Đầu năm, ngồi nói chuyện với bà chị, nghe than sao đám trẻ bây giờ không hiểu là, chẳng phải thứ gì trên đời này cũng đổi được bằng lợi ích vả tiền bạc. Chẳng phải thứ gì cũng có thể ngồi tính toán chi li, thiệt hơn, rõ ràng ai lợi ai hại, ai được ai mất, ai nhiều ai ít. Rất nhiều khi, cứ phải mở lòng ra giúp đỡ người khác, không vì điều gì cả, rồi thì sau này mình cần người khác mới vui vẻ giúp lại mình. Người xưa thì vận hành theo cái cách chạy bằng cơm như thế, bánh ít đi bánh qui lại. Ta giúp người rồi người sẽ giúp lại ta, giống như trao trước một món quà, để người khác vì nợ tình mà phải trả. Nhưng càng ngày, dường như khi cái gì cũng có thể hỏi bác Gồ hay hỏi AI, khi muốn nhắn tin cho ai cũng có thể ngay và tức thì trên mạng xã hội thì, người trẻ dường như không còn hiểu giá trị của việc xây dựng & giữ gìn quan hệ. Có vẻ, mọi thứ đều được đặt lên bàn cân, tôi được gì, tôi có lợi gì, phần tôi được có công bằng không trong mọi giao dịch. Gọi là giao dịch, vì nó không có miếng tình cảm hay cảm xúc nào trong đó. Nó chỉ đơn thuần là sự trao đổi lợi ích qua lại một cách vô cảm, đầy tính toán và cân nhắc thiệt hơn. Mọi thứ dường như chỉ được tính toán nhất thời, từng giao dịch một, hết giao dịch này đến giao dịch khác mà không có tầm nhìn rộng hơn về sự lợi hại của quan hệ tin tường, tương hỗ, dài hạn và trong những ngữ cảnh rộng lớn hơn. Mọi thứ chỉ được cân đo đong đếm dựa trên sự giao dịch đang diễn ra, lúc này, rồi kết thúc ngay, tại đó. Còn lại, khi nào xảy ra thì tính tiếp. Nếu có phải giao dịch lại lần nữa, sẽ nghĩ cách để thắng trong cái giao dịch đó bằng một cách nào đó, không liên quan đến chuyện lần này. Tư duy đứt đoạn, ngắn hạn, tư duy giao dịch, tính toán chi li và tủn mủn này sẽ dẫn đến tình trạng không xây dựng và giữ gìn được quan hệ lớn. Birds of the same feather - có lẽ chim giống lông giống cánh sẽ bay cùng nhau, nên người có tư duy giao dịch sẽ tiếp tục giao dịch với nhau, còn người có tư duy dài hạn và trân quý quan hệ người ta cũng sẽ tìm đến nhau. Có thể, người ta vẫn giao dịch với bạn, nhưng sẽ rất rõ ràng rằng, quan hệ đó chỉ là giao dịch, chấm hết, và họ sẽ chẳng bao giờ nghĩ đến bạn khi nghĩ về những điều hay ho và rộng lớn hơn. Không may là, thường thì người có tầm ảnh hưởng và có thể là người khổng lồ có thể giúp bạn đứng trên vai thường lại là người không coi trọng quan hệ giao dịch. Họ không bao giờ chỉ chăm chăm vào nhìn 1 giao dịch, 1 ngày, vài tháng, hai ba năm. Góc nhìn của người ta sẽ là thập kỷ, thế kỷ, life-time - cả đời và nhiều thế hệ. Một ví dụ rất hiện thực và ngay trước mắt là, ai cũng hỏi làm sao mà tôi giúp cho team Three O’clock ký được hợp đồng hợp tác nhượng quyền tại 4 quốc gia Ấn độ, Nepal, Bangladesh, Sri Lanka trong vòng 1 nốt nhạc và với một đối tác khủng như thế. Câu trả lời rất đơn giản của đối tác là, “Tôi & Phi đã quen và làm việc quốc tế với nhau hơn 10 năm, rất coi trọng cách làm việc và hợp tác chuyên nghiệp của cổ. Giờ cổ giới thiệu 1 thương hiệu Việt Nam, và trình bày thương hiệu cũng rất chuyên nghiệp nữa thì, tôi chỉ có thể đồng ý hợp tác.” Không có chuyện gì trên đời này tự nhiên xảy ra hết cả. Thứ gì cũng có sự chuẩn bị và đầu tư của nó. Tôi đã đầu tư, xây dựng và giữ gìn rất tốt quan hệ này hơn 10 năm để có được niềm tin từ đối tác, và vì vậy, việc ký kết hợp tác mười mấy năm sau nó đồng dân chỉ là chiếc quả ngọt được đơm hoa kết trái từ sự đầu tư bền bỉ và chỉn chu này. Tương tự là đối tác lớn của tôi tại Dubai cho khu vực GCC - 7 quốc gia trong Hội đồng hợp tác vùng vịnh đã ký đưa 3 thương hiệu nhượng quyền của Go Global phát triển tại khu vực này. Quan hệ này cũng đã được nuôi dưỡng gần 10 năm. Chỉ cần trao đổi sao cho mang lại lợi ích cho đôi bên là xong. Còn niềm tin nó đã hiện diện và sẵn có giữa hai bên, bên nào cũng trọng lời hứa, trọng uy tín, trọng quan hệ hợp tác dài hạn nên hoàn toàn hiểu rằng bên còn lại sẽ take care - chăm lo cho lợi ích của nhau chứ không chơi trò mèo, phỗng tay trên, hay lưu manh vặt với bên còn lại. Again - một lần nữa, đây là sự đầu tư dài hạn và nghiêm túc vào một quan hệ dựa trên niềm tin và uy tín, hoàn toàn không dựa trên bất kỳ giao dịch nào, và không phải ai lao ra từ góc đường cũng có thể làm được. Đó chỉ là 2 trong số rất nhiều quan hệ dài hạn và nghiêm túc mà tôi đã đầu tư trong hơn 20 năm làm việc và hợp tác quốc tế của mình. Và tôi rất cẩn trọng cân nhắc khi làm bất kỳ việc gì với họ, không bao giờ xem nhẹ, nhờ chuyện lặt vặt, lạm dụng quan hệ, hay đưa họ vào bất kỳ ngữ cảnh khó xử, có thể tổn hại uy tín hay gây thiệt hại nào. Còn nếu có sự cố, và đương nhiên trong đời sẽ luôn có những hoàn cảnh nằm ngoài sự tính toán của mình thì, tôi sẽ tìm mọi cách để sắp xếp làm sao cho tổn hại đó nhỏ nhất có thể, và tự mình gánh chịu mọi tổn hại to lớn hơn. Người có tư duy giao dịch sẽ không hiểu được chuyện này, không tư duy được theo cách này vì họ thật ra chỉ nhìn vào giá trị lợi dụng của một con người, không nhìn ra sự lợi hại to lớn hơn đằng sau một quan hệ tin tưởng và dài hạn. Hai cách tư duy về quan hệ vì vậy hoàn toàn khác nhau, và dẫn đến kết quả cũng hoàn toàn khác nhau. Nếu đã tư duy giao dịch, thì đừng mong ai đó sẽ giúp mình khi mình gặp vấn đề hay cần lắm sự hỗ trợ, vì không ai coi trọng quan hệ với bạn cả. Còn nếu đã hiểu ra về mức độ quan trọng của quan hệ tin tưởng thì, đừng ở đó tính toán thiệt hơn, tủn mủn, chi li, cân đo đong đếm từng chút lợi cái hại trong mọi vấn đề. Làm gì, cũng cần nhìn rộng ra, xa hơn, trái tim đủ bao dung, cái đầu đủ bao la, và tính tình đủ hào sảng để mà chứa đựng nhiều trái tim khác trong đời. Chuyện này hoàn toàn không dễ, nhất là với những ai đã lỡ mang vào mình sự ích kỷ, và đôi khi sự ích kỷ nó đến từ việc được chăm lo, bảo bọc, ăn cơm thìa đút tận miệng của những cậu ấm cô chiêu, không quen nghĩ cho ai, về ai mà chỉ biết đến bản thân mình. Và đó cũng có thể là lý do mà một số bạn trẻ bị rơi một cách hết sức tự nhiên vào cái bẫy này, và hồn nhiên trở thành người có tư duy giao dịch. Mình thì nói thẳng là, người có tư duy giao dịch sẽ chẳng thể thành công. Nếu có, nhờ vào nền tảng gia đình trước đây, thì cũng sẽ chỉ thành công trong ngắn hạn và không giữ được phong độ này lâu dài khi thời thể đổi thay và bạn cần quan hệ tin tưởng mới để duy trì sự phồn thịnh. Thôi thì, bắt đầu một năm mới, có khi bạn cũng nên tư duy lại về cái tư duy quan hệ của mình. Chẳng sao cả nếu bạn thấy tư duy giao dịch là hợp với dáng mình, vì mỗi người sinh ra trong đời đều có quyền tự do lựa chọn cách vận hành và phát triển khác nhau. Còn nếu bỗng dựng cảm thấy có gì đó hay hơn, như cách tư duy dài hạn trong quan hệ chẳng hạn thì, có khi đó là một khởi đầu mới, một cú đầu tư mới sẽ giúp bạn hái hoa gặt trái trong nhiều năm nữa. Có đáng không, khi phải bỏ ra nhiều công sức để nuôi dưỡng một quan hệ như thế? Chỉ có bạn mới biết và mới có thể trả lời cho chính bản thân mình….

Bữa tất niên Thư viện Ước mơ, mình có tâm sự với các bạn trong team tình nguyện viên cơ hữu của dự án là, trong khi đang điều trị bệnh năm 2023, mình rất thẳng thắn và nghiêm túc đặt câu hỏi cho bản thân, “Nếu ngày mai mình không còn trên cõi đời này nữa thì đâu là những việc mình sẽ làm thật quyết liệt ngày hôm nay để chuyển giao nền tảng vững vàng lại cho thế hệ tiếp nối?”. Cuộc sống, mười chuyện thì hết 7, 8 chuyện bất như ý. Và không ai có thể ôm mãi những việc mình đang làm mà không nghĩ đến việc chuyển giao. Bên cạnh đó, cuộc sống là vô thường, và không ai biết trước chuyện gì sẽ xảy đến với mình ngày mai, hay ngay cả phần còn lại của ngày hôm nay. Chuyện này, trước nay mình vẫn lĩnh hội rõ ràng. Nhưng trên thực tế, khi phải trải qua sự kiện có sự co kéo của sự sống và cái chết thì con người mới thật sự hiểu rõ. À thì ra nó luôn ở đó, trong tâm trí mình, nhưng chưa bao giờ được xếp hàng vào thứ tự ưu tiên. Cho đến khi…. Cho đến khi mình phải thật sự nghiêm túc và đối diện, như nó có thể xảy ra ngay bây giờ, hay bất kỳ lúc nào trong một tương lai rất gần mà bản thân con người không bao giờ control được cả. Vậy là trong cuộc đối thoại cực kỳ thẳng thắn và nghiêm túc ấy, mình chỉ đặt xuống bàn 3 việc quan trọng nhất trong đời cần phải làm liền, làm nhanh, làm cho ra ngô ra khoai, xây dựng nền tảng vững chãi cho những người kế nhiệm. Đương nhiên, việc đầu tiên nghĩ đến thì phải là gia đình, và quan trọng nhất là con gái. Mặc dù bạn đã rất trưởng thành và tự lập, nhưng đâu đó về tinh thần vẫn cứ là trẻ con trong mắt của phụ huynh. Vậy thì, 2025 sẽ là năm bạn cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để đối diện với tất cả những vấn đề còn lại của nhân gian, từ cuộc sống, sự nghiệp, đến kế nghiệp. 29 Tết, hai mẹ con đi cà phê. Mình đề nghị bạn năm nay sẽ tham gia làm việc trong những cuộc quan trọng cùng mình, để học hỏi và trưởng thành hơn trong kinh doanh và đối nhân xử thế. Thật ra, mình đã chuẩn bị cho bạn từ hồi 17 tuổi khi khuyến khích bạn startup, trải qua bao thăng trầm trong cái business nhỏ xíu của mình, lên bờ xuống ruộng 4 năm, khó đủ điều, chán nản và mệt mỏi đủ kiểu, nhưng cuối cùng business vẫn còn tồn tại, qua được cái đoạn thung lũng tử thần và dù ít dù nhiều vẫn mỗi ngày một phát triển lên. Chuyện đó, không có sách vở hay trường đại học nào dạy nổi. Nó là trải nghiệm cá nhân, là sự ngộ ra và rèn luyện cho mình vững vàng hơn sau mỗi lần vấp ngã, là nhúng tay vào bùn mới nhìn thấy hoa sen. Mình cũng rõ ràng với bạn rằng, cái bằng đại học không quá quan trọng. Vẫn cứ học, nhưng chọn các tín chỉ cần thiết để hỗ trợ mình giải quyết các vấn đề hiện tại của cái startup là ưu tiên. Còn lại, từ từ đăng ký học sau. 5-7 năm mới ra trường cũng được. Đời này và thời này cái sự học nó vô cùng phi truyền thống. Nếu cứ cắm đầu cắm mặt học như vẹt theo sách vở nhà trường thì không có cửa nào để thích nghi và phát triển với mọi sự thay đổi chóng mặt ở xung quanh. Thời bất định thì phải có cách học thích nghi với sự bất định nhanh nhất, hiệu quả nhất và uyển chuyển, linh hoạt nhất. Dù cách hướng dẫn học và trưởng thành của mình không có tiền lệ và không phải ai cũng đồng ý, nhưng sau 4 năm thì mình thấy bạn trưởng thành hơn rất nhiều những bạn trẻ đồng trang lứa hay thậm chí lớn hơn nhiều tuổi mà mình đã gặp trong hành trình công việc. 2025 - năm chuyển giao, mình nghĩ bạn cũng đã có nền tảng sẵn sàng của 4 năm qua để lĩnh hội những điều rất mới. Xếp hàng ưu tiên số 2 là công ty cộng đồng Go Global. Sở dĩ gọi nó là công ty cộng đồng là vì mình không lập nó ra cho bản thân và chỉ để kiếm tiền. Làm business mà không kiếm tiền thì vứt đi, nhưng mục đích lớn hơn đằng sau đó của mình là thực hiện giấc mơ Việt Nam, xuất khẩu người Việt một cách có tri thức nhất, thành chuyên gia và doanh nhân toàn cầu. Bắt đầu từ các thế hệ Founder - nhà sáng lập của Go Global, mình chỉ xoay quanh vấn đề phát triển các bạn để hội nhập với tương lai và thế giới. Nói vậy, nghe đơn giản nhưng không dễ. Hơn 20 năm và với con số hơn 140 quốc gia thì đương nhiên cái trải nghiệm quốc tế của mình nó đủ để dẫn dắt, nhưng đôi khi rất thiếu kiên nhẫn để đợi chờ. Vì thế, mình sử dụng sách lược đưa vào thế đã rồi, nghĩa là OK hợp đồng ký rồi, đối tác ngồi trước mặt rồi, giờ thì lớn nhanh như Phù Đổng đi để mà còn ngồi chung mâm, làm chung dự án cùng đối tác khắp nơi trên thế giới. Đối với doanh nghiệp startup hay doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam, thiếu đủ thứ, từ kiến thức và kỹ năng kinh doanh, kiến thức và kỹ năng xã hội, đến tất cả những điều vụn vặt nhất về cách tiếp cận và làm việc quốc tế một cách chuyên nghiệp. Rồi trường nào có thể dạy các bạn một cách customized - cá nhân hoá tất cả những thứ này? Làm gì có. Cho nên, cứ phải vừa làm Mentor, vừa làm coach, vừa làm bạn, làm đồng nghiệp và làm cả Mama. Khó phết! Nhưng khó, nên ít ai chịu làm hay chịu cực mà dấn thân vào, nếu thiếu đi trái tim lớn và giấc mơ đầy trăn trở. Quay trở lại mô hình công ty cộng đồng, thật ra mình muốn tạo ra cộng đồng của những doanh nhân quốc tế với trái tim trong veo và tấm lòng nhân ái. Chớ nếu chỉ làm ra thật nhiều tiền cùng những cộng sự tào lao, rỗng tim và vô nhân cách thì sorry từ chối thẳng. No interest - không quan tâm và chẳng có chút ham muốn nào. Mình nuôi dưỡng cho các bạn lớn lên, để takeover - thay mặt mình tiếp tục là những người chủ tương lai của Go Global, cùng với những người mentor giỏi và đều có cổ phần trong công ty. Cuối cùng, có trái tim cho đi là tốt, nhưng một cộng đồng sẽ chẳng bao giờ bền vững nếu từng người không có lợi ích cá nhân. Cho nên, cộng đồng nuôi nhau, cùng lớn lên, cùng phát triển, cùng tạo ra những thành tích diệu kỳ cho bản thân và xã hội. Không hề dễ. Không tiền lệ. Nhưng mình cũng là người ít khi làm theo tiền lệ. Sau 3 năm miệt mài, hành trình cũng được công nhận bằng sự thật vươn ra thế giới của các brand, dù phía trước hãy còn là một chặng đường dài…. 2025 - năm chuyển giao, cũng sẽ là năm mình chọn ra những nhân tố hạt giống để coach thêm, kiểu đệ tử đóng cửa dạy, chuẩn bị nền tảng vững chắc cho đội ngũ kế thửa và tiếp nối. Cuối cùng là khó nhất, đó là các dự án cộng đồng và xã hội. Trước giờ mình hay vác tù và, nên thứ gì ai nhờ cũng làm, cũng đụng vào, cũng hỗ trợ. Tuy nhiên, khi nguồn lực sức khoẻ và thời gian bắt đầu có hạn, thì lựa chọn duy nhất phải toàn tâm đương nhiên là dự án Thư viện Ước mơ. Trước nay, mình đã giao trọn dự án lại cho ban quản trị mới của dự án và chỉ tham gia khai trương thư viện mới hay hỗ trợ các chương trình mà dự án cần. Đây là dự án cực kỳ tâm huyết và mang tính di sản của mình, với giấc mơ giúp kiến tạo những thế hệ Việt Nam tử tế, công dân toàn cầu và sáng tạo. Làm gì có thứ gì nói hôm nay ngày mai nó sẽ thành. Thứ gì cũng cần sự đầu tư, tầm nhìn dài hạn và hành động quyết liệt để hiện thực hoá tầm nhìn đó. Nếu bắt đầu từ bây giờ, 20-30 năm sau Việt Nam sẽ khác. Có khi, mình sẽ không nhìn thấy được ngày đó. Nhưng mình có thể hình dung nó sẽ thế nào. Vậy là đủ. Giấc mơ mà. Cứ cắm đầu làm thôi, rồi nó sẽ hiển hiện một cách hết sức tự nhiên, khi những ngôi sao đã xếp thẳng hàng. Vậy là sau cú knock-out năm 2023, mình xin team cho mình quay trở lại, hỗ trợ tái cấu trúc đội ngũ, xây dựng nền tảng vững chắc để dự án có thể phát triển bền vững trong tương lai, qua từng nhiệm kỳ lãnh đạo mới. Thư viện Ước mơ là doanh nghiệp xã hội, là dự án cộng đồng và đương nhiên nó thuộc về cộng đồng, không thuộc về bất kỳ cá nhân hay tên tuổi nào, kể cả bản thân mình. Muốn thế, nó phải dựa vào nền tảng và đội ngũ kế thừa, và cả hai đều cần được xây dựng và nâng cấp. Cái khó của Thư viện Ước mơ là nó cấu trúc và phát triển còn hơn cả một doanh nghiệp vừa thực thụ, nói dễ hiểu là quản trị và phát triển chuỗi, trong khi đó quỹ lương lại là 0 đồng, nghĩa là không ai trong hệ thống được nhận lương để vận hành dự án. Vận hành một công ty có chuỗi 290 thư viện tại 37 tỉnh thành đã khó. Quản trị và phát triển doanh nghiệp mà không có nhân sự nào lãnh lương thì còn khó gấp nhiều vạn lần. Làm sao để thu hút, kết nạp và phân công đúng chỗ đúng người, đủ khả năng và kỹ năng để quản lý? Làm sao để quản trị cam kết của những tình nguyện viên ngày ngày còn phải đi làm kiếm cơm và lo chuyện cá nhân? Làm sao để quản trị và vận hành nó một cách chuyên nghiệp trong khi chẳng ai được lãnh bất kỳ lợi lạc gì từ dự án? Làm sao để vận hành nó trong khi 100% tiền tài trợ của mạnh thường quân đều trả hết vào cho thư viện? Bài toán nó nhức đầu gấp tỷ lần quản trị 1 doanh nghiệp bình thường. Cho nên, thật ra nó rất cần những con người phi thường để làm chuyện bình thường. Nghe không là nổ não rồi. Làm bình thường thôi đã khó, huống chi là định hướng phát triển bền vững đồ này nọ. Nhưng có mơ thì phải có hành động. Có triển khai thì phải có dấn thân. 2025 - năm chuyển giao là năm mình dồn hết lực vào hỗ trợ team xây dựng nền tảng vững bền, để dự án có thể đi mãi, đi hoài vào tương lai, đạt được những cột mốc hết hồn mà team đã đặt ra qua từng nhiệm kỳ và với những lãnh đạo dự án ngày càng trẻ hoá. Dễ hôn? Dễ như vui vẻ nhảy xuống vực sâu với niềm tin là mình sẽ bay lên, dù chẳng có một năng lực siêu nhiên nào làm bảo hiểm :-) Có điều, mình tin rằng vũ trụ vẫn dõi theo đâu đó, và luôn chạm tay vào hỗ trợ đây đó khi cần. Ít nhất, cộng đồng cực kỳ thương yêu và đồng hành. Có cộng đồng thì việc khó gì rồi cũng sẽ giải được thôi. Quan trọng là mình có bền lòng, team có bền lòng và cam kết. So far so good. Tái cấu trúc và xây dựng nền tảng mà. Có khi này lúc kia. Có người nhiệt tâm nhưng chưa đúng chỗ thì vẫn phải xếp bài lại cho đúng chỗ. Có cách làm cũ chưa hợp lý thì phải tạo ra cách làm mới, qui trình mới, vv. Cho nên, cũng như tái cấu trúc một doanh nghiệp thôi, vẫn phải cứ làm cho ra lẽ mặc dù nhân sự toàn là tình nguyện viên không có một đồng lương nào hết. Như vậy là dễ dữ chưa? Nhưng cần thì vẫn cứ phải làm, vì tin rằng vũ trụ và cộng đồng sẽ hiểu cho cái sự cần thiết này, vì sự bền vững của dự án này mà ủng hộ. Xong, thì đâu đó ngăn nắp, nền tảng vững vàng, các thế hệ kế nhiệm cũng vì vậy mà sẽ quản trị và phát triển dự án dễ dàng và bền vững hơn. 2025 - năm chuyển giao của Thư viện Ước mơ cho nhiều thế hệ trẻ tiếp nối, đã và đang diễn ra như thế. Cứ như vậy, focus - sự tập trung rất nhất quán, là chuyển giao và chuyển giao để phát triển bền vững. Chuyện khác không màng. Ai giận vì mình thiếu tham gia này nọ như xưa cũng đành chịu và xin lỗi mà thôi. Đời người hữu hạn cũng chỉ làm được đến đó thôi. Tâm trong sáng là được. Dấn thân hết mình là đủ. Làm hết sức là OK. Sống đã đời là vẹn thành tâm nguyện. Còn lại, để cho trời đất tính toán và quyết định. Ở cũng được. Đi cũng không sao. Còn thở là còn cống hiến thôi, cho trọn vẹn một kiếp người. Nguyễn Phi Vân Mùng 2 Tết Ấy Tỵ

Mùng 1, là ngày đầu tiên của 1 năm mới, và cũng là ngày mà ông bà mình nói rằng, làm gì đầu tiên thì nó cũng theo sát mình, quận vào mình, lon ton đi theo mình cả năm. Cho nên, hay là mình dành chút thời gian ngồi sửa soạn lại cái tâm thế của mình cho nó rất Ấy Tỵ, rất 2025 để còn chung sống với nó trong suốt 12 tháng. Cả thế giới bảo nhau rằng năm nay khó lắm. Cái gì nó cũng bất, bất ổn, bất thường, bất định. Tình hình kinh tế chính trị thế giới chẳng hay ho hơn miếng nào. Chiến tranh thì vẫn cứ chiến tranh, chỉ thêm không bớt, một cách hết sức trẻ trâu. Kinh tế thì vẫn cứ trồi sụt theo dòng kẻ của sự co kéo giữa bất thường và bất định. Cuộc chiến AI lại vừa mới nổ ra làm cả thế giới kéo nhau lên mạng bình luận. Cái sự cạn kiệt từ hồi hậu Covid nó vẫn cứ đeo bám lấy thế gian, vét sạch mọi giấc mơ tích trữ của nhân loại. Và cứ thế, mỗi năm lại mỗi năm, nó cứ tệ hơn một chút, xấu hơn một chút mà chẳng có chút tín hiệu nào là chấm dứt. Việc làm thì có có không không, lúc nào bị sa thải không hề biết trước. Kinh doanh thì phải nương theo phản ứng của thị trường, mà thị trường thì phản ứng rất bất thường. Cứ như vậy, không ai dám dự đoán gì và bám trụ vào điều gì để mà tiến tới. Rồi sao? Nhìn thẳng vào mặt 2025 Trong cái thế hỗn loạn như vậy, dù đang làm gì, ở đâu, làm thuê hay làm chủ, đi học hay đi làm, điều quan trọng nhất là xác định cho mình tâm thế chấp nhận sự thật, hiện thực không thể và cũng không nên tránh né. Cái năm nay nó là bất đủ thứ như thế đó. Mình vui vẻ chấp nhận, không né tránh, không cố bọc đường viên kẹo đắng, và càng không nên vờ vịt kiểu làm gì có con voi ở trong phòng. Con voi nó to chà bá như vậy. Nó đứng ở giữa phòng thì à ồ mà nhìn nó. OK, ờ thì con voi nó đang ở trong phòng. Còn làm sao nó chui được vô phòng thì kệ nó đi. Thay vì đi phân tích hiện thực không thể xảy ra, không cách nào giải thích được thì mình hãy cứ nhẹ nhàng, bình tĩnh chào đón nó. Con người, chỉ khi cố tình né tránh, cố tình không chấp nhận sự thật, cố tình làm ngơ thì mới bị thực tế nó vả vào mặt mà thôi. Còn khi mình đón nhận vạn sự tự nhiên như nó là, đơn giản như bản chất của nó thì, mình đã 50% tìm được cách co-habit - chung sống với sự bất định rồi. Chuyện đó, cái chuyện chấp nhận và sống chung với bất định nó lợi hại hơn gấp vạn lần so với sự vẫy vùng, căng kéo hay chống đối hiện thực. Ờ thì thế giới bên ngoài nó vậy. Dù mình có lấy hết sức bình sinh ra phủ nhận nó thì sự thật vẫn cứ thế thôi. Trăng khi khuyết khi đầy, ngàn năm trước ngàn năm sau vẫn thế. Rồi mình phí sức đi phủ nhận sự thật để làm gì, trốn tránh để làm chi, dồn sức vô xây cái thế giới bong bóng hoàn hảo giả tạo kia để làm gì? Đơn giản chút đi. Take things as they are - chấp nhận vạn vật như nó là. Vậy thôi! Bớt emo đi. Mỉm cười với sự hiển nhiên như thoáng gió vừa thổi qua làn da và mái tóc. OK hôn? Chỉ cần chỉnh tâm thế một chút như thế là xong, trút bỏ đi 50% gánh nặng lo toang và tâm lý. Đối thoại cùng 2025 Khi tâm thế mình nó an yên rồi. OK, tôi hiểu bạn đang kiểu cách và biểu hiện thế nào rồi. Giờ tôi mới đi chỉnh lại cái sự biểu hiện của tôi, sao cho nó ăng-rơ nhất với bạn, để đời tôi đỡ lòng vòng, vật vã. Dù bạn đang làm ăn, làm thuê, freelance, học hành nay làm gì đi nữa, thử chơi con game năm mới với bản thân. Giả đò như 10 ngày còn mùng là những ngày đẹp nhất để thành thật với bản thân, không đếm xỉa tới chuyện hay dở xấu tốt gì ở đây. Nhìn vào đứa trong gương và bảo rằng, bữa nay tao với mày bỏ hết cái tâm phán xét xuống, chơi trò nói thật, và chỉ nói cái thứ mình nghĩ, mình cảm, mình giấu, mình nhốt trong góc tối tâm trí bấy lâu, giờ lôi ra, một cách hết sức giữ bí mật cho nhau mà tâm sự. Chỉ bạn với cái đứa trong gương thôi, trong cõi riêng của bạn, trong sự an toàn mà bạn tạo ra cho hai đứa. Hai đứa có thể hỏi nhau 3 câu, rồi thành thật mà trả lời: Mày sợ hãi chuyện gì nhất trong năm nay? Mày lo lắng thứ gì nhất trong năm nay? Mày mong muốn điều gì nhất trong năm nay? Đơn giản vậy thôi. Đừng có làm phức tạp hoá mọi thứ bằng những kiểu từ ngữ vặn vẹo và hoa mỹ, những khái niệm lùng bùng, kiêu kỳ nhưng chả giúp gì được cho ai. Cứ thật là thô ráp, thật là vụn về, ngáo ngơ như nó là. Thứ gì càng gần với sự thật thì nó càng mộc mạc và đơn giản. Nghe, suy ngẫm, viết xuống, đặt câu hỏi, làm rõ, có thể nghi vấn hoặc challenge - thách thức chính mình với câu trả lời của bản thân. Dù là gì, hãy dành đủ thời gian cho cái cuộc này, để bản thân align - cân chỉnh với bản thân, để khi bước ra khỏi cuộc đối thoại gập ghềnh này, bạn rõ ràng như ban ngày về những gì mình đối diện. Không phán xét, không lấp liếm, không tô son trát phấn gì sự thật về những điều mình sợ hãi, lo lắng hay mong muốn cả. Thay vào đó, hãy chấp nhận, bảo vệ, thông cảm, và tìm cách giải quyết như một team. Chỉ khi bạn OK với chính mình thì thế giới này mới có cớ để mà OK với bạn. Action 2025 OK, đời này nghĩ cho nhiều thì cũng tốt. Nhưng mà nghĩ hoài thì chẳng có việc gì nó thành cái thứ gì. Cho nên, thoải mái dành thời gian suy nghĩ, suy tư, suy xét gì cho đã rồi thì vẫn phải cứ viết ra kế hoạch hành động. Không có thứ gì trên đời không làm gì mà nó thành chuyện cả. Việc gì cũng phải get your hands dirty - nhúng tay vào bùn thì mới thấy hoa sen. Mà làm, thì cũng không phải cứ nhào ra, lao vào làm một cách mù quáng, làm làm mà không biết mình đang tại sao làm và làm để làm chi. Làm là phải ngồi xuống cân nhắc cái sự hợp lý với môi trường và nguồn lực để ra một cái action plan - kế hoạch hành động nó hợp thời hợp thế hợp cạ với mình nhất. Cái gì nó thuận theo tự nhiên, thuận theo thời thế kiểu thiên thời địa lợi nhân hoà thì nó mới thành. Đừng có cố rướng. Đừng có ego ăn to nói lớn mà tay với cầu vồng không biết đến khi nào mới chạm. Action là nó phải xếp hàng ngay ngắn, rõ ràng, chi tiết. Tôi muốn giao tiếp được tiếng Anh tốt thì tôi sẽ download 2 cái app, tạo account, lên lịch học mỗi ngày 1 tiếng, kiểu như thế, chớ không phải tôi sẽ học tiếng Anh rồi thôi. Nói cái kiểu mập mờ, chung chung, sẽ sẽ này nọ thì sure luôn là chả có bao giờ làm được. Hành động nghĩa là tôi làm đó bạn, một cách cụ thể, chi tiết, có task rõ ràng, có thời gian địa điểm rõ ràng, có ngày giờ hoàn thành rõ ràng. Đừng đánh tráo khái niệm là em suy nghĩ lên plan rồi mà tại bị thì là này nọ nên chưa bắt đầu. Hành làm làm. Làm là làm, không có này nọ đó kia gì hết, full stop - chấm hết. Vậy đi ha. Chỉ khi bạn kỷ luật với cái cách bạn đối xử và quản trị bản thân thì, 2025 nó mới chịu phép mà xếp hàng, ngoan ngoãn làm để giúp bạn xử xong 3 cái vấn đề bạn đã xác định sau khi đối thoại cùng 2025. Rồi, đừng phức tạp hoá cuộc đời này. Giữ cho nó đơn giản. Chỉ cần 3 bước trên đây thôi là đủ để bạn lèo lái cho qua năm 2025 một cách thuận lợi và thích nghi nhất. Ai nói nó khó cỡ nào kệ người ta. Chuyện nhà mình mình lo. Đèn nhà mình mình thắp. Tập trung và rõ ràng về hành trình của chính mình là đủ. Rồi 2025 hay Ất Tỷ gì thì nó cũng là năm của mình thôi. Cuộc đời, chẳng phải ta cứ từng ngày từng ngày đi qua đó hay sao? Còn tâm thế đi qua nó thế nào là tuỳ vào lựa chọn của mỗi người. Bạn chỉnh sửa tâm thế ra sao mấy ngày này thì cả năm nó sẽ là như thế đó! Nguyễn Phi Vân Sài gòn, mùng 1 Tết Ất Tỵ

Tết, không có một giọt thời gian nào trống để sửa soạn gì hết. Đến cái siêu thị dưới nhà mà còn chưa rờ chân tới thì nói chi đến chợ Tết hay đại siêu thị gì gì. Xác định tâm thế Tết này là làm việc xuyên mùa và chuẩn bị cho các brand tiếp tục go global và launch thành công tại thị trường quốc tế, nên thật ra cũng không tâm trạng để màng chuyện ăn chơi. Nghĩ, thôi kệ! Ăn uống sắm sửa gì tầm này. Ngày nào cũng Tết và ngày nào cũng không là Tết. Ừ thì cũng giữ gìn chút phong tục cúng kiếng, chúc Tết đồ này nọ cho nó Việt Nam. Còn lại thì, thuận theo tự nhiên, có gì xử đó. Vậy mà cuối cùng cũng Tết. Vậy rồi cái phước phần được chăm lo nó cũng hiện ra. Bằng một cách diệu kỳ nào đó, rượu trà bánh mứt, thịt thà chả chiếc, mai lan tulip nó theo chân cái sự yêu thương tự động phân công tròn vai đủ vị trong nhà. Có cả người tít bên kia đại dương mà sắm Tết như đúng rồi và gởi nguyên cái Tết về cho đứa ở Việt Nam. Ủa, rồi cuối cùng là ai ăn Tết? 29 Tết ngẩng mặt lên, tự hỏi sao mình may mắn thế. Tính không Tết mà đầy Tết. Tính thôi kệ mà trong ngoài đâu đó vẫn đầy xuân. Thôi thì tức cảnh nên viết vài lời để biết ơn họ, những người mà vũ trụ đã gởi về hướng trái tim hồng ấm áp. Giữa vô tận của những tháng ngày hữu hạn, xin được cúi đầu cám ơn những thương quý bao dung. Trần gian này khi vội vã lúc ung dung. Có ngày nắng và có cả những đêm dài xám trắng. Có chén rượu mơ nồng nàn và có cả những giọt cà phê đắng. Có lầm lũi giận hờn và những phút ngáo ngơ. Có thất bại, thành công, có loay hoay, mơ hồ và có cả giấc mơ. Có tiếng cười giòn tan, có cái nắm tay nhẹ nhàng và cả những cao trào vô minh trong lời ăn tiếng nói. Có đến có đi, có cam chịu, lặng im và những cú penalty rất vội. Có tìm nhau và tạm biệt trong sương. Có nhọc nhằn gian truân, có bền bỉ quyết tâm và có cả vô thường. Tận nhân lực, rồi buông tay cho vũ trụ nhẹ nhàng khuyên giải. Có những toan tính nhất thời và có cả những nền ý cho mãi mãi, dù không ai hiểu vì sao. Có nhận, có cho, có lấy, có trao. Có hơi thở dài, mỉm cười và bỗng thấy mình ngu ngốc. Có mộc mạc, giản đơn và có cả những vai diễn sâu sau vỏ bọc. Có được mất, buồn vui, có ta với mình và có cả thế gian. Cho nên, nhân gian mãi mãi sẽ vẫn là sân khấu bạt ngàn, của những tâm ý trắng đen và xam xám. Không sao cả. Đó là sự thật hiển nhiên và cách vũ trụ trình chiếu chuyến phim về cõi tạm, để loài người mãi loay hoay đi tìm ý nghĩa của thời gian. Rồi khi hiểu ra, dù chậm, dù nhanh hay có chút muộn màng. Trăng đáy nước sẽ vẫn sáng soi giữa trời đêm thoáng đãng. Thế giới ngoài kia lặng im hay tâm hồn con người hoảng loạn? An yên là khái niệm vô cùng hay một thoáng trần gian? Đường chân trời là dọc hay ngang? Vũ trụ đa chiều, hay chỉ thẳng về một hướng? Cầm lên, là bán mua hay vay mượn? Buông xuống, là nghiệt ngã của tận cùng hay bắt đầu của một chuyến đi? Chân trần đến đây là để làm gì? Tay trắng ra đi, có phải đã là mất hết? Tin, là chuyện mù loà của một trái tim ngờ nghệch, hay phút ban ơn bốc đồng trước khi trả lại mình cho hỗn độn vô minh? Biện hộ cho sự bế tắc mà mình gây ra là nghiệp duyên hay đơn giản chỉ là sự vô tình, để bào chữa cho thất tình lục dục? Ươm bóng nước sơn trên một thanh gỗ mục, đó là hy sinh, là mặt mày, hay thật ra chỉ là cú thay mặt nạ để dối lừa mong ước của nhân gian? Không một từ viết ra, hay vờ như không trắng xoá để sang trang? Mưa, nắng, bão giông hay ngày âm u sẽ là ngày may mắn nhất? Giọt mưa xuân vỡ oà, hay chỉ nên lất phất? Đêm để rồi ngày, hay chỉ để bình minh đi tìm kiếm hoàng hôn? Nói với nhau là có thanh âm hay thầm lặng vô ngôn? Thương quý nhau, có phải hạt muối cắn đôi và cục đường lủm hết? Sao cũng được. Thế gian có xuân hạ thu đông và có cả những ngày giáp Tết. Có giao mùa, có đêm xuân và cả mùng một mùng hai. Có mận có đào, có trúc có lan và cả những cành mai, e thẹn cúi đầu chờ giao thừa gõ cửa. Tạm gác những ưu tư, giấc mơ và bao mong chờ bên song cửa. Hôm nay, ở đây, phút giây này dặn lòng tâm trọn vẹn biết ơn. Trí tuệ, là nhìn rộng trông xa hay chỉ đơn giản là nhận ra những điều hết sức giản đơn, như củ khoai lang mật hút chân không ngày hai bảy Tết? Trái tim trong veo, lặng lẽ yêu thương những điều ngỡ như vụn về, ngờ nghệch. Nhưng đó lại là khởi đầu của vô tận, bao la. Nếu trên hành trình nhân gian hôm nay, vô trụ là nhà, thì tâm ý đằng sau củ khoai lang đã gieo và đã gặt. Rồi thời gian sẽ phai dần chân mi, nét mặt. Nhưng một chiếc hạt giao mùa sẽ nở vô hạn thời xuân. Và dẫu hành trình nhân gian có gập ghềnh và có cả gian truân, hạt đã gieo, tâm thời sẽ gặt. Rồi dọc ngang và đâu đó giữa những chiều huyễn hoặc, loài người sẽ luôn tìm về bên những điều chân chất giản đơn, để hiểu ra rằng cuộc đời là hành trình tự nhiên của trao gởi, biết ơn, của nắng nhẹ mênh mang, của đồi mưa mịt mùng, cái rét cắt da cả triền sương không tìm ra lối thoát. Nhưng, nếu trái tim trong veo thành tâm gieo hạt, bốn mùa, hoa lá vẫn ươm mầm. Dù có rạng rỡ lung linh hay lặng lẽ âm thầm, vô tận sẽ cứ cúi đầu, chân trần về mãi mãi…. Nguyễn Phi Vân Mùng 1 Tết Ất Tỵ

Đêm trở mình Thức giấc đà hai bảy Ngày tháng miên man Dắt nhau về cận số mo Là thế ư Đã qua bao ngày lắng đêm lo Tháng rộng năm dài Thoáng ưu tư mùa hạnh phúc Nắng nhẹ cuối đường làng Gió lao xao cành trúc Xôn xao phiên chợ đầu ghành Đong đưa ba chiếc thuyền nan Ở đâu trên vũ trụ này Người ta kháo nhau Xuân đã đến Tết đã sang Vũ trụ song song Có phải chỉ một mùa vô tận Hữu hạn bước qua Nửa thời lận đận Vô hạn về Thu có hạ có đông Chuyện một đời Ai biết mấy ngóng trông Ầu ơ cánh võng sau nhà Lim dim gốc mai vàng trước ngõ Thoáng nhân gian Mênh mang tiếng chuông chiều vàng võ Lăn tăn con sóng đầu nguồn Vỡ vụn cuối chân đê Đến nơi nao Và đâu chốn trở về Khi mùa qua vội vã Đã kịp làm gì đâu Một năm Một thời Lại một đời nghiêng ngả Người tìm gì Trong ngần ấy cơn mê Đến đi đi đi Rồi lại trở về Ngồi hong thoáng tóc sương chiều Bên song sắt cũ Thì ra Gieo hạt bão giông Gặt mấy mùa mưa lũ Chỉ để nhận ra rằng Hiện tại vốn là mơ Lặng im Như một gã khờ Để nhìn thấy sự hiển nhiên Mà người đời cố nhìn song chẳng thấy Hai bảy thì đã sao Một đời vẫn vậy Nhắm mắt thở dài Vô tận ở trong ta Không cần tìm Vì chẳng có xa Không gần Chẳng đi Không đến… Nguyễn Phi Vân 27 Tết Ất Tỵ

Vậy là chậm dữ chưa? Mình hay bị hỏi cắc cớ như thế khi chia sẻ là mình đã slow down - chậm lại với vận tốc chắc chỉ bằng 1/5 bình thường sau cú bệnh lao đao năm 2023. Nhưng mặc dù vận tốc chỉ bằng 1/5, có lẽ nó cũng hơi quá cho rất nhiều người. Ủa, hình như concept “sống chậm” đã được hiểu hết sức khác nhau. Sống chậm nếu hiểu theo nghĩa đen thui đen thủi của nó thì là hồi đó giờ mình nhanh hay không nhanh, nhanh đúng hay nhanh sai, nhanh theo kiểu cuống cuồng gì thì bây giờ cũng xì tóp lại, rồi đúng nghĩa đen là lê lết, rề rề, tới hay không tới cũng chẳng sao, được hay không được việc cũng chẳng màn, đời đi đâu về đâu kệ. Đó giờ chạy quá sức rồi cũng chẳng tới, nên thôi giờ đổi hình nền ốc sên cho thiên hạ nôn ruột chơi. Xưa giờ xắn tay áo, nháo nhào vô làm đủ thứ và quá cỡ rồi thì bây giờ không thèm quan tâm nữa, kệ ai vướng bụi trần nấy chịu. Sống chậm mà, nghĩa là mình cứ từ từ bình tĩnh, ai sao kệ người ta. Nhưng rồi có nhiều bạn sống rất chậm theo concept này xong thì bắt đầu nghi hoặc bản thân. Ủa sao tui sống chậm rồi mà mọi thứ nó cũng không khá lên. Hồi giờ lao xao, nháo nhào, áp lực và mệt mỏi đã đành. Sống chậm xong thấy cũng không có chuyện gì ra thứ gì. Bản thân vẫn cứ lạc lạc trôi trôi làm sao. Chậm rồi mà trí vẫn không thông. Chậm dữ mà định hướng vẫn chẳng tỏ tường, cứ lờ mờ, vẫn vơ như làng trong sương thế kia. Chậm ơi là chậm mà cái thân nó vẫn cạn kiệt vì cái tâm vẫn mắc kẹt ở ngoài kia đâu đó. Hay là mình chưa đủ chậm? Hay là mình chậm chưa đúng cách? Hay chậm không phải là cái thứ dành cho mình? Mà sao chậm thiệt chậm rồi vẫn không vui, không thảnh thơi, không dẹp sạch được cái mớ bòng bong đã quấn quéo vào đời mình mỗi ngày? Vậy là chậm dữ chưa hay cần chậm nữa? Tôi thì, hiểu cái sự “chậm” một cách rất “nhanh”. Chậm với tôi nghĩa là không cuống cuồng lao vào mà chẳng biết mình đang đi đâu, để làm gì, và có ăn nhập gì với cái giá trị sống, giá trị mà bản thân muốn tạo ra. Một ngày có ba vạn lẻ một việc phải làm. Vậy việc gì là chính? Việc gì là ưu tiên? Thứ gì là quan trọng? Nếu cứ đổ đồng như bán đồng nát thì, bạn có tới ba vạn lẻ một việc phải làm, và thế là bạn cuống cuồng. Thời gian ở đâu ra trên cõi đời này để có thể làm hết bao nhiêu đó thứ trong vòng 24 tiếng? Tớ có phải là siêu nhân Gao đâu mà đòi hỏi dữ vậy? Rồi tôi đến với cuộc đời này là để làm gì, chẳng lẻ chỉ để chạy thục mạng về phía những thứ công việc no name - vô danh nhưng mọc nhanh như nấm sau mưa? Có một điều đáng sợ là, khi người ta lút đầu trong ba vạn lẻ một ngàn cái task đó, đôi khi người ta lại thấy mình quan trọng và sống có ý nghĩa. Thì quan trọng mới có nhiều việc như thế chứ, dù những việc mình làm nó đóng góp cho mục têu gì trong đời cũng không rõ mấy. Chỉ làm thôi. Làm làm…. Và thấy mình cũng này nọ lắm. Cho đến khi kiệt sức và gục ngã…. Có khi, chậm không bao giờ có nghĩa là giảm vận tốc. Có khi, chậm nghĩa là ta biết cách lọc cái sự nhanh không đúng ưu tiên, gấp không cần thiết ra khỏi cái hệ thống của mình. Như vậy thì trong ba vạn lẻ một việc cần làm nhanh và rất gấp kia, thật ra chỉ có đâu đó 10-20% là hết sức quan trọng, cần ưu tiên và hết sức cần làm một cách thiệt nhanh. Còn lại, sẽ có những thứ từ từ làm theo tiến độ. Có những thứ không làm cũng chẳng ảnh hưởng chi tới hoà bình thế giới. Có những thứ thật ra còn không nên nằm trong danh sách dài sòng sọc kia vì nó chẳng make sense (hợp lý). Giờ bạn nghĩ đi. Nếu mình chỉ có bao nhiêu đó thời gian, và mình rất rõ ràng tập trung vào chỉ 10-20% của cái danh sách việc cần làm hiện tại, theo đúng chế độ ưu tiên cho bản thân và giá trị của bản thân tại thời điểm này, thì có phải bạn sẽ nhanh hơn không? Và có phải khi ta nhanh một cách logic như kia thì, cuộc sống của ta sẽ thảnh thơi và ngăn nắp hơn không? Nếu thế thì ta đang sống chậm rồi còn gì, mặc dù những việc cần làm ta vẫn cực nhanh. Cho nên, thôi thì Tết này mình có một khoảng lặng quý giá. Có khi mình nên ngồi sắp xếp lại một chút cái sự nhanh chậm trong tư duy, để đời mình nó chậm nhanh theo ý muốn. Có khi, cái sự chậm mà thế gian đang lao vào nó không phải là thứ dành cho mình. Có khi, thứ mình cần là một sự chậm rất customize - được thiết kế lại cho hợp với hành trình của cá nhân. Có khi, chậm là rất nhanh. Nhanh đúng việc. Nhanh đúng thời điểm. Nhanh theo sự ưu tiên, tập trung và giá trị của mình. Vậy thôi! Và một khi đã chậm một cách có chủ đích, có định hướng như thế thì ta lại trở nên cực nhanh, việc chạy ào ào, mọi thứ rõ ràng thông suốt. Chậm nên xử lý rất nhanh. Nhanh nên thảnh thơi sống chậm. Thành ra, nhanh chậm thật ra chỉ là khái niệm trong tư duy. Đôi khi chẳng liên quan gì tới thời gian thực. Xoắn não ghê nhỉ? Nhưng Tết thì chậm rãi mà suy nghĩ về cái sự nhanh chậm của bản thân. Mong là, khi cái đầu đã rõ thì trái tim sẽ thúc giục bạn nhanh hơn, để chậm….

Hăm ba Và ráng chiều thầm lặng Loài người xao xác nhớ đông Hay cội mai già giả vờ như chẳng ngóng Mùa xuân Ông Táo nhịp chân bên vỉa hè Đường về chật chội những gian truân Lòng vội vã Thời gian không kịp nhận ra Mùi bánh chưng bên bếp lửa Ai mong ai Và hoa mận cuối đông có còn chờ mai nữa Khi Tết vắng ba mươi Giấc mơ lười Ngồi nhóm bếp lui cui Lách cách hạt gạo rang Hay tiếng mùa loay hoay mở cửa Đến đến đi đi Lại mấy hoàng hôn nữa Để chiều bạc mái xanh Cây khế bên sân nhà Đung đưa pha màu Ngồi vẽ nửa chái tranh Song cửa khúc khích cười Nhớ bát cơm ngày xưa cũ Chén rượu cay Khi tầm xuân vừa ươm nụ Nhớ nhau Ừ thì hai ba Để hai chín mãi khát khao Thưở giao mùa Sum họp… Nguyễn Phi Vân Tặng đại ca 23 Tết Xuân Ất Tỵ

Trong một buổi talkshow, khi nói về tâm không phân biệt, mình được hỏi câu này, “Vậy có phải chị sẽ dĩ hoà vi quý với tất cả nhân sự, từ ngữ bọc đường ngay cả khi nhân sự không làm tròn trách nhiệm của họ không?” Dạ xin thưa là NEVER EVER EVER…. - KHÔNG BAO “VỜ” hết nhe Tâm không phân biệt nghĩa là mình không quan tâm cái bao bì bên ngoài của mỗi người ra sao, giày dép quần áo hiệu gì, đi xe ra sao, ở nhà ngàn sao hay triệu đô, chức tước phình lên xẹp xuống thế nào. Căn bản là, mấy cái thứ mà xã hội nhốn nháo bu vào ca lên hét xuống ấy mình đớ quan tâm. Nói vậy không có nghĩa mình không ngưỡng mộ người giỏi, người tài, người giàu có nhờ sự thông minh và khả năng xuất sắc của họ. Ủa, người ta làm được những thứ mình không làm được thì người ta đã hơn mình mấy chục cái đầu rồi. Không chơi đánh đồng giỏi dở, chăm chỉ và lười biếng như nhau được. Có điều, đối với mình, tất cả những thứ ngoài thân, rớt lộp độp xuống được hoặc có thể bôi trét lên người được không liên quan gì tới giá trị của họ trong tim mình. Giỏi dở cũng được. Biết đối xử đàng hoàng với người khác là được. Giàu nghèo gì cũng được. Biết trước biết sau là được. Xe cà đạp hay Cadillac đều được. Biết sẻ chia và sống có giá trị cho xã hội và cộng đồng là được. Còn cánh sang trọng, tâm xù xì thì mình không chơi. Cái tánh nhà quê nó thế. Bao năm nay vẫn thế. Đó là ngôn ngữ khoai lang nướng để giải thích cho cụm từ tâm không phân biệt. Còn chuyện có phải vì tâm không phân biệt mà sử dụng xảo ngữ, mỹ từ để lấp liếm cho những sự thiếu cố gắng, thiếu chuyên nghiệp, hay đổ thừa, lười biếng, lơ mơ hay không thì trả lời luôn là NEVER. Tính mình không cầu toàn, không nhăn mặt nhíu mày vì những chuyện cỏn con hình thức, nhưng lại dễ nổi cơn khi nhìn thấy ai đó làm việc không để tâm. Chỉ là làm cho tròn trịa cái việc mình được trả lương để làm thôi mà làm còn không xong thì đừng có than vãn, emo, lạm dụng những từ khoá như áp lực, bất định, hoàn cảnh để phủi cho sạch sự thiếu cố gắng, thiếu phấn đấu và phát triển bản thân của cá nhân. Vì vậy, đối diện với công việc không hoàn thành, tâm thế không chủ động, cách tiếp cận vô trách nhiệm thì mình chẳng bao giờ rảnh để đi bọc đường hay áo caramel lên bất kỳ hiện trạng không OK nào. Không OK thì là không OK, đơn giản là như thế, chẳng có cách nào để nói khác đi hoặc hay ho hơn đâu. Và nếu bản thân mình làm gì đó không đủ cố gắng, không bỏ hết tâm thì cũng đừng ráng đi tìm từ ngữ để đánh tráo khái niệm. Không đạt là không đạt thôi. Có gan nhận lỗi, nhìn ra cái sai, nhìn thấy sự không OK của mình thì mới có đường mà tiến. Không thì sau này ai dám collab với bạn nữa mà ở đó mất thời để ngôn từ hoa mỹ làm chi? Ủa rồi chị tính thẳng đuột kiểu đó có mất lòng không? Đương nhiên là có rồi. Người không hiểu sẽ tưởng là mình dữ dằn, chèn ép, khó chịu, bossy, blah blah. Nhưng trong cái xã hội trắng đen thật giả lẫn lộn này thì hơi đâu mà để tâm chuyện người ta nói. Khi con người giải quyết emo của bản thân bằng thói quen đổ toxic vào nhà người khác, quăng mớ rác rồi bỏ chạy, vài phút sau quẹt quẹt drama mới trên tóp tóp bèn quên ngay chuyện cũ thì, thôi ai mất lòng người đó tự chữa lành nhe. Hơn nữa, cốt lõi của vấn đề là, mình cứ làm với phương châm “start with a good intention - luôn bắt đầu bằng ý định tốt” là được. Mình nói gì đó, làm gì đó, không Ok chuyện nào đó vì nó không đủ OK, không đạt chuẩn thì hiện thực nó vẫn cứ là thế thôi, tránh kiểu gì? Rồi ai không biết nhận ra mình còn yếu kém mà còn đi sừng cồ, oán trách, đặt chuyện xầm xì thì mình chịu thôi. Này là mình muốn tốt cho họ mà. Nào có ăm uống mập mạp gì được thêm đâu? Ăn mập chi còn phải đi tập thể dục và đổ ba ngàn thứ bổ sung ốm vào người là lợi lạc dữ chưa? Cho nên, vòng qua quanh lại, đường nhà ai nấy bọc, kẹo nàh ai nấy mút đi nhe. Chớ sự thật thì nó vẫn cứ là sự thật xù xì gai góc thế thôi, dũa làm sao cho nó mượt mà trơn tru cho được. Sống trên đời, không ai làm kiểu gì mà “dừa” lòng cho hết mọi người. Đời này, mỗi người một tính. Mỗi người một kho quá khứ và tâm thức khác nhau. Cho nên chàng ai giống ai. Chẳng ai nghĩ giống ai. Chẳng ai níu kéo giá trị giống ai. Cũng chẳng ai hành xử, vận hành giống ai. Cho nên, chuyện tám tỷ người có tám tỷ góc nhìn khác nhau về một chuyện bạn làm âu cũng là chuyện bình thường. Người nhìn từ trái, từ phải, người nhìn trực diện, sau lưng. Người nhìn từ dưới lên, từ trên xuống. Mới chỉ 2D thôi là đã khác nhau rồi. Huống chi là 4D, 5D…. Hiểu được như vậy, mình cũng chẳng nên áp lực chuyện người ta ngay tại giờ phút này có hiểu hay oán trách mình không. Chỉ cần mình làm việc mình làm với “good intention” là được. Mình chả hại ai, chỉ muốn tốt cho người ta. Tốt thì, có khi thấy đó, cũng có khi 1, 2 năm sau mới biết. Lại cũng có khi, 5, 10 năm sau mới vỡ ra. Khổ nhất là, có khi tới cuối đời đúng giây chia tay mới biết. Rồi sao nữa? Sao cũng được. Cái tâm mình trong trẻo là được. Cái ý định mình trong sáng là xong. Còn chuyện ai nói gì, nghĩ gì, tốt xấu ra sao, hãy cứ để cho họ tự mình xử lý với hành trình tìm ý nghĩa cuộc sống này của họ. Không ai làm cho ai mãi được. Cũng chẳng ai kè kè ai mãi được. Ai rồi cũng phải quay về tự chịu trách nhiệm với cuộc đời của chính mình. Làm gì, tâm mình an, lòng mình không gợn chút lăn tăn nào là được. Còn lại, để thiên hạ tự xử. Vậy đó, rồi sống sao cho “dừa” lòng mấy người? Thiệt ra, làm gì có ai và có chuyện gì mà “dừa” lòng hết cả thiên hạ? Không có, và cũng đừng cố đi tìm, cố trang trí đời mình cho nó đúng concept “dừa lòng” thiên hạ. Chi vậy? Cứ thản nhiên mà sống. Bình an mà sống. Nhìn thấu đời mà sống. Ai rồi cũng đến và đi, nào có mang theo gì được, huống chi là một chữ “dừa”….

Bạn viết cho tôi một tin nhắn ngắn gọn như thế này - - - “Cô Vân ơi, giờ em mới hiểu câu chúc luôn vững vàng trên hành trình phía trước của cô. Là chính mình thật khó cô ạ, là người chủ động, hỗ trợ để phòng cùng phát triển nhưng không tránh khỏi bị các đồng nghiệp lâu năm “đì”. Nhưng mà em rất may mắn được Quản lý tin tưởng, hỗ trợ. Có được những người đồng nghiệp rất tốt. Mỗi khi có chuyện không vui em lại lên nghe postcast của cô. Em thật may mắn khi được nghe postcast cô như người bạn đồng hành trên hành trình phía trước. Chúc cô luôn nhiều sức khoẻ ❤️ - - Đi làm, là sống trong một xã hội thu nhỏ có đủ thứ hỷ nộ ái ố trong đó hết. Rồi đương nhiên sẽ có chuyện bị “đì”. Đừng nói ở Việt Nam. Hồi xưa làm thuê bên Úc tôi còn bị “đì” ghê hơn vì trong cái sự “đì” đó nó có cả cái sự phân biệt chủng tộc khi mình là người châu Á mà lại là người Việt Nam nữa chứ. Cho nên, không có gì là đáng ngạc nhiên. Cũng không có gì đáng phải đau khổ, chán chường hay mệt mỏi vì cái chuyện hiển nhiên trong đời này cả. “Đì” là một thứ hiện tượng tự nhiên rất bình thường xảy ra hàng ngày trong cuộc sống và sự nghiệp. Nó không xảy ra mới lạ. Chớ nó xảy ra thì nghĩa là thế giới xung quanh bạn đang vận hành một cách hết sức bình thường, tự nhiên như nó vốn là. Trước hết là như thế, để tâm thế mình nhẹ nhàng, bình tĩnh khi đối diện với sự việc “hiển nhiên” này. Rồi bây giờ mới nói tới chữ “đì”. “Đì” xảy ra khi nào và tạo sao người ta lại phải đi “đì” mình chi cho mệt dữ vậy? Thế giới này bộ chưa đủ bận rộn sao mà còn rước thêm cái emo mệt mỏi đó vào? À, nhưng mà đời này chuyện gì xảy ra cũng có cái nguyên nhân của nó mà. Người ta chỉ “đì” khi người ta cảm thấy sợ, sợ bị qua mặt, sợ bị lép vế, sợ bị mất chức, sợ người khác giỏi hơn mình, sợ mất mặt, cảm thấy không an toàn khi có sự hiện diện về năng lực cao hơn của người khác, có thể ảnh hưởng đáng kể đến chức vụ, uy tín, thu nhập, lợi lộc, mày mặt, vv. Mà thường thì, người đã mang vào người chữ “sợ” là người thiếu năng lực. Người giỏi, người có nội lực, người có tài người ta bận bịu lắm, không đâu ra thời gian mà đi dòm ngó và sợ hãi người khác. Hầu hết thời gian người ta dành cho việc triển khai dự án đang có, nghĩ về cách cải tiến cái cũ, sáng tạo cái mới, kiến tạo sự vững bền…. Mà người giỏi không chỉ suy nghĩ. Người giỏi thực thụ người ta nghĩ được, làm được, triển khai xuất sắc. Chớ nghĩ thì ai chả nghĩ được. Nói thì ai chả thuận mồm nói hay. Làm cho ra trò mới là năng lực thực thụ. Mà để làm cho ra trò thì đâu ai làm được một mình. Muốn triển khai tốt thì cần phải có đội ngũ, cần người có năng lực vào team đỡ đần, hỗ trợ mình. Cho nên, người giỏi người ta biết sử dụng người, và biết cách kéo người giỏi khác về phía mình để cùng nhau làm được những điều kỳ diệu. Bởi vậy, ai ở đó rảnh mà đi “đì” người khác. Điều này cũng có nghĩa là, khi mình thấy người ta “đì” mình thì mình phải vui lên, vì đó là một cách chứng minh năng lực của mình cũng này nọ lắm mới bị đưa vào tầm ngắm. Có điều, thay vì lao tâm khổ tứ trong cái sự “đì” rất tào lao kia thì, mình hãy cứ tập trung vào chuyện mình cần tập trung làm, đó là toả sáng và giỏi giang hơn nữa. Ủa, mấy người “đì” tôi thì tôi sẽ trả lời bằng sự xuất sắc hơn của chính mình, để cả thiên hạ này người ta không có mù, người ta rồi sẽ nhìn thấy hết. Sếp thì bao giờ cũng có sếp cao hơn. Tổ chức thì bao giờ cũng có tổ chức khác xịn sò hơn. Người giỏi thì chả sợ vì người tài ở đâu mà chẳng được trọng dụng. Có khi chả cần đi tìm kiếm cho xa. Người ta còn đi kiếm mình, mời mọc về nữa là khác. Cho nên, thay vì phí thời gian lo đối phó, lo đầu đá trong cái sự “đì” vô giá trị và vô nghĩa kia thì, hãy sử dụng thời gian đó để giỏi hơn mỗi ngày, xuất sắc hơn mỗi ngày, có giá trị hơn mỗi ngày, toả sáng hơn mỗi ngày. Rồi thì thuận duyên sẽ có cách để vũ trụ tự khắc chế mấy đứa tào lao giùm mình, rồi lại còn mang đến cho mình những cơ hội mới xịn sò hơn nữa chứ. Khi mình phát triển bản thân, phát triển nội lực mỗi ngày thì đương nhiên tâm thế mình cũng trở nên vững vàng hơn. Và khi đã vững vàng thì, ba chuyện nhỏ nhen kia ai hơi đâu mà để ý. Ai bắt đầu bằng sự hạn hẹp thì hãy để họ lại loay hoay, cuống cuồng trong sự hạn hẹp đó. Còn mình cứ chọn cách bước ra, đi tìm chốn thênh thang mà sống cho nó đã đời. Đời này, không ai sống được giùm ai. Chuyện ai người ấy lo đi. Anh muốn “đì” thì anh tự đi mà “đì” lấy chính mình. Cái game anh quăng ra tôi không chơi. Ai chơi khổ ráng chịu. Đó! Cứ tâm thế như vậy mà tích cực đi tới, vui vẻ enjoy hành trình sự nghiệp và cuộc sống của mình. Khi tôi lớn lên và lớn hơn cái không gian nhỏ nhen, hạn hẹp của sự “đì”, tôi chẳng bao giờ mảy may bị nó làm phiền hay làm khó. Đường ta đi thì ta cứ thênh thang. Chuyện ta ưa thì ta cứ dũng cảm làm. Chân ta bước thì chông gai ta ta cứ lướt qua chẳng bao giờ dừng lại. Ờ thì trên hành trình kia sẽ có này có nọ, nhưng ai rảnh này nọ thì họ cứ kẹt vào. Còn ta, phía trước là ánh sáng….

Xuân về ai níu rét trong sương Muôn kiếp nhân gian mộng vẫn thường Ngõ Tết lòng đào phai buốt giá Chờ người đông vắng nét xa thương Nguyễn Phi Vân Mộc Châu, 10/01/2025

Nếu Tết này có một điều ước, con sẽ ước gì? Dạ con ước mẹ sẽ về Ủa, mẹ không ở chung với con à? Dạ không. Mẹ & bố chia tay. Mẹ có người khác rồi. Rồi bao lâu mẹ về thăm con một lần? Dạ lễ tết ạ. Có khi về có khi không. Thế bố có ở với con không? Dạ không ạ. Bố ở nhà nội. Con ở với bà ngoại. Bà ngoại nấu cơm cho con ăn. Rồi giờ ai đưa con đi học mỗi ngày? Dạ con tự đi Nhà con cách trường bao xa? Dạ 2 cây ạ. Rồi con đi học bằng gì Dạ con đi bộ ạ. Xa dữ vậy. Rồi mỗi ngày sáng con đi học chiều về à? Dạ không ạ. Sáng con đi bộ đến trường. 10:30 con về nhà ăn cơm. Xong 1g con lại đi qua trường. 4:30 con đi bộ về. Tôi hơi khựng lại. Vậy nghĩa là một ngày đi học bạn đi bộ tổng cộng 8km. Trong tiết trời giá lạnh và khắc nghiệt như hôm nay hay vào những ngày mưa gió thì 8km kia cô bé lớp 5 tên Hà Anh sẽ bước qua từng ngày từng ngày trên vệt đường ngoằn ngoèo đồi dốc ra sao. Rồi sau này lớn lên con ước mơ sẽ làm gì? Dạ con muốn mở tiệm bánh sinh nhật ạ Sao lại là bánh sinh nhật nhỉ Dạ vì mỗi lần mẹ về mua bánh sinh nhật ăn ngon lắm, nên con muốn lớn lên con cũng làm ngon như thế. Thì ra, cuộc sống và ước mơ trong đời đôi khi vô cùng giản đơn như thế. Có lẽ làm bánh sinh nhật thật ngon thì mẹ sẽ về thăm… Mai mốt có thư viện rồi con nhớ vào đọc nhé. Mai mốt làm bánh sinh nhật bán cả nước Việt Nam và bán ra nước ngoài luôn nhe? Dạ có ạ. Con thích đọc sách lắm. Sáng con đến sớm đọc sách cô ạ. Vậy là Thư viện Ước mơ trường phổ thông dân tộc bán trú Chiềng Khừa đã khai trương vào những ngày giáp Tết, 08/01/2025. Mong đó sẽ là nơi bảo vệ trí tưởng tượng và những giấc mơ trong trẻo của các con.

Ủa? Hết rồi hả? Gì vậy? Một năm là 365 ngày, 8.760 giờ, 525.600 phút. Cho là trái tim khoẻ mạnh trung bình đập 60-80 nhịp/phút thì quả tim nhà bạn đã đập trung bình 36.792.000 lần. Và nếu bạn là người lớn với hơi thở trung bình 16-20 hơi thở/phút thì mình đã cùng nhau thở ra hít vào trung bình 9.460.800 hơi thở. Vậy là nhiều dữ chưa? Nói hết năm là hết năm sao? Đã làm gì đâu? Ờ thì cứ ngẩn ngơ vì đã làm gì đâu. Nhưng năm hết thì nó cứ the end một cách vô cảm như thế đó. Thời gian chẳng chờ một ai, cũng chẳng đồng cảm, thông cảm gì với ai. Thời gian nó là Director of Life - đạo diễn cuộc đời. Nó khép lại, mở ra, gõ beng beng trên trái tim đồng hồ, rồi ép người ta vào deadline, dí vào cảnh cận của nửa cái răng cười, thoáng nhếch môi, hay vô ảnh của từng giọt dài lăn slo-mo trên má. Nó có thể đẩy người ta vào những góc hẹp đến tận cùng, tối đen, rồi lại chuyển cảnh đổi màn sang một góc quay rộng rãi, an nhiên, sáng láng. Chẳng ai muốn hay mướn, nhưng đạo diễn này nó cứ tự mình lộng quyền như thế. Kệ cho người ta có biết diễn, có hiểu gì về kịch bản hay ngữ cảnh hay không. Rồi tôi phải diễn vai gì? Vai chính, vai phụ, vai quần chúng hay chỉ nằm trơ trơ như xác chết bên cái xô nước đục ngầu, móp méo? Có người chúng ta tại một thời khắc nào đó trong đời nhận ra, hiểu con game auto bắt đầu và kết thúc này của thời gian, rồi loay hoay tìm cách hiểu kịch bản và ăn vào vai diễn. Rất nhiều người cuống cuồng, chạy lòng vòng bất lực trong cái mê cung câu chuyện và cú twist của thời gian, cho đến tận ngày cuối cùng của năm hay của cuộc đời vẫn chẳng thể thoát ra, và bình tĩnh cuống cuồng hết năm này sang năm khác. Cũng có người có vẻ như hiểu hiểu qui luật, có vẻ như cố gắng chơi game, nhưng cái xì-kiêu (skill) thì còn quá non xanh, không được nâng cấp kịp thời, và thế là biết cần phải PK con monster nhưng hết mạng vô số lần vẫn bị hạ cho sóng soãi. Ôi, đã làm gì đâu? Năm tận tháng tàn vẫn cứ một câu như thế. Từng chapter cuộc đời vẫn cứ một câu như thế. Và phải chăng khi chạm vào những nhịp gõ thời gian cuối đời cũng sẽ vẫn một câu như thế? Câu hỏi là, đã làm gì đâu nghĩa là bạn muốn làm gì? Khi ta còn chưa hiểu mình muốn làm gì, thì có làm gì đi chăng nữa vẫn chưa có làm gì, dù có làm tùm lum đến kiệt sức vẫn là chưa làm gì cả. Hả? Thật là xoắn não. Hình như có cái gì đó hết sức nghịch lý nhưng vô cùng hợp lý? Vậy là cuối cùng tôi có làm không? Vậy thì thật ra tôi đã làm gì? Vậy thì thứ tôi đang làm có được tính là việc cần làm? hay tôi đang làm làm nhưng thật ra là đang không làm gì cả? Có khi, sự hỗn độn của những ngày cuối năm chỉ để làm như thế. Nó khiến con người ta hoảng hốt, hoang mang, sợ hãi đến nhũn người khi nhận ra mình chưa kịp làm gì. Bao nhiêu giấc mơ, mong muốn, ý định hay ho tốt đẹp trong đời mỗi năm một phai màu, trầy xước, mốc meo. Bao nhiêu nhiệt huyết ngày xanh, khi ước mơ lấp lánh hồng và dòng máu hừng hực đỏ bỗng trở thành cái bóng vất vưởng, nằm bất lực, co ro bên thềm năm mới. Rồi không lẽ mình cứ diễn một vai tội lỗi như thế ngày này qua năm khác? Rồi không lẽ mình cứ để cho gã Đạo diễn thời gian nó muốn phân vai viết kịch kiểu nào cũng phải lết theo? Là thời gian nó tạo ra định mệnh qua vai diễn tự ép người? Hay là bản thân ta không hiểu chính mình, không đủ nội lực để tạo ra cho mình một vai diễn khác? Tại thời gian, thế lực siêu nhiên đen tối mà loài người không cách nào chống lại? Hay tại ta tự đẩy mình vào thế mắc kẹt trong cái gọi là default - sự hiển nhiên vô cảm đã thao túng số phận ta trong cuộc đời zero sự lựa chọn này? Nghĩ cho cùng, dù nhìn từ góc nào đi chăng nữa, phải chăng số phận của vai diễn mà bạn đang mang vào chỉ là sự trình diễn đương nhiên của niềm tin và trách nhiệm mà bạn mang vào? Nếu bạn tin rằng vai diễn của mình là do đạo diễn thời gian quyết định, đẩy tới đâu tấp tới đó thì, thời gian sẽ lên cho bạn cảnh lục bình cam chịu kiếp trôi sông. Bằng không, chẳng phải phim nào cũng có nhân vật hero - vai anh hùng vượt qua hết những gập ghềnh, chiến thắng kẻ xấu xa, vượt lên số phận và trở về với cái kết đầy ánh sáng? Đã làm gì đâu? Khi ta còn chưa biết bản thân phải làm gì, thì gã đạo diễn thời gian sẽ tự sắp vai một cách ngẫu nhiên, hời hợt và vô cảm mà thôi. Ừ, đời này bảy tám tỷ người, ai hơi đâu mà đi soi từng vai, lo cho từng số phận. Đứa nào vùng vẫy, chống chọi, kiếm chuyện với kịch bản thì đạo diễn còn thêm thắt chỗ này, sửa sang chỗ khác. Đứa nào im lặng, cúi đầu chấp nhận thì để cứ im cho nó xong chuyện cho rồi. Một tế bào già nua và chết đi thì cũng đã sao đâu. Ngày ngày cơ thể có đến 380 tỷ tế bào mới được tạo ra để mà thay thế. Zoom out thấy cái vũ trụ rộng lớn vô biên và ta chỉ là một cái chấm đen li ti thường tình như thế, ai care? Cho nên, kịch bản ra sao và vai diễn kiểu nào, chỉ có ta mới là người quyết định. Một khi bạn bắt đầu đổ thừa thì vì là tại bị, trong bất kỳ ngữ cảnh nào, bạn đang tuyên bố với vũ trụ là bản thân cam chịu nhận lãnh vai diễn thờ ơ do đạo diễn thời gian quăng vào số phận của mình. Không ai ép đâu, cũng chẳng ai care. Đừng giơ cái filter lên, khóc cười trên sân khấu giả. Vài ba khán giả vỗ tay, thả tim hay tặng hoa qua màn hình sang sáng không có nghĩa là màn hình sẽ không sầm sập đen khi máy đã hết pin. Rồi thời gian trôi qua, rồi ta lại trở về với vai diễn đời thật của chính mình, rồi lại năm cùng tháng tận. Còn ta, đã làm gì đâu? Hay ta, 2025 sẽ bắt đầu hành trình mới của mình, và bắt đầu làm những gì mình mong muốn?