được cho tất cả mọi người: Phát triển bản thân là quá trình mỗi người tự học, tự rèn luyện để sống tốt hơn, làm việc tốt hơn và trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình theo thời gian. Vậy thôi đó! Cuối cùng là tự mình chịu trách nhiệm học, tự tạo kỷ luật để rèn luyện bền bỉ cho bản thân ngày qua ngày, mỗi ngày tốt hơn hôm qua một chút, năm nay tốt hơn năm ngoái một chút. Nghe dễ ợt mà! Phiên bản cho người khoái cười: Phát triển bản thân là hôm nay vẫn vậy, nhưng mai bớt ngu hơn một chút , Không phải thành người khác, mà là thành phiên bản mình đỡ mệt hơn, biết mình sai sớm hơn, sửa nhanh hơn và ít cãi hơn. Phát triển bản thân là cuộc đời vẫn khó, nhưng mình đỡ hoảng. Kiểu vậy! Phiên bản GenZ: Phát triển bản thân là upgrade chính mình để sống đỡ mệt, làm việc đỡ ngu và không bị cuộc đời dắt mũi, là biết mình yếu chỗ nào để không tự trap bản thân, là học kỹ năng để không bị “out meta”, là hiểu cảm xúc để không toxic với mình và người khác, là mỗi năm nhìn lại thấy: “Ờ, mình lớn thiệt.” . Phát triển bản thân KHÔNG phải là trở nên hoàn hảo, so sánh mình với người khác hay chạy theo thành công của ai đó mà là hiểu mình, sửa mình, nâng cấp mình.  Vậy là đủ rồi ha?  2. Vì sao cần phát triển bản thân? Giờ không cần giải thích dài dòng, chỉ cần đặt vài câu hỏi xem đây có phải là những thứ bạn muốn không. Nếu câu trả lời là muốn thì bạn nên bắt đầu phát triển bản thân đi để có được, đạt được, nắm bắt được những điều bạn muốn. Bạn có muốn tìm được việc mình thích, mình giỏi, lương cao, môi trường xịn sò không? Bạn có muốn vẽ được lộ trình phát triển nghề nghiệp, sự nghiệp và lèo lái được hành trình này không? Bạn có muốn được làm việc tự do khắp nơi trên thế giới, được gỗ global không? Bạn có muốn bản thân vững vàng, tự tin trước mọi sự thay đổi, biến động, bất định của thời cuộc và thế giới không? Bạn có muốn tự tin bước vào tương lai phía trước không? Bạn có muốn bản thân có thể chủ động thiết kế, quản trị và hoàn thành những ước mơ trong cuộc sống và sự nghiệp của mình không? Bạn có muốn thành công theo định nghĩa thành công của bản thân không?  Rồi, muốn thì đó là những lý do cần phát triển bản thân nhe.  3. Phát triển bản thân bắt đầu từ đâu? Ngay từ chữ bản thân nó đã trả lời rồi. Bản thân là chính mình. Cho nên phát triển bản thân phải bắt đầu từ chính mình chớ không có đi tìm kiếm vật vã gì ở ngoài kia hết. Giờ mình vẽ cái lộ trình từng bước vầy cho dễ hiểu nha. Mục tiêu rõ ràng cho năm 2026. Cuối cùng bạn muốn đạt được điều gì? Đọc lại bài này: 5 câu hỏi mục tiêu cho năm 2026: https://www.nguyenphivan.com/post/5-câu-hỏi-mục-tiêu-cho-năm-2026   Clarity - sự rõ ràng trong mục tiêu, cách tư duy và lựa chọn. Đọc lại bài này: Những câu hỏi clarity - Giúp bạn biết mình muốn gì và đưa ra lựa chọn: https://www.nguyenphivan.com/post/những-câu-hỏi-clarity-giúp-bạn-biết-rõ-mình-miuốn-gì-đưa-ra-lựa-ch%E1%BB%8Dn Audit bản thân: tự mình kiểm tra lại xem để đạt được mục tiêu đề ra theo lộ trình đã đề ra thì bản thân mình đang thiếu tư duy, kỹ năng, thói quen, sức khoẻ thể chất và tinh thần như thế nào? Đọc lại bài này: Phát triển bản thân không còn là lựa chọn: https://www.nguyenphivan.com/post/phát-triển-bản-thân-không-còn-là-lựa-ch%E1%BB%8Dn Lên kế hoạch học & rèn luyện những thứ mình đang thiếu để đạt được mục tiêu đề ra: tư duy, kỹ năng, thói quen, sức khoẻ tinh thần và thể chất. Kề hoạch cần ghi rõ học gì, ở đâu,, khi nào bắt đầu, khi nào hoàn thiện, khi nào cần review và lên kề hoạch tiếp theo.  Action - Hành động: nghĩ gì nghĩ, viết gì viết, cuối cùng không có chuyện gì xảy ra nếu không có hành động. Cho nên, quan trọng là thực hiện cái gạch đầu dòng đầu tiên, chập chững bước những bước đầu tiên, dấn thân dù vẫn còn câu hỏi chưa giải đáp. Thời này chuyện gì cũng phải bắt đầu rồi từ từ dò đường chớ kiếm đâu ra một con đường quang tạnh và thẳng tắp từ đầu đến cuối. Không có đâu. Vừa đi vừa dò đường nhe.  4. Nên tập trung phát triển những kỹ năng nào? Mỗi người chúng ta đều đang ở những giai đoạn khác nhau trong cuộc sống. Tôi khác. Bạn khác. Và tất cả chúng ta đểu khác vì chúng ta có giấc mơ và định hướng khác nhau, tài năng bẩm sinh khác nhau, điểm mạnh thề yếu khác nhau, môi trường khác nhau, background - bối cảnh cá nhân khác nhau, nguồn lực và quan hệ khác nhau, vv. Cho nên, hoàn toàn không có một công thức chung nào về phát triển bản thân cho tất cả mọi người. Cho nên, tùy giai đoạn, nhưng nhìn chung nên ưu tiên: Tư duy (ví dụ học cách học, tư duy phản biện) Kỹ năng mềm (giao tiếp, quản lý thời gian) Kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng tương lai (AI, công nghệ, ngoại ngữ) Quay lại câu hỏi 3 - Phát triển bản thân nên bắt đầu từ đâu để xác định những chủ đề mà bạn cần phát triển trong từng giai đoạn cuộc sống và sự nghiệp.  5. Mất bao lâu để thấy kết quả khi phát triển bản thân? Mấy người hỏi câu này là thiếu kiên nhẫn đây. Mình đã định nghĩa phát triển bản thân là học, rèn luyện và tốt lên dần đúng không? Nếu thế thì lo học lo rèn đi chớ ở đó mà lóng nha lóng nhóng chuyện thành tích. Mà đã là tư duy và kỹ năng, thói quen thì nó đậm dần theo thời gian chứ có phải bật công tắc cái là có hay không đâu. Tất cả đều có level. Xong level 1 thì còn phải luyện cho lên level 2,3 này nọ chứ đâu có bao giờ có kỹ năng là xong, là hết, là không cần phải luyện nữa đâu. Cho nên, hoàn toàn không có mốc thời gian cố định. Tuỳ vào mức độ tập trung và quyết tâm của của từng người mà thời gian có thể khác nhau. Tuy nhiên, trung bình và thông thường sau 2–4 tuần  bạn sẽ thấy thay đổi về nhận thức và thói quen, sau 3–6 tháng  bắt đầu thấy kết quả rõ ràng về kỹ năng và hiệu suất. Quan trọng nhất là duy trì đều đặn  chứ không phải tốc độ. 6. Làm sao để không bỏ cuộc giữa chừng? Đâu tiên và quan trọng nhất là bạn phải hiểu rõ, thấm nhuần tinh thần học cả đời, không bao giờ tốt nghiệp khi nói về phát triển bản thân. Không ai là đứng trên đỉnh vinh quang của phát triển bản thân cả. Ai ngưng học, dừng lại, mất lửa hoặc tự cao là mình hay thì cũng là lúc họ bắt đầu bị bỏ lại phía sau trên hành trình cả nhân loại đang tiến về phía trước. OK không?  Xác định tinh thần đó xong thì bạn nên tự dỗ dành mình để luôn có và còn động lực phát triển nè. Một là đặt mục tiêu nhỏ thôi, dễ đạt được, thời gian không quá dài nếu không sẽ rất ngán. Làm gì cũng vậy, có kết quả và được chúc mừng thì cũng hứng hơn là làm hoài không thấy ánh mặt trời. Nhớ là mục tiêu phải đo lường được mới biết mình có kết quả không. Ví dụ bạn muốn nâng cấp khả năng ứng dụng Ai thì mình đặt mục tiêu là học và sử dụng thành thạo công cụ AI cho thiết kế bằng Canva chẳng hạn. Xong rồi thì tập trung học và sử dụng cho đến khi thành thạo thì là có kết quả. Vậy thôi! Nhớ theo dõi tiến độ học và đưa ra timeline khi nào học xong 1 khoá học chẳng hạn chừ đừng ầu ơ ví dầu, lý do lý trấu lung tung vì cái sự không hoàn thành của bản thân. Tốt hơn nữa là bạn nên có người, có cộng đồng cùng học và cùng theo dõi, nhắc nhở nhau. Hay ho hơn nữa thì có mentor người ta nhìn nhận khách quan và đánh giá cho mình.  7. Phát triển bản thân có cần tốn nhiều tiền không? Này là vũ khí biện minh của mấy người lười biếng nè. Xin thưa tôi học cả đời tới bây giờ hầu như chẳng có tốn đồng bạc nào. Toàn là học từ công việc, dự án, đánh đổi vị trí công việc lương thấp hơn để học, và học qua sách, qua các khoá học hoàn toàn miễn phí trên mạng (MOOC - khoá học mã nguồn mở), học bằng cách tự tìm hiểu, mày mò và sử dụng, vv. Đương nhiên, nếu bạn có tiền để đóng các khoá học chục triệu trăm triệu thì chúc mừng bạn. Nhưng không có tiền cũng chả sao. Cả đời này các khoá học tính bằng tiền cộng lại của tôi không biết tới vài trăm triệu chưa nhưng tôi vẫn phát triển bản thân như vũ bảo đấy thôi. Đừng mang tiền ra làm hàng rào chắn để biện minh cho sự lường biếng của mình nhe.  8. Người bận rộn có thể phát triển bản thân không? Khi bạn nói mình bận rộn quá không có thời gian phát triển bản thân nghĩa là bạn đang có vấn đề về phát triển bản thân. Người có kỹ năng quản lý thời gian thì không ai bận rộn đến nỗi đó hết. Bạn nên đi học lại kỵ năng này đi. Nó là một phần cơ bản trong category kỹ năng mà ai cũng cần phải học trong hành trình phát triển bản thân đó.  Ngoài ra, ngày nay học là micro-learning - học từng chút mỗi ngày. Bài học online người ta cũng chia nhỏ ra sẵn cho bạn rồi, chỉ cần 15-30 phút mỗi ngày thôi. Bớt bớt lướt mạng 4-5 tiếng lại là có thời gian thôi chớ khó gì. Hơn nữa, học bây giờ là đa kênh chứ đâu phải chỉ vô lớp online, offline mới là học. Học là làm. Học là xung phong tham gia dự án. Học là đọc sách, nghe podcast, cập nhật tin tức và tài liệu từ các nguồn chính thống, là tham gia các workshop, follow mentor, vv. Ai thích và học nhanh được bằng cách nào thì mình làm theo cách đó. Cho nên, dẹp luôn chữ bận rộn ra khô tự điển của mình đi. Người biết phát triển bản thân là người càng ngày càng rảnh vì họ trở nên ngày càng hiệu quả.  9. Có nên so sánh bản thân với người khác khi phát triển bản thân? Ủa, mình vừa nói với nhau xong. Mỗi người chúng ta đều đang ở những giai đoạn khác nhau trong cuộc sống. Tôi khác. Bạn khác. Và tất cả chúng ta đểu khác vì chúng ta có giấc mơ và định hướng khác nhau, tài năng bẩm sinh khác nhau, điểm mạnh thề yếu khác nhau, môi trường khác nhau, background - bối cảnh cá nhân khác nhau, nguồn lực và quan hệ khác nhau, vv. Nếu vậy thì so gà với vịt, cam với chuối để được kết quả gì? Phát triển bản thân là so mình với ta để thấy mình của hôm nay tốt hơn hôm qua một chút, tuần này xịn hơn tuần trước chút, năm nay đỡ hơn năm trước chút. Vậy là phát triển rồi, phát triển theo cột mốc thời gian và sự nỗ lực của chính bản thân. Đừng bắt chước người ta đem mình ra so với người này kẻ kia chi cho nó drama như mạng xã hội?  10. AI có vai trò gì trong phát triển bản thân? Ôi trời ơi, câu này là trúng ổ luôn rồi. Từ khi có AI và công cụ AI, tôi cảm thấy mình trở thành siêu nhơn. Những chuyện trước đây chỉ nghĩ được, viết ra, brief cho người khác thì giờ tôi ưu tiên làm với AI trước. Nguyên cuốn sách Go Global sẽ ra mắt cuối tháng 1/2026 tôi làm với AI tất cả các vấn để về thiết kế, nhạc, hình ảnh, video, vv và xài chủ yếu là các công cụ free để demo cho các bạn thấy là không phải có tiền mới học và cập nhật đâu. AI giờ thành đồng nghiệp, assistant collab rất nghề với tôi trong hành trình phát triển bản thân rồi.  Nhưng nhớ là, AI chỉ là công cụ. Công cụ thì không quyết định và lựa chọn được cho ai. Bạn vẫn cần kỹ năng, tư duy, thói quen. Còn AI nó chỉ giúp con người ta học và làm việc nhanh hơn, hiệu quả hơn, nâng cấp hơn mà thôi.  11. Khi nào nên thay đổi kế hoạch phát triển bản thân? Kế hoạch đương nhiên là thay đổi được và cần thay đổi khi có biến, khi có thay đổi về mới trường và định hướng. Nếu bạn cảm thấy mục tiêu không còn phù hợp, hoàn cảnh sống hoặc công việc thay đổi, mất động lực hoặc không thấy tiến bộ thì việc điều chỉnh là bình thường và cần thiết. Đừng hoang mang khi mọi thứ hoặc có thứ gì đó nó bất ổn. Bất ổn chính là cơ hội để thay đổi và tiến bộ hơn. Người ta chỉ học và học nhiều nhất khi có biến thôi. Khi mọi thứ xoay vần theo quỹ đạo, một ngày như mọi ngày thì bạn làm gì có động lực hay sự ép buộc nào để suy nghĩ, tìm tòi và học thêm cái mới?  Bởi vậy, ai thấy thay đổi là phiền toái, là khó khăn, là áp lực chớ riêng tôi, người cực kỳ pro phát triển bản thân thì luôn thấy thay đổi là cơ hội.  12. Một người “phát triển bản thân tốt” là người như thế nào? Trước hết chắc là người nhận thức được tầm quan trọng của phát triển bản thân và quan trọng là phát triển cả đời, không bao giờ ngừng lại. Như tôi thì tôi rất rõ điều này nên không lúc nào là ngừng học. Biết tại sao mình cần phát triển bản thân rồi thì tiếp theo là biết phương pháp. Làm gì cũng có phương pháp, cách làm hiệu quả hết chứ không phải lao vào làm từa lưa một cách thiếu logic. Còn cách làm thì mình đã trả lời ở trên rồi đúng không? Thứ 3 đối với tôi là khả năng cam kết và hành động, không làm theo phong trào, không vì đu trend mà làm theo bạn bè cho có. Không làm thì thôi, làm thì phải kiên gan bền chí và làm cho tới cùng. Chỉ vậy thôi thì đương nhiên bạn sẽ thành công trên hành trình phát triển bản thân vì phát triển bản thân hoàn toàn không bẩm sinh. Nó là quá trình bản thân bạn học, rèn luyện và tốt hơn mỗi ngày.  Soạn sẵn nguyên cái sớ FAQ: Câu hỏi thường gặp về phát triển bản thân sẵn cho mà còn không làm nữa thì thôi luôn, bótay.com . Còn 2026 nó có biết điều, đàng hoàng với bạn không thì phải coi bạn đối xử với bản thân 2026 thế nào. Phát triển hay không là chuyện nhà mình, chuyện của mình, đừng ngó nghiêng qua nhà hàng xóm.

Hồi xưa, ai nhận thức và biết cách phát triển bản thân thì người đó tạo dưng được cho mình cái gọi là lợi thế cạnh tranh, nghĩa là họ sẽ trở nên giỏi hơn, xịn sò hơn, xuất sắc hơn trong mắt nhà tuyển dụng. Còn ai làm chủ, tự doanh mà biết cách phát triển bản thân thì đương nhiên trở nên linh hoạt, biết cách giải quyết vấn đề và sáng tạo hơn trong cách cận hành. Vậy, nghĩa là người biết phát triển bản thân sẽ luôn thành công hơn, và đó là secret sauce - bí mật đã bật mí nhưng không phải ai cũng biết cách nắm bắt. Nhưng đó, là hồi xưa. Bây giờ, phát triển bản thân không còn là lựa chọn để có thể phát triển xa hơn, qua mặt đám đông. Giờ, nó là survival skill - kỹ năng sống còn. Bạn nghĩ đi, có thứ gì trong những năm qua từ sau Covid mà nó còn bình thường nữa không? Mô hình kinh doanh thay đổi, yêu cầu kết quả thay đổi dẫn đến yêu cầu công việc thay đổi. Việc thì nhiều lên, nguồn lực ít đi, sa thải hàng loạt, yêu cầu năng lực và năng suất ngày càng cao hơn, phải biết sử dụng công nghệ và collab với AI, vv. Từ người chỉ biết làm một thứ, mà làm một thứ còn chưa giỏi, bỗng dưng bạn bị ép vào thế đa zi năng, biết đủ thứ, rành công nghệ, biết cách lèo lái hoàn thành công việc trong mọi thay đổi, dù hành trình quẹo trái rẽ phải không biết đường đâu mà lần. Đã vậy, môi trường làm việc và kinh doanh ngày càng thử thách, khó khăn và bất định hơn, cho nên bạn lại còn phải trở nên vững vàng hơn, bền bỉ hơn, kiên trì hơn, linh hoạt hơn, tự lực hơn….  Đòi hỏi kiểu đó là có quá đáng cho một con người hay không? Đã đi làm áp lực, về nhà loay hoay, xã hội rối ren toàn chuyện loạn luân vô đạo lý là muốn xỉu rồi. Giờ lại còn đòi hỏi tùm lùm tà la, vượt qua tầm với nữa thì một con người nhỏ bé làm sao ứng phó cho kịp, cho nổi, cho vừa lòng mấy người? Có điều, bạn chỉ có vài giây để giận dỗi thế gian thôi, rồi lại phải cắm cúi quay về quỹ đạo, chỉ vì phát triển bản thân không còn là lựa chọn mà đã trở thành kỹ năng sinh tồn của thế kỷ này, đặc biệt là ngay lúc này, khi mọi thay đổi đều mang tính bản lề, khi những khái niệm lạ lẫm ngày xưa chưa từng nghe như doanh nghiệp 1 người, AI Agent - tác nhân AI, nhà máy, cửa hàng không người dần trở nên quen thuộc.  Vậy, nếu phát triển bản thân là kỹ năng sinh tồn thì bạn đã biết cách phát triển bản thân chưa? Năm 2023 tôi có viết bài “Phát triển bản thân là làm gì trên blog và đạt kỷ lục hơn 13 ngàn người đọc, cho thấy đây đã là từ khoá quan trọng với nhiều người. Bạn có thể đọc lại bài này ở đây: https://www.nguyenphivan.com/post/phát-triển-bản-thân-là-làm-gì . Bước vào năm 2026 này, tôi biết chắc đây sẽ lại là từ khoá sống còn nhất đối với bất kỳ ai, dù bạn đang đi học, đi làm hay tự doanh, vì tương lai phía trước đang đòi hỏi những ai muốn tồn tại cùng nó những đòi hỏi cực kỳ mới, gay gắt và mệt cái là không cho thời gian chuẩn bị. Cho nên, bắt đầu từ bài này, tôi sẽ viết 1 loạt bài về phát triển bản thân từ nhiều khía cạnh để giúp các bạn tự mình có thể đặt mục tiêu, xây dựng lộ trình phát triển và đo lường sự tiến bộ của chính bản thân mình. Hy vọng đây sẽ là món quà năm mới ý nghĩa nhất, giúp bạn tìm thấy mình trong hiện tại, vượt qua mọi sự mơ hồ, hoang mang, lúng túng hay bế tắc giữa quá khứ và tương lai.  Trong khuôn khổ bài mở đầu, chúng ta sẽ bắt đầu từ câu hỏi nền tảng nhất, những lĩnh vực cốt lõi cần tập trung khi phát triển bản thân là gì? Tư duy - Mindset  Con người mình chỉ khác máy là mình biết tự tư duy chứ không vay mượn suy nghĩ từ nhà người khác. Làm gì cũng vậy, vấn đề không phải là làm gì mà là tại sao làm và làm cách nào. Mà muốn trả lời được 2 câu hỏi này thì phải biết cách tư duy. Các bạn trẻ và cả nhiều bạn không còn trẻ hay bị dính chấp vào chuyện làm gì, xong vẽ ra cho cả đám thứ để làm, rồi lao vào làm có vẻ hăng say và bất chấp để rồi cuối cùng không rõ mình đạt được điều gì. Khi bạn làm làm quá mệt mà ảnh hưởng và tác động của nó không tới đâu thì bạn sẽ mau nản, mất động lực và bỏ cuộc. Khi bạn không hiểu tại sao mình phải bắt đầu thì làm sao bạn có thể kết thúc? Khi bạn không rõ mặt mày của thành công nhìn nó ra sao thì làm sao bạn có thể tạo thành công? Cho nên, thứ quan trọng và thiết yếu nhất bạn cần phát triển không phải là kỹ năng hay kiến thức mà chính là tư duy.  Tư duy nói một cách đơn giản dễ hiểu là cách chúng ta suy nghĩ, hiểu vấn đề và đưa ra quyết định. Vậy thôi đó mà nó lợi hại vô cùng, vì nó đưa cho bạn cái bản đồ, cái lộ trình, định hướng để bạn đưa ra bất kỳ quyết định hay lựa chọn nào trong đời. Trời ơi! Vậy nghĩa là khi bạn có tư duy thì bạn đã có tool để lèo lái cuộc đời và sự nghiệp mình rồi còn gì. Không học và phát triển nữa thì tự mình tước đi của bản thân vũ khí thành công. Giờ mình vẽ cái danh sách những loài tư duy cơ bản mà một người cần phát triển thử coi nó có cái gì nha. Top 10 đi: Growth mindset - Tư duy mở Ownership Mindset - Tư duy làm chủ Life-long learning - Tư duy học tập suốt đời Goal-oriented mindset - Tư duy mục tiêu System thinking - Tư duy hệ thống Problem-solving mindset - Tư duy giải quyết vấn đề Long-term thinking - Tư duy dài hạn Value-creation mindset - Tư duy kiến tạo giá trị  Design thinking - Tư duy thiết kế  Critical thinking - Tư duy phản biện Nếu muốn đọc thêm về cách tư duy này bạn có thể hỏi AI hoặc tìm kiếm bằng từ khoá + Nguyễn Phi Vân để tìm bài viết của tôi vì tôi đã viết rất nhiều về đề tài này. Cuối tháng 1/2026 tôi cũng sẽ xuất bản sách liên quan đến đề tài phát triển bản thân, trong đó viết rất nhiều về tất cả các chủ đề tư duy, kỹ năng, năng lực theo cấp độ cho hành trình sự nghiệp và phát triền của một con người.  Kỹ năng - Skills Ai cũng nói phải có kỹ năng này kỹ năng kia. Vậy kỹ năng là gì? Đó chính là khả năng làm một việc nào đó tốt lên nhờ học hỏi và luyện tập. Vậy thôi đó! Đừng quá áp lực khi nghe từ kỹ năng nữa nhe. Đơn giản dễ hiểu thôi mà. Kỹ năng không phải là bẩm sinh, mà là thứ bạn học được, luyện được, và cải thiện dần theo thời gian. OK chưa? Ai cũng có thể có kỹ năng hết chớ không ai sinh ra là có kỹ năng. Cho nên, đừng đổ thừa và phàn nàn. Đây là thứ bạn học được, phát triển được. Ai luyện công càng giỏi thì kỹ năng level càng cao vậy thôi. Không có gì thần thánh ở đây cả. Biết nói rõ ràng thì gọi là có kỹ năng nói. Biết quản lý thời gian thì gọi là có kỹ năng quản lý quỹ thời gian. Biết làm việc với người khác thì gọi là có kỹ năng làm việc nhóm….  Kỹ năng khác kiến thức chỗ nào? Nếu bạn biết lý thuyết về cách bơi thì gọi là có kiến thức. Nhưng biết lý thuyết chưa chắc đã làm được. Chừng nào bạn bơi được thì gọi là có kỹ năng bơi. Một kỹ năng thường gồm 3 phần: hiểu việc cần làm, thực hành nhiều lần, làm ngày càng tốt hơn. Mà kỹ năng thì vô tận nhe mọi người. Bạn muốn level mình tới đâu thì kỹ năng sẽ nâng cao tới đó. Tuy nhiên, cơ bản nhất cho người đi làm thì ít ra cũng cần có những kỹ năng sau: Kỹ năng giao tiếp Kỹ năng quản trị quỹ thời gian Kỹ năng giải quyết vấn đề Kỹ năng làm việc nhóm Kỹ năng tự học Kỹ năng thích nghi và linh hoạt Kỹ năng quản lý cảm xúc Kỹ năng quản trị bản thân Kỹ năng làm việc độc lập Kỹ năng sử dụng công nghệ & AI Thói quen - Habit Thời này cái khổ nhất của các bạn trẻ là sự mau chán. Làm gì chưa quen đã chán, chưa xong đã bỏ, chưa học được gì đã vội rời đi. Trong khi đó, tư duy và kỹ năng lại là thứ cần được rèn luyện và tốt dần theo thời gian. Đâu phải có cây đũa thần đâu mà vẫy một cái có kỹ năng. Những thứ càng cần có thời gian thì lại càng trở thành mission impossible - điệp vụ bất khả thi với các thế hệ trẻ sau này. Mà không biết cách biến việc rèn luyện này thành thói quen để bền bỉ phát triển thì không có cách nào đạt được. Cho nên, vai trò của kỷ luật và rèn luyện thói quen trở nên cực kỳ quan trọng giúp bạn đi được đường dài, bền bỉ và đến đích. Nhiều khi, chẳng cần thông minh giỏi giang gì, chỉ cần bền bỉ thôi là rùa đã thắng thỏ rồi. Muốn thành công thì ít ra mình cũng phải có thứ mà người ta không có. Thời này thì bền bỉ là một loại trí thông minh có thể đưa bạn đi xa. Chỉ cần tốt hơn 1% mỗi ngày thì ăn chắc là rồi bạn sẽ bỏ xa người khác trên hành trình về đích. OK chưa? Phát triển sức khỏe thể chất & tinh thần Có câu nói này nghe xong hết hồn nè, “Khi bạn khoẻ mạnh, bạn có hàng ngàn vấn đề. Nhưng khi bạn ngã bệnh, bạn chỉ có một vấn đề”. Rồi, nghe xong thì bạn muốn mình có 1 vấn đề hay hàng ngàn vấn đề?  Làm gì làm, không ai có thể làm được bất kỳ điều kỳ diệu nào trong đời nếu họ không khoẻ khăn về cả thể chất lẫn tinh thần. Đặc biệt là thời nay khi sức khoẻ tinh thần ngày càng trở nên quan trọng đối với giới trẻ. Cơ thể không bệnh mà trí bệnh, tâm bệnh thì còn gian nan hơn, vì tâm bệnh thì trước sau thể chất cũng ngã bệnh theo. Có bao giờ bạn thấy ai bị trầm cảm, rối loạn lo âu, stress, OCD, rối loạn giấc ngủ, rối loạn cảm xúc, rối loạn ăn uống, ADHD, vv mà đầu óc minh mẫn, phát triển phơi phới và thành công vang dội chưa?  Cho nên, ngoài tư duy, kỹ năng, thói quen thì quan trọng không kém là nhận thức và phát triển sức khoẻ thể chất và tinh thần. Top 10 cho người đi làm ở đây cho bạn tham khảo theo checklist của tôi nhé: Ngủ đủ & đúng giờ Vận động thể chất đều đặn Ăn uống cân bằng  Quản trị cảm xúc trong công việc Xây dựng và duy trì các mối quan hệ tích cực Quản lý stress một cách chủ động Quản trị năng lượng cá nhân Thực hành giao tiếp cảm xúc & phản hồi tích cực  Chăm sóc sức khoẻ tinh thần chủ động Không so sánh tiêu cực và tự gây áp lực không cần thiết Rồi, mình vừa đi qua 4 category, 4 mảnh ghép các chủ đề mà bạn cần nhận thức và phát triển để gọi là phát triển bản thân. Thiếu thứ nào cũng không xong. Nếu đã là phát triển bản thân thì phải làm cả 4, cùng một lúc, có thể mỗi giai đoạn cuộc đời hay sự nghiệp bạn tập trung một vài gạch đầu dòng trong từng loại chứ cũng không nên áp lực bản thân quá mức. Quan trọng là sự cam kết, độ bền và thói quen theo dõi, nâng cấp mỗi năm. Biến nó thành một chủ đề bạn cần review - xem lại và lên kế hoạch hàng năm trước thềm năm mới. Dần dà, nó sẽ biến thành một phần không thể thiếu như oxy ta thở mỗi ngày. Chúc các bạn năm 2026 chân cứng đá mềm, vững vàng hơn trên hành trình mình mong muốn.

Rất nhiều bạn nhắn tin hỏi, em nên quyết định hay lựa chọn thế nào? Đi hay ở? Tìm việc ở Việt Nam hay nước ngoài? Đi du học hay tiếp tục học ở Việt Nam? Xin việc hay startup? Ở lại làm việc tiếp ở công ty này hay ra đi? Vân vân và vân mây mây. Cấu trúc các câu hỏi rất giống nhau, em nên lựa chọn ra sao giữa các lựa chọn và em nên quyết định thế nào giữa ngã ba đường.  Khi bạn liên tục đặt câu hỏi mình nên quyết định ra sao hay lựa chọn thế nào, vấn đề cốt lõi là bạn chưa rõ về định hướng của bản thân. Do đó, thay vì tự tư duy về lựa chọn, bạn phải liên tục đi hỏi người khác ý kiến về việc bản thân phải làm sao. Trên thực tế, người khác không ai rành hoàn cảnh của bạn bằng bạn, và dù người ta sử dụng kinh nghiệm và trải nghiệm bản thân để đưa ra cho bạn một dấu chỉ, đó cũng chỉ là dấu chỉ dựa trên sự hiểu biết hạn hẹp của người ta về bạn, về hoàn cảnh và tình huống của bạn. Một ý kiến dựa trên sự hạn chế về dữ liệu chưa bao giờ là một ý kiến phù hợp nhất. Cho nên, cách tốt nhất để bạn đưa ra lựa chọn và quyết định là xây dựng clarity - sự minh triết trong định hướng của bản thân hay nói cho dễ hiểu là biết rõ mình muốn gì. Trong bài chia sẻ này, tôi sẽ dựa trên trải nghiệm cá nhân để chỉ cho bạn cách tự mình tìm ra sự minh triết đó, biến nó thành ngôi sao Bắc Đẩu chỉ đường cho chính bạn trong mọi trường hợp cần phải lựa chọn hay ra quyết định sau này. Dựa vào bản thân trước đã. Còn ý kiến của người xung quanh là để tham khảo, không phải để follow 100%.  Để có clarity, bạn tự đặt và tự trả lời cho mình những câu hỏi sau: Điều quan trọng nhất, cần thiết nhất, sống còn nhất đối với tôi ngay bây giờ là gì? Bạn chỉ trả lời cho bản thân mình nên phải cực kỳ thành thật, đừng lơ lửng và hão huyền. Chân chạm đất thì đầu mới chạm vào thực tại. Nếu trong thời điểm này thứ bạn cần nhất là tiền để sống, để tồn tại, để lo cho gia đình thì hãy thành thực với bản thân. Chỉ như vậy bạn mới biết mình cần phải làm gì. Trả lời đúng câu hỏi này thôi. Còn những thứ xa vời hơn như mong muốn, giấc mơ, khát khao gì đó thì mình để sau ha. Có thể ở đây bạn nghĩ ra nhiều thứ. Tạm thời, bạn hãy chọn 1, chọn đúng thứ quan trọng nhất mà thiếu nó bạn không tồn tại và không vận hành được mà thôi. Với một số người là tiền. Với một số người nó có thể là kiến thức, bằng cấp, kỹ năng, công việc, vv.  Có bao nhiêu cách để có được, đạt được điều quan trọng, cần thiết nhất, sống còn nhất trong câu hỏi thứ nhất? Đây là lúc bạn suy nghĩ và viết ra tất cả những cách có thể giúp bạn có được, kiếm được, đạt được điều bạn vừa định danh ở trên. Ví dụ, nếu thiếu nhất là tiền thì trong hoàn cành hiện tại, có bao nhiêu cách có thể giúp bạn kiếm tiền? Ngoài làm thuê, bạn còn có thể làm gì nữa để kiếm tiền, kinh doanh online, làm KOC, làm thêm 1 job nữa, làm free-lance thêm, đi dạy thêm, làm tư vấn thêm, bán hàng đa cấp…. Dựa trên khả năng và điều kiện hiện tại của bản thân, bạn sẽ luôn có nhiều cách để kiếm tiền. Dù đó là gì, bạn thích hay không thích, hãy cứ viết ra hết. Ở đây, mình đang làm bài tập theo phương pháp brain dump - nghĩa là nghĩ sao nghĩ gì cứ viết ra hết một cách không overthinking hay phán xét. Có gì viết đó. Đơn giản là như thế. Trong những cách bạn vừa mới viết ra, top 3 cách phù hợp với hoàn cành, môi trường, nguồn lực, khả năng hiện tại của bạn là gì? Mỗi người sẽ đều có thế mạnh thế yếu khác nhau, hoàn cảnh, nguồn lực khác nhau. Do đó, lựa chọn của mỗi cá nhân sẽ hoàn toàn khác nhau, không ai giống ai đâu. Lựa chọn của tôi và bạn sẽ khác nhau. Lựa chọn của bạn và mentor của mình có thể rất khác nhau. Do đó, bạn phải suy nghĩ kỹ về hiện trạng của bản thân và dựa vào đó để đưa ra lựa chọn. Nhớ là, đừng bao giờ lựa chọn 1 cách tiếp cận nào phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài, ví dụ em chọn đi du học với điều kiện có người cho em tiền. Đó là một lựa chọn mang tính viễn vông vì nó không khả thi trong hoàn cảnh của bạn mà hoàn toàn phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài mà bạn hoàn toàn không có khả năng kiểm soát. Nhớ nhé! Hãy lựa chọn dựa trên tính khả thi mà bạn là người hoàn toàn có thể triển khai dựa trên nguồn lực và khả năng hiện có của mình. Trong top 3 bạn vừa xác định ở trên, 1 cách chính sẽ giúp bạn giải quyết 80% vấn đề bạn cần giải quyết là gì? Và 2 cách còn lại có thể là cách phụ, là ưu tiên 2 & 3 mà bạn có thể triển khai thêm để hỗ trợ bạn hiện thực hoá thứ bạn cần ngay bây giờ hay không? Sỡ dĩ tôi đặt câu hỏi như vậy là vì không Ià phải chọn 1 trong những cả. Bạn hoàn toàn có thể làm nhiều thứ cùng một lúc, nhưng phải thật rõ ràng đâu là chính đâu là phụ. Khi tất cả là chính thì không có gì là chính. Khi tất cả không xếp thứ tự ưu tiên rõ ràng thì không ai biết phải tập trung vào đâu và phân bổ thời gian và nguồn lực thế nào. Cho nên, luôn cho mình cơ hội xếp hành chính phụ và khả năng làm song song nhiều thứ, trừ phi bạn xác định mình chỉ muốn tập trung vào 1.  Bốn câu hỏi trên đây là 4 câu hỏi cho thực tại. Câu hỏi tiếp theo là câu hỏi đưa bạn vào tư duy dài hạn. Thứ bạn đang cần và tập trung vào làm có phải là thứ bạn mong muốn theo đuổi trên chặng đường tiếp theo không? Nếu là phải thì bạn sẽ tập trung tiếp tục phát triển bản thân thế nào để trở nên giỏi hơn, giỏi nhất trong việc mình đang làm? Nếu câu trả lời là không thì đâu mới là thứ bạn mong muốn hướng đến trong tương lai và để đạt được điều đó trong tương lai bạn cần chuẩn bị những gì? Bao giờ cũng vậy, tất cả chúng ta đều phải giải quyết các vấn đề hiện tại và có clarity - sự minh triết trong định hướng tương lai. Câu hỏi này nhằm giúp bạn hiểu rõ việc mình đang làm và việc mình muốn làm là giống hay khác nhau. Nếu giống thì biết rõ mình cần làm gì tiếp theo để làm cho nó tốt hơn. Nếu không phải thì cũng rõ ràng về lộ trình cần chuẩn bị để đi đến tương lai mặc dù hiện tại vẫn còn bề bộn.  Không ai có thể hiện tại đăng đăng đê đê mà đi lo quấn quít với tương lai. Cũng không ai có khả năng chạm vào tương lai trong hiện tại mà lại đi loanh quanh với những emo không cần thiết. Cho nên, khi bạn có clarity về những gì bạn cần và muốn làm, bạn sẽ dễ dàng đưa ra quyết định và lựa chọn dựa trên dữ liệu chính xác và cập nhất nhất của bản thân. Và chính sự minh triết đó là ngọn hải đăng dẫn đường để bạn biết mình phải làm gì ngay bây giờ, mình phải chuẩn bị gì cho tương lai và định hướng tiếp theo sau những bộn bề hiện tại là gì. Chính sự clarity này sẽ dẫn dắt bạn để bạn tư duy đúng về lựa chọn và cam kết với lựa chọn của chính bản thân, không ai khác.

Chiều 31/12 năm cũ, mình còn ngồi họp với đối tác và đặt câu hỏi, mục tiêu năm 2026 là gì trong tất cả các kế hoạch mà họ đặt ra. Thông thường, ai cũng nhảy bổ vào kế hoạch, nói huyên thuyên về những gì mình sẽ làm, và nói kiểu ý tưởng sẽ làm như thế này kia chứ ít khi làm đúng theo logic why, how, what - Làm để làm gì, làm như thế nào rồi mới tới cụ thể là làm gì. Công ty tổ chức cũng vậy mà các cá nhân khi đặt kế hoạch cho bản thân cũng thế. Vấn đề chưa bao giờ là làm gì. Vấn đề là tại sao phải làm, làm để đạt được mục tiêu gì, làm để đóng góp như thế nào vào sự phát triển của bản thân, của công ty hay tổ chức. Đêm giao thừa chuẩn bị bước sang năm mới, mình cũng hỏi bạn teen nhà mình, 2026 có New Year resolution - quyết tâm năm mới gì không. Bạn trả lời là có, là phát triển business của bạn lên thành Omni-channel - đa kênh, và đang ráo riết tìm đúng người để hợp tác mảng online. Bạn nói, có mục tiêu nhưng phải đúng người mới làm, thà chậm, tìm đúng người rồi phát triển nhanh, còn hơn hối hả tìm không đúng người để rồi dự án tan hoang sau đó. Đó là một cách nghĩ mình tán đồng, chậm để nhanh còn hơn nhanh để chậm là như thế. Nhưng qua 2 cuộc trao đổi, một trong business và một ngoài đời, điều đọng lại vẫn là làm gì cũng phải có mục tiêu rõ ràng. Không biết do thế giới thay đổi nhanh quá, mọi thứ bất định quá, hay do sự gián đoạn từ môi trường bên ngoài ngày càng nhiều, nhanh, sốc đậm mà người ta ngày càng ngán phải đặt ra mục tiêu, đặt KPI cho những gì mình muốn đạt được. Đặt ra mục tiêu làm gì khi nửa đường thế nào cũng có chuyện và phải thay đổi mục tiêu đó, có khi là thay đổi 180 độ? Đó dễ hiểu sẽ luôn là cách đặt vấn đề của những người đang tìm cách thoát ly dễ hơn, lười hơn, đỡ vận não hơn. Nhưng nếu đặt vấn đề ngược lại, tại sao bạn đang làm chuyện bạn đang làm, làm để làm gì, có ý nghĩa gì, để đạt được cái quái quỷ gì thì bạn sẽ trả lời sao? Không lẽ nói mình làm vậy thôi chớ không có mục tiêu gì rõ ràng hết, làm để làm gì cũng không sure nữa? Nếu vậy thì làm để làm gì? Không lẽ mình sợ bị người ta chê rảnh quá nên làm cho status nó ghi là bận? Vậy thì thật ra bạn cũng đang hoang mang, lơ mơ chưa biết mình là ai và đang muốn làm gì…. Cho nên, trong cái bối cảnh bề bộn của xã hội và thế giới này, có thể cách làm, cách tiếp cận và thực hiện thì thay đổi bà thiên biến vạn hoá, nhưng không thể bỏ mục tiêu, vì bỏ mục tiêu rồi thì làm sao biết mình làm để làm gì. Mà đã không biết chữ why - làm để làm gì rồi thì làm để làm chi? Nói thiệt, thà không làm, chưa làm, và còn đang trong quá trình suy nghĩ còn hơn là lao vào làm mà không biết để làm chi. Sau đây, mình viết ra vài câu hỏi dẫn dắt để giúp bạn tự coach cho bản thân về cách đặt ra mục tiêu và dẫn dắt hành trình cho bản thân. Nói gì nói, người tốt nhất và phù hợp nhất để giúp bạn là chính bạn. Tất cả những ai còn lại, họ cũng có thể là người đến để giúp bạn có góc nhìn khác, đặt câu hỏi khác, tìm kiếm thêm những cách tiếp cận khác. Người cuối cùng phải quyết định và chịu trách nhiệm về quyết định của bạn là bạn, no one else - không ai khác, dù bạn có bỏ ra bao nhiêu tiền để trả cho mentor hay coach. Cho nên, những câu hỏi cơ bản thì cứ tự mình hỏi và tự mình trả lời thôi. Còn lại, vũ trụ giúp được thêm bao nhiêu thì giúp. Câu hỏi thứ nhất: Nếu có 1 danh sách những việc tôi muốn làm trong năm 2026 thì đó là gì? Ở đây bạn đừng over thinking, nghĩ ra thứ gì cứ viết thứ đó xuống, không phán xét, không đầu tư thời gian suy nghĩ, phản biện làm gì. Nghĩ sao viết vậy. Câu hỏi thứ 2: Đặt câu hỏi tại sao tôi lại muốn làm từng việc tôi vừa ghi xuống? Lý do là gì? Để đạt được kết quả gì? Để đóng góp cho mục tiêu gì? Ví dụ một việc bạn ghi xuống là học tiếng Anh, vậy thì tại sao bạn muốn học tiếng Anh? Vì bạn muốn có thể làm việc quốc tế chuyên nghiệp hơn? Vì muốn có thể giao tiếp khi đi nước ngoài với bạn bè đồng nghiệp để có thể xây dựng quan hệ tốt hơn? Vì để đi tiệc với vợ/chồng khi có người nước ngoài không cảm thấy bị tự ti? Dù lý do là gì, hãy cứ ghi ra và thành thật với bản thân mình. Chỉ khi bạn có động lực và mục tiêu rõ ràng thì bạn mới có thể kiên trì trên hành trình mình đã chọn. Còn nếu bạn học vì có ai đó nói là nên học thì trước sau bạn cũng sẽ bỏ cuộc khi mục tiêu lờ mờ và không tạo ra impact - tác động gì cụ thể hay quan trọng đến cuộc đời hay công việc của bạn. Ở đây, nếu không tìm ra câu trả lời cho bất kỳ việc gì bạn đã ghi xuống thỉ điều đó có nghĩa là thứ bạn vừa ghi xuống chưa phải là mục tiêu quan trọng đối với bạn.  Câu hỏi 3: Trong danh sách này, đâu là những việc mang lại tác động ngay, cần thiết với bạn trong hoàn cảnh hiện nay? Trong danh sách những mục tiêu bạn vừa ghi xuống ở trên và CÓ câu trả lời tại sao bạn lại muốn thực hiện nó, giờ bạn xếp hàng theo thứ tự ưu tiên đâu là thứ bạn muốn làm trước, làm sau. Con người mà, làm gì cũng phải có kết quả nhanh thì mới có hứng để mà làm tiếp. Cho nên, bao giờ cũng phải có quick win - chiến thắng tức thời. Cho nên, chuyện gì làm mang lại kết quả liền, sờ được chạm thấy thì mình làm trước để lấy tinh thần. Việc gì cần nhìều thời gian hơn, dài hơi hơn thì mình làm sau và chia ra thành từng chặn nhỏ để làm cho đỡ hụt hơi.  Câu hỏi 4: Sau khi đã xếp hàng theo thứ tự ưu tiên rồi, bạn chọn việc đầu tiên trong danh sách và đặt câu hỏi, để đạt được mục tiêu này, có những cách nào để làm? Thời này làm gì cũng có rất nhiều cách. Ví dụ, bạn muốn làm 1 cái website thì có thể đi tìm designer đặt hàng, cũng có thể tự làm trên nền tảng no-code như Wix, cũng có thể tự làm một phần cơ bản và thuê designer để nâng cấp nó theo thời gian. Cách nào thì còn tuỳ vào nguồn lực, khả năng, mục tiêu tạo website để làm gì của bạn. Một việc cần làm có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau. Không có thứ gì trên đời này mà chỉ có 1 cách cả. Cho nên, đừng tự làm khó mình bằng cách ép bản thân là nó phải như thế, rồi tự than phiền là hiện giờ mình chưa làm được vì không có hay chưa đủ nguồn lực. Đời này không ai có đủ tất cả mọi nguồn lực. Người ta chỉ thành công vì tự mình biết phải xử lý tình huống của mình như thế nào trong từng hoàn cảnh mà thôi. Người đổ thừa mình không có nguồn lực là người lười biếng, thiếu mục tiêu và động lực. Câu hỏi 5: Sau khi chọn cách tiếp cận rồi thì câu hỏi là mình sẽ bắt đầu làm những việc (task) cụ thể như thế nào để hoàn thành mục tiêu. Đây là lúc bạn lên kế hoạch, checklist rõ ràng, chi tiết, cụ thể với việc cần làm, thời gian cần hoàn thành, người chịu trách nhiệm. Nhớ là cái gì không đo lường được thì không bao giờ hoàn thành được. Cho nên, ghi việc cụ thể thì nó phải rõ ràng là làm xong thì mặt mũi nó ra sao, thời gian hoàn thành là khi nào, ai hoàn thành, càng cụ thể càng dễ thực hiện.  Mọi thứ trên đời đôi khi chỉ đơn giản là như thế, hỏi bản thân 5 câu hỏi để hoàn thành cho mình mục tiêu và kế hoạch của năm. Nếu tốt cho bản thân mà mình còn không làm thì đời này chẳng có cái thứ chi mình làm cho nó ra hồn cả. Vậy nhé. 2026 có phải là năm của bạn không, có hứa hẹn điều gì hay ho tốt đẹp cho bạn không thì cũng còn tuỳ ở bạn, tuỳ bạn muốn gì ở nó, đặt ra mục tiêu gì cho nó và chuẩn bị hành động để thực hiện những việc đó thế nào. Bằng không, mình sẽ lại kết thúc năm với những sự mơ hồ và câu hỏi sao tôi chưa làm được điều gì cả. Năm mới, vài tâm sự đầu năm. Chúc cả nhà một năm 2026 sẽ rực rỡ hơn dù thế giới vẫn còn đang bất định.

Rất nhiều founder của doanh nghiệp vừa & nhỏ mình gặp tại Việt Nam giấc mơ lớn, thành tích học tập tính bằng tiền tỷ đầu tư ngang dọc vào nhiều khoá học khác nhau. Tuy nhiên, khi đặt câu hỏi hoặc tìm hiểu sâu vào doanh nghiệp thì kết quả thường same same, luôn vắng bóng những nền tảng cơ bản nhất về vận hành và quản trị.  Cơ bản ở đây là super cơ bản kiểu cấu trúc nhân sự, chương trình đào tạo hội nhập, qui định & qui trình kế toán, xây dựng & quản trị kiến trúc sản phẩm, quản trị hình ảnh thương hiệu, quản trị kho, quản trị dữ liệu khách hàng, vv. Cũng vì vậy, nhắm mắt cũng biết doanh nghiệp SME Việt không cần tái cấu trúc vì có cấu trúc gì đâu mà tái. Step 1 luôn luôn là Back to basics - trở về với những điều cơ bản nhất, xây dựng hệ thống những qui trình nền tảng nhất, và khó cháy tóc là triển khai & monitor - theo dõi việc triển khai những qui trình này.  Có 3 scenario - tình huống tôi hay gặp mỗi khi chơi con game Back to basics. Thứ nhất là thử thách đến từ chính founder. Có những bạn hoặc là bằng cấp siêu nhơn, hoặc là học nhiều khoá trăm triệu quá nên bị bệnh lơ lửng trên mây, nói chuyện trên trời, chân không chạm đất. Nghĩa là nhà không có móng nhưng toàn múa trên pent house tầng cao nhất. Tình huống này gập ghềnh thuộc hàng cao thủ. Khi đối tượng cái gì cũng biết, thứ gì cũng hiểu nhưng trên thực tế không có cái gì nó work trong tổ chức của họ. Nói chuyện back to basics với những người này cực khó vì họ không đủ khiêm tốn và nhẫn nại để nghe lại những điều cơ bản đến chán ngắt. Nhưng, ba thứ khô cứng khô còng, thiếu lung linh và lãng mạn đó nếu không put into place - đặt để xếp hàng ngay ngắn thì chả có cái quái gì khác nó work. Không đổ móng thì đừng hát những bài hùng ca hoành tráng để làm gì, trước sau cũng sụp.  Tình huống thứ 2 và thông dụng nhất là đội ngũ theo founder lâu năm, quen vận hành trong môi trường không hệ thống, bung bét vô kỷ luật quen rồi, giờ bị ép vào khuôn khổ thì chống đối, kiếm chuyện, gây khó dễ cho công cuộc cách mạng trở về với những kỷ luật cơ bản nhất. Họ kéo bè lập phái để chơi game chống đối, loại trừ những ai không cùng hệ vận hành, và tìm cách diệt tận gốc những dòng máu mới được đưa vào nhằm cải cách và thay đổi hiện trạng. Tình huống này rất khó xử. Founder mà không vững thì rất dễ bị nao núng trước trùng trùng khó khăn linh tinh leo teo được tạo ra để ngăn chặn mọi sự thay đổi có thể diễn ra. Là người ngoài cuộc và khách quan, tôi luôn thấy chắc 80% founder không đủ tỉnh táo để vượt qua cái ải “u như kỹ” này, và vì thế mà thất bại trong mong muốn nâng cấp và chuyển đổi.  Cuối cùng, phải kể đến nhân sự cốt lõi & năng lực đội ngũ. Tôi thường gặp 2 trường hợp, một là nhiều người nhưng không đủ người, hai là không có người & kiếm không ra người. Nhiều người nhưng không đủ người là đếm quân số đông như quân Nguyên, nhưng không có nhân sự cứng, cốt lõi để dẫn dắt thay đổi. Thành ra đông nhưng không có người làm vì năng lực tất cả đều có hạn. Nên tôi hay nói không cần một đoàn zombie. Trên thực tế chỉ cần ít quân, nhưng tinh nhuệ & đa năng là đủ. Giờ có quá trời quân AI rồi, cần chi đông người cho rối. Ở chiêu ngược lại thì, nhiều khi chỉ cần vài ba nhân sự cốt lõi thôi nhưng kiếm không ra, đôi khi do founder trước giờ không biết nuôi quân, cầm quân hay giữ chân nhân tài.  Nuôi binh ngàn ngày dụng binh một giờ mà. Mình không nuôi thì lấy đâu ra để xài? Nói về nhân sự thì không thể vô cửa hàng tiện lợi mà sắm được.  Câu hỏi là, đụng scenario như vậy thì có xử được không? Câu trả lời là, không bao giờ có giải pháp nào là copy paste theo công thức phổ thông cho doanh nghiệp. Mỗi doanh nghiệp & doanh chủ đều là một case rất khác. Và giải pháp hiệu quả đều phải bắt đầu từ việc hiểu rõ vấn đề & insight của từng case, dù đó là vấn đề của founder, của đội ngũ hay năng lực. Có điều, founder nên hiểu rằng, tất cả mọi giấc mơ đều bắt đầu từ hiện thực. Tất cả mọi điều vĩ đại đều dựa trên những cố gắng đời thường. Không có thành công nào chỉ dựa trên những vọng tưởng trên mây. Hãy trở về thực tại để hiểu rằng mọi thứ phải bắt đầu từ những điều cơ bản nhất…. Back to basics!

Rất nhiều bạn trẻ khi gặp vấn đề với sếp hay ib hỏi mình em phải làm sao. Ngẫm lại, đó giờ chắc cũng có nhiều bạn trẻ khi làm việc với mình cũng gặp vấn đề và đi hỏi người khác em phải làm sao. Hôm nay tôi sẽ lấy cách tư duy của mình để giải câu hỏi muôn năm này của người trẻ khi đi làm.  Khi bạn còn chập chững, nghề chưa vững, network chưa có, tâm chưa bình để nhìn rõ và lèo lái cảm xúc bản thân, bạn đừng đi tìm công việc mà hãy đi tìm sếp giỏi. Người ta chỉ lựa chọn được công việc như ý khi đã có đủ năng lực, cả năng lực chuyên môn lẫn năng lực vận hành độc lập, năng lực điều chuyển cảm xúc, khả năng giải quyết vấn đề xuất sắc và khả năng bền bỉ, vững vàng trong sóng gió. Bằng không, thì đừng lựa chọn công việc, struggle - chật vật với lựa chọn, rồi nản chí mà bỏ cuộc. Công việc chỉ có thể suông mượt khi năng lực của bạn đã đủ “flow” để quản trị & phát triển nó. Để hiểu hơn về flow, bạn hãy đọc bài này: “Không tìm thấy đam mê thì hãy tìm flow” - https://www.nguyenphivan.com/post/flow-passion-dam-me Vậy làm sao để biết mình đủ hay chưa đủ? Bạn chỉ cần đặt cho mình 3 câu hỏi như sau: Tôi đã có khả năng nhận bất kỳ đề tài, vấn đề nào từ sếp, không cần sếp giải thích hay chỉ đạo cụ thể vẫn có khả năng tư duy, lên kế hoạch và triển khai chính xác hay chưa? Nếu có thì bạn có năng lực chuyên môn. Nếu chưa thì bạn đang còn chập chững trong nghề. Khi gặp vấn đề về “quan hệ” hay chính trị công sở, tôi đã có khả năng tự mình hoá giải chưa, hay thường xuyên bị stress, bế tắc không biết phải làm sao? Nếu câu trả lời là có khả năng hoá giải, không hề stress chút nào thì bạn đã có EI - Emotional Intelligence - Trí thông minh cảm xúc để tự mình giải quyết các vấn đề cảm xúc của bản thân và biết cách lèo lái các mối quan hệ xã hội. Nếu chưa thì bạn cần học & rèn luyện thêm về EI & cần được mentor. Tôi đã có kỹ năng tự sắp xếp công việc, quản trị được quỹ thời gian và tiến độ dự án, công việc của mình một cách logic, khoa học, theo đúng deadline và lead time - thời gian chuẩn bị cho bản thân, biết cách điều phối cả thời gian và kết quả liên quan của đội ngũ những người cùng làm, cùng tham gia chưa? Nếu có thì bạn đã sẵn sàng và đủ năng lực vận hành độc lập. Nếu chưa thì bạn cần học thêm các kỹ năng như kỹ năng tổ chức, kỹ năng quản trị quỹ thời gian, quản trị dự án, quản trị quan hệ.  Rồi bạn thử hỏi và tự trả lời đi. Nếu câu trả lời là có hết thì bạn đủ sức tự mình lựa chọn công việc. Còn chưa thì có lẽ bạn đừng nên tìm công việc mà nên đi tìm sếp, vì sếp chính là người mentor tốt nhất cho bạn trong cả nghề nghiệp chuyên môn và những năng lực bạn còn thiếu để vận hành độc lập.  Nhưng đời này ít khi có sự hoàn hảo. Có khi, tìm được job bạn thích, theo mức lương bạn muốn thì lại không có được sếp giỏi và có tâm để mentor mình. Có khi tìm được sếp xịn thì job và lương lại không như ý. Nếu không có ý thức về việc bản thân muốn gì và cần gì trong thời điểm này thì đương nhiên ai đi làm cũng muốn lương cao. Được cả hai thì quá perfect. Nhưng khi không được cả hai mà đời bắt ta lựa chọn, nếu là tôi, tôi sẽ luôn chọn sếp giỏi để đi theo mà học. Còn chuyện lương lậu thì, khi mình đủ vững vàng, tiền đương nhiên sẽ đến. Còn trong thời gian còn chập chững đi học, tiền đủ nuôi sống bản thân là ấm lắm rồi. Hãy nghĩ là, mình đang được học bổng để đi học mà còn được trả lương nữa chứ.  Thông thường, tôi thấy các bạn trẻ hay bị lâm vào trạng thái cứ hễ sếp là mình bật chế độ phòng vệ, đề phòng, không giao tiếp và có chiều hướng chống đối. Cho nên, khi gặp vấn đề, thà đi hỏi người ngoài cách giải còn hơn là đi hỏi sếp. Kỳ thực, người ngoài dù có năng lực cỡ nào cũng không hiểu thấu tình huống và ngữ cảnh của vấn đề mà bạn đang gặp phải bằng người ở bên trong. Cho nên, cuối cùng, sếp trực tiếp của bạn mới chính là người phù hợp nhất để mentor cho bạn. Tìm sếp chính là tìm thầy. Khi hiểu ra điều này, và khi biết mình cần tìm thầy hơn là tìm việc, bạn sẽ dễ dàng định hướng đúng, chọn đúng và hành trình phát triển bản thân song song với phát triển sự nghiệp của bạn sẽ thuận gió hơn. Rồi một mai, khi bạn đã vững vàng rồi, hãy trả lại cho bản thân sự tự do lựa chọn, và quan trọng hơn nữa là, hãy trở thành sếp mentor của thế hệ tiếp nối. Đời có vay có trả, nhưng có khi không phải trả lại mà là pay it forward - trả về phía trước….

Thực tế là, rất nhiều doanh chủ của các nghiệp nhỏ & siêu nhỏ của Việt Nam đang có nguồn nhân lực vô hạn và lợi hại mà không biết xài. Ví dụ kể ba câu chuyện sau.  Chuyện thứ nhất: Tôi nhắn một bạn chịu trách nhiệm đào tạo tại 1 công ty siêu nhỏ kêu làm toàn bộ các module bài giảng cho chương trình huấn luyện hội nhập, và tôi nhận lại 1 bộ slide powerpoint siêu tệ. Hỏi biết xài Canva không, bạn trả lời chưa xài bao giờ. Vậy là phải bắt đầu hành trình chỉ cho sử dụng Canva với bao la mẫu thiết kế và cả AI hỗ trợ thiết kế để làm lại từ đầu. Chuyện thứ 2: Vì phải làm lại toàn bộ branding cho 1 thương hiệu, tôi  yêu cầu bạn sếp tìm phương án thiết kế lại logo và bộ nhận diện thương hiệu. Theo cách làm truyền thống, bạn tìm agency khác nhau thiết kế logo. Cuối cùng trả 2 lần kết quả đều rất underwhelmed - không chấp nhận được vì hoàn toàn không đúng brief. Vậy là, không còn thời gian để chờ đợi tôi phải collab với 1 bạn AI chuyên thiết kế và trả kết quả toàn bộ bộ nhận diện thương hiệu cực kỳ đẹp trong vòng không tới 60 phút. Bạn AI tôi sử dụng là loveart.ai .  Chuyện thứ 3: Tôi yêu cầu một team làm video để đào tạo các qui trình nội bộ cho đối tác nhận quyền. Team phản hồi phải mất rất nhiều thời gian và chi phí vì phải quay dựng, lồng tiếng, làm sub đồ chắc phải mấy tháng mới xong. Ủa? Vậy các nền tảng AI làm video sinh ra để làm gì? Ví dụ, tôi sử dụng Capcut, Pictory, Kling hàng ngày để làm video khi cần thì việc gì các bạn phải lui cui đi làm theo cách truyền thống nữa?  Và đó, chỉ là 3 trong vô số câu chuyện về sự thiếu cập nhật, hiệu suất làm việc kém của đa số doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ. Trên thực tế, các bạn có cả một đội quân nhân sự đủ ngành nghề và rất nhiều là free, không có tốn đồng lương nào để nâng cao chất lượng công việc và hiệu suất làm việc cho doanh nghiệp. Vấn đề là, rất nhiều doanh chủ không cập nhật, không biết có sự tồn tại và hoàn toàn không biết xài các AI tool này. Mình không biết, rồi nhân viên thì hên xui. Nhân viên biết được cái nào thì sếp đỡ cái đó. Còn nhân viên và sếp đều mù tịt thì lại tiếp tục loay hoay trong vòng xoáy thiếu nguồn lực nên làm gì cũng kém. Thế giới nói rất nhiều về doanh nghiệp 1 người. Việt Nam cũng bắt đầu manh nha nhắc đến. Nhưng doanh nghiệp 1 người chỉ có thể vận hành được khi người founder là người cực kỳ self-sufficient - đa năng, rất cập nhật về tech và sử dụng AI thành thạo.  Nếu thời đại này cho phép bạn có thể vận hành doanh nghiệp 1 người thì ta có nên ca cẩm về sự thiếu nguồn lực vì chỉ có vài ba hay vài chục nhân viên? Tôi hay còm với các founder là sao nhân sự rất nhiều nhưng quá thiếu. Thực tế là doanh nghiệp không thiếu nhân sự, nhưng cực kỳ thiếu nhân sự có kỹ năng cập nhật, dẫn đến tình trạng rất nhiều nhưng quá thiếu. Bạn có thể biện minh là do nhân sự Việt Nam nó thế. Tôi thì nghĩ khác. Tôi nghĩ nếu sếp mà mù tịt thì đương nhiên nhân viên sẽ mù tịt. Chỉ có sếp biết tự mình phát triển bản thân, học hỏi và cập nhật liên tục thì mới biết cách tuyển dụng, hướng dẫn và đào tạo được cho nhân viên giỏi.  Cũng có người sẽ nói nhưng em không biết học và cập nhật ở đâu. Tôi cho bạn 1 cái tip thật cũ khoai này nhé. Bất kỳ việc gì cần làm, việc đầu tiên không phải là tuyển người mà vô trợ lý Ai hỏi, việc này có AI Agent - tác nhân Ai nào hỗ trợ được không. 101% câu trả lời là có. Xong bạn cứ theo danh sách cho trợ lý AI để xuất mà thao tác thử cho đến khi tìm thấy tool nào hợp nhất với mình. Tuyển AI trước, tuyển người sau, và tuyển người là tìm nhân sự biết sử dụng AI để làm việc cho hiệu quả nếu cần. Trong cái thời người & máy collab này, cấu trúc nhân sự rất tinh gọn, cần 1 người sếp có cái đầu biết sắp xếp và cập nhật công nghệ, vài nhân sự tinh nhuệ, rành AI và thái độ làm việc đúng kiểu đa năng là xong. Bạn không cần cả một đội quân zombie chỉ để làm gì cũng thiếu người và không xong việc….  P.S.: Còn ai không biết bắt đầu từ đâu có thể theo dõi Channel AI Agent của tôi trên FB nơi tôi chia sẻ các Ai tool mà mình biết, đã thử nghiệm và sử dụng.

Oxford University Press vừa công bố từ khoá nổi bật của 2025 là từ Rage bait, tiếng Việt tạm dịch là Mồi nhử cuồng nộ. Rage bait  mô tả nội dung trực tuyến được thiết kế có chủ ý để kích động sự tức giận hoặc phẫn nộ, nhằm thu hút lượt xem, lượng tương tác và tăng traffic trên các nền tảng mạng xã hội. Đây không chỉ là từ thông dụng trong cộng đồng mạng mà còn là khái niệm được nhắc tới trong các cuộc tranh luận về quy tắc nội dung và sức khoẻ tinh thần trực tuyến. Oxford ghi nhận rằng mức độ sử dụng thuật ngữ này tăng gấp ba lần trong 12 tháng qua. Câu hỏi là, tại sao Rage bait lại được những nhà sáng tạo nội dung xài dữ như vậy? Sự gia tăng mạnh của “rage bait” trên toàn cầu không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà là kết quả tổng hợp của cấu trúc nền tảng số, tâm lý con người và bối cảnh xã hội hiện đại. Trong nền kinh tế chú ý, các nền tảng mạng xã hội tối ưu cho tương tác hơn là sự thật hay chiều sâu, khiến những nội dung kích thích giận dữ, phẫn nộ, sốc và bất bình tạo ra nhiều bình luận, chia sẻ và thời gian sử dụng hơn, từ đó được thuật toán ưu tiên phân phối và mang lại doanh thu quảng cáo cao. Đồng thời, về mặt tâm lý, não người phản ứng nhanh và mạnh hơn với các tín hiệu đe doạ, bất công hay xúc phạm bản sắc, khiến giận dữ dễ kích hoạt cảm giác “tôi đúng – họ sai” và thôi thúc hành vi phản ứng tức thì, điều mà rage bait khai thác triệt để bằng cách bỏ qua tư duy phản biện.  Hiện tượng này càng được khuếch đại trong một thế giới đang căng thẳng kéo dài bởi bất ổn kinh tế, phân cực chính trị, xung đột, khủng hoảng niềm tin và áp lực đời sống, khi con người vốn đã mệt mỏi và bức xúc chỉ cần một “mồi” nhỏ để bùng nổ. Song song đó, nhiều cá nhân và tổ chức đã học cách kiếm tiền từ phẫn nộ, biến rage bait thành chiến lược có chủ ý thông qua việc đơn giản hoá cực đoan, chia phe đúng–sai, bóp méo ngữ cảnh và đánh vào bản sắc nhằm tăng follower, traffic hoặc thao túng dư luận.  Tất cả diễn ra trong bối cảnh văn hoá đối thoại suy giảm, nơi tranh luận dễ trượt thành công kích cá nhân, bất đồng bị coi là xúc phạm, còn sự chậm rãi, đa chiều và trung lập thì không được thuật toán “thưởng”, khiến rage bait chiến thắng vì sự đơn giản, nhanh và dễ lan truyền. Nói tóm lại, rage bait bùng nổ vì nó nằm đúng giao điểm của thuật toán, cảm xúc con người và một thế giới đang chịu áp lực cao, trở thành triệu chứng điển hình của cách xã hội số hiện nay vận hành. Vậy câu hỏi tiếp theo là, làm thế nào để chúng ta bảo vệ con em mình khỏi rage bait khi tác động của nó quá khủng khiếp lên sức khoẻ tinh thần? Trong bối cảnh rage bait  đã trở thành “nhiễu nền” thường trực của không gian số, người trẻ không thể chỉ né tránh, mà cần chủ động xây dựng năng lực tự vệ về nhận thức và cảm xúc. Điều này bắt đầu từ khả năng nhận diện sớm các nội dung khiêu khích trong vài giây đầu thông qua những dấu hiệu như tiêu đề chia phe, đánh vào bản sắc, ít dữ kiện nhưng nhiều cảm xúc và kêu gọi phản ứng tức thì, để kịp dừng lại khi bản thân có thôi thúc phản ứng ngay.  Song song đó, người trẻ cần học cách quản trị cảm xúc, không để thuật toán dẫn dắt tâm trạng, bằng cách tránh bình luận hay chia sẻ khi đang giận, mệt hoặc căng thẳng, ghi nhớ rằng mỗi phản ứng cảm xúc đều vô tình “bỏ phiếu” cho thuật toán khuếch đại rage bait. Việc kỷ luật trong tương tác, im lặng có chiến lược trước những nội dung thiếu thiện chí, chủ động mute, unfollow hoặc block, đồng thời lựa chọn theo dõi những nguồn phân tích đa chiều và có dữ kiện giúp bảo toàn năng lượng trí tuệ và giữ quyền chủ động.  Quan trọng hơn, người trẻ cần liên tục nâng cấp tư duy phản biện, tự hỏi ai được lợi từ cơn giận của mình, dữ kiện và nguồn ở đâu, liệu có bị cắt ngữ cảnh hay bỏ qua góc nhìn khác, với mục tiêu không phải là đúng ngay mà là hiểu đủ trước khi phán xét. Cuối cùng, việc xây dựng một “vùng an toàn nhận thức” thông qua giảm doomscrolling ( Doomscrolling  là hành vi liên tục lướt mạng xã hội hoặc tin tức, dù biết nội dung chủ yếu là tiêu cực, gây lo âu hoặc căng thẳng, nhưng vẫn không dừng lại được), ưu tiên nội dung dài và sâu như sách, podcast, bài phân tích, cùng thói quen viết và suy ngẫm cá nhân, sẽ giúp nuôi dưỡng tư duy sâu, hàng rào vững chắc nhất chống lại rage bait.  Rage bait không chỉ đánh cắp sự chú ý, mà còn bào mòn khả năng suy nghĩ bình tĩnh. Cho nên, càng tránh xa những cuộc tranh luận vô nghĩa, người ta càng giữ được đầu óc sáng suốt để tập trung học tập & phát triển bản thân, giúp bản thân vững vàng hơn trong một thế giới ngày càng hỗn độn.

Đi làm thuê mà, chỉ có 3 cách để tồn tại, một là chơi chính trị giỏi, kéo bè lập phái để tranh giành hay bảo kê lợi ích cho nhau. Hai là an phận thủ thường, ai sao em vậy, em vô hại, chỉ biết làm tròn bốn phận của mình và đến đây chỉ để mưu sinh, cúi đầu phục tùng và “cam chịu” khi bị chèn ép hay thiệt thòi lợi ích. Ba là trở thành người xuất sắc, tạo ra giá trị và tự do trong lựa chọn của chính mình. Tự do nghĩa là bạn giỏi nghề, làm việc hiệu quả, có thương hiệu cá nhân cực kỳ giá trị nên người ta phải giữ bạn, vì ngoài kia bạn luôn được săn đón và có thể rời đi bất cứ lúc nào mà không hề sợ hãi chuyện đấu đá nội bộ.  Trong khoá học EI @work miễn phí trên blog, tôi có đề cập đến việc phải học được cách quan sát các mối quan hệ trong công sở. Ở đâu có con người, ở đó có chính trị. Con người vốn tham sân si mà. Luôn luôn sẽ có người muốn nhiều hơn, nhanh hơn nên sinh ra tranh giành, ghen ghét, mưu hại, lấn lướt để giành lợi ích. Cho nên, dù muốn dù không, dù muốn chơi hay không chơi, bạn cũng bị quăng vào cái ổ chính trị tại nơi làm việc, không cách nào tránh né. Cho nên, một là bạn phải trở thành game thủ giỏi, dẫn dắt cuộc chơi. Nếu không đủ nghề để dẫn dắt thì, tham gia như một follower và học cách chọn phe có “tiềm năng” sống còn dài hạn hơn để mà dựa dẫm.  Còn nếu đã chọn “trung lập”, thì nó cũng là 1 phe chính trị chứ không phải không có phe phái. Trung lập nghĩa là tôi không tham gia đấu đá, tôi không liên quan và giữ vững lập trường không ngả về phía ai. Bạn sẽ phải truyền thông rất rõ về vị thế “trung lập” của mình, học cách nhận thức và hành xử rất tế nhị với các bên để bảo vệ bản thân không bị nhúng chàm, bị vô ý rơi vào bẫy hay bị hiểu lầm đã mất đi sự trung lập. Vị thế này thật ra cũng mệt không kém vì lúc nào người ta cũng phải quan sát thời sự và giữ cho bản thân tỉnh thức để không bị vướng vào.  Cách thứ 3 là cách mà tôi hay động viên các bạn đi làm thuê hướng tới khi quá mệt mỏi và kiệt sức với ba cái trò chính trị công sở, là phải học cách lớn lên và lớn hơn cuộc chiến tranh hạt bụi. Khi mình lớn lên, trở thành người xuất sắc, người có brand cá nhân rồi thì bản thân sẽ có nhiều lựa chọn, trong đó có lựa chọn đứng ngoài tất cả mọi sự tào lao linh tinh kia để theo đuổi giấc mơ nghề nghiệp của riêng mình. Muốn vấn đề biến mất, một trong những cách vi diệu nhất là lớn lên và lớn hơn vấn đề mà. Nguyên tắc là như thế và hoàn toàn có thể áp dụng vào vụ án chính trị nếu bạn chọn không muốn tham gia. Chọn là vì bạn có khả năng và tư cách để chọn, vì bạn có con át chủ bài trong tay là khả năng được công nhận & thể hiện bằng kết quả rành rành trước mắt mọi người và lãnh đạo. Muốn vậy, bạn chỉ có 1 cách để thực hiện, là phát triển bản thân và hướng tới sự chuyên nghiệp, xuất sắc, cập nhật không ai theo kịp.  Tôi thì hơi khác một chút, không hoàn toàn thuộc vào ba loại nào trên đây, vì hành trình làm thuê của tôi được xác định rất rõ là để học cách trở nên chuyên nghiệp và quốc tế để sau đó tiếp tục làm doanh chủ. Do đó, môi trường đi làm trở thành trường đại học quan trọng trong đời. Với tư duy rất “entrepreneur - doanh chủ” và “học hỏi” đó, tôi xem chỗ làm là môi trường startup và pilot - thực nghiệm các ý tưởng mới của mình. Mà một khi đã xem đó là doanh nghiệp do mình làm chủ, dù là chỉ thực nghiệm, tôi đi làm thuê với tư duy hoàn toàn làm chủ. Cũng vì vậy, tôi trở thành một trong số ít những người không sợ nói ra sự thật trong tập đoàn. Một vấn đề nếu không nhìn vào nó dựa trên bản chất, dựa vào sự thật thì làm sao tìm ra được giải pháp phù hợp và giải quyết tận gốc?  May mắn là, cách này vào thời điểm đi làm thuê đó của tôi được 2 sếp lớn rất trân trọng, nên tôi hay được đặt cách cho “uống trà” mỗi lần về HQ - tổng hành dinh.  Mỗi buổi “uống trà” là một lần chia sẻ hết “sự thật” đang xảy ra ở ngoài kia, trên thị trường quốc tế của công ty, những vấn đề tôi nhìn thấy và những giải pháp tôi có thể nghĩ ra trong khả năng hạn hẹp của mình. Ông chủ tịch và anh Tổng giám đốc tập đoàn, với cái tầm của họ, đương nhiên sẽ có nhiều góc nhìn tổng thể và sâu sắc hơn tôi, sẽ chia sẻ với tôi và nhờ thế tôi học được rất nhiều từ họ. Mỗi buổi “uống trà” với tôi nó như một buổi coaching 1:1 vậy. Dễ gì mình được những người có tầm cỡ đó lắng nghe và phân tích giải pháp với mình. Cho nên, tôi cực kỳ trân trọng thời gian đi làm thuê này và luôn biết ơn họ, những người đã coach cho tôi được phát triển như ngày hôm nay.  Tôi thường xuyên nhận được tin nhắn của các bạn trẻ đi làm, gặp vấn đề chính trị công sở và không biết phải xử lý ra sao. Tôi nghĩ là bạn cần phải chọn và hiểu rất rõ vị thế của mình trong tổ chức, bạn chọn vị thế 1, 2, 3 hay như tôi coi như là 4? Khi đã rõ rồi thì cứ canh theo đó mà lèo lái hành trình công sở của mình. Đã chọn, thì làm cho tốt vai trò đó. Không có thứ gì trên đời này không làm gì mà được cả. Làm gì, dù ở vai trò nào, vị thế gì cũng phải tận tâm tận lực mới thành….

Khi xem phỏng vấn Elon Musk, khi nhận câu hỏi về quyển sách có tầm ảnh hưởng lớn nhất đến ông là gì, ông trả lời rất nhanh là cuốn “The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy” của Douglas Adams, tạm dịch “Cẩm nang du hành xuyên thiên hà”. Đây là là một tiểu thuyết khoa học viễn tưởng hài hước, kể về Arthur Dent — một người đàn ông bình thường may mắn thoát khỏi sự hủy diệt của Trái Đất và bị cuốn vào một hành trình hỗn loạn xuyên khắp vũ trụ. Cùng với người bạn ngoài hành tinh Ford Prefect và dàn nhân vật lập dị, Arthur liên tục đối mặt với những công nghệ kỳ quặc, các thế lực cầm quyền kém năng lực và những triết lý phi lý mang tính châm biếm xã hội loài người. Thông qua giọng văn dí dỏm và trào phúng, cuốn sách khám phá các chủ đề về ý nghĩa, quyền lực và sự nhỏ bé của con người, đồng thời nổi tiếng với việc đưa ra câu trả lời cho “cuộc sống, vũ trụ và mọi thứ” là con số 42 Trong The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy, con số 42 được tiết lộ là “câu trả lời cho Câu hỏi Tối thượng về Cuộc sống, Vũ trụ và Mọi thứ”, do siêu máy tính Deep Thought tính toán sau 7,5 triệu năm xử lý, nhưng rồi mọi người nhận ra rằng không ai thực sự biết câu hỏi tối thượng đó là gì. Vì vậy, 42 không mang một ý nghĩa cụ thể nào mà được xây dựng một cách cố ý phi lý, như một cách Douglas Adams châm biếm việc con người thường ám ảnh với những câu trả lời dứt khoát trong khi lại chưa hiểu đúng câu hỏi, rằng vũ trụ có thể không hề mang đến những lời giải thích đơn giản hay đầy ý nghĩa, và rằng “ý nghĩa sâu xa” nhiều khi chỉ là sự gán ghép chủ quan của con người. Sau này, Adams cũng xác nhận ông chọn số 42 đơn giản vì nó nghe bình thường và buồn cười, qua đó nhấn mạnh rằng con số này thực chất là một trò đùa về nỗi ám ảnh của nhân loại trong việc đi tìm ý nghĩa tối hậu. Bài học rút ra từ cuốn sách này là, khoan đi tìm câu trả lời khi bạn còn chưa biết cách đặt câu hỏi đúng. Câu trả lời có chất lượng hay không phụ thuộc vào cách bạn đặt câu hỏi, mà muốn đặt câu hỏi đúng thì phải có kỹ năng, phải học và rèn luyện chứ không phải tự nhiên mà biết. Trong đời, tôi đã nhận rất nhiều câu hỏi. Có câu hỏi đọc xong không muốn trả lời. Có câu hỏi nghe xong phải thốt lên, “Vây mà cũng hỏi nữa sao?”. Rất nhiều câu hỏi đặt ra vì người đặt câu hỏi quá lười suy nghĩ, không buồn nhích ngón tay để tự mình tìm hiểu trên mạng đầy thông tin và có sẵn câu trả lời, hoặc có khi họ chỉ lười suy nghĩ, quăng câu hỏi cho ai đó chỉ để bản thân khỏi phải mất công tìm tòi, suy nghĩ, tư duy. Cũng có câu hỏi mơ hồ, loanh quanh, chung chung đọc xong không biết trả lời ra sao vì nó quá lòng vòng. Cũng có người nói là muốn đặt câu hỏi nhưng nói vòng vo mãi mấy phút sau vẫn không biết câu hỏi là gì. Mà câu hỏi đặt không đúng, không rõ ràng, không đúng trọng tâm thì tìm đâu ra câu trả lời? Hơn nữa, đây lại là thời đại AI, nghĩa là ai biết đặt prompt - câu hỏi, đề bài càng tốt thì AI trả lại câu trả lời càng liên quan và chính xác. Thành ra, khoan vội vã đi tìm câu trả lời. Trước hết bạn cần học cách đặt câu hỏi. Vậy đặt câu hỏi như nào cho nó liên quan và hợp lý đây? Bạn có thể tham khảo 8 nguyên tắc sau đây: 1. Xác định rõ mục tiêu Trước khi đặt câu hỏi, hãy làm rõ bạn muốn đạt được điều gì: đưa ra quyết định, tìm kiếm insight, kiểm chứng hay hành động. Mục tiêu mơ hồ sẽ dẫn đến câu trả lời mơ hồ. 2. Đặt vấn đề, không chỉ nêu triệu chứng Tránh những câu hỏi bề mặt. Thay vì hỏi “Tại sao việc này không hiệu quả?”, hãy hỏi “Đang có những giả định nào trong cách giải quyết vấn đề hiện tại cần xem lại?” 3. Cung cấp bối cảnh và ràng buộc Nêu rõ thông tin nền, phạm vi và các giới hạn (thời gian, ngân sách, đối tượng…). Điều này giúp câu trả lời trở nên chính xác và có thể hành động. 4. Dùng câu hỏi mở để khám phá Những câu hỏi bắt đầu bằng như thế nào, tại sao, điều gì sẽ khuyến khích tư duy sâu hơn, giúp tìm ra nguyên nhân gốc rễ và các lựa chọn thay thế. 5. Tránh câu hỏi dẫn dắt hoặc thiên lệch Đừng lồng sẵn câu trả lời bạn mong muốn vào câu hỏi. Cách diễn đạt trung lập sẽ mang lại góc nhìn trung thực và giá trị hơn. 6. Làm lộ rõ các giả định Câu hỏi hay chỉ ra những định hướng, ví dụ:“Điều gì phải đúng thì chiến lược này mới thành công?”“Điều gì sẽ chứng minh rằng chúng ta đang sai?” 7. Hướng tới việc ra quyết định Một câu hỏi tốt giúp bạn tiến gần hơn đến hành động:“Chúng ta cần thông tin gì để ra quyết định?”“Nếu phương án này thất bại, bước tốt nhất tiếp theo là gì?” 8. Liên tục tinh chỉnh câu hỏi Câu hỏi đầu tiên hiếm khi là câu hỏi tốt nhất. Hãy dùng mỗi câu trả lời để làm sắc nét hơn câu hỏi tiếp theo. 42 - một con số không có ý nghĩa gì cả chắc chắn sẽ không phải là điều mà chúng ta đang đi tìm. Hy vọng là qua bài học trong cuốn sách này, bạn sẽ biết cách đặt câu hỏi trước khi cắm đầu và mải mê tìm kiếm điều mình còn chưa rõ câu hỏi chính xác mà bản thân cần đặt….

Sáng dậy, thấy có tin nhắn trên WhatsApp nên mở ra đọc. Hả? Tin nhắn đến từ Úc, của một người mà chắc 15 năm rồi không gặp mà cũng chẳng hề liên lạc, là một bạn hồi xưa là nhà cung cấp toàn cầu của tập đoàn mà mình đã từng làm việc. “Tôi đi cùng Keith. Và Keith rất muốn gặp lại Phi. Thời gian này Phi có ở Việt Nam không?” Hồi tôi còn đi làm thuê ở tập đoàn, Keith là Group CEO, quản hết toàn bộ các công ty con từ sản xuất, thương mại đến nhượng quyền và là cánh tay phải của ông chủ tịch. Hồi đó tôi chịu trách nhiệm thị trường quốc tế, văn phòng là ở trên mây nên rất ít khi về HQ - tổng hành dinh, chắc một năm chỉ đâu đó 1, 2 lần, và chủ yếu là về để tham gia huấn luyện cho các đối tác quốc tế mới. Xa mặt trời cũng có cái hay của nó, là hầu như không bị dính chấp vào những vụ án phe phái, chính trị công sở, chỉ biết cắm đầu làm việc. Team quốc tế rất ít người nhưng toàn siêu nhân. Team chỉ khoảng 10 người, quản lý hơn 100 thị trường trải dọc 4 khu vực khác nhau, ở những múi thời gian rất khác nhau, với văn hoá hoàn toàn khác nhau, mỗi thị trường mỗi tính cách và vấn đề. Vậy mà team làm như chơi, ai cũng căng tràn đam mê, làm không ai than mệt, vừa lo hỗ trợ đối tác khắp các quốc gia, vừa lo điều phối việc cần hỗ trợ từ tổng hành dinh, vừa phải navigate - lèo lái các vấn đề chính trị nội bộ có ảnh hưởng đến thị trường quốc tế, vv. Cho nên, có thể nói thời gian làm việc rất full-on, di chuyển như gió giữa các ranh giới vật lý, thời gian và không gian này chính là trường đại học Global lớn nhất của tôi. Tất cả mọi kỹ năng và kiến thức Go Global mà tôi có được đều nhờ vào việc phải thích nghi và làm việc quốc tế hiệu quả nhất trong thời gian này. Có lẽ cũng vì như thế mà mỗi lần về tổng hành dinh, team quốc tế hay được các sếp gọi vô phòng “uống trà” để nghe báo cáo chuyện người thật việc thật ở ngoài kia, những chuyện chỉ có người đi mây về gió như chúng tôi mới hiểu tường tận nhất. Đó cũng là lý do mỗi khi về HQ ở Sydney, tôi luôn có hai bữa “uống trà” đặc biệt, một với với Group CEO và một với ông chủ tịch tập đoàn. Và với họ, mỗi lần “uống trà”, tôi đều chia sẻ thật nhất những gì mình nghĩ. Đi kèm với hiện trạng rất thật mà không phải ai cũng dám nói ra hay chia sẻ, tôi luôn nói thẳng những giải pháp hoặc sáng kiến mới trong phạm vi hiểu biết của mình với ý định cải tiến hiện trạng đang có. Tôi là người sống theo chủ nghĩa “better - tốt hơn” nên không bao giờ bằng lòng với những gì hiện đang làm được. Một khi bạn đã đưa mình vào trạng thái hài lòng, bạn sẽ ngay lập tức tụt hậu trong khi thế giới ngoài kia đang chuyển động. Mỗi khi hoàn thành một công việc, một dự án, tôi sẽ luôn đặt câu hỏi cho bản thân và team, “What can we do better - Chúng ta có thể làm gì tốt hơn cho lần sau?” Và ở vị trí nào cũng vậy, tôi luôn đặt câu hỏi cho bản thân khi tại vị, “What can I do better in my position - Tôi có thể làm gì tốt hơn cho tổ chức từ vị trí hiện tại của mình?” Ban đầu thì rèn luyện kỹ năng đặt câu hỏi, lâu dần thì nó biến thành thói quen. Cho nên, thấy ai “hài lòng” hoặc tự đắc nghĩ mình làm vậy là tốt lắm rồi thì tôi sợ lắm. “Mới ngày nào Disneyland đó mà đã 15 năm…”, chúng tôi ôm nhau vui mừng gặp lại giữa Sài Gòn. Sau khi bán công ty, Keith về làm cố vấn riêng cho ông chủ tịch cho đến nay. Lần cuối cùng chúng tôi gặp nhau là ở Disneyland tại California, Mỹ khi tập đoàn tổ chức đại hội nhượng quyền quốc tế. Vậy là đã 15 năm. Ăn tối xong, hai bạn search sao đó mà đòi ra Bùi Viện uống bia. Trời ơi, cái ngưởi đã gác kiếm, không rượu chè chơi bời nhiều năm nay mà kêu ra Bùi Viện. Mà thôi, chiều khách phương xa chút nên cuối cùng cũng dắt díu nhau ra cái chốn ồn ào nhốn nháo. Nhạc dập ầm ầm, ngoài kia chèo kéo ì xèo, còn chúng tôi thì lặng lẽ ngồi bên nhau, vừa uống vừa nhắc chuyện xa xưa…. “Biết tôi qua Việt Nam, ông chủ tịch dặn nhớ là phải liên lạc hỏi thăm Phi dạo này sao rồi”, Keith nói. “ Rồi đó giờ Phi có về lại Sydney không?” “Có chớ. Năm nào cũng về.” “Vậy mà không nhắn ăn bữa cơm nữa. Mơi mốt về là phải báo nhe. Đừng chờ 15 năm nữa biết có còn mà gặp lại nhau.” Vậy đó, dù đã từng là ai, nắm quyền sinh sát, lợi hại hay nguy hiểm kiểu nào đi chăng nữa, người ta cuối cùng chỉ còn nhớ đến nhau vì sự chân thật, vì sự trân trọng con người, tính cách và cách chúng ta đã từng đối đãi với nhau. Tất cả những thứ tưởng chừng như quan trọng nhất lúc đương thời, địa vị, bè phái, lợi ích, quyền lực, vv rồi cũng mai một khi bạn không còn ở vị trí ngày nào nữa. Người ta có thể phục tùng và cam chịu khi bạn đang nắm quyền sinh sát, nhưng chẳng ai còn mảy may nhớ đến bạn đã từng là ai, oai phong lẫm liệt kiểu gì của những ngày không còn nữa…. Cho nên, ngẫm tương lai mà sống cho hiện tại. Bạn đang có để lại tình yêu thương, sự ngưỡng mộ, niềm tin và lòng trân trọng cho tương lai bằng những việc mình làm hàng ngày trong hiện tại hay không? Tất cả rồi cũng sẽ trở thành quá khứ mà, bao gồm cả những gì bạn bất chấp theo đuổi và đạt được. Nhưng thời gian thì sẽ không bao giờ quay trở lại, và 15 năm sau biết có còn ai nhớ đến bạn hay không?

Hai cô trò tất tả mỗi ngày, hết store này sang chi nhánh khác, cau có như hai bà mẹ chồng khó tính. Lạ là, đến đâu cũng phải lắc đầu vì cái sự ngơ ngác, làm cho có của các bạn nhân sự làm vệ sinh cửa hàng tại các chi nhánh ở Ấn. Họ ở đó nhưng không ở đó. Họ đang lau lau nhưng không biết tại sao phải lau, vừa lau xong lại sử dụng chính chân mình giẫm đạp lên thì làm sao nó sạch? Tua qua tua lại làm thì có làm nhưng hiệu quả thì không. Đó có phải là điều khó nhận ra không? Lau sàn thôi mà. Sạch hay không sạch, đâu cần tốt nghiệp đại học mới biết. Có đôi khi ngay tại Việt Nam, khi đến các chi nhánh trong hệ sinh thái Go Global, mình cũng hay bệnh nghề nghiệp nhìn xuống sàn, thấy dơ thì sẽ bực mình lắm và hay nhắn cho các founder, có cái sàn nhắc hoài lau không sạch, hay để cô ra lau sàn làm mẫu? Vấn đề chưa bao giờ là cái sàn nhà. Vấn để là thái độ làm việc chuyên nghiệp, là sự cam kết với tiêu chuẩn, là sự tận tâm với trách nhiệm trong công việc của mỗi người. Đi làm, không có thứ đó thì kể như bạn tự phát hành tuyên ngôn “Tôi là kẻ vô dụng. Đừng thuê tôi làm gì”. Again, đây không phải là vấn đề lau sàn, mà là vấn đề chung của người đi làm. Có khi nào bạn dừng lại, tự hỏi tại sao mình đang làm việc mình đang làm, mình làm vậy thì nó tạo ra impact - tác động, lợi ích gì cho tổ chức, mình làm vậy có hiệu quả và chuyên nghiệp chưa, mình có thể làm gì nữa cho hiệu quả xịn sò hơn? Thường thì, ít có người đi làm nào tự hỏi mình những câu hỏi này. Người biết đặt câu hỏi và tự nâng cấp bản thân để mình ngày càng giỏi hơn thì trở thành người xuất sắc, người lãnh đạo, dù sau này làm thuê hay làm chủ. Đó luôn luôn là số ít. Ở chiều ngược lại, có người sẽ xem công việc như một sạp hàng ngoài chợ. Nói theo ngôn ngữ bán buôn là, làm sao để chi phí thấp nhất nhưng bán được giá cao nhất và sinh lời nhiều nhất. Nói thẳng tuồng tuột là, làm sao để làm ít nhất, được trả lương cao nhất và hưởng lợi cao nhất. Người làm được chuyện này là cao thủ vì họ có kỹ năng tuyệt đỉnh về cách manipulate hệ thống, là pháp sư chính trị công sở và là con buôn cổ trắng (white-collar) hạng A. Còn lại ở giữa có lẽ là những người đi làm vì phải bươn chải kiếm tiền nuôi sống bản thân, đi làm vì phải đi làm, vì cơm áo gạo tiền, vì phải tìm cách đổi chác lấy sự an toàn, sự hưởng thụ cá nhân trong giới hạn cho phép và sự bình thường như mọi người, mọi gia đình trong cuộc sống theo qui định của xã hội. Nếu chân dung là như thế, bạn nghĩ mình thuộc chân dung nào? Và bạn mong muốn chọn chân dung nào để hướng đến? Thật ra không có gì là đúng sai ở đây. Tất cả chỉ là lựa chọn. Chọn xây dựng thương hiệu cá nhân bằng sự xuất sắc trong từng việc nhỏ mình làm, tận nhân lực với tất cả những gì mình chạm vào thì bạn đương nhiên, không bàn cãi gì, trước sau gì cũng trở thành người xuất sắc. Chọn chơi trò con buôn cổ trắng thì lên rất nhanh nhưng thập diện mai phục cũng có lúc sẽ bị chơi cho rớt đài bởi những kẻ có trình buôn bán “cáo” hơn. Còn nếu chọn theo số đông, nghĩa là kệ tới đâu hay tới đó, mua bán sức lao động tuỳ duyên và mặc cho số phận thì, ừ cứ thế mà trôi như lục bình theo con nước. Lựa chọn nào cũng có kết quả hay hậu quả tương ứng của nó. Không có chuyện làm cho qua cho có mà trở thành lãnh đạo xuất sắc, lương cao và được nhiều người nể phục. Vũ trụ này nó hoạt động theo nguyên lý bất di bất dịch, có vay có trả, có cố gắng có thành công. Và hành trình này nó chẳng phụ thuộc vào ai hay bất kỳ công ty, tổ chức nào. Họ ra sao không liên quan. Ăn thua là bạn có nhận thức về lựa chọn của chính mình và dụng công đủ vì điểm đến mà bản thân hướng tới. Còn lại, mỗi công ty, tổ chức, dự án cũng chỉ là một chiếc xe chở bạn đi một đoạn ngắn trên hành trình dài chạm đến tương lai. Quay lại chuyện lau sàn ban đầu, sau chừng 3 lần mục kích sự phi lý, Thuận quay qua hỏi tôi, “Cô nghĩ họ biết không?” Tôi mỉm cười, nếu biết thì họ đã ở một nơi rất khác. Em nhìn đi, tất cả những người lau sàn chúng ta vừa nhìn thấy, họ đều có một nét chung, đó là sự cam chịu. Ở họ toát ra một năng lượng cam chịu bất chấp, nghĩa là thôi thì tôi đã ở đây, tôi không còn lựa chọn nào khác trong đời và tôi sẽ mãi loanh quanh như thế. Ý chí vươn lên hoàn toàn không có. Mong muốn và sự cố gắng không tồn tại. Đổi lại, trên đời có rất nhiều lau sàn tốt nhất, rồi sẽ trở thành những người làm gì cũng tốt nhất trong hoàn cảnh và công việc của họ. Thường thì, họ đều sau này trở thành những người thành công nhất. Cho nên, vấn đề chưa bao giờ là xuất phát điểm. Bạn có thể lau sàn hôm nay, và bạn cũng có thể trở thành idol trong lòng nhiều người của ngày mai. Quan trọng là, bạn chọn chân dung nào để hướng đến.