Theo báo cáo The Future of Jobs của Diễn đàn kinh tế thế giới, trong khung thời gian 2023-2027 tổng số lượng công việc mới được tạo ra khoảng 69 triệu jobs. Tổng số lượng công việc bị mất đi khoảng 83 triệu jobs. Điều này có nghĩa là trong 5 năm tới, với mức độ thay đổi như hiện tại thì sẽ có 14 triệu công việc bị mất đi, đồng nghĩa với 23% tổng số jobs không còn tồn tại trong hệ thống công việc nữa. Top 3 công việc có số lượng giảm cao nhất bao gồm nhân viên nhập liệu với hơn 8 triệu jobs sẽ mất đi, thư ký riêng và thư ký hành chính với hơn 6 triệu jobs sẽ mất đi, nhân viên tính lương, kế toán viên với gần 5 triệu công việc sẽ mất đi. Số lượng công việc sẽ giảm đi nhanh chóng trong thời gian tới, tính theo thứ tự giảm từ nhiều nhất đến ít nhất, trừ top 3 bao gồm những công việc như sau: Nhân viên bảo vệ Nhân viên chăm sóc tòa nhà và người giúp việc Nhân viên thu ngân và bán vé Nhân viên kiểm kê hàng hóa Công nhân dây chuyền và công xưởng Nhân viên bưu điện Giao dịch viên ngân hàng Nhân viên bán hàng chi nhánh Nhân viên tiếp thị từ xa Nhân viên dịch vụ và cung cấp thông tin khách hàng Quản lý hành chính Nhân viên bán hàng tận nhà, nhân viên bán hàng tại các chi nhánh vỉa hè Điều hay ho là, top 1 công việc phát triển nhanh nhất trong thời gian 5 năm tới với hơn 2.5 triệu job là nhân sự vận hành các thiết bị nông nghiệp. Điều này có lẽ là do sự xuất hiện của nhiều thiết bị công nghệ mới phục vụ cho ngành nông nghiệp ví dụ như drone, thiết bị IoT, ứng dụng AI, vv. Bên cạnh đó, danh sách các công việc sẽ phát triển nhanh trong năm năm tới trừ top 1 ra bao gồm: Tài xế xe bus và xe tải nặng Giáo viên dạy nghề Nhân viên sửa chữa máy móc Chuyên viên phát triển kinh doanh Giáo viên đại học và sau đại học Kỹ sư công nghệ điện tử Giáo viên giáo dục đặc biệt Tài xế xe tải nhẹ và tài xế giao hàng Chuyên viên chuyển đổi số Công nhân xây dựng Chuyên viên phát triển bền vững Chuyên viên chiến lược và tiếp thị số Trong bài viết “Kỹ năng quan trọng 2023-2027”, chúng ta đã nhắc đến những kỹ năng đang phát triển mạnh và đặc biệt cần thiết cho người đi làm trong giai đoạn này. Tuy nhiên, dựa vào danh sách rất nhiều các kỹ năng đang vừa phát triển, vừa cần thiết, với nguồn lực có hạn trong thời đoạn khủng hoảng kinh tế như hiện nay thì sự tập trung của mỗi cá nhân và tổ chức nên đặt vào đâu? Dựa trên danh sách các công việc được sinh ra và mất đi trong giai đoạn này, báo cáo Tương lai nghề nghiệp của Diễn đàn kinh tế thế giới đưa ra những phân tích và lời khuyên về sự tập trung như sau. Top 10 kỹ năng vừa là kỹ năng cốt lõi nhất, cần thiết nhất cho người đi làm, vừa là kỹ năng cần được tập trung tái huấn luyện nhất trong giai đoạn 2023-2027 bao gồm những kỹ năng sau theo thứ tự ưu tiên sau: Tư duy phân tích Tư duy sáng tạo Lãnh đạo và tạo ảnh hưởng xã hội Phẩm chất kiên trì, linh hoạt và linh động Tính hiếu kỳ và tâm thế học cả đời Hiểu biết và ứng dụng công nghệ Thấu cảm và lắng nghe chủ động Ứng dụng AI và dữ liệu lớn Quản trị tài năng Tâm thế và kỹ năng phục vụ khách hàng Dù là cá nhân hay tổ chức, đây có lẽ là những thông tin quan trọng giúp cho chúng ta định hướng rõ ràng hơn về kế hoạch phát triển bản thân & năng lực tổ chức trong thời gian tới. Việc audit lại xem mình đang có gì, thiếu gì, cần upskill - nâng cấp kỹ năng gì hoặc reskill - tái huấn luyện kỹ năng gì ngay lúc này đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc củng cố nền tảng phát triển bền vững cho mỗi cá nhân và tổ chức để phát triển trong tương lai sắp đến.

Tháng sáu Và những chuyến mưa ngày bất chợt Ngẩn ngơ vào Hay lất phất mùa ra Con đường ai đi Dù rất gần hay vẫn hãy còn xa Bước đến Nửa thoáng chiều hoen ố Dừng chân nơi đây Để chia xa hay hội ngộ Tìm một kiếp người Hay gỡ một cành xuân Trần thế vui buồn Hay chấp chới mấy gian truân Cánh tay đưa ra Hay nửa mặt người ngoay ngoảy Lặng im Hay lao xao nửa bờ lau bãi sậy Bước đến vô can Hay ngoảnh lại cười ba tiếng sủa chiều hoang Tâm gởi bạt ngàn Hay lòng đời mơ vũ trụ thênh thang Chật hẹp nửa mùa trần Kẻ leo lên, người kéo xuống Mưa sớm quá chăng Hay kiếp người thường vẫn muộn Gieo một hạt sương mai Để đêm trắng mấy cõi thường Ta đến nơi này Để hạnh phúc yêu thương Hay chỉ để khoả khuây Đôi ba cái thường tình nhỏ nhặt Xam xám màu chiều Ai sẽ thấy cầu vòng rồi mấy sắc Người cứ đi Thời gian vẫn vô tình trôi dạt mãi về sau Mỉm cười Giữa bạt ngàn của thập kỷ lao xao Nhắm mắt Cầu an cho những linh hồn chật chội Thở sâu Nghe tiếng mưa về không lối Buông tay Vô trụ giữa kiếp người… Nguyễn Phi Vân 07/06/2024

Lâu lâu xã hội lại ồn ào về những sự ra đi và mất mát. Có lẽ, đó là những lúc tất cả chúng ta đều khựng lại, hoảng hốt và nghĩ về hành trình cuộc sống của mình. Có lẽ, cũng nhiều người sẽ tự tự vấn bản thân rằng cuối cùng mình đến với cuộc đời này là để làm được điều gì. Không ai biết trước chuyện gì rồi sẽ xảy ra trong những tích tắc tiếp theo. Đến cả hơi thở của chính mình mà bản thân còn không kiểm soát được, phải chăng cuộc đời này còn rất nhiều thứ khác nằm ngoài mọi kế hoạch, dự định và tiên đoán của bản thân? Nếu hôm nay hay ngày mai là ngày cuối cùng trong cuộc đời, liệu mình có sống khác đi, bỏ qua nhiều chuyện không đáng quan tâm và tập trung vào những điều giá trị hơn cho chính bản thân mình? Đơn cử một việc mà tôi hay gặp gần đây là vấn đề bị tấn công trên mạng xã hội. Rất nhiều bạn từ KOL đến những doanh nhân bình thường đang cày cuốc và cố gắng hằng ngày cũng không nằm ngoài dòng chảy bị tấn công hay thường gọi là cyber-bullying - bắt nạt online. Họ là những kẻ giấu mặt, tìm vui, thọc gậy bánh xe và chơi xấu , chà đạp người khác bằng sự độc ác và đen tối trong ngôn ngữ, hành vi, cách tiếp cận của mình. Bất kỳ một người bình thường nào, nếu không có sự chuẩn bị về tâm lý, bản lĩnh, nội lực đều khó có thể vượt qua cái ải bắt nạt bằng dư luận đen đúa. Đó cũng là lý do sinh ra nhiều vụ bỏ cuộc, trốn chạy hoặc tự tử vì không tìm được lối thoát. Có một lẽ hiển nhiên là, nếu bạn hiểu về bản chất của cuộc sống và xã hội thì bạn sẽ hiểu rằng tất cả mọi thứ trong vũ trụ này đều có yin có yang, có hai mặt sáng tối của một vấn đề. Nhưng nếu cuộc đời toàn chuyện xấu xa tại sao cây táo lại nở hoa? Ngược lại, làm gì chỉ có một thiên đàng bình an, hạnh phúc và trong veo trong cõi tạm? Sự độc ác và xấu xa hiện hữu là sự tồn tại mang tính đương nhiên. Vì vậy, không ai trong chúng ta có thể tránh khỏi những tác động của thế lực đen tối trong đời. Có chăng là nó đến trước hay sau mà thôi. Có chăng là mình làm ít, làm nhiều, hay không làm gì hết mà thôi. Một khi đã lựa chọn dấn thân, tạo ra giá trị, tiên phong trong những việc người khác không dám, không biết, không thể thì ai rồi cũng bị ném đá, chơi xấu, lăng mạ bằng cách này hay cách khác. Câu hỏi là, bạn có đủ vững vàng về bản lĩnh và nội lực để đối diện với những thách thức đó hay không? Gian nan không dành cho tất cả mọi người. The road less travelled - con đường ít người lựa chọn sẽ luôn là con đường chông gai nhất. Do đó, hoặc là ta lựa chọn dấn thân, hoặc là ta lùi lại phía sau. Không có giải pháp đôi ngả vẹn toàn cho những người đi phía trước. Nếu đã chọn dấn thân và trở thành người mở đường, mình cần hiểu hành trình này phải đạp trên dư luận. Ngược lại, nếu không có khả năng đối diện với những luồng ý kiến trái chiều, thuốc độc đen đúa, sự trình diễn nghiệt ngã và ác độc của phần con trong hai tiếng con người thì, có lẽ ta nên dừng lại sớm. Với tôi thì, dù đã rèn luyện rất nhiều năm để có thể nhẹ nhàng lướt qua những kiểu ném đá giấu tay và ác mồm ác miệng của người đời, thi thoảng cũng có khi gục ngã. Tuy nhiên, sau một cơn bệnh vật vã hồi năm trước, tôi vô tình ngộ ra bí quyết mới. Nếu cuộc đời đã vô thường và không ai biết ngày nào là ngày cuối thì sự tập trung và mối quan tâm của chúng ta có lẽ phải khác đi. Với tôi, người đời phán xét, chỉ trích, ném đá kiểu gì không còn quan trọng nữa. Thời gian của chúng ta là hữu hạn. Vì vậy, tôi không có thời gian để tâm đến những thứ không liên quan đến cuộc đời, giá trị, giấc mơ và hành trình của chính mình. Chó cứ sủa, đoàn người cứ đi. Ta không còn thời gian để quay lại, sừng cồ, sủa thi làm gì nữa. Mục tiêu duy nhất của tôi lúc này là tạo ra hạnh phúc, bình an và giá trị to lớn nhất có thể cho chính mình, cho người thân, gia đình, cộng đồng của những người mà tôi quan tâm. Còn lại, họ nói gì, làm gì, chì chiết gì đó là bệnh & vấn đề của họ. Họ tự mà lo chữa bệnh và xử lý. Đương nhiên, khi sự tấn công quá giới hạn cần thiết, chúng ta cần có khả năng và chiến thuật để tự bảo vệ mình. Tuy nhiên, không được cho phép bản thân bị tác động về tâm lý, tinh thần hay gục ngã vì những điều không đáng. Thời gian vẫn cứ trôi. Đời người vẫn cứ qua. Tay trần đến, chân trần đi, ngàn năm trước vạn năm sau vẫn thế. Cuối cùng, điều quan trọng nhất trong đời là hiểu mình đến trần gian để làm gì, hiểu điểm đến giá trị mà mình muốn tạo ra là đủ. Còn lại, mọi sự lu xu bu của người trần mắt thịt mình cứ phải bỏ qua. Chó cứ sủa, đoàn người cứ đi. Xuân đã qua, hạ lại về. Và chiều thì vẫn cứ mưa thôi….

Theo báo cáo The Future of Jobs do Diễn đàn kinh tế thế giới nghiên cứu và trình bày năm 2023, các kỹ năng đang phát triển mạnh, vô cùng cần thiết cho người đi làm, và đặc biệt là những kỹ năng ngày càng quan trọng đối với người đi làm trong khoảng thời gian 2023-2027, chia thành hai nhóm rõ rệt. Nhóm thứ nhất là kỹ năng, kiến thức và khả năng. Nhóm thứ hai là thái độ. Về kỹ năng, top 3 kỹ năng quan trọng và cần thiết nhất cho giai đoạn 2023-2027 là: Tư duy phân tích, tư duy sáng tạo, hiểu biết và ứng dụng công nghệ trong công việc. Đây có lẽ cũng là top 3 kỹ năng thiếu nhất trong đội ngũ lao động tại Việt Nam. Khi nói về tư duy, trong đó có tư duy phân tích và tư duy sáng tạo thì việc huấn luyện và phát triển cần phải có một hành trình. Không ai chỉ học lý thuyết mà bỗng dưng lại có tư duy phân tích hay tư duy sáng tạo được. Điều này đòi hỏi người học phải liên tục rèn luyện, ứng dụng, phản tư, hiệu chỉnh hằng ngày trong cuộc đời làm việc và cuộc sống của mình. Do đó, đây là những kỹ năng tuy quan trọng nhưng rất khó để có thể master. Vì vậy, học không chưa bao giờ là đủ. Vấn đề quan trọng là người học phải biết tự mình ứng dụng, rèn luyện và cải tiến kĩ năng một cách chủ động. Có thể nói tại Việt Nam, trong thời gian làm việc với các bạn trẻ, tôi nhận thấy đây là những kỹ năng đang thiếu trầm trọng và vì vậy dẫn đến việc chất lượng và hiệu suất làm việc thấp. Tôi hay nói với các bạn founder là, chúng ta không cần quá nhiều bodies - xác người. Quá nhiều cái xác không biết suy nghĩ, không có khả năng tư duy thì đó chỉ là một đoàn quân zombie, vật vờ tứ tán chứ chẳng giúp gì được gì cho mục tiêu chung. Đó là chưa nói đến chuyện tham sân si, tạo nhóm lợi ích và chơi ba trò chính trị trong tập thể. Chúng ta chỉ cần một số ít những người có tư duy tốt, khả năng tự học và tự nghiên cứu, khả năng triển khai chủ động và cộng tác xuất sắc. Người như vậy, có một người bằng trăm người mà lại không cần tốn năng lượng và thời gian quản lý. Cuối cùng, chúng ta chỉ muốn công việc được hoàn thành, kết quả đạt thành tích với nguồn lực tối ưu nhất có thể. Để làm được điều này có rất nhiều cách khác nhau. Trong đó, cách của tương lai là cách sử dụng những nhân sự self-sufficient - có khả năng tự tư duy & giải quyết vấn đề. Ngoài top 3 kỹ năng quan trọng là tư duy phân tích, tư duy sáng tạo, hiểu biết và khả năng ứng dụng công nghệ trong công việc, những kỹ năng quan trọng khác đang ngày càng được coi trọng bao gồm: Tư duy hệ thống Ứng dụng AI và dữ liệu lớn Quản trị tài năng Tâm thế và kỹ năng phục vụ khách hàng Vận hành và quản trị nguồn lực Quản trị hệ thống và an ninh mạng Kiểm soát và quản trị chất lượng Thiết kế và quản trị trải nghiệm người dùng Lập trình Tiếp thị và truyền thông Thông thạo nhiều ngôn ngữ Đọc, viết và làm toán Tiếp nhận và xử lý thông tin từ các giác quan Khéo léo, nhẫn nại và chính xác Song song với tầm quan trọng của kỹ năng, hiểu biết và khả năng, thái độ là một phần không kém quan trọng. Những thái độ rất cần thiết cho công việc tương lai, hay nói đúng hơn là hiện tại và tương lai gần 2023-2027 được các công ty, tổ chức đặt lên mức độ quan trọng hàng đầu bao gồm: Tính hiếu kỳ và tâm thế học cả đời Sự kiên trì, linh hoạt và linh động Hiểu bản thân và tự tạo động lực Lãnh đạo và tạo ảnh hưởng xã hội Thấu cảm và lắng nghe chủ động Tạo niềm tin và làm việc chi tiết Dạy và cố vấn Quan tâm bảo vệ môi trường Công dân toàn cầu Khi hiểu được tổng thể những kỹ năng, kiến thức, khả năng và thái độ cần thiết để giữ cho bản thân luôn liên quan trong tương lai nghề nghiệp, có lẽ mỗi người, mỗi công ty, tổ chức đều cần phải rà soát lại nội lực của chính bản thân mình. Những gì đã có và đã sở hữu trong quá khứ sẽ luôn có những thứ tiếp tục tồn tại và cần được phát huy. Tuy nhiên, nếu không tiếp tục cập nhật, thay đổi, chuyển biến theo nhu cầu và sự chuyển động của tương lai nghề nghiệp thì, chính bản thân hoặc đội ngũ của chúng ta ngày hôm nay đã hoàn toàn lạc hậu. Trong diễn biến thay đổi ngày càng nhanh, tức thì, bất định, không cá nhân hay tổ chức nào còn có thể chần chờ, loay hoay tính toán hay làm ngơ được nữa. Sự loại trừ đã bắt đầu trong quá khứ và tương lai không chờ đợi bất kỳ ai. Hoặc là bạn đã tự mình chuyển động bằng tâm thế và khả năng tự học, tự cập nhật của bản thân. Hoặc là ngay tại lúc này đây, bạn đã không còn liên quan. Lựa chọn là của từng cá nhân. Hành trình là sự dấn thân của mỗi người. Đừng đứng đó lơ mơ chờ bất kỳ một sự giúp đỡ nào từ bên ngoài. Tương lai chỉ có thể bắt đầu bằng sự tự giác & tự thân vận động.

Có bạn hỏi, sao thiên hạ rần rần chuyện tu tập mà không thấy chị có ý kiến gì cả. Thiệt tình là mình chẳng có ý kiến gì. Đạo nào cũng là đạo và đạo của vũ trụ chứ đâu của riêng ai. Tu thì có hàng vạn cách tu. Mỗi người sẽ có nhận thức, cách hiểu và lựa chọn hình thức thực hành khác nhau. Cho nên, cái gì hay và hợp với mình thì mình học, mình thử nghiệm rồi rút ra bài học cho bản thân. Kiểu gì cũng được, miễn sao end game là mình trở thành người tốt, người tử tế, người hiểu chuyện và nếu xịn sò hơn nữa là giúp đỡ được tha nhân càng hay. Còn chuyện hình thức ra sao, lễ nghi thế nào, có thuộc hay không thuộc một tổ chức chính thống hay không chính thống gì với mình là không liên quan. Quan điểm cá nhân của mình là vậy. Có khi nào, chúng ta đang quá trụ vào hình thái, hình hài, bề ngoài, câu chữ và luật lệ đặt ra để rồi quên mất mục đích cuối cùng của hành trình tu tập? Nói cho cùng, ai làm gì đến đâu thì chỉ có người đó biết. Tất cả những sự trình diễn bề ngoài hay trên bề mặt đều không đủ dữ liệu để thể hiện 90% phần chìm của một tảng băng. Thành ra, những thứ chúng ta nhìn thấy, nghe thấy, tưởng là, tiếp nhận từ các giác quan của mình có thể chỉ là 10% phần nổi. Nếu không nhìn bằng mắt, nếu lắng nghe bằng sự trong trẻo và vô tâm phân biệt thì, có khi mọi thứ trên đời này vốn cực kỳ đơn giản, không cần tốn quá nhiều giấy mực và hàng vạn ngón tay hối hả trên những phím mobile. Mà thay vì nói chuyện thiên hạ thì mình hãy ngẫm lại bản thân. Nếu lấy hành trình của chính mình ra kể thì, mấy chục năm nay chỉ có mỗi việc tu thân, sửa tánh, giảm bớt cái sự tham sân si của chính bản thân thôi mà còn làm chưa tới đâu thì sao dám nói ai? Ví dụ, hồi trẻ mình cực kỳ nóng tính. Cũng vì cái sự nóng tính đó mà xảy ra không ít chuyện không đáng. Khi ngộ ra căn cơ của sự nóng tính này đến từ đâu và hiểu rõ nguồn gốc của cái tánh tào lao này, mình bắt đầu hành trình chỉnh sửa. Qua nhiều năm, nhiều tháng, nhiều sự việc, nhiều cơn lên xuống các kiểu thì mình tạm nhận ra rằng, chỉ có mỗi chuyện này thôi mà nó khó nhai ra phết. Rèn luyện, tu tập biết bao nhiêu lâu nay mà cho đến giờ vẫn chẳng đẩu vào đâu. Đôi khi, tưởng mình đã ngon lành ghê lắm rồi thì chợt đụng chuyện lại lên cơn. Thế là vỡ ra rằng cái cốt sân si nó vẫn còn len lén neo vào đâu đó chưa dám xắn quần bỏ đi. Có đụng chuyện rồi mới biết. Cho nên, bề ngoài không làm sao biết ai tu tập tới đâu. Đụng chuyện đi rồi ắt biết. Mà đó chỉ mới là một trong vô số những thói hư tật xấu của người đời mà bản thân mình phải học cách tu sửa. Mới một thứ thôi làm còn chưa xong nói chi đến chuyện cả bầy khỉ trong tâm trí. Làm gì cũng vậy, tu thân sửa tánh cũng vậy, cái gì cũng cần phải ngộ, phải hành, phải kiên trì lật qua xoay lại như nướng bánh tráng nhiều khi hết cả cuộc đời mà vẫn chưa đạt được level mong muốn. Nói không chưa đủ. Bàn tới luận lui càng chưa đủ. Người thật sự tu sửa bản thân là người hiểu mình đang ở đâu nên cứ cúi đầu ngậm miệng lại mà học mà rèn. Biết mình chẳng tới đâu, chẳng bằng ai, đường còn xa và hết sức gập ghềnh nên chỉ tập trung vào sự tinh tấn của bản thân, không mấy để tâm người đời có tu tập gì không, tu tới đâu, tu như nào, có drama gì để hóng…. Thực ra, để ngồi viết những dòng này đã thấy mình sai rồi. Đã chọn không nói thì lẽ ra phải im luôn. Vậy mà cuối cùng cũng động tâm mà ngồi viết. Có điều, có người hỏi thì mình cũng thiệt tình trả lời, để thấy mình chẳng tới đâu, chẳng bằng ai, chưa làm được gì và còn đang chân ướt chân ráo bước vào đường đạo. Again, Đạo là đạo của vũ trụ, còn hình hài của nó là gì thì mình chọn chẳng trụ vào. Bao bì và marketing là thứ người đời tạo ra ở để trình diễn một khái niệm đôi khi không giống nội dung bên trong là mấy. Tôi là ai và cũng chẳng là ai. Tôi là tất cả nhưng cũng chẳng là gì trong vũ trụ này. Và đạo là con đường và sự lựa chọn rất riêng của mỗi người, không làm sao so sánh được. Có khi, ta cứ phải dừng lại và đối thoại với chính bản thân mình trước….

Hôm qua, khi đứng lớp chia sẻ về thiết kế trải nghiệm với nhà Go Global thì có bạn nhắc đến 6 giác quan cần thiết trong việc tạo ra trải nghiệm, bao gồm năm giác quan vật lý của con người là: thị giác (nhìn thấy, tính giác (nghe), khứu giác (ngửi), vị giác (nếm), xúc giác (chạm), và giác quan thứ 6 là trực giác. Mình cười hỏi, vậy theo các bạn giác quan thứ 7 là gì? Đâu đó trong lớp học bỗng bật lên từ “tự giác”. Cả lớp cười ngặt nghẽo nhưng rồi ai cũng gật gù, ừa thiệt há, thiếu cái “giác” này thì làm chuyện gì cũng khó. Vậy, là chúng tôi tạo ra một cái secret code - mật mã mới của nhà Go Global mang tên “Giác quan thứ 7”. Đó giờ, mình hay nói, viết, chia sẻ trên nhiều diễn đàn về khả năng tự thân vận động. Đối với mình, đây có lẽ là kỹ năng sinh tồn quan trọng nhất trong thời thế hiện nay. Cái thời gì mà kinh tế suy thoái không biết đường dự đoán, hết dịch bệnh thì lại đến hậu quả nghiêm trọng của nó đối với nhân loại. Khoa học kĩ thuật thì phát triển chẳng theo một đồ thị gì. Chỉ hôm trước hôm sau, với ứng dụng của AI tạo sinh và robot chẳng hạn, vai trò và mức độ liên quan của tất cả con người trên hành tinh này đã khác. Mọi thứ đều trở nên khôn lường. Chẳng ai biết tương lai rồi sẽ ra sao. Tất cả những sự đồn đoán, dự đoán, tư duy logic về tương lai đều trở nên hết sức phập phều. Đã vậy, nếu ai còn bị đóng khung trong những lý thuyết tồn đọng của quá khứ, hoặc chỉ biết vận hành trong những dòng chảy an toàn thì có lẽ sẽ rất khó khăn trong việc figure out - tự mình tìm ra hướng đi, cách lèo lái con thuyền cuộc sống. Có điều, đây là trăn trở lớn không phải của riêng tôi. Các thế hệ trẻ về sau có lẽ do cuộc sống và hành trình lớn lên trở nên dễ dàng hơn nên các bạn ít khi được trang bị khả năng tự thân vận động. Nếu muốn gì cũng có người lo sẵn, cần gì cũng có người làm thay, thứ gì cũng có template điền vào khỏi cần suy nghĩ, cả đời chẳng bao giờ phải lo lắng về tương lai phía trước của mình thì, thực ra chuyện không có khả năng tự thân vận động âu cũng là chuyện đương nhiên. Nhưng cũng chính vì vậy, khi gặp phải những biến cố hay trở lực trong cuộc sống sau này mà không còn nguồn lực sẵn có để backup, tất cả những ai không có khả năng tự thân vận động sẽ dễ dàng hoang mang, sợ hãi, chán nản, tuyệt vọng, và không có khả năng tự vực dậy, tự mình tìm ra giải pháp cho vấn đề của cuộc đời mình. Vậy là tốt hay không tốt? Nếu biết trước sẽ có ngày như thế, phải chăng chính phụ huynh và các em sẽ chuẩn bị cho mình tốt hơn và nhất thiết phải rèn được kỹ năng sinh tồn này, giác quan thứ 7? Vậy, để rèn được giác quan thứ 7, chúng ta cần học tập và rèn luyện những thói quen nào? Tự nghĩ: Ai sinh ra trên đời cũng có một đặc ân của Ơn trên là được quyền tự suy nghĩ, tự đưa ra quan điểm và chính kiến, tự do sống và bảo vệ chính kiến của mình. Có điều, không phải ai cũng biết sử dụng đặc ân này. Rất nhiều người không biết cách suy nghĩ logic, không có chính kiến rõ ràng, không biết tự mình phân biệt đúng sai mà cả đời chỉ bị ảnh hưởng bởi những gì người khác truyền thông để phục vụ cho mục đích riêng của họ. Có điều, đời này không hề có chuyên gia của tương lai, chỉ còn chuyên gia của quá khứ. Ai giờ này còn dám giơ tay lên nói rằng mình biết tương lai sẽ ra sao thì bản thân họ thật ra đang rơi vào cơn khủng hoảng. Rồi không lẽ mình ngồi đó nghe theo những dự đoán phập phều của một ai đó khác? Này gọi là đứa đui dẫn dắt đứa mù. Trong cái thời thế mà chẳng ai biết chuyện gì sẽ ra sao, nếu bạn không tự mình tư duy, không tự mình tìm hiểu và phân tích vấn đề thì, chắc cách tốt nhất là đứng bên lề đường xem cuộc sống trôi qua. Tự làm: Trong cái thế có quá nhiều thay đổi một cách quá nhanh quá nguy hiểm hằng ngày thì hiện thực là, mạnh ai nấy cập nhật, mạnh ai nấy học, mạnh ai nấy phát triển. Ngay cả những thứ ngày xưa không ai nghĩ là mình có thể làm được, ví dụ như thiết kế website, viết kịch bản livestream, viết câu lệnh cho AI để tạo ra hình ảnh, video, vv, thì giờ đây đã có những nền tảng gọi là no-code platform, không đòi hỏi bất cứ khả năng coding nào mà vẫn hoàn toàn có thể tự mình tạo ra những nội dung được xem là phức tạp và đòi hỏi chuyên môn cao trong quá khứ. Bên cạnh đó, tất cả mọi thứ đều chuyển động quá nhanh, đòi hỏi tức thì, thay đổi xoành xoạch. Cho nên, không ai còn có thể vận hành theo cái cách cũ sì ngày xửa ngày xưa nữa. Nếu cứ phải ngồi đó để chờ những người có thứ gọi là “chuyên môn” để giải quyết trong khi dầu sôi lửa bỏng thì, có lẽ bạn sẽ không còn cơ hội nào để cạnh tranh với bất kỳ ai khác. Cho nên, ai có khả năng tự triển khai, tự khởi động trong bất kỳ hoàn cảnh nào, với bất kỳ nguồn lực nào thì người đó chắc chắn sẽ thành công trong sự chuyển động của tương lai. Tự điều chỉnh: cái thời gì mà mới quyết định như vậy thì vài phút sau đã phải thay đổi do ảnh hưởng của điều kiện bên ngoài. Cho nên, nếu không đủ sự linh hoạt, không biết tự điều chỉnh mà chỉ trụ vào những gì đã vẽ ra thì làm sao có thể giữ cho mình relevant - còn liên quan trong hoàn cảnh mới? Nói hoàn cảnh mới cho sang chứ thực ra hiện thực đó có khi chỉ tồn tại tính bằng giây phút. Biết sao được. Chẳng phải kẻ thức thời mới là trang tuấn kiệt đó sao? Còn nếu mình cứ khư khư với những dính chấp của quá khứ mà không linh hoạt thay đổi, điều chỉnh được theo tương lai thì chắc sẽ cứ lòng vòng, lẩn quẩn, quanh co cái cối xay. Tự cổ vũ: rồi ai đó nói đi, có ai trên đời này mà cuộc sống lúc nào cũng thuận lợi không? Có ai làm gì mà lúc nào cũng thành công không? Có ai cả đời lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió? Nếu có thì chắc ai đó đã được xét duyệt lên hàng thần tiên gì đó mất rồi. Còn đã hiện thân là phàm nhân trong cuộc đời này thì, ai cũng phải chịu cái quy luật trường tồn của vũ trụ là, sông có khúc, người có lúc. Đã lên voi thì ắt sẽ có ngày xuống chó. Cho nên, điều quan trọng là mình phải biết tự tạo động lực cho bản thân, tự duy trì năng lượng và cổ vũ cho bản thân mỗi khi rơi vào vùng trũng. Có ngã xuống thì xem đó là chuyện bình thường, rồi tự mình đứng lên sau vấp ngã. Cái gọi là điểm cân bằng, sức khỏe tâm thần hay khả năng tự chữa lành giờ đây phải trở thành một phần của hệ miễn nhiễm do chính mình tự điều chỉnh. Bằng không thì, đời nó sẽ cứ xô cho bạn ngã đứ đừ không kịp hiểu ra. Rồi vậy đi ha. Ai trước giờ có đủ hay không 6 giác quan thì chắc cũng đều cần thêm giác quan thứ 7 để có thể đối diện với cái thế thời bất định hiện nay. Mật mã đã được giải rồi. Ai còn không biết mở cửa tương lai nữa thì ôi thôi đành chịu.

Rất nhiều bạn mở quán vài tháng khách đông, xong có người hỏi mua nhượng quyền trong khi chưa hiểu gì về nhượng quyền hết. Trong trường hợp đó thì nên giải quyết thế nào để không uổng cơ hội nhưng cũng không làm đại làm càng ảnh hưởng đến uy tín?

Đã qua rồi cái thời mọi thứ đều có một ai đó hỗ trợ. Ví dụ, muốn họp zoom cũng có bộ phận kĩ thuật hỗ trợ set up cho. Bây giờ, nếu cả cái skill cơ bản như vậy mà bản thân còn ngao ngáo, không biết tổ chức một buổi họp online hay tự mình giải quyết các vấn đề kĩ thuật khi tham gia họp online từ máy tính của mình thì người đó chắc trở thành người trung cổ. Dù bạn làm nghề gì, ở vị trí gì đi chăng nữa, thị trường lao động mới đang thay đổi đến chóng mặt, yêu cầu người lao động phải trở nên self-sufficient - tự thân vận động dữ dội hơn, tự mình có thể xử lý rất nhiều vấn đề để mang lại hiệu quả tốt nhất cho công việc của mình. Thời này mà gặp chuyện gì cũng ngồi đợi sếp, gặp vấn đề không biết tự giải quyết, làm chuyện gì trục trặc chút là bỏ cuộc, không biết khám phá những cách tiếp cận mới để làm cho tới nơi thì khó mà giữ cho mình còn liên quan trong thị trường lao động mới. Tôi may mắn từ 15 năm trước đã làm việc theo hình thức tự thân vận động. Một phần là do khách quan môi trường phải làm việc quốc tế, di chuyển liên tục, đội nhóm nhỏ nhưng yêu cầu hiệu quả làm việc rất cao nên chuyện gì cũng phải biết tự xử lý. Khi dịch chuyển giữa những khu vực địa lý khác nhau, khác nhau về múi giờ, không nhận được sự hỗ trợ tức thì của đội ngũ văn phòng rồi không lẽ mình không làm gì cả? Hoàn cảnh như vậy ép buộc tôi phải tự học rất nhiều kỹ năng, tự giải quyết rất nhiều vấn đề một cách linh hoạt, tự mình có thể làm luôn những công việc không thuộc chuyên môn của mình ở mức cơ bản để có thể hỗ trợ đối tác nhanh chóng. Bên cạnh đó, thực ra tôi cũng là người ham học hỏi, thích nghiên cứu, có tinh thần học tập cả đời nên đụng vào bất kỳ chuyện gì mới cũng tự mình mày mò học hỏi, đọc sách hoặc nhờ những người giỏi hơn mình về lĩnh vực đó mentor. Sau này khi trở về làm việc với nhiều bạn trẻ Việt Nam, tôi hay bị hỏi là: “Sao cái gì chị cũng tự làm hết vậy?” Ủa, vậy chứ mình có công cụ số để làm gì? Có sự tham gia lao động của robot và AI để làm gì? Có cái smartphone mua quá trời tiền để làm gì? Có đủ thứ thiết bị hỗ trợ cool ngầu để làm gì? Trong cái thế chuyển động của kinh tế số, ai cũng phải học trở thành digital nomad - người lao động du mục số. Điều này có nghĩa là bạn chỉ có bản thân để dựa dẫm vào, chỉ có khả năng tự thân giải quyết vấn đề làm điểm tựa, tư duy linh hoạt và mớ kỹ năng tự xử làm tài sản quý giá nhất trên hành trình du mục sự nghiệp của mình. Bây giờ thì câu chuyện du mục tưởng chừng như ly kỳ của tôi 15 năm trước đã trở thành chuyện thường ngày ở huyện. Nó đã trở thành phẩm chất cơ bản để tồn tại cho bất kỳ cá nhân nào còn bơi trong thị trường lao động, dù bạn làm full time, part-time, freelance, làm theo dự án hay tự kinh doanh. Có ba thế lực lớn khiến cho phẩm chất du mục trở thành phẩm chất quan trọng nhất trong thị trường lao động. Đầu tiên hết là sự chuyển biến mạnh mẽ của thế giới số và thế giới công nghệ sau Covid. Bây giờ, không có chuyện gì mình đang làm mà không tìm được một cái phần mềm, app, hay công cụ gì đó để tối ưu hóa. Nếu trước đây làm gì cũng cần phải có thư ký, trợ lý, IT, nhân sự, kế toán, admin, vv hỗ trợ thì giờ chuyện gì tự xử được thì tự xử hết, chuyện gì cần lắm mới nhờ một ai đó cũng rất self-sucficient để collab với mình. Hễ nghe ai bày biện đủ thứ, nghe mắc mệt mà coi bộ hiệu quả không tới đâu là né liền. Mọi thứ cứ giữ cho nó thật tinh gọn, out-source nhiều nhất có thể và chỉ collab với những người biết tự thân vận động. Thế lực thứ hai là sự bùng nổ của AI tạo sinh (generative AI) trong thời gian gần đây, khiến cho thị trường lao động bị một phen xáo trộn nháo nhào. Rất nhiều những kỹ năng mang tính chuyên môn cao ví dụ như viết content, thiết kế website, hình ảnh, 3D, animation, quay dựng video, vv đều có thể ứng dụng các nền tảng low-code hoặc no-code (yêu cầu kỹ thuật coding ít hoặc hoàn toàn không cần biết gì về kỹ thuật luôn). Những ngành nghề có chuyên môn cao như marketing, bán hàng, xây dựng & quản trị hệ thống phân phối, đào tạo, xây dựng trải nghiệm khách hàng, vv không ít thì nhiều, và có khi hoàn toàn thay đổi về hình thức, cách tiếp cận khiến cho chính những người trong cuộc còn tá hỏa huống chi là người ngoại đạo. Cuối cùng, tất cả những chuyển động về khoa học công nghệ, về sự nhập nhòe của thế giới hiện thực và thế giới ảo đã tạo ra những thế hệ lao động mới có nhu cầu phát triển bản thân, phát triển sự nghiệp và lựa chọn tâm thế, phong cách sống rất khác. họ mong muốn sự tự do, sự cân bằng, điều tiết áp lực theo nhu cầu bản thân và lựa chọn hình thức lao động phù hợp với triết lý sống. Điều này làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc lao động trong xã hội, và vì vậy cũng làm thay đổi cách người lao động cộng tác với công ty, tổ chức. Chuyển động này tạo ra nhiều chuyên gia, lao động tự do, solo-preneur (doanh nhân độc hành), job franchisee (nhượng quyền công việc). Đồng thời, các công ty, tổ chức cũng tái cấu trúc bộ máy của mình theo hướng tinh gọn nhất, tận dụng nguồn lực out-source bên ngoài nhiều nhất có thể. Một khi đã out-source hay chuyển hướng sang lao động cộng tác thì đương nhiên nhân sự đó phải có khả năng quản trị bản thân, tự thân vận động và có tất cả các kỹ năng tự giải quyết vấn đề. Câu hỏi là, những chuyển động này đang ảnh hưởng đến bạn thế nào, và bạn đã chuẩn bị hết chưa để giữ cho bản thân còn liên quan trong bối cảnh lao động mới? Trước hết, bạn phải nhận thức được hiện thực mới và chấp nhận thay đổi để re-skill và upskill cho chính bản thân mình. Còn nếu bạn vẫn đang loay hoay, đang mắc kẹt trong chiếc vòng an toàn của quá khứ thì, có lẽ bạn sẽ bị đẩy ra rìa trong cuộc chuyển động vừa nhanh vừa nguy hiểm này của thị trường lao động mới. Đã từ rất lâu, tôi không còn hứng thú làm việc với những người không thể tự thân vận động. Tôi cũng không có nhu cầu theo dõi, quản lý nhân sự. Đối với tôi, nếu một người dù ở bất kỳ vị trí nào mà không có khả năng du mục, không trở thành một solo-preneur, không có khả năng tự chịu trách nhiệm về kết quả công việc của mình thì người đó không đáng để cộng tác. Thời này, thế này hiện thực là như thế. Hoặc là bạn chạy trốn khỏi hiện thực đó và dần dần không còn là một phần của nó. Hoặc là bạn đối diện với sự thật nghiệt ngã này, tìm đủ mọi cách upgrade bản thân để tận hưởng hành trình sự nghiệp mới. Lựa chọn là của bạn. Tương lai là của cá nhân bạn. Hành trình mới có thể bắt đầu từ hôm nay hoặc sẽ không bao giờ. Quyết định đó không ai có thể đưa ra thay bạn cả. Nhưng hãy luôn nhớ rằng, chuyển động không dừng lại vì một ai, thời gian không bao giờ dừng lại chỉ để chờ đợi bất kỳ ai.

Mình làm thứ gì trong đời, dù làm kinh doanh làm thuê, làm freelance, hay làm chuyên gia đi chăng nữa thì cũng có lúc sẽ rơi vào tình trạng bị stuck. Đây là trạng thái bình thường xảy ra khi có quá nhiều biến động trong các cấu phần tạo nên sự suôn sẻ cho những việc đang làm. Có khi, tác động đến từ bên ngoài, ví dụ như thị trường đang xuống, kinh tế đang suy thoái, hành vi người tiêu dùng thay đổi, cạnh tranh ngày càng khốc liệt, Ảnh hưởng của công nghệ làm thay đổi thị trường lao động, vv. Có khi biển động đến từ bên trong, ví dụ như biến động về nhân sự, sự cố xảy ra với khách hàng, bị đối thủ chơi xấu, mô hình kinh doanh không còn phù hợp với sự thay đổi của thị trường, ảnh hưởng về tâm lý và mong muốn của founder, vv. Dù là gì, tất cả đều chịu ảnh hưởng của lý thuyết về vòng đời. Không có việc gì trên đời này mà suôn sẻ hoài hoặc khó khăn mãi được. Sông có khúc, người có lúc là như thế. Khi lên voi thì cũng có khi xuống chó là như thế. Tất cả chỉ để thể hiện một chân lý vĩnh hằng của vũ trụ này, không có gì vĩnh cửu. Biến động là đương nhiên. Không có biến động này thì sẽ có biến động khác. Không có thay đổi này thì sẽ có thay đổi khác. Làm gì có chuyện mọi thứ sẽ cứ vẫn mãi như nó là. Làm gì có chuyện tốt hoài hay tệ hoài cho được. Cho nên, trừ phi bạn chọn dừng lại hay bỏ cuộc thì thôi. Còn khi bạn vẫn còn muốn tiếp tục và cam kết với hành trình và đích đến thì, ai cũng phải học cách tư duy như nước. Nước là thứ rất gần gũi với chúng ta hằng ngày nhưng cũng rất ít khi được chúng ta để ý. Thông thường thì, những thứ quá gần gũi, quá đời thường, quá dễ tiếp cận hay bị người đời take it for granted - xem như chuyện hiển nhiên. Vì là hiển nhiên nên không biết học cách trân trọng. Vì là hiển nhiên nên ít khi quan sát, tìm hiểu và khám phá cái hay của nó. Nước chẳng có hình hài gì cả nhưng có thể linh hoạt ở mọi hình hài. Nước chẳng bao giờ bị stuck, không chảy được đường này thì sẽ len lỏi đường kia. Nước chẳng bao giờ dừng lại vì chẳng có gì ngăn cản được. Nó luôn có cách của nó, bằng đường này hay cách khác, dưới hình hài này hay hình dạng khác, với tốc độ này hay tốc độ khác. Nếu tư duy của chúng ta cũng như thế thì sao nhỉ? Phải chăng chúng ta cũng sẽ không bao giờ bị tắc, sẽ luôn tìm ra cách, không phân biệt hình hài, không chấp niệm vào bất cứ lối mòn nào? Trong thời thế bất định như hiện nay, nếu cứ phải vin vào lịch sử, trói buộc vào cách làm cũ, cứng nhắc trong suy nghĩ quá khứ thì có lẽ rất khó để làm bạn với tương lai. Sáng tạo vì vậy là phẩm chất tối quan trọng cho hành trình phía trước. Mà đã muốn sáng tạo thì không ai có thể giam mình trong bất kỳ bộ khùng nào cả, dù đó là bộ khung đã mang bạn đến thành công. What gets you here won’t get you there - Thứ đưa bạn đến thành công hôm nay không chắc sẽ là thứ sẽ mang bạn đến thành công tương lai. Sự thật nghiệt ngã là như thế. Nếu muốn làm bạn với tương lai, tất cả chúng ta đều phải học cách nhận thức và chấp nhận hiện thực này. Có khi, trong trạng thái bị tắc, bạn nên tìm đến gần hơn với nước để quan sát cách nó vận hành. Ở đó, nước có thể truyền cảm hứng cho bạn suy nghĩ khác đi, linh hoạt hơn, sáng tạo hơn, cỡ nào cũng xử được hơn. Ban đầu, rèn tư duy này không dễ. Nhưng nếu bạn kiên trì, nhẫn nại và quyết liệt từ ngày này sang ngày khác thì, không có việc gì làm khó được bạn. Rèn mãi, luyện hoài rồi sẽ có lúc tư duy như nước nó trở thành thói quen của bạn, trở thành phẩm chất của bạn. Ở đó, bạn chẳng bao giờ stuck nữa. Hoặc nói đúng hơn là, bạn biết chắc sẽ luôn có cách để hóa giải trạng thái bị stuck hay những dạng thể vấn đề có vẻ như không cách nào giải quyết nổi. Điều này cũng đồng nghĩa với việc bạn phải học cách chia tay với những bám trụ của chính bản thân mình. Trụ có thể chính là thành công của bạn, có khi là điều bạn đang dựa vào, đôi lúc là những thứ có thể đi ngược lại với hiểu biết bao lâu nay của chính bạn. Sự bám chấp này phần lớn khởi nguồn từ chính chúng ta. Cũng vì thế, không dễ để có thể thay đổi những thói quen và niềm tin cũ. Ai cũng nói và nghĩ rằng mình rất open-minded - có tư duy mở. Nhưng thường thì mình chỉ có thể chấp nhận chuyện khó chấp nhận xảy ra với người ta, rất ít khi chịu chấp nhận khi nó là vấn đề của chính bản thân mình. Này gọi là tư duy mở có điều kiện, hay nói cách khác là, nước chỉ chảy khi bạn mở vòi, theo mong muốn của bạn, dưới sự kiểm soát của bạn. Nếu vậy thì ta đang nói đến nước bị giam bị cầm, không một chút như ý, chẳng một chút tự nhiên. Tự do trong khuôn khổ à? Sáng tạo theo quy định ư? Hay tư duy mở trong một không gian có kiểm soát? Con người chúng ta ai cũng có thiên kiến, định kiến, hệ niềm tin đã xây dựng qua năm tháng, kinh nghiệm và trải nghiệm thành công thất bại, hạnh phúc đau khổ khác nhau. Bộ dữ liệu này đưa chúng ta vào khuôn khổ của những điều có thể và không thể. Ít khi chúng ta tự hỏi mình, tại sao cứ phải là như vậy? Có cách nào khác không? Ngược lại thì thế nào? Không như thế có được không? What if - nếu khác đi thì sao? Nếu không giống gì với tất cả những thứ chúng ta đã từng quen thuộc thì sao? Nếu nước luôn tìm được cách, liệu con người có luôn tìm được cách không? Hỏi qua hỏi lại, hỏi tới hỏi lui thì cũng chỉ là ta tự hỏi mình. Câu trả lời cũng là bản thân tự tìm ra, không ai khác. Nhưng nếu đã quyết tâm luyện môn tư duy như nước thì, ắt có ngày sông sẽ đổ về rồi biển cả bao la….

Chuyện khủng hoảng truyền thông là chuyện bình thường trong thế giới kinh doanh. Đó là lý do vì sao doanh nghiệp nào cũng phải có kế hoạch quản trị rủi ro khi khủng hoảng truyền thông xảy ra. Trường hợp “Mèo Béo” của McDonald’s vừa qua là khủng hoảng truyền thông đến từ thị trường Việt Nam, do đối tác nhận quyền của McDonald’s tại Việt Nam gây ra, hoàn toàn không phải là chiến dịch đến từ công ty mẹ. Có lẽ, ý tưởng này của team Việt Nam bắt nguồn từ chương trình promotion của McDonald’s tại Trung Quốc. Năm 2014, khủng hoảng dầu bẩn của BreadTalk tại Hồng Kông cũng đã từng gây xôn xao không những tại thị trường Hồng Kông mà còn ảnh hưởng đến tất cả thị trường khu vực. Chuyện này cũng là khủng hoảng do đối tác nhận quyền gây ra. Điều này cho thấy rủi ro rất lớn về khủng hoảng có thể xảy ra cho bất kỳ hệ thống nhượng quyền nào. Càng có nhiều đối tác nhận quyền, nhiều thị trường quốc tế và nhiều đội ngũ tham gia vào truyền thông và quảng bá thương hiệu thì, rủi ro khủng hoảng truyền thông của hệ thống nhượng quyền càng cao. Do đó, bất kỳ hệ thống nhượng quyền nào cũng phải có tài liệu hướng dẫn sử dụng các kênh truyền thông số và quy trình xử lý khủng hoảng truyền thông bài bản và chuyên nghiệp. Trước đây, trong thời gian chịu trách nhiệm phát triển và quản trị thị trường quốc tế cho tập đoàn tại Úc, tôi phải liên tục cập nhật và hướng dẫn quy định và quy trình này cho tất cả các đối tác quốc tế. Vậy Social Media Guidelines - Tài liệu hướng dẫn quản trị truyền thông mạng xã hội của một hệ thống nhượng quyền nên có những gì? Trước hết, cần qui định rõ những nền tảng mà thương hiệu cho phép đối tác nhận quyền sử dụng, ví dụ như Facebook, Twitter, YouTube, LinkedIn, Tiktok, Insta, vv. Khi phát triển ở bất kỳ thị trường nào, thương hiệu cũng cần phải nghiên cứu cách nền tảng nổi bật và nội địa tại thị trường đó và bổ sung những quy định cần thiết khi sử dụng trong tài liệu hướng dẫn. Thứ hai, trên mỗi nền tảng, thương hiệu cần quy định rõ luật tương tác, các chủ đề nên tránh khi sáng tạo content, cách xử lý các comment tiêu cực, cách sử dụng logo và hình ảnh theo quy định, quy trình xử lý khi khủng hoảng xảy ra…. Hướng dẫn và quy định truyền thông trên mạng xã hội phải được đưa vào chương trình đào tạo hội nhập cho đội ngũ của đối tác nhận quyền, đặc biệt là đội ngũ truyền thông và quản trị chi nhánh. Cuối cùng, hướng dẫn và quy định này là một tài liệu sống, cần phải được cập nhật thường xuyên sau mỗi sự cố, hoặc sau khi rút ra bài học từ các rủi ro hoặc khủng hoảng truyền thông mới, từ các thương hiệu khác trên thị trường. Có lẽ, từ vụ “Mèo Béo”của McDonald’s, tất cả các hệ thống nhượng quyền nội địa hay quốc tế cũng đều nên rà soát lại tài liệu hướng dẫn sử dụng truyền thông mạng xã hội cho thương hiệu của mình.

Bữa kia, lần đầu tiên nghe được từ mồng thất, nghĩa là ngày không có trong lịch. Ví dụ chờ tới ngày mồng thất là chờ hoài chờ mãi nó chẳng bao giờ đến. Nhưng nghe chữ mồng thất xong thì thích quá, vì nó chẳng hề bị bó buộc bởi một nguyên tắc đo lường hay nguyên tắc xã hội nào. Vậy, chẳng phải là nó hết sức tự do đó sao? Thế là trộm nghĩ, vậy con người có thể cho mình ngày mồng thất không? Là cái ngày mà mình tự do thoải mái tới đỗi không có chuyện gì, ai, hay bất kỳ sự lu xu bu, ràng buộc nào nó dám làm phiền tới mình, trừ phi mình muốn nó làm phiền. Có lẽ nhiều người trong chúng ta mong muốn có ngày mồng thất lắm, để khỏi phải hớt hơ nhớt hải bươn chải đi làm, rồi lại vội vội vàng vàng mần chuyện gia đình, lo ngoài lo trong, lo riết ngày này tháng nọ chẳng bao giờ hết việc. Nói thiệt đi, có phải ai trong chúng ta cũng mong được thong dong như ngày mồng thất hay không? Vậy, có bao giờ mình tự hỏi, có cách nào để rước được mồng thất về đội mình không? Chưa thử làm sao biết đúng không? Nếu mồng thất có cách để rước thì, có phải mình sẽ thong dong, nhẹ nhàng, thảnh thơi hơn trong cuộc sống? Ai nghĩ sao không biết, thật ra tôi nghĩ là có cách, vì tôi đã rước rồi, sau bao năm cũng đâm đầu hớt hải như ai kia. Có lẽ bạn sẽ hỏi, làm sao mà rước được, rước về rồi sao nữa? OK, giờ từ từ kể chuyện nha. Nếu có một điều tôi nghiệm ra sau bao nhiêu năm hớt hải, đó có lẽ là không ai trên đời này cần phải lu xu bu như vậy. Chuyện mình buông tay này bắt tay kia thực ra là lựa chọn của bản thân. Sau một cơ số năm trẻ trâu, làm tối mày tối mặt, nghĩ là mình lúc nào cũng overload, bận rộn ghê gớm và tỏ ra quan trọng mới nhận ra có rất nhiều thứ mình làm khá là ngô ngây, tưởng cứ oh wow lao vào làm là ra ngô ra khoai, nhưng thực tình không phải vậy. Làm gì cũng cần phải tư duy, tập trung và cam kết. Làm nhiều không có nghĩa là giỏi. Làm ít nhưng tạo ra tác động lớn mới thật sự mang lại giá trị. Cũng từ đó, tôi rút ra được cho mình ba nguyên tắc chính trước khi bắt tay vào làm bất cứ việc gì. Nguyên tắc 1: Dựa vào thế mạnh Thời còn trẻ, khi có chút thành tích, ai cũng tưởng mình trở thành siêu nhân và có thể làm tất cả mọi thứ trên đời. Làm gì có chuyện cổ tích đời thường như thế? Đời này, làm gì có ai mà giỏi tất cả mọi thứ được? Mỗi người sinh ra trên đời đều có một thế mạnh khác nhau. Ai cũng có thế mạnh cả nhé. Không phải chỉ có người ta mới có còn mình thì không. Nhắc lại là, ai cũng có thế mạnh cả. Việc của mình là phải tìm ra thế mạnh của bản thân. Có người giỏi giao tiếp. Có người giỏi tính toán. Có người giỏi những công việc tỉ mỉ, chi tiết. Có người chỉ giỏi suy nghĩ. Có người chỉ giỏi động tay động chân. Nếu nói về trí thông minh, thì trên đời này có đến 9 loại trí thông minh khác nhau. Cho nên, ai cũng thông minh theo cách của mình. Trách nhiệm của bạn là, tự mình tìm ra thế mạnh và trí thông minh của mình nằm đâu, rồi cứ vin vào thế mạnh đó mà phát triển hoặc chọn lựa những công việc, dự án, ngành nghề phù hợp với mình. Còn lại, nếu không nằm trong vùng thế mạnh của mình thì đừng có động vào. Giả sử như có tham gia thì cũng ở vai phụ, hỗ trợ người đóng vai chính chứ đừng bò lăn bò càng ra mà làm, vừa mệt vừa đoán chắc phần thấy bại. Nguyên tắc 2: Tập trung Khi còn tưởng bản thân là siêu nhân, mình sẽ đánh đông dẹp tay, phân thân thành vạn mảnh rồi chuyện gì cũng đụng vào. Làm dàn trải như thế chỉ khiến cho mình mệt mỏi, cạn kiệt, mất nhiều năng lượng, làm nhiều nhưng không sâu, và vì vậy không tạo ra tác động. Ai mà chuyện gì cũng làm, đụng đâu cũng làm nhưng không làm gì ra trò thì làm sao thành công được? Cho nên, sau khi đã chọn những công việc và dự án thuộc thế mạnh rồi thì việc tiếp theo bạn phải làm là tập trung vào một số những công việc và dự án nhất định, tập trung làm cho ra ngô ra khoai, tập trung toàn bộ sức lực, thời gian, trí não của mình cho những công việc đó. Chỉ khi tập trung, quản lý và triển khai chi tiết, theo dõi thật sát sao thì công việc mới thành công. Đời này, tôi đã nhìn thấy nhiều người làm rất nhiều thứ nhưng không thứ gì ra chuyện gì. Bản thân tôi thời trẻ cũng ham hố như vậy, chuyện gì cũng đụng vào nhưng rất nhiều chuyện hoặc bỏ dở hoặc không thành. Cho nên, đừng cố tỏ ra bận rộn, mâm nào cũng có, cỗ nào cũng hiện diện. Cứ phải tập trung vào những thứ sẽ tạo ra kết quả và tác động trước đã. Nguyên tắc 3: Tạo ra giá trị thiết thực Làm gì làm, mình sống được mới tạo ra được giá trị cho người khác. Mình hạnh phúc mới có thể lan tỏa hạnh phúc đó đến mọi người. Mình vững vàng mới có thể giúp đỡ người khác trở nên vững vàng. Giá trị mình tạo ra phải thiết thực cho bản thân rồi mới rộng hơn cho gia đình, cộng đồng và xã hội. Đừng ảo tưởng là mình có thể làm những điều to lớn mang lại giá trị lung linh cho xã hội và cộng đồng trong khi bản thân mình còn lao tâm khổ tứ vì chuyện tồn tại và cơm áo hằng ngày. Rất nhiều bạn trẻ chia sẻ với tôi rằng, các bạn muốn mang lại những đóng góp to lớn cho đất nước. Tôi thường hỏi, thế em đã cố gắng để trở thành một người giỏi và xuất sắc hay chưa? Khi bản thân mình còn chưa đạt được những giấc mơ và ước vọng cho bản thân thì lấy đâu ra năng lượng, khả năng, thời gian cho một khái niệm mơ hồ tên là đất nước. Cho nên, cứ phải suy nghĩ và thực hiện một cách tạo ra giá trị thiết thực đã, rồi chính sự xuất sắc và thành tích của bản thân sẽ đưa bạn đến những hành trình tạo ra giá trị to lớn hơn ở ngoài kia. Chỉ là ba nguyên tắc đơn giản vậy thôi. Cũng phải đổ máu và mồ hôi mới nhận ra sau tất cả những sự lu xu bu của một thời trẻ trâu, ngây ngô vô số dại. Nhưng nhận ra rồi thì mình phải học cách sửa chữa, thay đổi để bản thân ngày càng vững vàng hơn. Nhờ vậy, giờ mới có ngày mồng thất, không những là một ngày mà bao nhiêu ngày cũng được theo mong muốn của bản thân. Đời vì vậy cũng nhẹ nhàng và thong dong hơn. Nên mới nói bận rộn hay thông dong âu cũng là lựa chọn của bản thân….

Hình: FB Subway Vietnam với 71 ngàn follow và lần cuối cùng post là tháng 12/2020. Thị trường Việt Nam coi dễ mà không dễ. Thương hiệu nhượng quyền nước ngoài bước vào cũng có người đi kẻ ở và một số lây lất sống còn. Các thương hiệu nhượng quyền F&B lớn đã chia tay với Việt Nam trong những năm gần đây thì ai cũng biết rồi, có những thương hiệu lớn như Auntie Anne's, Subway, NYDC. Auntie Anne vào thị trường Việt Nam tháng 7/2019, khai trương vài chi nhánh và cũng rất là khí thế. Nhưng đến tháng 6/2023 thì hoàn toàn rút khỏi thị trường. Có lẽ một phần là vì Covid nhưng phần lớn là vì sản phẩm, mô hình chưa phù hợp với người tiêu dùng Việt Nam. Còn nhớ mỗi lần qua Kuala Lumpur, mình hay ở khách sạn Hilton tại ga Sentral, đối diện là Nu Sentral, một trong những cái mall nhộn nhịp nhất vì nằm ngay ga xe lửa chính. Chiều nào khi qua mall ăn tối cũng thấy tiệm Auntie Anne's ngay lối vào mall đông nghẹt khách xếp hàng. Auntie Anne's không phải là hệ thống nhượng quyền nhỏ, hiện đang vận hành tới hơn 2 ngàn chi nhánh tại 30 thị trường. Nhưng vào Việt Nam vẫn chưa tìm được hướng đi phù hợp. . Subway cũng là ca kinh điển trong nhượng quyền quốc tế. Đây là một trong những hệ thống nhượng quyền F&B hàng đầu thế giới với hơn 37 ngàn chi nhánh tại hơn 100 quốc gia. Vậy, mà khi vào thị trường Việt Nam, sau 2 năm, từ 2020 đến 2022 đã quyết định rút lui trong im lặng. Cũng dễ hiểu thôi, tại thị trường bánh mỳ nhan nhản, mua cái bánh mỳ chừng 30 ngàn đồng mà bánh mỳ Subway giá khoảng 160 ngàn thì cũng khó cho người tiêu dùng chấp nhận. Trong nhượng quyền, đặc biệt là nhượng quyền quốc tế thì, có 3 nền tảng cực kỳ quan trọng cần phải tư duy lại trước khi bán nhượng quyền. Một là sản phẩm và mô hình kinh doanh. Hai là mô hình tài chính. Và ba là chuỗi cung ứng. Nếu sản phẩm không có thị trường, hay nói cách khác là không phù hợp với thị hiếu và nhu cầu tiêu dùng của khách hàng thì, dù bạn có làm bao nhiêu marketing hay giáo dục thị trường, cuối cùng cũng sẽ ngậm trái đắng. Mô hình kinh doanh thì phải canh theo nếp ăn ở, tiêu dùng của người bản xứ, thích ngồi hay thích mang đi, thích ăn nhanh hay ăn chậm, thích một mình hay thích đám đông, vv. Tuỳ thuộc vào nhu cầu địa phương mà mô hình kinh doanh cần phải được tư duy lại sao cho phù hợp. Case này hồi đó mình đã từng đánh nhau vỡ đầu với dàn lãnh đạo công ty cũ bên Úc khi tái tung thị trường Thổ Nhĩ Kỳ. Úc cứ đòi phải take-away và delivery, tập trung vào thức uống trong khi thị trường người ta thích ngồi đong đưa và quen ăn phình bụng. Sự cố chấp không hiệu chỉnh mô hình theo nhu cầu địa phương khiến cho thị trường đang ngon lành bỗng sụp đổ. Mà thôi này chuyện dài để kể sau. Chuỗi cung ứng trong nhượng quyền quốc tế cũng là một thứ đau đầu. Tại thị trường bản địa có thể mọi thứ rất thuận lợi, chi phí thấp hoặc hiệu quả, nhưng khi chạm vào câu chuyện xuất khẩu, thuế quan, chi phí logistics thì có khi mô hình không còn hiệu quả nữa. Ai không giải được bài toán này cho đối tác nhượng quyền thì mô hình đó coi như chưa tung đã chết vì chi phí giá thành quá cao, dẫn đến giá bán lẻ vượt quá khả năng tiêu dùng của khách hàng. Vậy cho nên, thành công ở thị trường bản địa chưa chắc đã thành công quốc tế. Thành công quốc tế chưa chắc đã phù hợp với thị trường bản địa. Nhượng quyền trong bối cảnh mới rất cần sự linh hoạt, bài bản trong cách xây dựng nền tảng nhưng cũng phải cực chuyên nghiệp trong cách hiệu chỉnh những nền tảng đó cho phù hợp với từng thị trường khu vực và quốc tế mới.