Chắc phải 10 năm trong đời rồi mới lại có một năm bản lề như 2024. Một thập kỷ trước, tôi đã phải sốc lại hết cuộc đời mình, từ sự nghiệp đến cuộc sống cá nhân, thay đổi hoàn toàn để chào đón một hành trình mới. Sốc lại nghĩa là sẽ phải dũng cảm nhìn thẳng vào quá khứ, nhìn ra và chấp nhận cả cái xịn sò và rất chuối của bản thân, rồi lấy cái nia bằng tre ra mà sàng cho bay hết mấy thứ tro trấu bụi bặm, giữ lại những hạt pha lê li ti đã tôi luyện được trên hành trình quá khứ. Trên đường đời, ai cũng tích góp một cách vô thức hay có ý thức. Có khi, mình tích góp cái hay, cái đẹp, cái mới và cả những hạt giống tương lai. Song song đó, dù muốn hay không, dù có cẩn trọng đến cỡ nào, cũng đâu đó bị ô nhiễm bởi những suy nghĩ tiêu cực, ý định xám xịt hay thế lực toxic của thế giới bên ngoài. Con người là động vật xã hội. Chúng ta tồn tại và vận hành trong một cộng đồng, dù nhỏ hay lớn gì thì cũng là xã hội lớn hay xã hội thu nhỏ. Và ở đó, mọi tư duy và hành động ngang dọc, xếp hàng đúng qui tắc hay ngoài lề, thuận tự nhiên hay rất nhân tạo, vì tập thể hay theo lợi ích nhóm, vv đều tồn tại và quắn quéo lấy nhau, hoặc đôi khi tồn tại trong 2 thế giới song song. Cho nên, cũng chẳng có cách nào để cách ly tư tưởng hay nhận thức. Cuối cùng, ta tự xây dựng giá trị cốt lõi của bản thân, tự tin vào nó hoặc không, tự từ bỏ nguyên tắc cá nhân hoặc không, tự sống hùa theo đám đông hoặc không, tự xếp hàng như một viên gạch nữa trên tường hoặc trở thành một thứ gì đó khác. Hệ quả và hậu quả của những quyết định đó tự nó ùa đến theo lựa chọn của cá nhân, và điều này khiến cho người ta dũng cảm hơn, hèn hạ đi, sợ hãi tột cùng hay nghiễm nhiên bất chấp. Dù lựa chọn dừng lại, bước tiếp, ngoan ngoãn hoà nhập hay trở thành outliers - những kẻ ngoại đạo, dòng chảy cuộc sống không bao giờ dừng lại, và thế giới bên ngoài thật ra không thèm quan tâm. Chỉ có bạn mới tập trung dữ dội vào chính mình, tự phân vai chính, tự diễn, rồi cứ ngỡ người ta đang xài “focus cam” để rình chuyện nhà mình 24/24. Kỳ thực, họ không quan tâm. Đôi khi, họ rảnh rảnh lướt qua hóng chuyện, kiếm chuyện, rồi bỏ đi như kẻ bộ hành xa lạ. Họ chỉ quăng vài miếng ơ hờ cho bỏ cái công dòm ngó, để tôn vinh hay kiếm lợi cho chính mình, rồi đến việc bản thân nói cái gì còn không thèm nhớ. Họ cũng bật “Focus cam” vào chính họ, chớ quan tâm gì tới bạn đâu. Trừ những người thật sự gần gũi và thật sự quan tâm, mà trên đời người như thế đếm trên đầu ngón tay, thì thế giới bên ngoài nó cứ trôi ơ thờ như lục bình trên nhánh sông vàng đục. Bờ lở bến bồi nào có ý nghĩa chi đâu. Thành ra, cuối cùng thì chỉ có ta là tự nguyện, tự chịu trách nhiệm nhìn ra, nhìn lại, và thiết kế hành trình tiếp nối cho bản thân mình. Người ta thường nói, nếu mỗi thập kỷ đi qua mà ta chẳng làm gì mới với chính mình, thì có lẽ ta đang bị phủi về phía sau, có khi bằng chính sự kiêu mạn trên thành công của bản thân, hay sự nhu nhược, thất chí vì thất bại khiến ta không còn tin ở chính mình. Cột mốc trong đời của mỗi người sẽ khác nhau. Cho nên, thập kỷ của mỗi người cũng sẽ khác nhau. Với tôi, 2024 là bản lề chuyển giao của thập kỷ, và nó kết thúc bằng cách ép bản thân vào một tình trạng không còn cách đỡ nào khác ngoài việc cúi đầu chấp nhận dọn dẹp lại tất cả những ngổn ngang trong công việc & cuộc sống. Đôi khi, khi con người còn lơn tơn chưa chịu thu dọn đời mình thì vũ trụ sẽ ập vào, ra tối hậu thư và ban ơn bằng một ánh sáng cuối đường hầm. Tôi vốn là người ham làm, ham đóng góp, ham bày biện cái mới và đôi khi đó chính là điểm yếu. Khi đưa ra quyết định của một thập kỷ trước, rời xa hành trình làm thuê cho tập đoàn và bắt đầu hành trình cỡi sóng bằng chiếc thuyền thúng của mình, tôi như một đứa trẻ được thả vào công viên giải trí. Ui là trời, thấy cái gì cũng hay, cũng vui, cũng có cơ hội, cũng có thể đóng góp và làm cho mọi thứ xịn sò hơn. Miễn sao việc mình làm nó khớp với giá trị của bản thân và tạo ra giá trị cho cộng đồng, xã hội là cứ xông vào, bất chấp lời ngang tiếng dọc, bất chấp thời gian không gian, bất chấp mọi thử thách, khó khăn, hạn chế. Có ai dấn thân vào chốn unknown - bất định với thái độ sợ hãi và cẩn trọng bao giờ. Người ta phải yêu điên cuồng cái sự bất định đó, thấy toàn cơ hội hơn là rủi ro, kiểu mang tấm thân này ra đánh cược cùng thời cuộc. Khi ta phiêu lưu trong một ngữ cảnh như vậy, ui trời, nó đã. Nó đã vì ta cứ dấn thân, học toàn cái mới, làm toàn những chuyện wow wow phi thường, gặp toàn những người lạ thường, ngộ nghĩnh. Và rồi chính những điểm giao lạ lùng này của những vũ trụ đa chiều, tưởng chừng như chẳng ăn nhập gì với nhau, tự nó tạo ra những giá trị ngỡ ngàng và kỳ diệu. Tôi đã mở ra và kết thúc một thập kỷ như thế với chính mình. Đã đời không? No table, đương nhiên là miễn bàn. Cho quay lại từ đầu có làm lại nữa không? Ủa? Chơi liền chớ! Đã làm gì đâu? Rồi làm tiếp không? Xin thưa là vũ trụ đã gõ đầu rồi, không cho phép hoang đàng như thế nữa. 2023 khi bị căn bệnh Lupus từ trên trời giáng xuống, mọi thứ trong đời dừng lại…. Nguyên năm 2023, tôi chẳng làm được gì ngoài việc đi nước ngoài trị bệnh. Đây là một thứ khái niệm chưa bao giờ được học, cũng chưa bao giờ trải nghiệm trong đời. Hơn nửa đời người đi ngang về dọc, chưa hề biết mệt, cũng chẳng bao giờ biết bệnh là gì. Vậy mà tự nhiên ông trời chơi một vố penalty quá sững sờ, treo chân lên giường bệnh. Cho đến tận bây giờ, tôi cũng chẳng hiểu vì sao mình bệnh. Nếu cả bác sỹ giỏi nhất trong ngành còn không rõ nguyên nhân thì thôi mình cứ đổ tại Covid và số phận. Vậy cho dễ. Chuyện gì xảy ra trong đời cũng có nguyên nhân của nó, và con người cứ hay tìm thế lực xấu xa nào đó bên ngoài để đổ thừa, để thấy mình ôi sao trong trẻo ngây thơ. Ừa thôi thì mình có sai sai gì đó ở đâu đó nên nó mới ra nông nỗi. Nhưng chuyện xảy ra rồi thì bám vào đó làm gì. OK, bệnh thì bệnh. Trị thì trị. Sống thì sống. Không sống nữa cũng chẳng sao. Nhưng quan trọng là những thứ bày biện trong đời có khi cần dọn dẹp. Mình bày ra mà. Ai khác đâu có thể chịu trách nhiệm về nó? Thập kỷ cũ có khi cần khép lại. Thập kỷ mới sang trang. Bản thân mình muốn viết gì lên trang đầu tiên bây giờ? Chuyện đó thật ra chỉ một mình mình biết. Không làm cũng được, nhưng không biết về đâu thì làm sao biết phải bắt đầu nó thế nào? Không lẽ cứ canh GPS nhà người ta mà lúi húi đi theo? OK, thế là đành ngồi xuống, kiểm kê lại nguồn lực hiện có của mình, sức khoẻ, thời gian, tài chính, quan hệ, chỉ để tự buông bỏ những ham hố của thập kỷ trước và ưu tiên cho những gì thật sự quan trọng trên hành trình mới. Khi vũ trụ đã vẽ ra những giới hạn chỉ có bản thân mình biết và quan tâm thì, cũng chỉ có bản thân mới biết cách sắp xếp lại hành trình, điều chỉnh lại tinh thần, học cách chọn lựa kỹ càng hơn, và bình an bước đi trên hành trình mới. Thế giới bên ngoài chỉ sôi sục với những drama và hot news mới mẻ. Không ai nhớ, và cũng chẳng ai quan tâm đến giới hạn của ai. Cho nên, khi thập kỷ của bạn khép lại, mở ra, người duy nhất và cuối cùng ngồi uống trà ôn chuyện đã qua, trăn trở chuyện ngày mai với bạn là chính bạn. Không ai khác. Khi bản thân mình còn không dành thời gian cho chính mình thì, ai khác người ta care? 2024 khép lại. 2025 mở ra với một thập kỷ mới cho bản thân tôi, và có lẽ cũng cho nhiều người nữa đang trên cùng một timeline thập kỷ. Rồi năm mới hay thập kỷ mới có bất định, có nháo nhào, có drama các kiểu gì đi nữa thì, người vẽ con đường phía trước vẫn là ta. Chúc cho ai đó ngoài kia cũng đang thở sâu, mỉm cười, và bình an với lựa chọn của chính mình. Làm gì có đúng hay sai. Tất cả chỉ là lựa chọn tốt nhất khi hành trình mở ra, khép lại….

Cuối năm, đi quay 3 chương trình khác nhau và gặp 3 bạn make-up khác nhau, nhưng cả ba đều nói đúng một câu “Năm nay tệ lắm chị ơi”. Tình hình rất ư là tình hình. Các bạn than kinh tế xuống, ngân sách không có nên nên các nhãn hàng cũng không làm gì nhiều. Mọi năm mùa này là event kín trời. Tụi em chạy show mệt nghỉ. Năm nay lạnh tanh. Có chăng thì cũng cây nhà lá vườn, tự xử cho tiết kiệm. Hỏi so với 2023 thì sao, các bạn đều trả lời Covid xong thì mọi người bung lụa. Event rần rần, kiểu được thoát ra sau 2 năm nên ì xèo lắm. Ai cũng tưởng thôi là chỉ có từ đây đi lên. Ai ngờ 2024 xuống thảm hại. Có bạn nói thu nhập giảm đến 50% phải đi làm thêm nghề khác. Có bạn nói thôi ráng, cũng nhiêu tiền mà phải làm nhiều hơn cũng chịu. Ráng cho qua con trăng này. Rồi năm 2025 mọi thứ có trở nên tốt hơn không? Thực ra đây là câu hỏi mà không ai dám trả lời. Trên bình diện quốc tế, kinh tế thế giới vẫn phát triển dự đoán ở mức 3.3% trong năm 2025 và 3.2% năm 2026. Như vậy, mặc dù rất khiêm tốn nhưng vẫn có chiều hướng phát triển. Tuy nhiên, Có một sự thật mà ai cũng biết là the known unknown’s - những điều chưa biết mà ai cũng biết. Ai cũng biết chính sách mới của tân tổng thống Mỹ sẽ ảnh hưởng xu thế phát triển của thế giới và đó là một điều bất định đã biết. Ai cũng biết kín tế thế giới sẽ chịu ảnh hưởng vấn đề xung đột địa chính trị ở Ukraine, Trung Đông, sự bất định trong cuộc tranh cử sắp tới của Đức và Pháp, tình hình thị trường đang chậm lại của Trung Quốc, vv. Có điều, những điều chưa biết dù đã biết này vẫn hoàn toàn chưa có gì là rõ ràng để có thể dự đoán cho 2025 và 2026. Cho nên, khi các bạn hỏi chị thấy năm sau có đỡ hơn không, mình hoàn toàn không có câu trả lời. Đứng trước sự bất định đã biết này, có lẽ mỗi chúng ta chỉ còn một cách là bảo toàn và tập trung dặm nền, phát huy và phát triển những gì đang có một cách chuyên nghiệp và mạnh mẽ hơn, đồng thời cẩn thận trong tất cả mọi quyết định đầu tư mới, dự án mới, hành trình mới. Dù là làm công hay làm chủ, mọi quyết định thay đổi, bỏ đi, làm mới, bắt đầu mới đều là những quyết định cần được tư duy và tính toán cẩn thận trong năm 2025. Nếu có thay đổi thì cũng là mở rộng hơn trên nền tảng sẵn có. Nếu kinh doanh thì mở rộng thị trường mới, mở rộng cách kênh phân phối mới, mở rộng mô hình kinh doanh mới dựa trên nền tảng và tài sản kinh doanh hiện có. Nếu đi làm thì nên chủ động tham gia vào các dự án mới, tìm kiếm những cơ hội đóng góp mới trong chính tổ chức của mình. Còn nếu là người giỏi nghề thì có lẽ việc quan trọng nhất là học cách xúc tiến chính bản thân mình, xây dựng thương hiệu cá nhân tốt hơn để nhận được nhiều sự quan tâm cho nhiều dự án khác nhau. Xu hướng lao động của những năm về sau vẫn là outsource ra ngoài, giữ cho tổ chức gọn gàng, nhân sự ít, vận hành hiệu quả, sử dụng chuyên viên và chuyên gia giỏi theo hình thức cộng tác. Đối với các bạn đã nghỉ việc và chưa tìm được công việc mới, ngoài chuyện tìm việc full time thì cũng nên nghĩ đến cách làm việc cộng tác theo dự án Để vừa có thể thỏa mãn được làm nghề, vừa linh hoạt hơn trong việc tham gia vào thị trường lao động. Nói chung, 2025 vẫn sẽ là một năm đầy bất định và rất cần mỗi người phải học được cách bình tĩnh, cẩn trọng, quản trị tốt cảm xúc và quản trị tốt bản thân. Khi con người ta bình tĩnh thì mọi quyết định sẽ luôn sáng suốt hơn, bình an hơn, có trước có sau hơn rất nhiều. 2025 cũng là năm của sự tái kết nối. Nếu trước đây vì nhanh quá, vội quá, lao ra quá mà ta đã bỏ qua những quan hệ giá trị thì đây có lẽ là năm của sự trở về, rà soát lại toàn bộ những kết nối cũ, làm mới nó, tạo ra giá trị mới, và đưa những kết nối này lên một tầng cao mới. Trong khó khăn, điều quan trọng có thể giúp bạn vượt qua an toàn và suông sẻ hơn luôn là sự sẻ chia, hỗ trợ, cộng tác, giúp đỡ từ những người có hiểu biết hơn, thông thái hơn, nhìn rõ thời cuộc hơn và bình an hơn. Bao giờ cũng thế, ngoài kia loạn thì lòng người loạn. Khi tâm không bình yên thì thế giới ngược lại cũng phản ứng bằng những hoàn cảnh bão giông. Cho nên, ai cũng sẽ cần một ai đó dù là Mentos, bạn tri kỷ tri âm, người thầy dẫn đường hay một cố vấn đã been there done that - từng trải và nhìn thấu bản chất của mọi sự thay đổi. Đương nhiên, cuộc đời lúc nào cũng là khi cần trở về và xây dựng nội lực bản thân, nhưng có lẽ trong sự bất định kéo dài và ngày càng khó đoán này, nội lực lại chính là tài sản quan trọng nhất của mỗi người để tự mình lèo lái con thuyền số phận. Đây là lúc không còn có thể dựa dám và mong chờ thần thánh hay quý nhơn nào độ mình nổi nữa. Chỉ còn một cách thôi, đó là tự độ. Thất vọng, buồn chán, sợ hãi hay loay hoay thì cũng phải tự mình học cách quản trị cảm xúc và cứu lấy bản thân, tự mình kéo bản thân ra khỏi vũng lầy cảm xúc. Kiệt sức, mệt mỏi, bế tắc hay mơ hồ thì cũng phải tự mình dò đường, tự mình tìm kiếm, thử nghiệm, và tìm ra đường đi dù chỉ là vài bước về phía trước, dẫu hành trình dài phía trước hãy còn rất mông lung. Bạn có thể đi tìm sự hỗ trợ, lời khuyên, sự giúp đỡ, nhưng thật ra, quyết định cuối cùng và người chịu trách nhiệm cuối cùng về quyết định đó vẫn cứ phải là bạn. Không ai trong giai đoạn bất định này có thể đủ sức lo cho bạn cả. Bản thân họ có khi cũng đang loanh quanh với nhiều sự bất định trong đời. 2024 sắp đến trạm cuối cùng rồi. 2025 rồi mở ra một hành trình mới còn chưa biết sẽ ra sao. Mong cho mọi người sẽ nhắm mắt lại, thở thật sâu, bình an trong phút giây này với chính mình, bình tĩnh với mọi sự dang dở để bắt đầu hành trình mới. Rồi mọi thứ ở ngoài kia sẽ ổn thôi, nếu tự ta biết cách độ mình, để bản thân mình ổn trước….

Đây là câu chuyện nâng cao giá trị trái Sapôchê đạt giải nhất cuộc thi OTOP Thái Lan qua lời kể của ông Watcharapong, chủ tịch hiệp hội OTOP Thái Lan tại phiên khai mạc Mekong Connect 2024 hôm qua 17/12/2024. OTOP là viết tắt của One Tumbon One Product - Mỗi quận một sản phẩm, học tập từ Chương trình OVOP của Nhật Bản - One Village One Product - Mỗi làng một sản phầm nhằm phát triển các sản phẩm bản địa và văn hóa làng nghề. Hiện Việt Nam cũng đã triển khai một chương trình học tập tương tự mang tên OCOP - One Commune One Product - Mỗi xã một sản phẩm. Quay lại với quả hồng xiêm, ông Watcharapong kề rằng hồng xiêm là quả mà người dân ở một làng Thái hầu như bỏ đi, không sử dụng. Nếu có bán thì giá 1 kg cũng chỉ 7 baht. Khi đăng ký vào chương trình OTOP, dưới sự cố vấn của ban cố vấn OTOP, quả hồng xiêm đã được thay xiêm đổi áo. Ban đầu, người ta không làm gì, chỉ tạo ra một chiếc hộp với bao bì mang tính tự nhiên, thân thiện với môi trường, đặt trái hồng xiêm vào đó, kể câu chuyện cái làng trồng hồng xiêm cả trăm năm, câu chuyện của cộng đồng người dân và kế sinh nhai của họ qua hàng trăm năm thế nào rồi mang y sì trái hồng xiêm tươi như vậy vào các kênh hiện đại bán thay vì cân ký ngoài chợ như ngày xưa. Kết quả là, với câu chuyện lịch sử và văn hóa bản địa được gói ghém trong bao bì bắt mắt, giá 1 kg hồng xiêm đã tăng lên gấp 10 lần. Chưa dừng lại ở đó, hồng xiêm lại tiếp tục được cố vấn làm thành kem. Đương nhiên, các phòng lab để phát triển thực phẩm bản địa trong hệ thống OTOP là do chính phủ Thái đứng ra đầu tư cho người dân. Sau thời gian được cố vấn và nghiên cứu, kem hồng xiêm đã ra đời với bao bì đẹp, chất lượng tốt và đương nhiên với câu chuyện văn hóa bản địa đầy cảm hứng. Thế là, giá trị của hồng xiêm được chế biến bây giờ cao hơn gấp cả 100 lần. Dự án này cũng đã đạt giải nhất cuộc thi OTOP Thái Lan năm 2024. Và đó cũng chỉ là một trong những câu chuyện thành công trong việc giữ gìn và phát triển sản phẩm và văn hóa bản địa. Thái Lan hiện đang có hơn 208 ngàn sản phẩm OTOP. Trong đó top 5 ngành hàng chiếm vị trí quan trọng nhất bao gồm thực phẩm với hơn 79.000 sản phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ với hơn 52 ngàn sản phầm, dệt may với gần 40 ngàn sản phẩm, thảo mộc với hơn 26 ngàn sản phẩm, và thức uống với hơn 10 ngàn sản phẩm. Là một dự án gắn liền với vua King Bhumibol Adulyadej trong thời gian ông tại vị, dự án sau này đã được chính phủ Thanksin nâng cấp thành dự án OTOP với mục tiêu phát triển kinh tế cơ sở, giúp người dân thoát nghèo, sống sung túc hơn bằng cách phát triển kế sinh nhai dựa trên tài nguyên bản địa. Đến nay, chương trình đã đạt được những thành công đáng ngưỡng mộ. Tuy nhiên, phát triển và xúc tiến sản phẩm OTOP không phải là chuyện dễ. Các sản phẩm bản địa, được sản xuất theo kiểu thủ công nhỏ lẻ thường không đủ chất lượng để đi vào các kênh phân phối lớn, hiện đại, và đương nhiên rất khó để có thể cạnh tranh được với các ông lớn tập đoàn. Vì vậy, ngoài việc phải liên tục đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm, rất cần có những tiêu chuẩn chứng nhận cho sản phẩm được công nhận bởi các bên phân phối và bán lẻ. Bên cạnh đó, rất cần xây dựng các kênh bán hàng phi truyền thống giúp lan tỏa và xúc tiến các sản phẩm bản địa một cách hiệu quả hơn. Theo ông Watcharapong, riêng sản phẩm OTOP của Thái hiện đã xây dựng hệ thống 14 kênh phân phối. Theo ông Thapana, cố vấn chương trình OTOP cho hoàng gia Thái thì chương trình này thành công là nhờ sự dẫn dắt và đầu tư của chính phủ Thái trong suốt thời gian triển khai. Nếu không phải nhờ sự dẫn dắt và đầu tư của chính phủ thì việc copy một chương trình tương tự với hình thức khác tại một quốc gia khác sẽ rất khó để thành công. Cuối cùng, việc phát triển sản phẩm bản địa dù là OTOP, OVOP hay OCOP đi chăng nữa, vấn đề luôn luôn nằm ở việc phát triển kênh phân phối, kênh xúc tiến bán hàng. Nếu bán không được thì dù câu chuyện có hay đến cỡ nào, sự nhiệt thành trong việc giữ gìn và phát huy văn hóa bản địa có cao đến cỡ nào rồi cũng có lúc bó tay. Vì vậy, chính phủ Thái xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm OTOP gắn liền với chiến lược phát triển sản phẩm du lịch quốc gia và địa phương, xúc tiến tại các chương trình kinh tế cận biên và đương nhiên qua các kênh ngoại giao của chính phủ Thái tại nước ngoài. Chương trình làm tôi hứng thú nhất có lẽ là sự hiện diện hấp dẫn của khu vực OTOP tại các lễ hội lớn về du lịch của Thái Lan. Ngoài ra, họ còn tổ chức mỗi năm 3 lễ hội OTOP lớn mang tính quốc gia. Là người rất yêu các sản phẩm bản địa, chuyện đầu tiên tôi có thể nghỉ đến khi nghe về những sự kiện này là book vé để đi tham quan. Đương nhiên, học tập từ mô hình thành công của một quốc gia khác là quan trọng. Vấn đề là, chúng ta có thể làm gì để ứng dụng những bài học này vào việc phát triển chương trình OCOP của Việt Nam. Có hay chăng giấc mơ về một chiến lược mang tầm quốc gia để xây dựng kinh tế cơ sở và hỗ trợ phát triển các sản phẩm bản địa Việt Nam như cách người Thái đã làm?

Bạn tài xế taxi Xanh U-turn. Bạn shipper công ty J&T đâm sầm vào hông xe. Xe máy lật nghiêng. Thùng hàng đổ vương vãi. May có một bạn shipper cùng hãng khác chạy ra thu dọn giùm. Tài xế taxi bước xuống xe, nhìn vết trầy xước, xong kêu bạn shipper đưa 500 ngàn bạn đi làm bảo hiểm sau. Giờ em không có tiền. Anh kết bạn zalo đi tính sau Không. Zalo rồi sau này kiếm đâu ra. Không thì đưa giấy tờ tùy thân đây làm chứng cứ rồi tính Bạn shipper im im…. Vậy tui kiu công an lập biên bản à Em ở quanh đây mà anh làm gì dữ vậy. Anh chở khách đi rồi tính sau. Tài xế taxi tới đây thì nổi cơn, bắt đầu la lớn. Nãy giờ tui nói chuyện đàng hoàng anh không nghe. Giờ anh muốn gì? Nói xong thì chặn đầu xe máy, đưa điện thoại ra Chuyển 500 ngàn đi. Đừng nói nhiều nữa. Xước có chút anh làm gì dữ vậy Làm gì dữ vậy thì anh tự bồi thường đi. Giá trị xe bao nhiêu biết hôn? Đừng nói nhiều nữa. Trả 500 ngàn đi khách đang chờ. Bạn shipper cũng lấy điện thoại ra quẹt quẹt gì đó. Mình tưởng là chuyển 500 ngàn thiệt. Ai ngờ! Bạn shipper bỗng rồ ga, lách 1 phát chạy mất hình. Nhanh quá. Không ai kịp phản ứng, không ai kịp hiểu đầu cua tai nheo gì. Trời ơi nó ác quá Trời ơi nó ác quá Bạn tài xế taxi la lớn, luống cuống chưa biết phản ứng sao vì mọi thứ xảy ra quá nhanh quá nguy hiểm. “Giờ em chạy không hay ở lại tìm cách xử lý?”, tôi hỏi, vì cũng trễ giờ đi sự kiện. Bạn tài xế trả lời dạ chạy, kêu tôi lên xe. Lúc đó, thật ra mình cũng hơi lo là bạn đang không bình tĩnh để chạy xe đàng hoàng, nhưng nghĩ vừa bị vố như vậy mà còn mất luôn cuốc xe thì tội nghiệp quá nên cũng miễn cưỡng lên xe. Nó ác quá chị. Em không ngờ con người ta có thể ác vậy. Em nói chuyện đàng hoàng mà nó làm vậy chị thấy không? Xe lăn bánh. Bạn hoàn toàn vẫn chưa kịp hoàn hồn từ cú twist quá căng của bạn shipper. Gần 500m lăn bánh điệp khúc vẫn cứ “nó ác quá” lặp đi lặp lại. Thôi em lo chạy xe đi. Chị cho em 500 ngàn làm lại xe. Chị cho em hả chị? Ừ em Bạn lắp bắp em cám ơn chị rồi im lặng lái xe Thật ra, cho tới bây giờ mình vẫn chưa rõ là mình làm vậy đúng hay sai, nhưng gần Tết rồi và người lao động nào chẳng khó khăn cả năm nay nói chi là sắp Tết. Sự lựa chọn tích tắc giữa làn ranh thiện ác đôi khi cũng vì không có lựa chọn nào. Thế thôi! Mong cho ngoài kia thế giới sẽ bình an hơn, con người bớt sân si đi, và cuộc giao mùa năm nay sẽ vẫn còn đó đây ánh sáng…. Saigon, 18/12/2024

Con người, sinh ra trong đời xuất phát điểm cơ bản là khác nhau. Có người sinh ra trong gia đình khá giả, có người không. Có người sinh ra trong gia đình hạnh phúc, có người không. Có người đường đời suông sẻ thuận lợi, có người không. Có người cuộc đời bình an, may mắn, có người hoàn toàn ngược lại. Nhưng có một điều mà ai cũng giống nhau là, ta là người đầu tiên và duy nhất phải chịu trách nhiệm với chính mình, dù hoàn cảnh có ra sao. OK, mình kém may mắn hơn thì đã sao? Mình thiếu điều kiện hơn thì đã sao? Chẳng phải trên thế giới này những tấm gương thành công hầu hết đều bắt đầu từ xuất phát điểm rất ư là khiêm tốn? Nhưng thay vỉ ngồi đó ủ rũ, so bì, than thân trách phận thì, người thành công người ta chấp nhận vạch xuất phát, lấy đó làm động lực vươn lên, lấy đó làm điểm tựa để bật nút quyết tâm và kiên định. Nếu đã ở tận cùng thì chỉ có cách vươn lên. Nếu đang ở mãi tận đằng sau thì con đường duy nhất là phía trước. Nếu đang lưng chừng thì thật ra nên cám ơn trời đất vì mình đã đi được nửa đường. Một khi đã hiểu và học cách chấp nhận thì, cỡ nào binh cũng được. Cho nên, hôm nay chia sẻ 3 câu chú mà tôi đã sử dụng cho bản thân mình để tự cứu mình khỏi những trạng thái lưng chừng, mắc kẹt, emo. Ai thấy liên quan thì thử nhé. Đời này, không ai thở giùm, cũng chẳng ai đau giùm Có một sự thật đau lòng là đời này trước sau gì cũng thân ai nấy lo. Cuộc sống của ai cũng từa lưa vấn đề và công chuyện hết. Chuyện nhà lo chưa xuể nên chẳng mấy ai đi lo chuyện bao đồng. Nói thẳng tuồn tuột ra là, không ai rảnh đâu mà đi lo chuyện nhà của bạn. Nói khó nghe hơn là, đừng có ngồi đó trông chờ người khác chống lưng. Bản thân mình không lo được cho chính mình thì đừng oán sao trời tru đất diệt. Ờ, cái sự thật nó chà tro xát muối vào vết thương như thế đó. Không có cách nào bọc đường bọc nhung cho dễ nuốt. Thà là mình cứ chấp nhận sự thật gồ ghề vậy đi rồi tính tiếp, còn hơn lãng mạn hoá chuyện anh hùng từ trên trời rơi xuống bỗng xông vào cứu lấy cuộc đời ta. Nói như vậy không có nghĩa là thế gian này không có anh hùng. Đâu đó trong cuộc đời vẫn còn rất nhiều người tốt, sẵn lòng chia tay ra giúp đỡ. Tuy nhiên, việc họ giúp đỡ ai là tâm nguyện và mục đích cuộc đời của họ. Không ai có quyền đòi hỏi, mong chờ, phán xét việc họ giúp hay không. Người ta giúp mình là việc của người ta. Việc của mình là không đòi hỏi. Có thì mình biết ơn. Không có thì mình vẫn bình thản bước đi vì đó là chuyện hiển nhiên. Đời này, không ai thở giùm, cũng chẳng ai đau giùm ai cả. Đừng phiền ai. Cũng đừng để ai phiền mình Có nhiều người, chuyện nhỏ xíu bản thân chưa tự làm, chưa cố gắng, chưa tận nhân lực mà đã la làng cầu cứu người khác. Người không tự lực cánh sinh mà chỉ biết dựa dẫm, đùn đẩy, làm phiền người khác từ chuyện nhỏ nhất thường sẽ là những người không nhận được sự hỗ trợ và giúp đỡ khi chuyện lớn xảy ra. Nếu cái chuyện linh tinh gì, nhỏ nhặt gì mình cũng làm phiền người khác thì người ta sẽ đưa mình vào danh sách “tránh như tránh tà” chỉ vì mình quá phiền phức và vô trách nhiệm với bản thân. Cho nên, làm gì cũng vậy, chuyện gì mình làm được thì phải tận nhân lực. Đừng làm phiền người khác khi không đáng phải làm phiền. Có như vậy, khi mình gặp chuyện thật sự cần giúp đỡ, người ta mới sẵn lòng chia tay ra. Ngược lại thì, khi chuyện nhà mình mình lo còn lo không xong thì đừng lao ra ngoài kia lo chuyện của thế giới. Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ là như thế. Khi bản thân không ok, khi bản thân còn loay hoay, bế tắc, chưa tìm được lối đi cho chính mình thì lấy đâu ra sự thông thái và bình an để đi giải quyết thay hay hướng dẫn, tư vấn gì cho một ai đó khác? Đã vậy thì việc quan trọng nhất lúc này là tập trung vào việc tu thân, phát triển bản thân mình trước ra tay khi làm gì cho ai đó ở ngoài kia. Và một khi biết mình cần phải tập trung cho bản thân thì, đừng lu xu bu lao ra ngoài kia, xả thân cho người khác làm phiền. Kiểu này, khi người không ổn đi giúp người rất không ổn thì, cả bạn và người ta đều trở nên vô cùng bất ổn. Xuất phát điểm và ý định có thể là rất tốt, nhưng kết quả có thể hoàn toàn ngược lại. Cho nên, đừng phiền ai. Cũng đừng để ai phiền mình. Thời gian quý báu và ưu tiên là để cho bản thân cứu lấy chính bản thân. Đừng tự cho mình là quan trọng Nhiều người sinh ra trong đời, do hoàn cảnh mà trở thành trụ cột của một gia đình, một dòng tộc, một cộng đồng…. Rồi bằng một cách tự nhiên như thế, họ phải gánh lên người rất nhiều trọng trách mà người xung quanh cho là họ phải gánh. Đôi khi, vì quá mệt mỏi với những gánh nặng ngày càng chồng chất này, họ trở nên kiệt sức và gục ngã. Ngược lại, cũng có những người tự cho là mình cần phải trở thành trụ cột, tự cho là người khác không có khả năng giải quyết và đương nhiên người tháo vát nhất, thông minh nhất, rõ ràng nhất là mình cần phải đứng ra gánh lấy trách nhiệm này. Cứ như thế, ngày qua ngày lại, người ta mặc định mình phải gánh gánh gồng gồng. Dù là tự nhiên hay tự tạo, dù là tự cho là hay do người khác mặc định, những chiếc trụ này thật không được sống cuộc đời của chính mình, thường loay hoay và bế tắc giữa trách nhiệm và hạnh phúc. Thật ra, đời này không ai quan trọng hơn ai. Đời này cũng không ai có trách nhiệm phải chịu trách nhiệm nhiều hơn ai. Mỗi người sinh ra trong đời đều cần phải có trách nhiệm với bản thân mình. Không ai có đủ khả năng và tinh thần để có thể lo hết cho mọi người. Ai cũng có mong cầu về niềm vui, sự bình an và hạnh phúc của riêng mình. Chúng ta chỉ có thể hỗ trợ và giúp đỡ lẫn nhau trong một cái thế gọi là inter-dependent - tương hỗ. Vì vậy, bạn đừng tự nghĩ là mình quan trọng, là trụ cột đương nhiên, là cái thân phận phải gánh gánh gồng gồng. Ngược lại, cũng không ai được phép đùn đẩy, chồng chất, nhồi nhét trách nhiệm lẽ ra là của mình cho bất kỳ ai khác. Đời, cơ bản là tự do. Một khi mỗi người đều biết tự lo và rồi sau đó hỗ trợ giúp đỡ nhau thì có lẽ cuộc sống của mỗi cá nhân và cả tập thể sẽ càng ngày càng nhẹ nhàng và bình an hơn. Mong là những chia sẻ này sẽ giúp cho những ai đang gánh gánh gồng gồng biết cách buông xuống, sắp xếp lại cho cuộc đời nhẹ nhàng hơn. Còn đối với những người chưa tìm thấy điểm tập trung về phía bản thân mình thì sẽ hiểu ra, nhìn lại và tái tạo một hành trình mới.

Đôi khi, chuyện lớn của người này lại là chuyện nhỏ của người kia và ngược lại. Cho nên, đừng bao giờ tưởng rằng chuyện lớn của mình đương nhiên phải là chuyện lớn của người khác. Cũng đừng bao giờ mang chuyện mình nghĩ là to bự nhất trong cuộc đời hay trong hiện tại của mình ra làm đề tài cấp hành tinh mà áp đặt sự chú ý của tất cả mọi người. Chẳng phải vậy sao? Khoan lắc đầu nguầy nguậy và cho rằng mình ngoại lệ. Chẳng phải cứ mỗi lần bạn xảy ra chuyện thì ngay lập tức chuyện đó trở thành to bự nhất, quan trọng nhất, lợi hại nhất, đáng được quan tâm nhất đối với bản thân và vì vậy đương nhiên là với tất cả mọi người xung quanh？Cũng không có gì là quá đáng. Con người ai trước này cũng như thế cả. Não của mình đã được cấu tạo theo cách dò tìm và phản ứng với tất cả những gì mang tính rủi ro và không an toàn cho bản thân đầu tiên. Cũng vì vậy, bất kể chuyện gì liên quan đến vấn đề của bản thân đều trở nên ưu tiên hàng đầu. Và cũng vì vậy, chuyện của mình cũng trở thành tâm điểm của vũ trụ. Ai không quan tâm, trả lời hay phản ứng theo nhu cầu cấp thiết của mình thì lập tức mình nổi cơn sân si. Ví dụ, bạn đang có vấn đề với đồng nghiệp và bằng một cách rất khoa học nào đó, vấn đề đó trở nên vô cùng đau đầu và phức tạp, đến nỗi nó trở thành sao quả tạ của năm. Bạn nghĩ, nếu việc này mà không được quan tâm và giải quyết đúng mức thì cả công ty này sẽ sụp đổ. Thật không may, bạn đã trình bày, phân bua, làm đủ mọi cách ép sếp mình phải giải quyết nhưng vẫn có vẻ như nhận lại toàn là sự thờ ơ, lạnh nhạt. Cái con overthinking trong người bạn thế là nổi lên. Bạn bị lậm vào mớ bòng bong hỗn độn đó và bắt đầu nghĩ, có khi nào sếp mình đang thông đồng với đứa đồng nghiệp đó không, có khi nào sếp mình đang muốn loại mình không, có khi nào đang có một âm mưu khủng khiếp nào đó được nung nấu từ sự bất hòa này không…. Nghĩ mãi, nghĩ mãi, một chuyện tưởng chừng như đơn giản là sự xích mích nho nhỏ nào đó giữa bạn và đồng nghiệp bỗng trở thành một âm mưu chính trị cấp hành tinh. Thế là, bạn nghĩ ra đủ kiểu để phản ứng, phòng vệ, tấn công với mục tiêu ngăn chặn, dập tắt, đánh bại âm mưu đó. Kỳ thực, chả có một âm mưu nào cả, và cũng chẳng ai rảnh để làm những chuyện cỏn con mà bạn cho là cấp hành tinh. So với bạn, người sếp của bạn có thể có nhiều mối quan tâm to lớn hơn như vậy rất nhiều. Ví dụ, họ đang phải lo hoàn thành dự toán năm tiếp theo cho công ty, đang lo suy nghĩ chiến lược mới, lo tìm cơ hội mới cho tương lai, lo nghĩ những bước tiếp theo trong các deal còn dang dở…. Chính vì vậy, đối với sếp, chuyện xích mích cỏn con của bạn chẳng là gì, không liên quan đến những ưu tiên quan trọng trong đời của họ, và hoàn toàn không phải là thứ cần giải quyết. Ai trong đời cũng có những ưu tiên rất khác nhau. Ai trong đời cũng có những mối quan tâm to nhỏ khác nhau. Thế giới của mình hoàn toàn khác thế giới của người khác. Vì vậy, những mối quan tâm được cho rằng rất to bự của mình chưa chắc gì đã là thứ cần quan tâm của bất kỳ ai khác. Vì vậy, đừng lấy trọng tâm cuộc đời mình áp đặt vào thứ tự ưu tiên của cuộc đời người khác. Đôi khi, bạn cần zoom out để nhìn thấy một bức tranh toàn cảnh to lớn hơn, để nhận ra cái ego tào lao hạt cát trong vũ trụ vô hạn này. Nhưng quan trọng hơn nữa, nhận thức này sẽ giúp bạn cởi bỏ được những nút thắt vật vã trong cảm xúc, trong suy nghĩ và cách bạn bước đi trong cuộc đời này. Chẳng phải ai trong chúng ta cũng mong muốn một cuộc sống nhẹ nhàng, bình an, vui vẻ và thuận lợi hay sao? Thực ra, tất cả những điều bạn mong muốn đều hoàn toàn có thể đạt được ngay lập tức. Vấn đề là, bạn cần phải focus vào chính bản thân mình, thay đổi góc nhìn của mình, thay đổi cách tiếp cận của mình, thay đổi chính nhận thức của bản thân trong sự hài hòa của vũ trụ. Thay vì lấy bản thân làm trọng tâm, có khi nên nhìn vấn đề ở thể thứ 3, biến cảm xúc và thông tin trở thành dữ liệu khách quan mà xử lý. Đương nhiên, việc này hoàn toàn không dễ dàng chút nào. Nó cần thời gian, cần sự rèn luyện bền bỉ, thực sự phản tư liên tục mỗi ngày, mỗi phút giây trong cuộc đời. Tuy nhiên, nếu mong muốn có một cuộc đời nhẹ nhàng, đáng sống và không phí thời gian vào những chuyện linh tinh thì đây chính là cách để bạn bắt đầu. Bằng không, nếu bạn cứ muốn mình vướng vào những thứ tào lao bí đao không hồi kết thúc thì it’s up to you - tuỳ bạn thôi. Đời ai người nấy lo. Đèn nhà ai nấy sáng. Đời này, ngoài sinh tử ra thì không có chuyện gì là lớn cả. Lớn nhỏ là do góc máy mà thôi. Nếu bạn nhìn ở góc tự ti, ghen tỵ, hẹp hòi, sân si thì chuyện gì cũng là chuyện lớn. Ngược lại, nếu bạn nhìn từ trên xuống với tâm thái bao dung, mở lòng, tích cực thì chuyện mô cũng biến thành chuyện nhỏ. Cho nên, có khi hôm nay bạn nên dừng lại và thay đổi góc nhìn của mình với những chuyện tưởng là to bự nhất, đáng quan tâm nhất, cần được chú ý nhất trong đời.

Mình đón đoàn ở sân bay. Không nhận ra bạn nên chị giới thiệu qua lại, nhớ tên rồi đưa đoàn về khách sạn check in. Đến khách sạn, chim Việt Nam tặng quà cho đoàn và ngược lại các bạn cũng chuẩn bị quà cho mình. Sveta đưa mình một cái túi xinh xinh, cười bảo: “Phi mở ra xem đi. Là thứ mà Phi thích đó.” “Wow, gì vậy ta?” & hứng thú mở ra, là một chiếc khăn quàng cổ. Này thì quá đúng ý rồi. “Của Lia chọn. Bản nói Phi hay quàng khăn nên tự tay mua cho Phi đó.” Mình bị đứng hình vài giây. “Ủa? Lia? Sao Lia biết hay vậy?” Trong lòng nghĩ chắc ông bạn Indo của mình kêu bản đi mua chớ đâu ra mà bản biết. “Phi, you don’t remember me? - Chị Phi không nhớ em à?” Mình bối rối vì không nhận ra bạn và cũng chưa biết phải trả lời sao thì Sveta cứu liển một bàn thua trông thấy. “Ôi cũng cả chục năm rồi làm sao Phi nhớ nổi. Lia là bạn quản lý vận hành của công ty thời Phi còn là giám đốc khu vực châu Á đó.” Đến đây thì tất cả cũng dần trở nên vô cùng rõ ràng. Số là 10 năm trước mình còn đi làm cho một tập đoàn của Úc với chức danh Tổng giám đốc khu vực châu Á và do đó đã từng quản lý Indonesia. Đối tác Indo của công ty lúc đó chính là công ty của ông bạn già Indo của mình hiện nay. Thời đó, mỗi ba tháng mình bay Indo một lần để kiểm tra thị trường và cố vấn cho sự phát triển của thị trường. 10 năm sau, ông chủ của công ty Indo này trở thành bạn thân và giờ đây lại có dịp hợp tác đưa một vài thương hiệu của Go Global sang Indo. Thời đó, mỗi khi qua làm việc ở thị trường Indo, mình đều làm các buổi huấn luyện và đi thăm chuỗi chi nhánh cùng với team. Cũng vì vậy mà đương nhiên các bạn còn nhớ tới mình. Có điều, mình không ngờ là team vận hành của 10 năm trước giờ vẫn còn ở đây. Điều này chứng tỏ công ty giữ được đội ngũ quản lý cực kỳ lâu năm. Một điều nữa mình không ngờ là bạn còn nhớ kỹ đến chi tiết mình hay quàng khăn ngày xưa để 10 năm sau mang một chiếc khăn qua Việt Nam tặng mình. 10 năm không gặp, không liên lạc, không có chút thông tin nào mà vẫn còn nhớ đến mình như vậy thì quả nhiên là kỳ diệu. Mình bước đến ôm Lia thật chặt, “Cám ơn Lia nhiều lắm vì đã nhớ chị & cám ơn vì món quà thật đặc biệt.” Đời này, có bao nhiêu người 10 năm sau vẫn còn nhớ bạn? Đời này, rồi sẽ có bao nhiêu người còn nhớ đến vài thói quen nho nhỏ của bạn dù thời gian có phai màu? 10 năm không phải là một quãng thời gian quá dài, nhưng cũng chưa bao giờ là quá ngắn. Chúng ta bước đi trong đời, mãi cuống cuồng chạy về phía trước. Và đôi khi bỏ qua hay vô tình quên đi vài sự dễ thương cỏn con, vài nụ cười hồn nhiên, vài ba con người vốn đời thường, bình dị. Tôi cũng vậy. Bạn cũng vậy. Trên đường từ khách sạn về nhà, tôi cứ ngẩn ngơ mãi về chiếc khăn Batik ấy. Chiếc khăn màu kem nhạt, pha các mẫu in truyền thống của Indo màu nâu đen, đúng kiểu mà tôi vẫn thích. Thiệt tình, tôi cảm thấy rất có lỗi với Lia dù biết rằng mình không thể nhớ hết tất cả những người từng gặp trong đời. Tuy nhiên, chuyện này đã khiến tôi bừng tỉnh và hiểu ra rằng, mỗi bước chân của mình trên cuộc đời đều chạm vào rất nhiều người khác. Vì vậy, mình cần phải chậm lại, quan tâm hơn, cố gắng nhìn thấy và ghi nhận mọi người xung quanh hơn. Thể đó. Mỗi con người và sự việc xảy ra với ta hằng ngày đều mang những bài học của chúng. Đôi khi, chúng ta được học cái mới. Đôi khi, chúng ta được nhắc nhở để nhớ về những giá trị quan trọng của quá khứ. Và cũng đôi khi, có những bài học sẽ đến để dạy chúng ta rằng, phàm làm người thì cần phải chân thành và chính trực để xây dựng quan hệ bền vững, xuyên suốt từ quá khứ đến hiện tại nếu muốn xây dựng tương lai. 10 năm, 1 chiếc khăn, và lòng biết ơn vô hạn….

Có lẽ vì xưa giờ đi làm mình chưa bao giờ emo, chẳng bao giờ chơi politics và cũng không hề quan tâm tới chuyện đấu đá nội bộ nên hoàn toàn miễn nhiễm với các con game này. Thời đi làm thuê thì, cứ chuyện mình thì cắm cúi làm cho thiệt là xịn mịn. Còn thời gian thì nghĩ ra trò mới, xung phong vào dự án mới, hỗ trợ cho các chương trình chung mà bản thân biết là nhào vô làm cho cực nhưng chắc chắn sẽ học được. Mình không bao giờ chọn phe, không ngồi lê đôi mách, cũng chẳng bao giờ tạo emo hay drama để kiếm chuyện gì với ai. Ai mình cũng chơi và collab một cách trung lập, không vì xích mích của người khác mà hùa theo nghỉ chơi hay nói xấu bên nào. Thật ra, cái tính mình trước nay tự nhiên như thế chứ cũng chẳng phải rèn luyện kiểu gì. Chính vì như thế, đôi khi mình hay bị người khác giận dỗi, hiểu lầm, thậm chí cắt đứt quan hệ vì không tỏ thái độ bênh vực hay ủng hộ. Hồi đầu, mình hay ngỡ ngàng một cách hết sức ngây thơ là tại sao không làm gì, không liên quan liên luỵ gì tới ai mà cứ hay bị kéo vào ba cơn drama một cách oan ức. Rồi giải thích nó cũng dở mà có động thái gì nó cũng dễ bị hiểu lầm. Thôi thì chi bằng im lặng bỏ qua. Nhiều lần nhận án Thị Màu như vậy thì cũng nghĩ, ủa vậy không lẽ mình sai. Chẳng lẽ không chọn phe, không tham gia vô drama cũng sai, cũng nhận án oan hay sao. Rồi thấy mình thật là nạn nhân và đôi khi cũng bực mình, áp lực. Nghĩ tào lao ghê, chuyện đâu không mà sao cứ phiền mình. Có điều, tính mình thì thích làm, thích tạo ra giá trị, thích cái mới và đặc biệt là thích thử nghiệm những thứ non-traditional - phi truyền thống nên thật ra chẳng bao giờ có thời gian rảnh để nghĩ ba chuyện vô bổ. Riết rồi ai giận thì chịu. Ai hiểu lầm sẽ có ngày hiểu đúng. Ai trách móc thì từ từ, khi họ đủ lớn và đủ bao dung rồi có khi nó tự hoá giải. Chuyện mình mình lo. Việc mình mình làm. Sai thì nhận lỗi, sửa lỗi và học cách lớn lên. Ai sinh ra trong đời cũng phải tự chịu và nhận lãnh trách nhiệm của riêng mình. Nếu cứ giận dỗi, oán trách, play victim - chơi trò nạn nhân và đổ thừa người khác thì còn đâu thời gian mà sống. Cứ như thế, vì quý trọng thời gian, vì không rảnh lo chuyện tiêu cực, vì lúc nào cũng hứng thú và đam mê học hỏi và tiến hoá nên lâu dần nó thành cái thói quen, thói quen bỏ qua hết, filter - lọc bỏ hết mọi sân si của người đời một cách rất hồn nhiên. Đời chỉ có nhiêu đó thời gian, tội gì phải trói mình trong vũng lầy cảm xúc. Ngoài kia có quá trời thứ hay ho để làm, quá trời cái mới để học, quá trời miền đất mới để khám phá. Thiệt tình là không đủ thời gian để tận hưởng và trải nghiệm, hơi đâu lậm vô ba trò diễn xuất quằn quại làm chi. Còn chính trị ư? Không chơi! Chỉ có kẻ bất tài mới chơi trò chính trị. Người có năng lực người ta bận toả sáng, bận dấn thân và trải nghiệm những hành trình mới, những tầng cao mới, bận đã đời với những dự án mới…. Cho nên, với tinh thần này, chó cứ sủa, đoàn người cứ đi không ngoảnh lại. Nhưng đó, là thời mình còn đi làm thuê, làm free-lance, không phải chịu trách nhiệm cho công ty hay tổ chức mình tự xây ra. Sau này khi phải quản trị, điều hành, mình mới nhận ra độ phức tạp đôi khi còn khủng khiếp hơn. Tổ chức dù nhỏ cỡ nảo cũng đủ màu, nào là đấu đá, ego, emo, thái độ, ghen tị, so kè, vv, ôi thì đủ mùi đau khổ từ tham sân si. Ông Phật mà làm founder & CEO chắc ổng cũng đuối luôn. Cứu một cái ổ nhỏ khỏi ba cái lò nuôi đau khổ này thôi đã kiệt sức. Nói chi tới chuyện chúng sinh hay nhân loại đồ. Hồi đầu, mình còn dành thời gian, khuyên nhủ, dỗ dành, vỗ về cảm xúc cho mấy bạn trẻ. Sau này nghĩ sao mất thời gian quá mà chả có hiệu quả gì, mình bèn quay lại là chính mình, không care ba chuyện emo, ego, thái độ nữa. Kệ! Ai người lớn, hiểu chuyện thì chơi. Ai già đầu vẫn không lớn, muốn kiếm chuyện, tạo drama thì cho qua. Không rảnh để dỗ dành. Thân ai tự lo mà học mà lớn đi. Đời này không ai rảnh suốt ngày đi babysit mấy người không mature - thiếu trưởng thành, không quản trị nổi cảm xúc của cá nhân. Ngay cả bản thân mình còn quản trị chưa xong thì dẹp đi, đừng ra đường gieo rắc emo cho thiên hạ. Đương nhiên, thái độ không babysit này của mình không dễ để làm việc, nhất là ở Việt Nam. 10 người thì chắc cỡ 8-9 là thích xào xáo rồi. Người giỏi mà còn trưởng thành, khiêm cung và EQ cao rất hiếm. Nhưng hiếm không có nghĩa là không có. Còn mình thì tin rằng đời này làm gì cứ ít mà chất lượng còn hơn ì xèo mà chẳng tới đâu. Cho nên, cứ vậy thôi cho nó khoẻ, không rảnh để dỗ dành.

Phỏng vấn của Báo Tuổi Trẻ ngày khai mạc Triển lãm nhượng quyền Việt Nam 2024 1. Chia sẻ về thị trường nhượng quyền hiện nay? Cơ hội để Việt Nam thu hút nhà đầu tư ngoại như thế nào? Sau Covid, thị trường nhượng quyền thế giới bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Theo công ty nghiên cứu thị trường Technavio, dự đoán tổng giá trị thị trường nhượng quyền toàn cầu tăng từ 2.9 nghìn tỷ USD năm 2023 lên 4.3 nghìn tỷ USD đến năm 2027. Đây là tỷ lệ tăng đột biến hơn 48% chỉ trong vòng 4 năm, với tỷ lệ tăng trưởng trung bình năm ở mức 9.58%. Trong khi đó, tính về mức độ tăng trưởng trong vòng 7 năm trước đó 2017 đến 2023, tỷ lệ tăng trưởng chỉ ở mức 20.8%. Nguyên nhân chính giúp cho ngành phát triển mạnh mẽ là sau Covid, các kênh đầu tư rủi ro cao không còn phù hợp. Nhà đầu tư thận trọng hơn, mở rộng kênh đầu tư mới và cũng hiểu hơn về sức mạnh phát triển bền vững của thương hiệu. Do đó, nguồn đầu tư từ bất động sản, tiền ảo, chứng khoán, trái phiếu được chia sẻ sang cho kênh đầu tư nhượng quyền, được xem là kênh có mức độ rủi ro thấp hơn nhiều. Bên cạnh đó, việc sa thải lao động hàng loạt do nhu cầu tái cấu trúc của các tậop đoàn lớn sau Covid cũng tạo ra một làn sóng lao động chuyên nghiệp không tìm được việc làm và vì vậy chuyển hướng sang nhượng quyền để tự vận hành việc kinh doanh của riêng mình, biến đó thành sinh kế lâu dài hoặc bổ trợ trong khủng hoảng kinh tế dẫn đến khủng hoảng về việc làm toàn cầu. Đương nhiên trong diễn biến chung đó của ngành trên toàn cầu, thị trường nhượng quyền tại tất cả các quốc gia đều phát triển sôi nổi, đặc biệt là thị trường các nước đang phát triển với tỷ lệ tăng trưởng GDP tốt như Việt Nam. Bên cạnh các thị trường nhượng quyền mạnh và truyền thống như Bắc Mỹ, Tây Âu, Bắc Á thì các thương hiệu trong khu vực Đông Nam Á cũng vì vậy đẩy mạnh việc phát triển nhượng quyền vào Việt Nam. Năm 2024 là năm chứng kiến nhiều hoạt động xúc tiến tìm nhà đầu tư nhượng quyền tại Việt Nam từ các thị trường Nhật, Hàn quốc, Đài loan, Trung quốc, Malaysia và Singapore. Việt Nam, với thị trường đứng thứ 3 tại Đông Nam Á về sân số chỉ sau Indonesia và Philippines đương nhiên trở thành thị trường mục tiêu của tất cả các thương hiệu nhượng quyền quốc tế, đặc biệt là các thương hiệu châu Á. 2. Và ngược lại, nhượng quyền giúp DN Việt đi ra nước ngoài ra sao? (Có số liệu thông qua Franchise, bao nhiêu DN Việt xuất ngoại thành công?) Nhượng quyền là một trong những hình thức xuất khẩu mô hình và thương hiệu thành công nhất trên thế giới, đặc biệt là cách phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ hiệu quả nhất, được nhiều chính phủ trên thế giới quan tâm vì tỷ lệ đóng góp đáng kể vào GDP quốc gia, tại nhiều quốc gia từ 3 đến 12%. Theo báo cáo của Tổ chức nhượng quyền thế giới WFC, một số quốc gia Châu Á Thái Bình dương hiện có ngành nhượng quyền đóng góp cao nhất vào GDP quốc gia gồm Úc, New Zealand, Hàn quốc, Philippines, Nhật, Indonesia, Malaysia, và Ấn độ. Điều này cho thấy tầm quan trọng của ngành nhượng quyền đối với sự phát triển kinh tế của các quốc gia quan tâm xây dựng kinh tế tri thức, vì nhượng quyền là hình thức xuất khẩu trí tuệ với giá trị cao nhất. Nhượng quyền & cấp phép (licensing) cũng là hình thức được các doanh nghiệp công nghệ sử dụng nhiều nhất để tăng tốc phát triển nhanh ra thị trường toàn cầu. Do đó, để phát triển kinh tế sáng tạo, ngành nhượng quyền và cấp phép chính là giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp startup và doanh nghiệp vừa và nhỏ đang thiếu vốn và nguồn lực. Tuy nhiên, nhượng quyền và cấp phép là ngành còn rất mới tại Việt Nam. Các quốc gia có ngành phát triển trong khu vực châu Á đã đi trước Việt Nam 20-30 năm và vì vậy đã tạo ra nhiều thương hiệu và mô hình chuẩn để xuất khẩu sang Việt Nam. Là một thị trường còn non xanh, Việt Nam hiện nay vẫn còn đang học hỏi và tiếp nhận để có thể ứng dụng mô hình vào việc phát triển mô hình và thương hiệu nội địa. Vì vậy, số lượng thương hiệu Việt Nam thật sự đã nhượng quyền theo hình thức nhượng quyền độc quyền quốc gia ra quốc tế còn đếm trên đầu ngón tay và gần như chưa có thương hiệu nào nhượng quyền quốc tế đủ lâu để có thể được xem là thành công. Tất cả chỉ là sự khởi đầu. Do đó, dư địa thị trường còn rất lớn và là cơ hội cho tất cả các thương hiệu Việt Nam đang mang trên mình giấc mơ quốc tế hoá. Không chỉ là cách tốt nhất để tăng tốc quốc tế cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhượng quyền chính là kênh phát triển doanh thu và giá trị thương hiệu cho tất cả các công ty, tập đoàn lớn của Việt Nam, đặc biệt trong ngành sản xuất, nông nghiệp, và bán lẻ. 3. Những thế mạnh cũng như những điểm của DN Việt cần khắc phục khi tham gia nhượng quyền? Vì Việt Nam là thị trường nhượng quyền còn quá non xanh, do đó tồn tại 2 vấn đề có thể xem là huyệt tử trong nhượng quyền thành công. Thứ nhất là doanh nghiệp nhượng quyền chưa hiểu đúng và xây dựng nền tảng nhượng quyền đủ chuyên nghiệp để hỗ trợ nhà đầu tư tham gia nhượng quyền. Hai là cũng vì nhượng quyền còn quá mới nên rất nhiều nhà đầu tư thiếu hiểu biết về ngành, không hiểu đúng và hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của mình, dễ dàng dẫn đến những mâu thuẫn không cần thiết trong hợp tác. Vì vậy, doanh nghiệp muốn và đang nhượng quyền cần phải thận trọng và làm tốt 3 điều khi nhượng quyền tại thị trường Việt Nam. Thứ nhất là phải đầu tư xây dựng hệ thống nhượng quyền bài bản, không nên làm đại làm càng, học lóm, làm sai tới đâu sửa tới đó. Hai là doanh nghiệp cần thận trọng trong việc lựa chọn đối tác phù hợp và không bao giờ vì khao khát mở rộng nhanh mà ký kết với bất kỳ ai đang có tiền và có ý định đầu tư. Nhượng quyền không phải là kênh đầu tư dành cho tất cả mọi người. Muốn đầu tư nhượng quyền thành công phải là nhà đầu tư có hiểu biết về ngành. Ba là doanh nghiệp cần tự phát triển và mở rộng thị trường Việt Nam song song với nhượng quyền, không nên chỉ xem nhượng quyền là kênh phát triển duy nhất tại Việt Nam. Tuy nhiên, dù có hay không phát triển nhượng quyền tại Việt Nam thì doanh nghiệp cũng nên đưa nhượng quyền vào chiến lược phát triển và mở rông thị trường quốc tế. Nhượng quyền là một trong những hình thức phát triển thương hiệu mang đến thành công tốt nhất cho doanh nghiệp Việt. 4. Riêng với nhóm F&B, thương hiệu trà sữa giá rẻ Mixue nhờ nhượng quyền mà phát triển thần tốc, phủ sóng. Bà có nhận định gì về vai trò nhượng quyền trong công cuộc làm thương hiệu, mở rộng quy mô? Ai nắm được bí quyết phát triển quốc tế thần tốc bằng nhượng quyền thì doanh nghiệp đó nhanh chóng trở thành thương hiệu quốc tế một cách tối ưu nhất. Đây cũng là câu chuyện tuyệt vời cho các doanh nghiệp có mong muốn niêm yết với giá trị cao như Mixue. Mặc dù Mixue đã tạo ra không ít drama tại thị trường Việt Nam, nhưng chúng ta không thể phủ nhận vai trò của nhượng quyền đã gíup một thương hiệu nội địa Trung quốc chiếm lĩnh thị trường trà sữa Việt Nam. Đó chẳng phải là bài học về việc ứng dụng nhượng quyền để phát triển quốc tế thành công đó sao? Nếu chúng ta nhìn lại các thương hiệu quốc tế đang phủ sóng ngành F&B tại Việt Nam, từ các thương hiệu đình đám như McDonald’s, KFC, Starbucks hay Domino’s, đến một loạt các thương hiệu ẩm thực Hàn quốc, Nhật, Trung quốc đến Thái lan, Đài loan, vv, họ đều đang thâm nhập vào thị trường Việt Nam qua hình thức nhượng quyền. Câu trả lời đã quá rõ ràng. Nhượng quyền là cách không chỉ có tập đoàn lớn mà rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ của quốc tế sử dụng để chiếm lĩnh thị trường Việt Nam. Ẩm thực là thế. Các ngành bán lẻ, giáo dục, dịch vụ, tài chính đều như thế. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần học nhanh bài học này từ nhượng quyền quốc tế để có thể phát triển và quốc tế hoá thương hiệu Việt một cách chuyên nghiệp và thành công hơn. 5. Dù biết lợi ích của nhượng quyền, nhưng rất nhiều công ty vẫn thất bại trong việc nhượng quyền. Có những nguyên nhân chính nào, thưa bà? 3 nguyên nhân chính dẫn đến thất bại trong kinh doanh nhượng quyền tại Việt Nam bao gồm: mô hình tài chính không hiệu quả, lựa chọn đối tác chưa phù hợp và nền tảng hỗ trợ thiếu chuyên nghiệp. Một thương hiệu có lịch sử hoạt động bao lâu trên thị trường không quan trọng. Điều kiện cần và đủ để có thể nhượng quyền là mô hình đã chứng minh mang lại hiệu quả tài chính cho doanh nghệp nhượng quyền và sẽ mang lại hiệu quả tài chính cho đối tác nhận quyền. Nếu chưa trả lời được câu hỏi mô hình tài chính cho đối tác nhận quyền có hiệu quả hay không thì doanh nghiệp không bao giờ nên bắt đầu nhượng quyền. Doanh nghiệp cần lưu ý là rủi ro ngoài ý muốn từ sự chuyển biến của thị trường cũng có khả năng làm cho một mô hình trước đây hiệu quả nhưng hiện tại không còn hiệu quả. Trong trường hợp này, doanh nghiệp cần cập nhật và thay đổi mô hình liên tục để giữ cho mô hình nhượng quyền của mình luôn hiệu quả. Tại Việt Nam, vì thị trường nhượng quyền còn quá mới, cả doanh nghiệp nhượng quyền và nhà đầu tư nhượng quyền thường rơi vào trạng thái chốt deal quá nhanh quá nguy hiểm, thiếu thời gian tìm hiểu và làm DD cùng nhau, dẫn đến việc ký kết nhanh, triển khai liền và cũng không bao lâu cảm thấy chúng ta không thuộc về nhau. Mâu thuẫn vì vậy nhanh chóng bị drama hoá một cách không cần thiết, dẫn đến việc thiếu hợp tác tích cực để phát triển thay vì chỉ trích nhau. Đó cũng là nguyên nhân thất bại thuộc loại hàng đầu trong ngành nhượng quyền. Thường thì tại bất kỳ thị trường nhượng quyền còn rất mới nào trên thế giới tình trạng này cũng đều phổ biến. Sau khi thị trường trưởng thành hơn và các thương hiệu đã đủ trải nghiệm thì nguyên nhân này sẽ ngày càng giảm đi. Cuối cùng, có một điều mà doanh nghiệp Việt còn rất kém, đó là ý thức đầu tư xây dựng hệ thống nhượng quyền bài bản. Nhượng quyền rất dễ nhưng rất khó. Doanh nghiệp không nên đọc vài bài trên mạng hoặc học lóm qua vài câu chuyện rồi tự mình triển khai nhượng quyền. Nhượng quyền đòi hỏi tính chuyên nghiệp rất cao, và đây cũng là huyệt tử của doanh nghiệp Việt, đặc biệt là doanh nghiệp startup và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Bản thân doanh nghiệp mình quản trị chưa chuyên nghiệp, nếu còn nhượng quyền nữa thì chúng ta đang chuyển giao sự thiếu chuyên nghiệp của mình về quản trị vận hành, tài chính, marketing, chuỗi cung ứng, vv cho đối tác. Khi doanh nghiệp quản trị kém mà mở rộng nhanh thì đương nhiên hệ thống sẽ ngày càng yếu đi, rủi ro cao và khả năng thất bại vì vậy cũng tăng lên. 6. Trở lại với Mixue, nhượng quyền đồng thời giúp một thương hiệu Trung Quốc đi quá nhanh và "lấn át" thương hiệu nội địa như Toco Toco, bà đánh giá sao về vấn đề này? Đây là chuyện đương nhiên của kinh tế tri thức. Ai học được cách và vận dụng được mô hình phát triển quốc tế hiệu quả thì người đó thắng. Thay vì trách cứ tại sao họ lấn át và chiếm lĩnh thị trường của mình thì doanh nghiệp Việt nên học cách học nhanh hơn, ứng dụng bài bản hơn và lớn nhanh hơn để có thể chiếm lại thị trường nội địa cũng như cạnh tranh được với thương hiệu của họ tại thị trường quốc tế. Đương nhiên, vì lợi ích đóng góp của ngành nhượng quyền vào kinh tế quốc gia nên rất nhiều chính phủ đưa nhượng quyền vào chiến lược phát triển kinh tế và vì vậy có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhượng quyền rất thiết thực như Singapore, Malaysia, Hàn quốc, Đài loan, Trung quốc, vv. Tại Việt Nam, nhượng quyền là ngành chưa được chính phủ quan tâm và hầu như không có bất kỳ hỗ trợ nào cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp Việt vì vậy cần phải tự lực cánh sinh, tự tìm đến hệ sinh thái, cộng đồng doanh nghiệp nhượng quyền, chuyên gia nhượng quyền để có thể liên kết và hợp tác. 7. Có những rủi ro nào khi nhượng quyền và nhân rộng mô hình quá nhanh không? Rủi ro chính khi nhượng quyền quá nhanh tại thị trường nội địa là rủi ro sập hệ thống và phá sản thương hiệu. Khi bạn không hoặc chưa xây dựng nền tảng hỗ trợ nhượng quyền vững vàng và chuyên nghiệp mà đã tập trung vào việc bán nhượng quyền. Rất nhiều doanh nghiệp Việt chưa hiểu đúng và đủ về nhượng quyền, chưa đầu tư xây dựng nền tảng chuyên nghiệp nhưng xem nhượng quyền như kênh doanh thu chính. Khi chỉ tập trung vào việc bán để có doanh thu nhưng lại không có hệ thống hỗ trợ đủ mạnh và chuyên nghiệp, phát triển càng nhanh thương hiệu càng dễ thất bại. Đây là rủi ro lớn nhất và dẫn đến thất bại nhiều nhất tại thị trường Việt Nam. Ví dụ cụ thể các thương hiệu Việt gặp rủi ro này như chuỗi thời trang FOCI ra đời năm 1999, vào những năm 2007 đã nhượng quyền và phát triển đến 60 chi nhánh nhưng đến khoảng năm 2016 thì đóng cửa toàn bộ hệ thống. Chuỗi trà sữa Hoa Hướng Dương khởi đầu từ 2006 và nhượng quyền nhanh chóng đến 40 cửa hàng nhưng đến nay hầu như biến mất. Chuỗi cà phê Urban Station ra đời năm 2011 cũng cũng rơi vào khủng hoảng. Thời hoàng kim của thương hiệu này đã phát triển đến 60 chi nhánh nhưng đến nay thì hoàn toàn biến mất và website đã ngừng hoạt động. Về rủi ro khi nhượng quyền quốc tế, rủi ro chính nằm ở khả năng và kinh nghiệm phát triển thị trường thế giới. Để nhượng quyền quốc tế thành công, doanh nghiệp cần 3 điều kiện chính là khả năng và kinh nghiệm điều chỉnh mô hình cho phù hợp với thị trường địa phương, khả năng đồng hành xây dựng chiến lược và kế hoạch phát triển thị trường, và cuối cùng là tính chuyên nghiệp trong việc huấn luyện, theo dõi và quản trị đối tác quốc tế. Cả 3 điều kiện này đều là nút thắt cực kỳ khó khăn đối với doanh nghiệp và thương hiệu Việt. Hầu hết các doanh nghiệp Việt chưa có kinh nghiệm làm việc tại thị trường quốc tế. Cả nhà sáng lập và đội ngũ hầu như đều thiếu khả năng ngôn ngữ, khả năng quản trị chuyên nghiệp và hoàn toàn không có kinh nghiệm phát triển thị trường khác ngoài Việt Nam. Đây đã, đang và sẽ là những khó khăn lớn nhất cho bất kỳ doanh nghiệp Việt nào mong muốn nhượng quyền quốc tế. Cho đến nay, các thương hiệu Việt được cho là đã có những bước đầu tiên nhượng quyền quốc tế như Phở 24, Trung Nguyên, Highlands, Cộng cà phê, vv đều vẫn còn hạn chế về mức độ và tốc độ phát triển. Tuy nhiên, một số thương hiệu trẻ của Việt Nam cũng đã có nhữn động thái phát triển quốc tế tiếp theo như trà sữa Phúc Tea, dịch vụ chăm sóc mẹ và bé Care With Love, Phở’S, vv. Hành trình chỉ vừa mới mở ra. Hy vọng là sau 5 năm nữa, Việt Nam sẽ có nhiều tấm gương thương hiệu nhượng quyền quốc tế thành công hơn. Để làm được điều này, doanh nghiệp Việt cần lưu ý những điều kiện trên đây và nên đầu tư nguồn lực để chuẩn bị bài bản hơn trước khi bước chân ra thế giới. https://tuoitre.vn/dua-thuong-hieu-viet-ra-the-gioi-bang-nhuong-quyen-gia-tri-nong-san-tang-den-100-lan-20241031145505027.htm

Phỏng vấn với Tạp chí Harper Bazaar tháng 8/2024 Với kinh nghiệm nhiều năm giữ các vị trí cấp cao về quản trị thương hiệu, bán lẻ, nhượng quyền và phát triển kinh doanh cho các tập đoàn lớn, Shark Nguyễn Phi Vân được biết đến là một cố vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo năng động, chuyên gia nhượng quyền kiêm nhà đầu tư “thiên thần” cho startup thuộc nhiều lĩnh vực. Chị hiện là Chủ tịch Go Global Holdings kiêm Chủ tịch Go Global Franchise Fund – quỹ đầu tư dành riêng cho các startup, doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành nhượng quyền và cấp phép. Harper’s Bazaar đã có dịp trò chuyện khi chị đang trong quá trình quay Shark Tank Việt Nam mùa 7. Bài học bước ra thế giới cần tư duy mở, chuyên nghiệp và luôn là chính mình Vẫn chiếc khăn quen thuộc choàng trên vai, Shark Phi Vân luôn khiến người đối diện cảm thấy gần gũi với trang phục tối giản, nụ cười nồng hậu. Ngoài giữ ấm, phù hợp với phong cách thời trang tối giản, với chị, chiếc khăn đặc biệt là khăn rằn mang vẻ đẹp rất Việt Nam trong mắt bạn bè thế giới. Chị bảo: “Mỗi khi mang khăn, đặc biệt là khăn rằn cách điệu, khi đi làm việc ở nước ngoài bạn bè quốc tế thường rất thích. Vì vậy, tôi cũng hay mua khăn rằn làm quà mỗi khi đi công tác”. Shark Phi Vân bắt đầu công việc kiếm tiền rất sớm, ngay khi học đại học. Suốt chặng đường dài khởi nghiệp, chị luôn tâm niệm về ba yếu tố đã giúp mình trên hành trình bước ra thế giới. Thứ nhất là tư duy mở, luôn mở lòng đón nhận và trân trọng sự khác biệt của con người. Sự khác biệt có thể mang đến khó khăn trong giao tiếp, kết giao nhưng cũng chính sự khác biệt này tạo nên màu sắc đa dạng, rực rỡ, thú vị khi cộng tác và tạo ra những ý tưởng mới. Vì giữ tư duy mở nên với ai, chị cũng làm việc và cộng tác được, dù ở bất kỳ nơi nào trên thế giới. Yếu tố thứ hai chính là sự chuyên nghiệp. Chị tâm sự: “Tôi luôn coi trọng việc hướng đến sự xuất sắc và chuyên nghiệp từ tư duy đến chi tiết. Một trong những rào cản lớn của người Việt khi ra thế giới là thành kiến từ các nước phát triển, cho rằng chúng ta thiếu chuyên nghiệp. Do đó, cần nỗ lực gấp 10, 100 lần để chứng minh điều ngược lại. Tôi thường nhắc các bạn trẻ, đặc biệt là startup, không nên làm việc qua loa, dễ dãi. Chỉ khi chứng minh được sự chuyên nghiệp, doanh nghiệp mới có vị thế trong mắt quốc tế. Vì vậy, tôi thường bị coi là khó tính trong công việc”, chị cười. Cuối cùng, chị cho rằng phải luôn là chính mình, chân thành và tự hào là người Việt. Sự khác biệt thú vị của một người chính là nguồn gốc, nơi tạo ra con người đó, từ tư tưởng, văn hóa, đến cách hành xử đời thường. Khi chối bỏ chính mình, chối bỏ nguồn gốc nơi sinh ra và nuôi lớn mình, chúng ta không trân trọng bản thân. Vì vậy, bạn bè quốc tế cũng sẽ chẳng bao giờ trân trọng chúng ta. Đương nhiên, hành trình sống và làm việc tại hơn 120 quốc gia của chị chẳng phải lúc nào cũng suôn sẻ. Có rất nhiều sự khác biệt về văn hóa làm việc và hành xử mà không vào cuộc sẽ khó có thể nào học và hiểu được. Ví dụ như sự minh bạch tối thượng trong hợp tác của các quốc gia Bắc Âu, cách tiếp cận vô cùng “vả vào mặt” khi đàm phán của các quốc gia Trung Đông, sự “mày mặt” cần có của nhiều quốc gia châu Á… Hành trình bước ra là hành trình học hỏi, vấp ngã, phát triển và nâng cấp bản thân mỗi ngày, cũng giống như startup vậy. Ai thiếu đi sự kiên trì, tinh thần đứng lên sau vấp ngã cao độ, tư duy mở để dung nạp tất cả những cái mới, những thứ hoàn toàn xa lạ và đôi khi khó chấp nhận ngoài kia thì sẽ không bao giờ thành công trên hành trình quốc tế hóa. Chị tiếp câu chuyện: “Làm người, chẳng bao giờ có sự hoàn hảo hay vẹn toàn trong cuộc sống. Ai dám nói mình vừa kinh doanh thành công, vừa hạnh phúc toàn vẹn là nói xạo. Không có hình ảnh đó và cũng xin đừng mang cái gông hình ảnh đó áp vào các bạn trẻ. Tôi chưa bao giờ hoàn hảo và có rất nhiều sai lầm trong cuộc sống. Có ai là thánh đâu mà chẳng bao giờ sai lầm? Nhưng điều tôi đúc kết lại được, chính vì những sai lầm này khiến mình rất “người”, rất wabi-sabi. Chẳng phải cái đẹp của cuộc sống là sự không hoàn hảo hay sao? Vậy mới có nhiều phim hay, tiểu thuyết gay cấn và tác phẩm hội họa mà cả trăm năm sau vẫn xé lòng người đương thế. Cho nên, sẽ luôn có tiếc nuối trên hành trình dấn thân, nhưng đó chính là cách ta học hỏi, tiến hóa và tỏa sáng”. “Nữ hoàng” nhượng quyền, chuyên gia chuyển nhượng, “bà đỡ” của giới khởi nghiệp Shark Nguyễn Phi Vân từ lâu đã được biết như là gương mặt nổi bật nhất ở lĩnh vực nhượng quyền, không chỉ tại Việt Nam mà còn trong phạm vi quốc tế. Chị kể lại bước ngoặt giúp chị dấn thân vào lĩnh vực này khi sang Úc du học: “Bước vào phòng của một Chủ tịch tập đoàn tại Úc, tôi đã mạnh dạn đề nghị được làm Giám đốc Marketing khu vực châu Á – Thái Bình Dương với mức lương bằng một nửa so với người tiền nhiệm, đồng thời cam kết đạt gấp đôi KPI. Tôi đã thực hiện và liên tục được thăng chức, tăng lương sau mỗi 6–12 tháng.Làm việc trong môi trường quốc tế và tham gia vào các dự án lớn, bao gồm nhiều dự án phát triển doanh nghiệp của chính phủ, tôi học được cách xây dựng và phát triển giá trị cá nhân, thương hiệu và doanh nghiệp. Trong đó, nhượng quyền là cách tiếp cận hiệu quả để phát triển giá trị, xuất khẩu mô hình và thương hiệu, thay vì chỉ bán hàng hóa.Nhượng quyền giúp chúng tôi không chỉ vận hành doanh nghiệp mà còn trở thành cố vấn cho các đối tác nước ngoài. Đồng thời, nguyên vật liệu và sản phẩm vẫn được xuất khẩu với giá trị cao hơn nhiều lần. Qua đó, cả thương hiệu, doanh nghiệp và giá trị cá nhân của những người tham gia đều được nâng cao. Tôi thường ví nhượng quyền như xuất khẩu trí tuệ con người”. Theo Shark Phi Vân, Việt Nam là thị trường nhượng quyền còn non trẻ. Nước ta nhập khẩu thương hiệu nhiều hơn xây dựng thương hiệu quốc gia, với tỷ lệ thương hiệu quốc tế chiếm 80%. Đây là cơ hội lớn cho startup nội địa phát triển và vươn ra thế giới. Ngoài ẩm thực, bán lẻ, dịch vụ, nhượng quyền hiện nay còn xuất hiện các mô hình công nghệ mới. Đây là thời điểm vàng để các startup Việt Nam học hỏi và áp dụng nhượng quyền. Do đó, khi nhận lời tham gia Shark Tank Việt Nam mùa 7, Shark Phi Vân mong muốn đầu tư vào các startup định hướng phát triển chuỗi, nhượng quyền thuộc các ngành bán lẻ, F&B, chăm sóc sức khỏe, dịch vụ cá nhân, công nghệ giải trí… nhằm xuất khẩu trí tuệ Việt ra thị trường quốc tế với giá trị cao. Cũng để ý trong chương trình, có những bạn trẻ nữ tìm đến và mong muốn chị chia sẻ lời khuyên khởi nghiệp. Chị thường mang đến lời khuyên vô cùng chân thành: “Từ góc nhìn của một người phụ nữ, tôi có ba quan điểm muốn chia sẻ. Thứ nhất, hãy biết mình là ai và muốn gì. Làm nội trợ, chăm con hoặc làm văn phòng với mức lương vừa phải để có thời gian cho gia đình đều là những lựa chọn cá nhân, không nên so sánh với người khác. Mỗi lựa chọn đều đúng tại thời điểm quyết định. Nếu startup là lựa chọn của bạn, hãy tin đó là điều đúng đắn, không cần cảm thấy có lỗi vì là phụ nữ hay làm mẹ.Thứ hai, chỉ nên khởi nghiệp khi ngọn lửa hiện thực hóa một mong muốn cháy bỏng bên trong bạn. Đừng startup vì phong trào, vì rảnh rỗi hay vì lời khuyên của người khác. Startup là hành trình gian nan, đòi hỏi sự quyết tâm và lòng kiên trì, nơi bạn chỉ có thể dựa vào chính mình để vượt qua thử thách.Cuối cùng, hãy thoát khỏi tư duy đấu tranh cho sự bình đẳng. Tôi luôn tin rằng mình bình đẳng. Nếu ai đó nghĩ khác, đó là vấn đề của họ, không phải của tôi. Với tôi, nam hay nữ không quan trọng, vì tôi chưa bao giờ có tâm phân biệt”. Trước Covid-19, chị bay khắp thế giới và thỉnh thoảng lại về Việt Nam để làm diễn giả hoặc ra mắt sách, chứ không trực tiếp đầu tư và bỏ quá nhiều tâm sức vào các dự án khởi nghiệp tại Việt Nam. Chính dịch bệnh đã thay đổi chiến lược đầu tư của Shark Nguyễn Phi Vân. Cũng trong Covid-19, chị cùng các cộng sự đã thành lập công ty Go Global, với khát vọng muốn mang các mô hình chuỗi của Việt Nam ra thế giới. Hiện tại, trong danh mục đầu tư của Go Global có chuỗi trà sữa Phúc Tea, chuỗi mẹ&bé Care With Love, chuỗi giáo dục Arkki, Star Home Spa, Phở’S, Run Together, chuỗi giặt ủi vệ sinh cao cấp 4.0 Heramo, chuỗi cà phê mở thâu đêm Three O’Clock, BurgerViet, HanaGold… Người phụ nữ khác biệt, luôn muốn dấn thân tạo nên giá trị mà bản thân hướng đến Tự nhận là người “vô trụ”, không dán nhãn hay khoác lên mình bất kỳ từ khóa truyền thông nào, Shark Phi Vân chấp nhận mọi danh xưng mọi người dành cho mình: “Tôi có thể là tất cả nhưng cũng chẳng là ai cụ thể. Có người gọi tôi là doanh nhân, nhà đầu tư, diễn giả, thậm chí là nhà văn dù các tác phẩm của tôi không hoa mỹ. Hay các bạn founder doanh nghiệp mà tôi đầu tư gọi là “Mama Phi”, giống như người mẹ vừa thương yêu nâng đỡ nhưng cũng sẵn sàng la làng khi lên cơn. Mỗi người tiếp xúc sẽ thấy một khía cạnh khác dựa trên tư duy và góc nhìn của họ”. Do đó, ai đó gọi chị là gì hay nhìn nhận ra sao cũng không quan trọng. Điều quan trọng, chị biết mình là ai, biết mình đang làm gì và luôn quyết liệt trên hành trình tạo ra giá trị mà bản thân hướng đến. Chị cũng có thể được xem là “cá mập” viết nhiều sách nhất Shark Tank mùa này. Sở hữu cho mình 10 cuốn sách đến hiện tại, chị coi sách là một kênh chia sẻ. Sách của chị phần lớn đề cập đến hành trình phát triển sự nghiệp nhiều năm dấn thân vào thương trường như Mở cửa tương lai, Tôi – Tương lai và Thế giới, Tôi đi tìm tôi, Quảy gánh băng đồng ra thế giới, Go Global: An MSME’s Guide to Global Franchising… “Tất cả sách là do tôi tự viết với cảm xúc, chất giọng kể chuyện chân thực, không văn vẻ. Đây là cách để tôi thể hiện với thế giới bên ngoài những cảm nhận, bài học, đúc kết của bản thân trên hành trình cuộc sống có vui có buồn, có thành công và thất bại nhưng vẫn luôn đầy nắng gió. Sau mỗi lần xuất bản, tôi nhận rất nhiều lá thư đẫm nước mắt, lời cám ơn chân thành, những câu chuyện thay đổi cuộc sống rất bất ngờ. Với tôi, đó là hạnh phúc, là hiện thực của mục đích và giấc mơ trở thành người gieo hạt”. Một ngày của chị thường diễn ra với nhiều bất ngờ chờ đợi. Chị bảo mình không có ngày bình thường vì hơn 20 năm qua, lúc nào cũng thức dậy ở những nơi khác nhau. Cho nên, sẽ có loại ngày “công việc” chỉ toàn họp hành, làm deal, xử lý công việc. Có loại ngày “di chuyển” và nhiều khi cả ngày toàn ở sân bay hay trên máy bay. Chị thường tận dụng khoảng thời gian này để đọc sách, viết sách, xem phim, suy tư về cuộc sống. Chị hài hước chia sẻ: “Có loại ngày “tưới tắm” là khi cảm thấy tâm hồn cằn cỗi, năng lượng chạm đáy thì sẽ lang thang đâu đó ở một thành phố lạ để xem tranh, show nghệ thuật, ngắm nhìn các kiến trúc cổ hay chỉ đơn giản là thưởng thức ly cà phê thật ngon bên vỉa hè chỉ để… không nghĩ gì. Có loại ngày “chạm” là những ngày rong ruổi đi xây dựng thư viện ước mơ cho các em nhỏ kém may mắn vùng sâu vùng xa, chỉ để được khóc vì đôi chân trần đến lớp, vì chút “nằm dài, lăn qua lộn lại” hạnh phúc của các con trong thư viện mới nhiều màu sắc”. Và đương nhiên, thiên chức làm mẹ cũng kéo chị về với gia đình nhỏ. Chị gọi con là “bạn con”, vì bạn ấy vừa là bạn, vừa là con. Con gái chị cũng đã startup từ năm 17 tuổi nên rất cần mentor và may mắn mentor không ai khác chính là chị. Hai mẹ con có thể uống bia, cà phê kể chuyện đời, cười rúc rích cùng nhau, hoặc kéo va li đi du lịch khắp nơi trên thế giới. Sở thích của chị khi ở cùng con là nấu những món ăn con thích. Shark Phi Vân đúc kết: “Vậy đó, có tất cả nhưng cũng chẳng có gì”. Link bài: https://bazaarvietnam.vn/nhan-vat/shark-nguyen-phi-van-khong-ngai-dan-than-tao-ra-gia-tri/

“I love McDonald’s - Tôi yêu McDonald’s”. Vậy là chiếc khiêng vàng của thương hiệu nhượng quyền huyền thoại nhất thế giới đã đi vào lịch sử tranh cử Mỹ. Có lẽ đơn giản vì đây là thương hiệu gắn liền với tầng lớp lao động tại Mỹ mà bất kỳ ứng viên tranh cử tổng thống nào cũng mong muốn sự ủng hộ. Trong thời gian tranh cử, bà Kamala Harris tung chiếc clip nói về việc mình đã từng làm việc tại McDonald’s thời sinh viên như những công dân Mỹ khác. Có thống kê cho rằng cứ 8 người Mỹ thì có một người đã từng làm việc tại McDonald’s vào một thời đoạn nào đó trong cuộc sống của mình. Khi chiếc clip được phát sóng, ngành nhượng quyền bỗng trở thành tâm điểm của các thảo luận xoay quanh cuộc tranh cử. Thậm chí báo Wall Street Journal còn đưa tin và nhận định trong một bài viết là người trẻ cần đưa kinh nghiệm làm hamburger vào CV của mình. Để phản pháo lại nội dung này, đội ngũ của ông Trump đã thiết kế một buổi lao động của ông Trump tại McDonald’s. Việc ông Trump dừng lại, chiên khoai tây và phục vụ khách hàng tại cửa hàng McDonald’s khu vực ngoại ô tiểu bang Philadelphia đã viral dữ dội trên mạng xã hội, Một lần nữa chứng thực cho hiệu quả và sức ảnh hưởng của ngành nhượng quyền tại Mỹ. Nhượng quyền là hình thức phát triển kinh doanh được ứng dụng trong hơn 300 ngành nghề khác nhau tại Mỹ, từ ngành truyền thống như ẩm thực đến các ngành dịch vụ như xây dựng & sửa chữa nhà cửa, kế toán tài chính, chăm sóc y tế, sức khỏe, làm đẹp và cả chăm sóc thú cưng. Thử tưởng tượng một hình thức phát triển kinh doanh và phát triển doanh thu mà có thể ứng dụng đến 300 ngành nghề khác nhau như vậy thì phải nói là quá khủng. Đó cũng là lý do vì sao ngành nhượng quyền đóng góp đến gần 4% GDP của thị trường Mỹ và hiện đang tạo ra 9 triệu việc làm cho nền kinh tế nước này. Trong thời gian vài năm trở lại đây, ngành nhượng quyền cũng được nhiều chính khách tại Mỹ quan tâm vì khả năng phát triển cơ hội lập nghiệp, cơ hội nghề nghiệp và tạo ra thế hệ doanh nhân mới cho các cộng đồng nhập cư và cộng đồng kém may mắn hơn tại Mỹ. Là cái nôi của ngành nhượng quyền, Mỹ đã tạo ra rất nhiều thương hiệu và mô hình nhượng quyền thành công, biến các doanh nghiệp SME thành những tập đoàn khổng lồ, tập đoàn quốc tế và tập đoàn đại chúng. Việc ngành nhượng quyền được đưa vào tâm điểm của cuộc tranh cử tổng thống Mỹ vừa qua, chủ yếu do giá trị đóng góp của nó vào nền kinh tế và khả năng tạo ra công ăn việc làm lớn cho thấy sẽ có những chuyển động mới giúp cho ngành phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai. Thiết nghĩ, nhà nước và doanh nghiệp Việt Nam cũng nên bắt đầu chú ý đến mô hình nhượng quyền để tạo ra sự phát triển vượt bậc về giá trị cho doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung.

Không hẹn mà gặp. 04.30 sáng check in tại khách sạn Queen Elizabeth 2 xong thì mắt ráo hoảnh, chẳng buồn ngủ chút nào. Tôi mở điện thoại check và trả lời email xong thì cũng đã 06.30. Thôi thì đi ăn sáng uống cà phê rồi tính tiếp. Tôi chọn bàn Cạnh cửa sổ để nhìn ra bến tàu. Nếu nói về sự sang trọng xa hoa thì Dubai luôn luôn lọt top. Mở cửa bước ra boong tàu, ngắm cảnh buổi sáng bình an một chút, chụp vài tấm hình check in xong thì đi thẳng đến quầy cà phê. Chưa đến quầy thì bỗng nghe ai đó gọi “Mdm. Phi”. Quay lại, thấy một bạn nữ mặc đồ hồi giáo, dáng người thấp tròn, mang mắt kính cận. Tôi hơi ngỡ ngàng vì không nhận ra đó là ai. Có lẽ biết tôi không nhận ra, bạn liền giới thiệu mình là Aysha. Ồ thì ra là Aysha à. Nói chuyện mấy tháng nay mà bây giờ mới gặp người thật. Mdm. Phi, I’m so happy to meet you finally - Cô Phi, em rất vui cuối cùng cũng được gặp cô Chúng tôi ngồi xuống, và câu chuyện cứ thế trôi nổi qua nhiều đề tài khác nhau, từ công việc, thị trường, ngành nhượng quyền tại Trung Đông đến các vấn đề liên quan đến triển lãm và hội nghị nhượng quyền lần này. Hỏi ra mới biết, bạn là người Philippines đã sống ở Trung Đông 17 năm. Hỏi bạn có muốn về lại quê hương để sống không, bạn trả lời không chút do dự là mình đã quen với công việc và cuộc sống ở đất nước này rồi nên không hề có ý định quay về. Mà đã chọn nơi này để lập nghiệp và phát triển thì đương nhiên bạn cũng đưa ra quyết định chuyển đổi theo đạo hồi để dễ dàng hội nhập vào hoàn cảnh và văn hóa bản địa. Tôi hỏi bạn biết nói tiếng Ả Rập không, bạn hồn nhiên trả lời không biết. Tôi ngạc nhiên lắm vì bản thân cũng đã qua lại Trung Đông, đặc biệt là Dubai rất nhiều lần để làm việc và hội họp. Việc không biết tiếng Ả Rập mà có thể tồn tại và làm việc được ở khu vực các nước Ả Rập này là một điều đáng ngạc nhiên. Tôi hỏi, nếu chỉ nói tiếng Anh thì có làm việc ok không. Bạn trả lời tiếng Anh là đủ rồi. Người Ả Rập bây giờ nói tiếng Anh xịn lắm. Không cần Phải biết tiếng Ả Rập mới tồn tại được ở đất nước cực kỳ quốc tế này. Cô Phi nhìn đi, em đã ở đây 17 năm và bây giờ đã trở thành giám đốc phát triển nhượng quyền của tập đoàn rồi. Nếu ngôn ngữ là rào cản thì làm sao em leo lên được chức danh này. Với một người châu Á nhập cư, việc bạn có thể thành công và phát triển được sự nghiệp của mình một cách chuyên nghiệp tại UAE nói riêng và thị trường Trung Đông nói chung cho thấy một chuyển động rất mới trong cách các quốc gia này quốc tế hóa thị trường và kinh tế. Rồi em lập gia đình chưa? Dạ chưa nhưng mà em đã có vị hôn thê. Cô biết tụi em quen nhau ở đâu không? Đừng nói là quen ở nơi cầu nguyện nhe, tôi chọc. Vậy thì đâu có gì bất ngờ. Tụi em quen nhau khi cùng chơi game trên mạng. Ảnh là người Qatar. Chơi game với nhau xong, nhắn tin qua lại một đoạn thì ảnh ngỏ lời muốn gặp em. Thế là em tìm cơ hội đi công tác qua Qatar gặp ảnh. Mà chị biết sao không? Phụ nữ mà chủ động đi tìm đàn ông em thấy cũng kỳ kỳ. Nhưng em nghĩ rằng nếu mình có một cơ hội để làm bất kỳ việc gì trong đời thì mình nên nắm bắt cơ hội đó. Thay vì không làm gì và nuối tiếc sau này, em chọn thế chủ động. Lỡ đến nơi mà người ta không thích mình hoặc có không để ý đến mình đi chăng nữa thì cũng coi như là một chuyện xui, phủi một cái là xong. Nhưng cuối cùng hai người lại nên duyên hả? Dạ quen nhau đã bốn năm rồi. Mặc dù là yêu xa nhưng tụi em vẫn giữ liên lạc với nhau thường xuyên. Cách đây sáu tháng, ảnh có ngỏ lời muốn tiến thêm một bước. Em nghĩ đi nghĩ lại, thấy thôi vậy cũng được nên đã đồng ý rồi. Giờ tụi em đang cân nhắc khi nào thì làm lễ. Rồi cưới nhau xong em qua Qatar ở hay bản phải qua Dubai sống với em? Em nghĩ chuyện này cũng không quá quan trọng. Nơi nào thuận lợi hơn thì tụi em ở thôi chứ cũng không nhất thiết phải là một nơi nào. Mà em có câu này muốn hỏi cô được không? Dĩ nhiên rồi. Em hỏi đi. Sao cô là chủ tịch, là Madam mà gần gũi và bình dị đến như thế? Ủa, là ai thì cũng là con người thôi mà. Con người ai cũng như nhau, cứ thân thiện và đơn giản, sống bình dị và khiêm tốn là được. Mà cô biết tại sao em đề xuất cô vào danh sách giải thưởng không? Ờ cái đó thì thiệt tình không biết. Cũng không biết em từ đâu ra mà tìm thấy cô rồi giới thiệu với hội đồng giải thưởng nhượng quyền Ả rập như vậy. Cô biết không, em đã theo dõi cô từ năm 2018. Lần đầu em gặp cô là khi cô diễn thuyết ở hội chợ nhượng quyền Saudi Arabia tại Riyadh. Bữa đó em còn nhớ cô nói về đề tài quốc tế hóa doanh nghiệp nhượng quyền nội địa. Từ đó, em tìm LinkedIn của cô và follow cô tới bây giờ luôn. Trời, chuyện gì mà hay dữ vậy? Hồi em ngồi xem cô diễn thuyết ở Riyadh, em nghĩ nếu một người châu Á có thể trở thành một chuyên gia và diễn thuyết được ở một hội nghị lớn như vậy tại Saudi thì mình cũng cần phải cố gắng. Cô biết không, cô là người truyền cảm hứng rất lớn đến em. Hồi đó, em chỉ là một đứa nhân viên admin của công ty sự kiện. Em nhìn gương cô mà phấn đấu. Đến bây giờ em đã lên level Director của 1 công ty truyền thông hàng đầu UAE rồi. Cho nên, có đôi khi chính bản thân mình cũng không biết năng lượng tích cực của mình có ảnh hưởng lớn đến thế nào đâu cô ạ. Còn ngạc nhiên lắm phải không? Tại khoảnh khắc đó trong cuộc đời, tôi ngỡ ngàng nhận ra bất kỳ hành động tích cực nào của mình, dù ở đâu trên thế giới này cũng mang lại ảnh hưởng rất lớn đến mọi người xung quanh. Ảnh hưởng không có biên giới. Và kết quả của nó có khi là cả một quá trình. Một hành động tích cực mà ta thực hiện ngày hôm nay có khi phải đến 6-7 năm hoặc cả chục năm sau mới kết thành trái ngọt. Vì vậy, nếu ta cứ bình tĩnh, cúi đầu và tích cực gieo hạt tích cực mỗi ngày bằng chính những hành động, việc làm có trách nhiệm dù rất đời thường của mình hằng ngày thì trên hành trình tương lai đương nhiên con đường phía trước sẽ nở hoa. Trong cái nắng để có phần dịu dàng tháng 10 của Dubai, tôi được nhắc nhở một cách diệu kỳ về khả năng ảnh hưởng của một con người. Điều đó nhắc nhở tôi phải nghiêm túc hơn với tất cả những việc mình làm, cam kết hơn với những mục tiêu mình đã đặt ra, chịu trách nhiệm hơn về tất cả những hành vi của mình trong cuộc sống. Ta sẽ không bao giờ biết được hết mình đang ảnh hưởng đến ai, đến bao nhiêu người và với khả năng ảnh hưởng thế nào. Cho nên, làm gì cũng cần ngó trước dòm sau, cân nhắc thật kỹ về dấu chân lịch sử của mình trên từng bước dấn thân ở thế gian này. Nhưng quan trọng hơn nữa là, tôi được nhắc nhở về kết quả của một quá trình. Đời này, không có chuyện gì là tự nhiên mà xảy ra được hết. Việc tôi có mặt ở Dubai hôm nay và nhận giải thưởng Lãnh Đạo Nhượng Quyền Nữ của Năm là kết quả của cái nhân tốt mà tôi gieo cách đây 7 năm trong lòng của một bạn Philippines sống tại Trung đông. Để rồi bạn dõi theo, tìm hiểu và đề cử giải thưởng cho tôi cho ban bình chọn Arab Franchise Show - Triển lãm nhượng quyền Ả rập. Đời này, không có việc gì tư nhiên mình không làm gì mà ra quả ngọt cả. Muốn có quả ngọt hoa thơm trong tương lai thì ngay hôm nay mình cần phải gieo hạt, tưới tẩm, vun trồng. Không có lười biếng mà làm nên chuyện. Càng không có đường tắt ngõ ngang mà thành công. Tất cả đều phải được đánh đổi bằng cả một quá trình cố gắng, kiên định và quyết tâm chuyển động về phía trước. Gì gì cũng cần có một quá trình…. Cho nên, nếu mình vừa bắt đầu thì cũng đừng nóng ruột. Mình đang bước đi trên hành trình thì hãy cứ bình tĩnh và kiên định bước đi. Rồi đất sẽ nở hoa. Rồi từng chiếc hạt tốt lành mà ta gieo trên hành trình sẽ đến lúc đơm hoa kết trái. Cứ đi rồi sẽ đến. Cứ bay rồi sẽ cao.