Trong thời gian làm việc ở Việt Nam, tôi nhận thấy có rất nhiều bạn trẻ nhiệt huyết, nhiệt tình, mong muốn tham gia, đóng góp càng nhiều càng tốt dù đó là việc công ty, cộng đồng hay xã hội. Nhiệt tình là một đức tính cực tốt. Tuy nhiên, nếu chúng ta nhận lãnh trách nhiệm, công việc, dự án chỉ dựa trên sự nhiệt tình thì hoàn toàn không đủ. Ngược lại, nếu chỉ vì nhiệt tình mà nhận lãnh trách nhiệm quá nhanh, một cách thiếu suy nghĩ rồi không làm được việc, hoặc không có khả năng triển khai thì điều đó chỉ mang lại tác hại cho bản thân bạn mà thôi. Mỗi công việc chúng ta nhận lãnh là một lời hứa, sự cam kết của bản thân đối với một người, một tổ chức, một cộng đồng. Do đó, nếu bạn không có khả năng thực hiện, không nhớ để thực hiện, hoặc không có ý định thực hiện thì bạn đang tự hủy hoại uy tín của bản thân. Có thể bạn vui quá nên hứa. Cũng có thể bạn nhiệt tình quá nên hứa. Hoặc có thể bạn nghĩ mình sẽ giúp được nên hứa. Dù là gì, một khi đã hứa mà không thực hiện, dù nguyên nhân khách quan hay chủ quan, bạn cũng đã chứng minh cho thế giới về sự thiếu cam kết của bản thân đối với lời hứa của chính mình. Bên cạnh đó, nếu bạn nhận lãnh trách nhiệm và thật sự có triển khai, nhưng triển khai một cách hời hợt, thiếu đầu tư, thiếu cam kết xuất sắc để tạo ra kết quả thành công nhất, bạn đang chứng minh với thế giới rằng, bản thân là người không có khả năng. Dù bạn có khả năng thật sự hay không, không ai biết. Người ta chỉ có thể đánh giá qua chất lượng công việc bạn thực hiện, qua mức độ xuất sắc bạn hoàn thành, qua kết quả thực tế bạn tạo ra. Do đó, khi kết quả không đúng như mong đợi, đương nhiên ai cũng nghĩ rằng, bạn không có khả năng. Câu hỏi là, mình có cần miệng nhanh hơn não hay không để đưa ra những lời hứa, sự nhận lãnh, sự cam kết mà bản thân không có khả năng thực hiện? Lời hứa của một con người thể hiện tính cam kết của người đó. Nếu bạn hứa một lần, hai lần, ba lần, rồi nhiều lần và không thực hiện, dù đó là việc ngoài ý muốn, bạn đang diễn trình với thế giới rằng bạn không phải là người đáng tin. Nếu bản thân mình không phải là người đáng tin, bạn nghĩ người khác có muốn hợp tác, cộng tác, đồng hành với mình hay không? Với tôi thì, quá tam ba bận. Nếu ai đó nhận lãnh công việc và trách nhiệm, hứa sẽ hoàn thành nhưng hoàn toàn vô tình hay cố ý không thực hiện, cứ ba lần như vậy thì tôi cho qua. Không bao giờ muốn trao cơ hội hay cộng tác với người đó nữa. Có người nói, chuyện nhỏ mà, quên chút có sao đâu. Chuyện nhỏ còn làm không xong, hứa suông, nói cho qua, không để tâm chút nào thì chuyện lớn làm sao tin cậy được? Cho nên, đừng tưởng chuyện nhỏ, chuyện không mấy quan trọng, chuyện lỡ hứa rồi quên hoài không có gì ghê gớm. Trong cuộc đời một con người, không làm được chuyện nhỏ thì đừng mơ chuyện lớn. Trong bất kỳ quan hệ nào, nếu chuyện nhỏ mà còn không tin cậy được thì ai dám giao cho chuyện lớn? Cho nên, lần sau trước khi hứa hẹn bất cứ điều gì, bạn nên suy nghĩ thật kỹ, chắc chắn mình làm được rồi hãy hứa. Hứa xong, nên ghi vào lịch làm việc của mình để thực hiện, tránh tình trạng nói xong rồi quên, hứa suông, hứa cho sướng miệng rồi không thực hiện. Trước khi nhận lãnh một trách nhiệm hay công việc gì, bạn cũng có thể tự mình đặt ra câu hỏi cho bản thân, rồi dựa vào câu trả lời của mình để nhận lãnh trách nhiệm. Câu hỏi có thể như sau: Mình có nguồn lực và khả năng để thực hiện việc này không? Mình có thời gian để cam kết cho việc này không? Mình có network quan hệ để có thể xúc tiến việc này không? Mình có khả năng kiểm soát được kết quả của việc này không hay phải phụ thuộc vào sự cam kết của những người khác? Khả năng thực thi thành công của bản thân đối với việc này là bao nhiêu phần trăm? Sau khi tự hỏi và tự trả lời, nếu bạn cảm thấy mình có thể chủ động kiểm soát được, triển khai được công việc với nguồn lực và thời gian sẵn có thì hãy nhận. Nếu cảm thấy mình thiếu nguồn lực và thời gian, lại còn phải phụ thuộc vào sự cam kết của những người khác mà mình không chủ động kiểm soát được, có lẽ bạn nên xem lại. Đương nhiên, Nếu bạn cảm thấy mình không trả lời được câu hỏi nào trong những câu hỏi trên đây và mình thiếu đủ thứ, khả năng thực thi thành công rất thấp, bạn nên dũng cảm từ chối ngay lập tức. Đôi khi, biết từ chối, biết nói không cũng là một cách tốt để bảo vệ uy tín và thương hiệu cá nhân. Đừng nhận nếu không thể làm, nguyên tắc cực kỳ đơn giản và dễ hiểu nhưng rất nhiều bạn trẻ vì thiếu suy nghĩ và cân nhắc mà ít khi giữ được nguyên tắc này. Đôi khi, chúng ta có thể nghĩ nó là chuyện nhỏ. Kỳ thực, những chuyện nhỏ này có thể làm ảnh hưởng đến uy tín và mức độ tin cậy của bản thân bạn, vì vậy cũng có thể gây khó khăn cho bạn trong việc tiếp cận những cơ hội lớn hơn. Rất mong các bạn trẻ ngoài kia sẽ phản tư về điều này và cẩn thận hơn trong lời hứa cũng như sự nhiệt tình nhận lãnh vai trò, trách nhiệm, công việc mà bạn bước qua mỗi ngày trong cả cuộc sống và công việc.

Thời này, muốn làm gì cũng phải có thương hiệu cá nhân. Làm startup, kinh doanh doanh nghiệp vừa và nhỏ, muốn trở thành doanh nghiệp được nhiều người biết đến, muốn giá cổ phiếu tăng hay được nhiều người quan tâm, ai cũng phải active trên nhiều kênh truyền thông, đặc biệt là mạng xã hội. Đó là chưa nói đến việc kinh doanh tự do trên môi trường mạng như bán hàng online, sáng tạo nội dung, làm solopreneur cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp và cá nhân, vv. Càng dựa vào truyền thông để kinh doanh và phát triển, người ta càng phải xây dựng thương hiệu cá nhân. Có điều, nhiều bạn nghĩ việc xây dựng thương hiệu cá nhân chỉ liên quan đến cách mình ăn mặc, hình ảnh của mình trên mạng xã hội, hình ảnh bản thân ở nơi công cộng, cách xuất hiện trên báo chí, vv. Vì vậy mà họ luôn tìm tất cả cơ hội để có thể xuất hiện một cách đẹp đẽ nhất, rực rỡ nhất, một cách xinh đẹp và lộng lẫy nhất. Thật ra thì, tất cả những thứ đó tuy cần thiết nhưng chỉ là bề ngoài. Trên thực tế, chúng ta cũng đã nhìn thấy khá nhiều người nổi tiếng với hình ảnh lung linh, lời nói hay ho, chức danh sáng ngời, được truyền thông ca tụng một thời, nay giã tràng xe cát vì thiếu đi cái đạo làm người. Cho nên, điều quan trọng nhất của việc xâ dựng thương hiệu cá nhân là thể hiện con người thật của bạn, thể hiện cá tính, giá trị mà bạn hướng đến, thể hiện mong muốn, giấc mơ mà bạn mang theo. Bạn có thể trau chuốt bề ngoài của mình, nhưng nếu những gì bạn thể hiện ra bên ngoài không nhất quán với giá trị và tâm hồn, với lời bạn nói, với cách bạn làm thì, chẳng bao lâu người ta cũng sẽ nhận ra. Việc nhiều người vỡ mộng vì sự không nhất quán của idol cũng bắt nguồn từ đó. Mạng xã hội với những màn scam cực kỳ quyến rũ của nó cũng khiến cho việc xây dựng thương hiệu cá nhân bỗng trở nên xông xênh với những thứ bề ngoài. Những gì chúng ta nhìn thấy từ hình ảnh online qua filter, hình ảnh đã chọn lựa & chỉnh sửa cho truyền thông, những sự kiện được set up để thao túng tâm lý, sự xa hoa và giàu có đáng thèm khát một cách có chủ đích, vv, tất cả đều có thể chỉ là trò đánh lừa bằng ảo giác. Riết rồi, không biết cái gì là thật, không còn biết ai là đáng tin, nên sự thiếu niềm tin trong xã hội âu cũng là chuyện bình thường. Nghịch lí của cuộc đời là, người biết làm, làm thật, làm đàng hoàng, tử tế thì lại không biết cách xây dựng thương hiệu cá nhân và truyền thông. Người giỏi truyền thông, giỏi làm hình ảnh, sáng tạo nội dung trên mạng xã hội, giỏi ăn giỏi nói đa số là những người nói nhiều hơn làm. Tỷ lệ người vừa làm tốt, vừa biết xây dựng hình ảnh và truyền thông giỏi đếm trên đầu ngón tay. Nếu cứ như vậy, xã hội này rồi sẽ đi đến đâu? Không lẽ, người nói nhiều nhưng chẳng tạo ra lợi ích gì lại trở thành người dẫn dắt đám đông? Số phận của những người làm thật, người thật, việc thật rồi ai biết đến? Nói như vậy để thấy, việc xây dựng thương hiệu cá nhân là cực kỳ quan trọng. Cho dù bạn là người thật, việc thật, và làm giỏi đến cỡ nào, bạn cũng phải học và liên tục xây dựng thương hiệu cá nhân. Bằng không, việc bạn làm cũng chẳng ai biết đến. Khác chăng là, bạn đang xây dựng thương hiệu cá nhân dựa trên một nền tảng vô cùng vững chắc, đó chính là giá trị thật, con người thật, giấc mơ và hành trình thật của mình. Và điều gì thật cũng trở nên cực kỳ hấp dẫn, nhất là khi nó được kể và hình ảnh hóa một cách chuyên nghiệp, mang tính giải trí hơn. Mỗi người sẽ có một định nghĩa và cách xây dựng thương hiệu cá nhân khác nhau. Với tôi, bạn cần có những kỹ năng sau: Kỹ năng trình bày và nói chuyện trước công chúng Kỹ năng viết và xây dựng nội dung Khả năng kể chuyện và khơi nguồn cảm xúc Khả năng phỏng vấn, host chương trình, trả lời phỏng vấn Khả năng kết nối, xây dựng và gìn giữ quan hệ Khả năng quản trị năng lượng bản thân và dẫn dắt đám đông Khả năng thể hiện con người thật của mình một cách thú vị Đương nhiên, đây không phải chỉ là vấn đề về kỹ năng và khả năng. Bạn cần có một cuộc sống thú vị, nhiều màu sắc, nhiều trải nghiệm, dũng cảm và chân thành hiện thực hóa giá trị bản thân mới có thể trở thành một thương hiệu cá nhân thú vị. Thời của thương hiệu cá nhân, thiết nghĩ những ai đang có nhiều câu chuyện đời thật hay ho cũng nên bắt đầu hành trình chia sẻ nó với cộng đồng và thế giới ngoài kia. Khi chúng ta có nhiều thương hiệu cá nhân tích cực hơn, thế giới và xã hội rồi sẽ bớt đi những hình ảnh và thông tin tiêu cực. Bạn không cần làm gì ghê gớm, chỉ cần là chính mình, xây dựng thương hiệu cá nhân của mình theo hướng mang lại ảnh hưởng tích cực cho cộng đồng thôi, bạn đã đóng góp một phần vô cùng to lớn cho cuộc sống.

Tôi gặp rất nhiều bạn trẻ Việt Nam nung nấu trong tim ngọn lửa tự hào dân tộc, muốn làm gì đó cho người Việt Nam, muốn làm gì đó để bạn bè thế giới trân trọng và ngưỡng mộ Việt Nam. Em phải làm gì giờ cô? Đó luôn là câu hỏi mà các bạn luôn đặt cho tôi. Tôi thì, là người đã trải đời bốn bể năm châu, luôn bắt đầu bằng những thứ cơ bản và đơn giản nhất, chẳng có bí quyết gì ghê gớm cả, cũng chẳng cần phải hô hào các kiểu hay túm tụm vào nhau để la làng những khẩu hiệu rỗng tuếch. Yêu, thì phải chứng minh. Đừng nói yêu suông từ bờ môi cửa miệng. Người ta nhìn vào con người và hành động. Chẳng ai rảnh ngồi đó nghe mình nói những từ hoa mỹ bao giờ. Vậy làm sao để đừng yêu suông? Một tuần vừa qua, khi hỗ trợ mentor cho các bạn trẻ team Phúc Tea đón đoàn đối tác từ Philippines, tôi nói với các bạn, điều duy nhất sẽ giúp cho người ta respect - tôn trọng người Việt Nam là thái độ chân thành, hiếu khách, là tính chuyên nghiệp - professionalism của từng cá nhân trong đội ngũ huấn luyện và hỗ trợ, sự chuyên nghiệp của một công ty, thương hiệu Việt Nam trong cách tổ chức và vận hành. Đừng la lối hô hào gì. Hãy để cho hành động lên tiếng. Mà muốn trở nên chuyên nghiệp thì, điều tốt nhất bạn có thể làm là học, hiểu sự chuyên nghiệp nó nhìn ra làm sao, rồi rèn luyện cho nó trở thành huyết mạch của bản thân và tổ chức. Sự chuyên nghiệp, sự xuất sắc trong mọi việc mình làm nó xuất phát từ cam kết, từ tư duy, rồi dần dà biến thành thói quen. Người chuyên nghiệp làm mọi việc đều chỉn chu, có tiêu chuẩn, và không bao giờ thoả hiệp với sự qua loa, kém cỏi, làm cho có, ngó cho qua. Người không hiểu thì cho là họ khó chịu, khó chiều. Người hiểu được thì biết rằng, không vậy thì chẳng làm gì ra trò, chẳng bao giờ có thể chạm vào chuyện gì lớn hơn, nói chi đến ba thứ lớn lao như khiến cho Việt Nam tự hào trên trường thế giới. Cả đời, tôi cũng chỉ vin vào một việc đó để bước đi. Ra ngoài kia, người yêu Việt Nam thì ít, người có định kiến về Việt Nam thì vô số kể, tất cả thường bắt nguồn từ những câu chuyện tiêu cực về con người và cộng đồng. Chúng ta có thể cố gắng ru ngủ nhau, nhưng thực tế cần phải đối mặt nó là như thế. Cho nên, tôi luôn giữ cho mình khách quan, chấp nhận sự thật, và luôn chỉ cố gắng làm có một điều, chứng minh qua hành động về sự chuyên nghiệp của bản thân. Chỉ vậy thôi. Còn lại, hành động đó có mang lại sự thay đổi trong thái độ của bạn bè quốc tế hay không, cái đó còn phụ thuộc vào mức độ tiếp nhận và tư duy của mỗi người. Có điều, tôi tự nhận thấy sau mỗi lần làm speaker tại các hội nghị quốc tế, ít nhiều tôi đều nhận được sự chú ý và trân trọng. Nói như vậy không phải vì mình hay. Điều đó chỉ đạt được bằng cách tôi luôn nghiêm túc với vai trò và sự xuất hiện của mình, luôn chuẩn bị chu đáo nhất, luôn tôn trọng khán giả bằng nội dung phù hợp và có ích nhất, luôn làm nhiều hơn cần thiết để mỗi lần xuất hiện là một dấu ấn tốt để lại về Việt Nam. Chỉ vậy thôi. Chỉ vậy thôi. Từng bước từng bước một…. Cho nên, các bạn trẻ ạ, yêu Việt Nam không thể hiện bằng sự cuồng nhiệt rỗng không. Yêu là làm điều tốt nhất, là đại diện cho Việt Nam một cách chuyên nghiệp và xuất sắc nhất trong bất kỳ điều gì mình có thể làm, đặc biệt là trong tương tác và hợp tác với bạn bè quốc tế. Vậy thôi. Vậy, có nghĩa là phát triển bản thân đó. Đây là một số những việc các bạn có thể làm ngay hôm nay để rèn luyện bản thân thành một minh chứng sống cho bạn bè quốc tế trân trọng. Là mình, sống tử tế Ở đâu cũng vậy, Việt Nam hay không Việt Nam gì thì con người ai cũng thích được người khác quan tâm, được đối xử tử tế, công bằng, tôn trọng. Người tốt hay không tốt, level cỡ nào thì, người ta đều cảm nhận được năng lượng tử tế này từ bạn, và vì vậy dễ dàng bị thu hút bởi bạn. Một hành động tử tế có thể là sức mạnh thay đổi toàn bộ những định kiến hay ngộ nhận của người khác về Việt Nam. Bản thân mình nội lực và bản lĩnh càng cao, càng biết cư xử và sống có trước có sau thì, bạn càng chính là minh chứng sống về hình ảnh con người Việt Nam. Qua bạn, người ta nhìn thấy một Việt Nam có giá trị, có nhân cách, đáng tôn trọng. Khí chất của một con người, một cá nhân, có thể trở thành hình ảnh đại diện cho một dân tộc. Dù nghề gì, hãy làm thật xuất sắc! Khi tương tác, hợp tác, ai cũng đặt tiêu chuẩn của sự xuất sắc lên hàng đầu làm cán cân đánh giá. Nghề gì cũng vậy, khi bạn giỏi, khi bạn xuất sắc, khi bạn toả sáng với năng lượng tri thức và khả năng vô hạn của mình thì, bạn được người khác tôn trọng và ngưỡng mộ. Nên tôi hay nói, không làm thì thôi, đã bỏ công bỏ sức ra làm thì, hãy trở nên xuất sắc nhất. Bằng không, ai mà biết tới mình, ai mà tiếp cận mình. Vậy, thì làm sao xúc tiến cho thương hiệu Việt Nam? Không ai đòi hỏi bạn phải xuất sắc để chứng minh thương hiệu Việt Nam. Nhưng nếu bạn đã có ý đó thì, đừng bao giờ đổ thừa và biện minh cho sự thiếu xuất sắc. Quay lại, cũng chỉ là chuyện đầu tư vào sự phát triển của bản thân thôi. Đâu cần nói ba chuyện lớn lao làm gì. Mình còn không OK, làm việc chẳng ra gì thì đừng ngồi đó viễn vông ba từ giúp Việt Nam. Chuyên nghiệp Chuyên nghiệp nó là thái độ, là tâm thế, là sự cam kết về tiêu chuẩn, quyết không làm đại làm càng làm cho có hoặc gian manh. Đã cộng tác thì phải minh bạch, phải cân nhắc lợi ích cho tất cả các bên, nghĩ lâu dài, nghĩ bền vững cho bản thân và cho đối tác. Nghĩ xong rồi thì làm, một cách xuất sắc và vượt trên những tiêu chuẩn cơ bản nhất, vượt xa sự mong đợi của các bên, với phong độ nhất quán, không bất thường khi mưa lúc nắng, cho dù môi trường hay hoàn cảnh có thế nào. Này không phải chuyện dễ. Nhưng không dễ thì nó mới quý, chứ dễ quá ai làm cũng được thì có gì hay. Cho nên, thấy ai chuyên nghiệp thì người ta sẽ rất tin tưởng, quý trọng và sẵn lòng hợp tác. Bạn vậy, thì tự nhiên thương hiệu Việt Nam nó lên thôi. Còn mình trước sau bất nhất, nói lung tung rồi nuốt lời, láu cá hay lưu manh vặt thì, đừng bao giờ nói chuyện em muốn đóng góp gì cho thương hiệu Việt Nam ở đây. Người ta còn không tin bạn thì ai coi trọng cái quốc gia đang chứa bạn. Vậy ha. Giữ cho mọi thứ đơn giản nhất có thể. Đừng nghĩ đao to búa lớn. Cuối cùng, bạn có đóng góp cho Việt Nam được hay không chỉ liên quan đến sự đầu tư của bạn vào chính bạn. Mình OK thì Việt Nam OK. Mình chẳng tới đâu thì ai người ta coi trọng Việt Nam mình. Chuyện lớn nào cũng bắt đầu từ chuyện nhỏ xíu thôi mà. Chuyện tưởng chừng như vĩ đại ở ngoài kia cuối cùng là chuyện vững vàng nội lực bên trong mỗi con người và mỗi cá nhân. Khởi đầu của điểm đến chỉ đơn giản là như thế.

2 ngày cuối tuần, gần 40 bạn vừa founder, vừa là nhân sự cốt lõi của các team nhà Go Global tụ về để học kỹ năng Train-the-trainer. Kỹ năng, đó là câu chuyện rất khác. Có người rồi sẽ học nhiều học ít, được này hiểu kia, eureka hay nhướng mắt nhíu mày. Mỗi chúng ta đều học theo một cách khác nhau, và nhặt nhạnh về cho mình rồi những thứ khác nhau. Với tôi, cái được to lớn nhất lần này là được chứng kiến ngày các bạn thấy nhau…. Có người nhìn, nhưng chẳng thấy. Có người không cố gắng nhìn, nhưng vẫn thấy. Nếu chỉ nhìn, vì có mắt, nếu chỉ ghi nhận bề mặt và hình tướng bên ngoài, nếu chỉ lướt qua rồi vin vào định kiến cá nhân để phán xét người đời, làm sao thấy? Đâu đó, đằng sau lớp mặt nạ mà người ta mang vác ngoài kia, ai cũng có một linh hồn mong manh, biết hỷ nộ ái ố, muốn hạnh phúc an yên, mong mọi điều tốt đẹp cho mình. Thế nhưng, không phải ai cũng biết cách hoặc sẵn sàng, đủ dũng cảm để thể hiện con người thật của mình. Lý do tại sao thì nhiều lắm. Có người không dám show con người thật của mình vì sợ hãi, sợ gian hồ hiểm ác, sợ cái giá phải trả khi bị người khác lừa lọc, bắt nạt, làm tổn thương hay thiếu tôn trọng, vv. Có người vì thiếu niềm tin vào cuộc đời, con người, vào sự tốt đẹp vốn đã rất mong manh, hay đơn giản vì họ chọn chỉ tin vào những gì mình đã mục kích và đã biết, dù những gì con người đang biết có khi cực kỳ giới hạn. Lý do thì nhiều lắm, nhưng dù lý do đó là gì, rất nhiều người đang chọn cách thay mặt nạ mỗi ngày, theo tình huống, theo đối tượng, theo môi trường…. Cũng vì vậy, rất ít khi chúng ta nhìn nhưng có thể thấy con người thật của một ai đó. Thứ chúng ta thấy, rất nhiều khi chỉ là 1/10 của tảng băng trôi, phần bề ngoài, phần hiển thị, phần giao diện vốn được thiết kế để trình bày ra bên ngoài. Còn lại, 9 phần chìm của tảng băng kia, mấy ai biết nó là gì và mấy ai nhìn thấy. Cho nên, điều bạn thấy về một con người thật ra chỉ cực kỳ giới hạn, qua cái visual hết sức bề ngoài, nhấp nhô trên biển đời rộng lớn, mênh mông. Mà con người thì cũng mệt lắm rồi, với sự tán loạn ở ngoài kia, với áp lực làm người, với cơm áo gạo tiền đang quận vào từng bước chân bất định. Cho nên, thấy sao thì cứ cho là vậy, cho nó dễ, cho nó nhanh, cho nó khoẻ, vì não không còn công sức để phân chia cho những chuyện chẳng mấy quan trọng ấy. Tôi còn phải lo mà sống, hơi đâu mà đi tìm hiểu hay thấu cảm với ai. Cho nên, nếu không có bất kỳ tác động nào từ bên ngoài, default vẫn cứ là kệ nó đi, ai phơi sao mình biết vậy cho nó bảo toàn năng lượng. Ai rảnh đâu mà mất công đi làm chuyện bao đồng. Nhưng cũng chính vì vậy mà con người rồi chỉ nhìn chớ chẳng thấy nhau. Nhìn cái vẻ bên ngoài xấc xược, lưu manh, ngạo mạn, nhút nhát, hiền lành hay sợ hãi gì gì đó, và rồi dán nhãn người ta là như thế. Từ đó, ta phân loại nhãn và gán emotion theo từng nhãn. Tui ghét kẻ xấc xược. Tôi thích người hiền lành. Tôi yêu cái vẻ thơ ngây kia. Tôi sợ hãi và tránh xa cái sự ngạo mạn, vv. Có điều, tất cả những cảm xúc mà chúng ta vừa gán ghép đó, lại dựa trên data không chính xác, chỉ là data thu gom được từ 1/10 phần nổi của một tảng băng trôi. Cái giao diện hiền lành kia chưa chắc đã hiền lành. Đằng sau cái mác hiền lành ấy có khi lại là kẻ siêu lừa đảo rất giỏi về thiết kế giao diện. Còn cái giao diện ngạo mạn, chưa chắc đã trình bày một con người ngạo mạn. Nhiều khi đó chỉ là chiếc mặt nạ để che dấu sự sợ hãi phải bày tỏ cảm xúc, vì cảm xúc là tử huyệt của người ta. Vì nó, ai đó đã từng dại khờ và tổn thương. Vì nó, ai đó đã từng mất niềm tin vào con người và cuộc sống…. Chỉ khi người ta hiểu rằng, còn rất nhiều thứ hay có thể nói là tất cả ở đằng sau tấm giao diện bề ngoài kia, và nó có thể hoàn toàn khác, hoặc thậm chí là ngược lại so với những gì mình nhìn và tưởng thì, đó là khi ta ngộ ra, giao diện và sự thật có khi chẳng liên quan gì đến nhau. Kẻ khoác tấm giao diện xù xì có khi lại rất mong manh. Người nhẹ nhàng, yếu đuối có khi hiện nguyên hình lại là con sư tử. Kẻ vinh hoa phú quý bề ngoài có khi nợ chồng nợ chất. Người giản dị dép lê có khi lại là tỷ phú chẳng ai ngờ. Bề ngoài chả nói được gì, chỉ được cái giỏi đánh lừa. Đã vậy, làm sao nhìn mà thấy? Cho nên, thấy là hạnh phúc, khi ta thật sự tiếp cận với tính chân phương, nguyên bản của một con người. Không dễ gì mà thấy, dù nhìn có lâu cách mấy, vì nhìn bằng mắt thì có liên quan gì đến chuyện thấy đâu. Muốn thấy thì phải nhắm mắt lại, nhìn bằng tâm. Chỉ khi ta thật sự đem cái mênh mang ra để nhìn, mới thấy lòng người sâu rộng. Chỉ khi tâm không phân biệt, mới thấy sắc màu phong phú của nhân gian. Chỉ khi học được cách lắng nghe giữa im lặng bốn bề, mới thấy ánh sáng giữa vạn bề vô ảnh. Một vài giọt nước mắt lặng lẽ, dăm ba chiếc ôm vội vàng, đôi phần khoảng lặng giữa lao xao…, và tôi thấy…. Vậy, là các bạn đã thấy nhau, hay có thể gọi là sự khởi đầu, để có thể vượt qua những chiếc mặt nạ đời thường, chạm vào nhau trên cùng tầng số. Nhắm mắt lại, lắng nghe một câu xin lỗi, một lời cám ơn. Chỉ vậy thôi, đã có thể mang con người lại với nhau, bỏ qua những gai góc, gập ghềnh, nhìn thấy nhau bằng cái tâm không phân biệt. Tri thức, có thể học mãi học hoài, học cả đời không hết. Nhưng sự bao la trong mỗi con người thì, chỉ cần một giây ngộ ra là đã hoá mênh mông. Vũ trụ to hay nhỏ là do ta. Cái tâm to hay nhỏ là tuỳ ta. Và nhìn nhưng có thấy hay không, đơn giản cũng bắt đầu từ ta đó….

Hôm qua gặp lại đứa em lâu ngày lắm rồi không gặp. Nếu 2003 là năm đại hạn về sức khoẻ của mình thì đó cũng là năm gập ghềnh nhất đời trong sự nghiệp và nhận thức của bạn. Con người chúng ta, một cách tự nhiên hay vô tình, rất nhiều khi bị dính chấp vào một cách nghĩ, tư tưởng, niềm tin hay hệ giá trị nào đó, và rồi lấy nó ra để làm cán cân công lý, tuyên xử người đời như nào là đúng, như nào là sai, như nào là không thể nào chấp nhận được. Có điều, tên quan toà trong mỗi chúng ta đều tự mình soạn luật, tự mình tuyên luật, tự mình phán xét và cũng tự mình ra quyết định sẽ xử phạt người khác như nào theo phán quyết cá nhân. Ủa, ai cũng là quan toà, ai cũng thăng đường tự xử hết thì cuối cùng luật nào là đúng? 7 tỷ người 7 tỷ bộ luật, chơi vậy ai sống nổi? Muốn sống được, chắc chỉ còn cách kệ, kệ ai luật gì không quan tâm, không thấy không nghe không nói. Còn không nữa thì chắc tự mình phải ngộ ra, rằng thì sống trên đời này đừng trụ vô cái chi chi hết cho đỡ rắc rối. Đâu nhất thiết cứ phải khư khư ôm lấy cái hình tướng làm người tốt, người giỏi, người gương mẫu, người thành đạt, người đạo đức đồ này nọ rồi tự tạo cái sự khổ cho bản thân. Khổ xong, lại còn đi tìm con đường thoát khổ, xong lại va vào cái khổ trong cái sự đi tìm con đường thoát khổ…. Vậy là khổ mấy lần ta? Nhiều người nghĩ, ôi đó là chuyện nhà người ta, còn mình thì là dân thoáng, tư duy mở, đầu óc sáng tạo cho nên mình khác người, làm những điều mình thích, kệ cha thiên hạ. Nhưng your way - cách của bạn, cách bạn định nghĩa thế nào là người thoáng hay như nào là người sáng tạo cũng chính là cái hình tướng bạn chấp vào, rồi lấy đó làm tiêu chuẩn để phán xét người khác. Nào là người ta tư duy lối mòn, nào là họ vô tri, thiếu hiểu biết, vô cùng lạc hậu, vv. Vậy thì cũng là mình lấy cái luật của mình ra phán xét người ta đó mà thôi, có khác chi đâu nà? Ai sinh ra trong đời cũng bị cột bởi hệ giá trị có sẵn mà gia đình, nhà trường, cộng đồng, xã hội, quốc gia qui định. Một cách vô cùng tự nhiên, ta tiếp nhận trong quá trình lớn lên và trải nghiệm cuộc sống theo qui định xã hội. Nếu ta vô khuôn thì được gọi là công dân tốt, con ngoan, trò giỏi. Nếu ta lệch khuôn thì ta bị chỉ trích, trở thành outsider - kẻ bên lề. Dần dần, ta nhận thức được rằng, hoặc là ta vô khuôn, hoặc là ta tự nắn khuôn, hoặc là ta giỏi hơn thì đi kiến tạo một bộ khuôn cho bộ lạc riêng của mình mà ở đó ta trở thành thủ lĩnh. Kiểu nào, thì cũng có cái khuôn, chỉ là những chiếc khuôn to nhỏ, dày mỏng, màu sắc khác nhau mà thôi. Rồi ta lấy chiếc khuôn của mình ra so kè, chỉ trích, phê bình, phán xét khuôn kẻ khác. Ai cũng lăn ra cạn kiệt, mệt mỏi vì cuộc chiến bảo vệ chiếc khuôn này, vì ai cũng nghĩ khuôn nhà mình là tốt nhất. Chẳng phải vậy sao? Với mình thì, ai khuôn nào cũng được, có khuôn không khuôn gì cũng được, hiểu hay không hiểu mình gì cũng được, đánh giá hay phán xét mình sao cũng được, thích hay anti mình gì cũng chẳng sao, vì tất cả những gì người khác nghĩ, nói hay làm đều xuất phát từ chiếc khuôn của họ. Rồi không lẽ suốt ngày mình cứ lao vào những cuộc chiến chứng tỏ chiếc khuôn nào là đúng, trong thị trường có 7 tỷ chiếc khuôn? Cỡ nào thì cũng phải có lệch pha. Làm gì có 2 con người với hệ giá trị và niềm tin giống hệt nhau? Làm gì có 2 trải nghiệm cuộc đời y sì như nhau? Làm gì có 2 nghệ nhân khuôn sáng tạo cùng một cách? Mà nếu đã vậy thì, sao mình phải chấp? Chỗ nào gặp nhau thì vui vẻ cộng tác. Đoạn nào đường ai nấy đi thì đường ai người ấy cứ đi. Có duyên thì va vào nhau. Hết duyên thì người lên tàu kẻ vương vấn ở sân ga. Đơn giản, nhẹ nhàng vậy thôi cho nó dễ. Đời này vốn đã quá phức tạp rồi. Giờ mà còn giằng kéo nhau chuyện ai đúng ai sai, khuôn nào méo nào tròn thì chỉ có khổ chồng thêm khổ. Bản thân mình biết mình đang ở đâu, trạng thái thế nào là đủ, vì cuối cùng, cuộc đời này là hành trình bạn evolve - tiến hoá bản thân mà thôi, chớ có giành giật hay cào cấu được gì đâu. Đến tay trần mà ra đi cũng chân trần cơ mà. Trải nghiệm ở giữa là do mình kiến tạo nên. Mà cuộc đời của mình thì mình tự kiến tạo và tự chịu trách nhiệm chớ. Sao đi phán xét người khác làm gì? Rồi đi đấu đá với chiếc khuôn nhà người ta làm chi cho mất thời gian? Có khi mình nên focus vào chính bản thân mình kìa, vào chính tên quan toà trong nhà mình kìa, vào chiếc khuôn do chính mình nặn ra và khổ sở với nó kia kìa. Làm sao để từ có thành không, từ chấp vào khuôn thành vô khuôn, từ trụ thành vô trụ? Nói vậy, nhưng chưa trải qua làm sao hiểu. Còn khi đã trải qua rồi thì mọi thứ bỗng trở nên trong veo, đơn giản, dễ dàng, nhẹ nhàng, sảng khoái. “Muốn cười ha ha sảng khoái không phải dễ”, một đứa em khác của mình sau khi trải qua biến động trong cuộc sống chia sẻ thế. Có đặt mọi thứ xuống nhẹ nhàng được không mà cười? Có bỏ qua được và nhìn thấy mọi sự chẳng là gì không mà cười? Có OK sao cũng được với những gì đang xảy đến với mình không mà cười? Có vượt qua được những lo lắng, sợ hãi về tương lai bất định không mà cười? Hoá ra, cười cũng mang màu sắc triết học phong phú vậy qua lăng kính của người vừa ngộ ra. Có điều, chưa trải qua nhưng có nhận thức về sự to lớn của vũ trụ và sự hạn hẹp của cái tôi có khi là điểm khởi đầu. Câu hỏi rồi sẽ được đặt ra. Câu trả lời rồi từ từ rõ nét. Người hữu duyên đến để chỉ điểm hay dẫn dắt ta rồi sẽ xuất hiện. Vũ trụ rồi sẽ lên tiếng. Bằng không, nếu ta chỉ để mặc cho bản thân mình xoay vần trong sự cuống cuồng của cuộc sống và thế giới này, có khi ta vẫn chưa hiểu con game cuộc đời cho đến ngày nằm xuống. Khoác áo nhà tu vào có phải là người tu hành? Cởi áo nhà tu ra có phải là kẻ vô đạo hay không? Chiếc áo không làm nên thầy tu. Khi đã chấp vào, nghĩa là ta còn trụ. Còn trụ, là ta còn lăn tăn trong cái sự lu xu bu của trần gian này lắm. Những giá trị ta thuyết giảng và lấy ra phán xét, lại là một chiếc khuôn mang sắc thái tôn giáo theo cái hiểu của ta. Có khi nào ta nghĩ, mình chẳng có chiếc áo nào không? Áo nào cũng được. Ai sao cũng được. Giúp được thì giúp. Chưa đủ sức giúp thì cũng chẳng sao. Khả năng mình tới đâu thì mình làm tới đó. Quan trọng là mình hiểu mình đang ở đâu và liên tục học hỏi, rèn luyện để tiến hoá. Vậy thôi! Còn hình tướng gì, có chi đâu là quan trọng?

Không có gì trên đời này mà hiển nhiên hết. Để bạn có được thứ bạn đang có, ngồi uống cà phê được với người đang ngồi cùng, được ai đó dành thời gian cho mình, được người ta giúp đỡ bắng bất kỳ cách gì, có hay không có liên quan đến tiền, đó đều là ân huệ. Đời, ai cũng có câu chuyện riêng phải viết, hành trình riêng phải lo, vấn đề riêng phải giải. Không ai rảnh, cũng không ai sinh ra chỉ để làm chuyện này chuyện nọ cho mình. Wake up! Tỉnh dậy đi. Bạn tưởng mình là quan trọng nhất ở đây và lúc này à? Hoang tưởng! Mỗi người sinh ra đều là một bản thể quan trọng bằng nhau, hỷ nộ ái ố như nhau, có quyền và trách nhiệm như nhau. Nếu bạn quan trọng thì người ta ai cũng quan trọng. Còn nếu bạn không quan trọng thì đời này ai cũng bình thường, chẳng ai quan trọng hơn ai. Cho nên, đầu tiên hết nên hiểu rõ ràng rằng, không ai có trách nhiệm phải lo lắng, ưu tiên, đặt để bạn làm trọng tâm của vũ trụ này hết. Quên ngay và luôn, và vì vậy, đừng bao giờ take anything for granted - đừng bao giờ tự cho là bất cứ ai hay việc gì cũng đương nhiên phải dành cho bạn. Khi hiểu được chân lý hiển nhiên này, người ta sẽ học cách quý trọng tất cả mọi ân huệ xảy ra với mình trong đời, dù là tự nhiên hay cố ý. Ai đó mở cửa cho mình, đó không phải là trách nhiệm của họ. Họ chỉ làm vì họ tử tế thôi. Cho nên, chuyện nhỏ vậy cũng phải học cảm ơn. Ai đó dành thời gian giải thích hay chia sẻ tri thức với mình, đó không phải là trách nhiệm của họ. Họ chỉ làm điều đó vì quan tâm và mong muốn điều tốt đẹp cho mình. Mình phải học cách biết ơn và trân trọng, vì đó là ân huệ người khác dành cho mình. Ai đó sử dụng quan hệ của họ để kết nối giúp mình, tạo niềm tin của người khác cho mình, phải tự hiểu người ta làm như vậy vì mong muốn những điều tốt đẹp cho mình, lo mà biết ơn và xây dựng quan hệ đó một cách chính trực và uy tín, vì chuyện tào lao mình làm sẽ ảnh hưởng đến cả uy tín của người giới thiệu. Vài ví dụ như vậy thôi để bạn hiểu về cách mỗi con người cần tư duy khi nhận được bất kỳ ân huệ nào trong đời. Đời, không có gì là hiển nhiên. Ai học được cách biết ơn những gì đến với mình thì người đó sẽ ngày càng may mắn và được nhiều người giúp đỡ hơn. Ai học được cách biết ơn và trả ơn nữa, dù người ta cần hay không cần, thì người đó đương nhiên sẽ thành công vì luôn có những quan hệ vững vàng và quý báu trong đời hỗ trợ. Còn ai ăn cháo đá bát, coi chuyện người ta giúp mình là thắng lợi của bản thân nhờ sự lưu manh vặt, hay xem chuyện người đời giúp mình là đương nhiên, rồi xông ra xài xạc cho đã một cách vô ơn, người đó trước sau gì cũng lâm vào tình trạng trụi lũi quan hệ, khi ai cũng nhận ra và ngán ngẩm vì bị lợi dụng, bị “xài” một cách vô ơn như một công cụ, bị thao túng quan hệ, vv. Một khi đã ngán ngẩm rồi thì người ta làm gì biết không? Đẩy bạn ra khỏi vòng tròn quan hệ quan tâm và gần gũi, cho bạn ra rìa đó, nghĩa là ra vòng người quen chẳng bao giờ thân. Đã thế, thì đừng mong người ta giúp đỡ, hỗ trợ mình gì nữa. Giờ, bạn ngồi phản tư lại bằng những câu hỏi này đi, xem bản thân mình có đang take things for granted - xem chuyện mình được là chuyện đương nhiên hay không. Nếu có, có lẽ bạn nên tập tành thay đổi, học cách biết ơn và trân quý hơn những gì mình được trong đời, trước khi mọi thứ trở nên quá trễ…. Có ai đã và đang giúp tôi nhưng tôi coi đó là chuyện đương nhiên không? Con người chúng ta bị lập trình rất vô tri, thứ gì có thì không biết quý và thứ gì chưa có thì mải mê chạy theo tìm. Trong khi đó, thứ mình có có khi lại là thứ quan trọng và quý giá nhất mình cần giữ. Quan hệ cũng vậy. Ai đó mà người quan tâm, thương yêu mình thì mình càng không biết quý trọng, vì mình gặp người ta hàng ngày, gặp lúc nào cũng được, chat lúc nào cũng OK, nhờ lúc nào cũng có mặt. Vậy nên, thứ gì trở nên thường ngày, dễ tiếp cận, dễ xài quá thì mình coi như đó là chuyện hiển nhiên, đương nhiên mình đã sở hữu, đương nhiên có đó còn đó lúc nào xài cũng được. Cũng vì vậy, con người thường vô tâm với người bên cạnh và xúng xính với người muốn theo đuổi, dù là theo đuổi vì bất kỳ mục đích gì. Cho đến khi… Cho đến khi ta mất…. Cho đến khi ta mất họ, mất một quan hệ chân thành và quý giá, mất một sự thầm lặng, yêu thương và sẵn sàng làm mọi thứ một cách vô điều kiện cho ta. Nhiều khi, tỉnh ra thì cũng quá muộn rồi. Và ta tiếc, tiếc nuối cho sự vô tâm mà chính ta đã nuôi lớn bằng thái độ coi mọi thứ là hiển nhiên, vì ta không học cách biết ơn và trân trọng những gì mình đang có. Thật là nực cười đúng không? Có không giữ, mất đừng tìm mà. Bạn nghĩ đi, bạn có như vậy với ai trong đời này chưa? Tôi chắc là có đó. Người trẻ khi chưa hiểu tầm quan trọng của lòng biết ơn thì, chỉ toàn lướt lướt qua đời, mưu cầu và xài xạc người xung quanh mình một cách vô tâm. Ừa thì bạn nói bạn làm thế vì chưa hiểu. Nhưng một khi đã hiểu rồi thì sao? Có khi mình cần chậm lại, phản tư mỗi ngày, nhắc nhở bản thân bày tỏ lòng biết ơn ngay khi nhận được ân huệ. Thực hành càng nhiều thì nó trở thành thói quen và thái độ, thành giá trị sống của chính bạn và nhờ vậy sẽ được nhiều người yêu thương và giúp đỡ hơn. Vậy thôi! Tôi có đang sử dụng thời gian của người khác một cách vô trách nhiệm? Ai cũng lấy tiền làm chuẩn, làm thước đo, nhưng mấy ai hiểu rằng thời gian chính là tài sản quý giá nhất của một con người. Vì thời gian không phải tiền, cầm ra mua bánh mỳ được, nên con người xài nó một cách vô ý thức. Có điều, bạn có bao giờ hỏi, một giờ đồng hồ bạn đang xài của người khác đáng giá bao nhiêu không? Với tôi chẳng hạn, một tiếng đồng hồ tôi có thể đi tư vấn và làm ra 2 ngàn USD. Do đó, nếu tôi dành 1 tiếng đồng hồ cho ai đó, thì người đó đang xài của tôi 2 ngàn USD. Nếu biết mình đang xài 2 ngàn USD của người ta, bạn có xài nó một cách vô trách nhiên không, hỏi những thứ không đáng, nhờ những thứ tự bản thân làm được, hoặc buôn chuyện bán gió cho vui mà chẳng mang lại chút giá trị nào? Hoặc bạn đang xài nó một cách cố ý, lợi dụng thời gian và chất xám của người khác, vì biết nó đáng giá, nhưng sau đó lại chẳng biết ơn? Người có giá trị, họ quý trọng thời gian, và đương nhiên biết rất rõ giá trị thời gian của họ. Vậy tại sao họ lại giúp bạn? Không phải vì người ta rảnh và vô dụng. Giúp là vì người ta tử tế, có tâm chia sẻ, quan tâm và yêu thương bạn, vì người ta xem đó là một việc nên làm vì một mục đích lớn lao hơn, giúp cho người trẻ Việt Nam chẳng hạn. Hãy nhớ, mình đang xài tiền của người khác khi sử dụng thời gian của họ. Vì vậy, hãy học cách tiết kiệm, trân quý, sử dụng thời gian một cách có giá trị. Bằng không, cái tội lớn nhất của bạn là tội hoang phí thời gian, hoang phí tài sản quan trọng nhất của một con người. Giờ, bạn nghĩ lại đi, mình có đang vì quá quen thuộc và gần gũi mà hoang phí thời gian của ai đó hay không? Tôi chắc luôn là có. Nếu vậy thì bạn nên biết rằng người ta cũng bực mình lắm, và cái gì cũng có giới hạn…. Hiệu chỉnh ngay bây giờ có khi còn kịp, trước khi người ta chán nản và không muốn dành thời gian cho bạn nữa…. Tôi có đang sử dụng quan hệ bừa bãi? Này lại là chuyện đau nhất với các bạn trẻ. Mình có quan hệ với một ai đó có tầm ảnh hưởng hoặc có những quan hệ giá trị, xong mình xồng xộc nhờ người ta giới thiệu đầu này, kết nối đầu kia đủ kiểu. Xong mình xài quan hệ đó một cách vô trách nhiệm, thiếu uy tín, không hiểu chuyện, không biết trước biết sau. Người ta giúp bạn là vì người giới thiệu, người kết nối, vì người ta quý trọng và tin tường vào người kết nối. Còn bạn, xài xạc và hành xử vô trách nhiệm với quan hệ đó, là đang phá hoại quan hệ của người giới thiệu và kết nối. Không tiếp tục với bạn đã đành, người ta còn có khi dè chừng và đoạn tuyệt quan hệ với cả người giới thiệu vì đã không cân nhắc và tôn trọng, gìn giữ quan hệ này bằng cách nhờ vả chuyện tào lao, gây phiền toái, tạo phiền hà không đáng. Đời tôi gặp trường hợp này nhiều lắm, nên sau này rất tiết kiệm chuyện nhờ vả network của mình cho những người không đáng, chưa đáng, và cắt đứt ngay với những ai lợi dụng network của mình một cách vô trách nhiệm. Bạn nghĩ đi, mình làm chuyện này được bao nhiêu lần trong đời, để rồi những quan hệ giá trị và đáng trân trọng bay màu hết, chẳng ai còn quan tâm hay muốn giúp đỡ bạn nữa? Vậy, thì làm sao để thành công? Người có tầm ảnh hưởng người ta rất tiết kiệm việc sử dụng quan hệ, vì đó là uy tín cá nhân của người ta. Cho nên, lần sau muốn nhờ vả gì, suy nghĩ cho thật kỹ cách mình sẽ bảo vệ uy tín cho người giới thiệu và ngược lại còn tạo ra giá trị cộng thêm cho quan hệ đó. Có qua có lại mới toại lòng nhau. Nếu cứ đường một chiều chạy hoài, ai mà chẳng đuối với bạn? Đời, không có gì là hiển nhiên ha. Có khi mình đang thời, được nhiều quá mà thiếu lòng biết ơn. Có khi mình đang qua cơn gập ghềnh khó khăn vì đã chưa học cách biết lơn và trân quý. Dù là gì, ai cũng nên phản tư về những ân huệ mình đang có, bày tỏ lòng biết ơn, và học cách biết ơn tất cả những gì đến với mình mỗi ngày vì đời này, chẳng có gì là chuyện hiển nhiên….

Có bạn gởi tin nhắn vào blog hỏi tôi như thế. Câu trả lời là không có câu trả lời, vì chất lượng là thứ được định nghĩa khác nhau với mỗi cá nhân, còn cuộc trò chuyện chất lượng nữa thì lại càng cực kỳ mang tính cá nhân hoá, tuỳ thuộc vào expectation - mong muốn của mỗi người khi tương tác với từng đối tượng. Có khi chuyện bông đùa vui vẻ, nói tàm xàm cho xả stress với bạn bè, dô dô uống bia là một cuộc trò chuyện thú vị & chất lượng. Có khi người nói và người còn lại chỉ lắng nghe là một cuộc trò chuyện chất lượng. Cũng có khi, chủ đề rất đời, rất chạm, và việc chia sẻ góc nhìn cho nhau là một cuộc trò chuyện chất lượng. Cũng có khi, phản biện sôi nổi để tìm ra điểm giao trong tư duy và quan điểm là một cuộc trò chuyện chất lượng. Cho nên, thật ra thì, thứ gì nó làm cho bản thân mình thấy hay ho, thoả mãn, giá trị, đúng thứ mình đi tìm thì nó chất lượng thôi. Chất lượng với từng cá nhân là những định nghĩa khác nhau, không cách nào mang công thức của người này ép vào người kia. Càng không thể đi tìm định nghĩa có sẵn để vin vào. Nhưng vì bạn đã hỏi, nghĩa là thật tình không biết thứ mình đang tìm kiếm, nên tôi sẽ chia sẻ quan điểm đi tìm cuộc trò chuyện chất lượng qua 3 câu hỏi như sau. Tôi mong chờ gì ở cuộc trao đổi, nói chuyện này? Mình đi tìm ai nói chuyện thì việc đầu tiên là mình phải biết tại sao mình lại cần nói chuyện, để đạt được mục tiêu gì, hay để tìm câu trả lời gì. Không ai đi tìm người khác nói chuyện khi chẳng biết nói gì và chẳng biết để làm chi. Có khi, mình chưa biết nói gì, nhưng biết rất rõ mình cần gặp ai đó vì năng lượng của họ tốt, vì họ lắng nghe không phán xét, vì họ là người luôn chân thành khi đưa ra nhận xét, vv. Vậy, thì thật ra mình cũng có mong chờ đó chứ đâu phải không, cho dù người đối diện có nói gì hay không. Khi biết rõ mình muốn gì rồi thì mới đi tìm người để trao đổi. Còn khi bản thân không biết mình muốn gì đừng đi làm phiền hay mất thời gian người khác. Sợ nhất là những người nói lòng vòng, không đầu đuôi, nói quá trời nhưng thật ra là chẳng nói gì, nói lan man không có chủ đích, kiểu gặp ai cũng xả van kể lể đủ thứ trên đời. Ai cũng có việc phải làm, phải lo, phải quan tâm. Cho nên, cần gì thì nói đúng việc đó thôi, đừng lan man người ta vừa mệt vừa không biết mình tìm họ để làm gì. Bạn bè, người thân thì khác, tâm sự chuyện nọ xọ chuyện kia cũng chẳng sao. Không thì, người ta nghe vừa mệt vừa phiền lắm. Đây có phải đúng người để giúp tôi đạt được điều mình mong chờ hay không? Mình biết mình muốn tìm gì, nói gì, trao đổi gì rồi thì chuyện tiếp theo là phải tìm đúng người để nói. Chuyện nhỏ xíu đừng đi phiền người lớn. Đừng bao giờ lấy dao mổ bò đi giết gà. Cái gì cũng phải đúng người đúng việc. Vậy làm sao để biết việc gì hỏi ai? Có 3 câu hỏi bạn tự hỏi mình để tìm ra câu trả lời cho việc cần hỏi ai: Việc này tôi tự tìm câu trả lời được không? Có khi chỉ cần google là ra, ví dụ chị ơi sách này em mua ở đâu? Trời ơi mua ở đâu google là ra tất tần tật những chỗ bán rồi còn hỏi nữa? Giờ mua sách thì mua trên sàn thương mại điện tử hay mua trên tiktok shop đó, khỏi đi đâu luôn chớ hỏi gì? Việc này bạn bè, đồng nghiệp, người thân xung quanh tôi ai giúp tôi dễ dàng nhất? Ví dụ làm sao để tạo tài khoản học e-learning chẳng hạn, bạn không cần chuyên gia giỏi giang nào để chỉ bạn hết. Chỉ cần hỏi đứa bạn cùng lớp, đồng nghiệp công ty, đứa em trong nhà là ra. Vậy thì đừng vác câu hỏi đó đi hỏi một chuyên gia hay mentor ghê gớm vĩ đại nào đó làm gì. Hỏi người ta cho là ngớ ngẩn, có chuyện nhỏ vậy mà cũng đi hỏi và lại hỏi không đúng người, chứng tỏ mình tâm hơ tâm hất, không hề bỏ chút tâm vào chuyện của bản thân. Chuyện của bạn chớ có phải chuyện của người ta đâu mà cứ lướt lướt như tóp tóp, đụng đâu hỏi đó, không chút nghi thức xã hội nào. Cho nên, muốn hỏi cũng phải nhìn người. Đừng có vạ đâu hỏi đó, ha. Việc này có phải hết cách rồi, giờ cần phải hỏi mentor hay chuyên gia không? Còn cách nào khác để tìm ra câu trả lời không? Nếu thật sự đã tìm hết cách mà vẫn chưa tìm ra thì lúc đó mới phiền tới quyền trợ giúp ha. Người thành công, mentor, chuyên gia người ta rất quý thời gian. Nếu dành thời gian cho bạn, thì việc nó phải đáng, có giá trị thật sự người ta mới làm, không thì ai rảnh đi trả lời ba câu hỏi loạn xạ, không mục đích làm gì. Thời gian đó để người ta lo cho bản thân không tốt hay sao? Cho nên, mình nên học cách quý trọng quan hệ bằng cách đừng xài quan hệ bừa bãi và lung tung nha các bạn. Tới đây thì biết cần phải tìm ai hỏi ai rồi ha. Cứ phải từ từ bình tĩnh theo lớp theo lang chớ không chụp giật được đâu nha. Mình nên trao đổi bao lâu và qua hình thức nào là tốt nhất? Ai cũng muốn gặp mặt, cà phê nói chuyện giông dài. Có điều, không phải ai cũng có đủ thời gian để lê từ cuộc này sang cuộc khác. Những gì cần trao đổi mang tính thông tin, giải đáp thắc mắc, hỏi ý, hội ý nhanh thì tốt nhất là ngắn gọn qua các kênh digital là đủ. Giờ quá trời loại kênh rồi, các kiểu nền tảng tin nhắn, gọi video, họp online, vv. Một cuộc trao đổi chất lượng có khi chỉ cần 15 phút là xong, chẳng cần chạy lòng vòng ngoài đường cho tốn xăng, hại môi trường và thiếu hiệu quả. Tuy nhiên, chuyện gì cần trình bày, bày tỏ cảm xúc, tâm sự chia sẻ nhiều và dài thì chắc có khi gặp mặt sẽ hiệu quả hơn. Nhưng gặp cũng phải để ý gặp ở đâu, hoàn cảnh môi trường thế nào để dễ chia sẻ nữa chứ không phải đụng đâu chia sẻ đó. Môi trường mà không đúng, không tốt, không chuẩn bị đàng hoàng thì cuộc nói chuyện sẽ bị nhiễu, bị ảnh hưởng, không chất lượng nổi. Rồi, thì đó là chuyện của mình. Còn bây giờ là chuyện của người ta. Mình phải tự hỏi, ủa mắc mớ gì người ta phải nói chuyện với mình, giải đáp thắc mắc cho mình, hỗ trợ giúp đỡ mình? Nhớ ha, trên đời này không ai tự nhiên rảnh phải đi lo cho bạn hết. Ai cũng có việc của người ta để lo, không ai rảnh đâu. Nhưng nếu người ta sẵn lòng chia sẻ thời gian và tri thức của người ta với mình thì, mình đang hưởng phước đó. Mà đã hưởng phước, thì lo mà biết ơn và tích phước. Không có thứ tài khoản nào trên đời này mà rút hoài không phải deposit vào đâu. Nhờ người thì phải biết trước biết sau, biết mang ơn và trả ơn, cho dù người ta không trông đợi. Cái tâm của mình ở đâu thì cái may cái mắn của mình ở đó. Ai chỉ biết ích kỷ bòn rút cho bản thân mà chẳng bao giờ biết give back thì trước sau gì cũng cạn kiệt về nguồn lực quan hệ. Mà không còn quan hệ thì chả làm được gì nữa trong đời. Cho nên, được một cuộc trò chuyện chất lượng thì nhớ là mình đã mang ơn, lo mà tìm cách trả, ha. Hỏi thì trả lời vậy thôi. Cũng không biết có giúp ích được cho ai. Có điều, có câu trả lời rồi thì nhớ mà phản tư về cách mình đã trò chuyện bao năm qua xem có chất lượng không, có bỏ tâm vào đó cho nó chất lượng không, có chuẩn bị cho nó trở nên chất lượng không. Vậy đi ha.

Tính mình trước giờ luôn chăm chỉ, đã nhận hay cam kết làm gì thì sẽ bỏ tâm vào làm cho ra lẽ, luôn suy nghĩ làm sao, làm gì để có kết quả tốt nhất, và mỗi khi xong việc luôn phản tư để tìm cách làm tốt hơn cho lần sau. Tôi chẳng bao giờ ngại việc khó, việc nhiều, việc không phải của mình, hay tìm cách né tránh, lười biếng, không làm mà hưởng, cũng chẳng bao giờ để tâm tới chuyện mình là hình ảnh thế này thế nọ nên phải tỏ ra thật sếp. Khi cần rót nước bưng trà thì vẫn làm một cách hết sức tận tâm và vui vẻ, chỉ vì mình quan tâm chứ chẳng phải vì ai khác đang nhìn. Qua bao nhiêu năm, tôi nghĩ đó chính là lý do khiến tôi gặp nhiều may mắn. May mắn không phải vì mọi thứ thuận lợi theo kiểu từ trên trời rơi xuống, mà may mắn vì được nhiều người level cao hơn mình họ để ý, ghi nhận và cất nhắc, tạo cơ hội. Khi được tạo cơ hội, bản thân lại càng trân quý cơ hội và luôn đầu tư hết tâm sức của mình vào từng cơ hội đó. Chỉ vậy thôi. Cách bạn làm thể hiện rõ rệt nhất con người của bạn. Ai cũng nghĩ, việc gì có lợi nhất cho mình thì mình còn lo làm sống chết. Việc có vẻ không có lợi hay việc chung của tập thể thì mình không cần phải tốn công tốn sức làm chi, qua loa hay lượn lờ chút, có hương có hoa là đủ. Có điều, người ta quên rằng, cách bạn làm một việc chính là cách bạn làm mọi việc. Nó thể hiện tâm thế, tính cam kết, và tư duy của một con người. Vấn đề chưa bao giờ là việc này có lợi cho mình kiểu gì, mà vấn đề là bạn có nhận lãnh trách nhiệm hay không. Nếu không, thì chẳng có chuyện gì để nói. Nếu có, một khi đã nhận lãnh, thì đó là cam kết của bản thân đối với điều mình cam kết, nghĩa là mình đang lấy uy tín cá nhân ra để bảo kê cho công việc đó. Nếu việc không ra gì, không tới đâu thì có phải là nó đang hạ thấp uy tín cá nhân của mình không? Uy tín cá nhân, cái brand của mình mà mình còn không xây dựng và gìn giữ thì, ai người ta tin mình, ai người ta dám trao cơ hội cho mình, ai người ta dám cất nhắc mình trên hành trình tiếp nối? Làm việc với các bạn trẻ, dù là trong cái thời mỗi người là một thương hiệu cá nhân này, nhưng tôi nhận thấy nhiều bạn không quan tâm. Thật sự cũng không biết là không quan tâm hay vì đã quá quen cái sự qua loa nên cho rằng đó là chuyện thường tình. Việc là việc, tôi là tôi, không liên quan gì đến nhau. Nhưng các bạn nghĩ đi, người nói mãi mà không làm thì thất tín. Người nói làm nhưng chỉ làm cho có là vô trách nhiệm. Người nhận lãnh trách nhiệm nhưng phủi bay hoặc chẳng tận tâm tận lực chút nào là người không đáng tin cậy. Dù việc đó là gì, to nhỏ ra sao, quan trọng hay nhỏ nhoi thế nào, hành vi thể hiện con người. Hành vi một khi đã phát ra tín hiệu bạn là người không đáng tin cậy, thiếu trách nhiệm, không có uy tín thì người ta chỉ nhìn vào đó mà đánh giá, rồi cũng vì vậy mà sau này không dám làm chung hay giao thêm bất kỳ việc gì, cơ hội nào cho bạn nữa. Đã không đang tin thì ai giao? Vậy cho nên, nếu thấy mình không được tin cậy thì trước tiên có khi nên nhìn lại chính mình, xem xét lại hành vi của mình trước đã. Có khi, bạn đang vô tình hay ngây ngô thể hiện không tốt về chính bản thân mình. Rồi giờ, cho dù bạn đang thể hiện như thế nào đi chăng nữa, chỉ cần nhớ là bản thân mình có thể thay đổi. Cái lợi là khi mình thay đổi thì nhiều cơ hội mới, nhiều hơn và to lớn hơn mình nghĩ nó sẽ mở ra, sự may mắn sẽ bắt đầu gõ cửa, đơn giản vì người ta nhìn thấy sự tận tâm, sự chuyên nghiệp & khả năng của bạn. Thử nghĩ xem cơ hội lớn nó đến từ đâu. Chắc chắn không bao giờ đến từ chuyện bạn xem thường và không làm tốt chuyện nhỏ. Ngược lại, chỉ vì mình coi thường và làm qua loa chuyện nhỏ nên mất luôn cơ hội lớn, vì ai người ta dám giao cho bạn chuyện lớn khi chuyện nhỏ bạn còn làm chẳng ra gì. Nhớ giùm ha, luôn hỏi mình 3 câu hỏi sau đây khi đưa ra lựa chọn hay quyết định làm bất cứ việc gì. Tôi có quyết định nhận việc này không? Đừng bao giờ nhận đại bất kỳ việc gì. Suy nghĩ cho kỹ xem bản thân mình thời gian, nguồn lực và khả năng thực hiện hay không. Nếu có thì nhận, không thì thôi. Đừng vì cả nể, ham hố, lười suy nghĩ mà nhận đại. Nhận đại khi chưa suy nghĩ kỹ mình có thể làm tốt hay không nghĩa là bạn đang vô trách nhiệm với bản thân. Nhận rồi làm không xong thì mặt mũi nào mà nhìn người khác. Nhận mà bơi bơi trong đó, chờ người ta push mới nhảy chồm chồm vào quậy một hồi rồi lại lặn tăm thì thiệt tình là quá tào lao, thiếu professional, không đáng được tôn trọng. Tôi có quyết định nhận hay không, vì nhận nghĩa là phải cam kết tận tâm tận lực với những gì mình sẽ làm, để đạt được kết quả xuất sắc nhất. Brand của bạn mà. Bạn muốn brand mình nổi lều phều chẳng ai coi ra gì, hay bạn muốn brand của mình thật sự mang lại dấu ấn? Đó chẳng qua là cách bạn thể hiện bản thân mình thôi, chẳng ai khác có thể làm thay được, và cũng chẳng phải chuyện hình ảnh trau chuốt bề ngoài đâu bạn à. Tôi làm gì để việc tôi nhận đạt được kết quả hơn cả mong đợi? Không nhận thì thôi. Đã nhận thì, phải focus, bỏ tâm bỏ sức ra mà làm cho nó xuất sắc hơn có thể. Người giỏi và người thành công là như thế. Họ không bao giờ làm cho có, qua loa, đùn đẩy, mà luôn nhận trách nhiệm và làm mọi thứ có thể để việc mình làm đạt level được ngưỡng mộ. Cũng chính vì vậy mà họ hơn người khác. Cũng chính vì vậy mà họ thành công hơn 80% những người còn lại trong cuộc đời này. Cuối cùng, bạn có muốn thành xông không? bạn có muốn được tôn trọng và ngưỡng mộ không? Nếu có thì đâu còn cách nào khác là phải chứng minh được sự xuất sắc của chính mình trong từng công việc chi tiết, cụ thể mà bạn đang thực hiện. Tôi học được bài học gì để lần sau làm tốt hơn nữa? Có một điều đã trở thành thói quen của tôi và cũng nên trở thành thói quen của các bạn trẻ, đó là phản tư, suy nghĩ xem sau 1 dự án, một công việc, một chương trình thì mình rút ra được bài học gì, thứ gì mình làm tốt thứ gì chưa để cải tiến cho những lần sau. Con người tiến bộ là nhờ như thế, là mỗi lần làm gì lại làm tốt hơn một chút. Nếu một việc làm 10 lần mà kết quả y như nhau thì bạn đang dậm chân tại chỗ, chẳng biết hay dở ở chỗ nào, chẳng biết xuất sắc được định nghĩa lại ra sao. Cho nên, làm xong không phải là xong. Làm xong là khi ta có thể chở những bài học hiện có vào cho những công việc và dự án mới, để mình suất sắc hơn mỗi ngày, tiến bộ hơn mình hôm qua, pro hơn những lần phía trước. Chuyện cũ, nhưng nói hoài vẫn mới. Mong là các bạn trẻ Việt Nam sẽ để tâm hơn, đừng trôi tuột qua cuộc sống mỗi ngày mà quên xây dựng và giữ gìn thương hiệu cá nhân của mình. Không giữ, thì đừng hỏi tại sao người ta không trao cho cơ hội. May mắn đến từ sự tận tâm của bạn, không đến từ may rủi phong long, nhé.

Nói đi nói lại, nói đến mòn cả lưỡi thì cuối cùng mọi vấn đề mà mình gặp phải khi làm việc với các bạn trẻ vẫn quay về là chuyện giao tiếp. Làm chung đội mà không trao đổi với nhau, không rõ ràng về thông tin và phân công công việc ai làm gì khi nào xong để còn brief đoạn tiếp theo cho người khác. Nhiều người lại còn không hiểu chuyện bản thân mình làm không xong, trễ deadline ảnh hưởng đến gì tới ai hay đến mục tiêu chung. Và khi đã xảy ra chuyện thì cách hành xử chung là im luôn, chờ tới khi bị dí tới thì đổ thừa, giải trình này nọ đủ thứ cho qua, dù kết quả vẫn cứ là zero. Ủa, nói chi nhiều vậy cho mất thời gian khi việc nó không chạy? Có lẽ một trong những tình huống khiến tôi nổi cơn nhiều nhất là thứ này, nói lòng vòng loanh quanh mà chẳng mang lại chút ảnh hưởng nào. Như vậy, giao tiếp có vấn đề là vấn đề nằm ở đâu? Bản thân mình biết thì mới có thể tìm ra nút thắt để mà giải nó, chớ không lẽ mình thấy vấn đề mà cứ vậy làm hoài, cứ vậy để cho bản thân và đội nhóm lâm vô tình cảnh đó hoài? Giao tiếp không hiệu quả thì chả làm được việc gì khác, vì chẳng có việc gì mà không cần giao tiếp cả. Không nói, im im thì ai mà biết đường đâu mà lần. Cuộc sống hay sự nghiệp gì cũng thế. Nói thì người ta mới biết, chia sẻ thì người ta mới hiểu, trao đổi thì mới có cộng tác. Giờ ai đang bị lâm vào cảnh này, mà tôi chắc chắn là 80% người đang đi làm lâm vào tình cảnh này, thì đi tìm gỡ 3 nút thắt dưới đây thử xem nhé. Trở lực 1: Giả định Hỏi thì không hỏi, không biết thì không tìm, không hiểu thì không làm rõ, nhưng mà cứ em nghĩ, em cho là, em tưởng. Cái bệnh em nghĩ em tưởng này là căn bệnh thời đại kinh hoàng nhất của các bạn trẻ. Có người bệnh vì lười, không chủ động tìm hiểu. Có người bệnh vì thói qua loa, sao cũng được, kệ chắc là vậy thôi mà, có gì ghê gớm lắm đâu, có sai chắc cũng chẳng chết thằng Tây nào. Cái tính qua loa đó nó lậm vào người, làm gì cũng lơ mơ cho có, cho xong, thời gian còn để lướt tóp tóp hay chụp hình khoe FB. Có người thì thiếu kỹ năng sàn lọc thông tin, thiếu tư duy phản biện, vớ được cái gì nói đại cái đó, cũng chắc nó đến từ nguồn nào, đáng tin không, có căn cứ gì để xử lý không hay thật ra chỉ là tin vịt? Vậy mà cứ ôm mớ giả định đó làm như đúng rồi, xong quăng ra cho cả đám xông vào giải quyết. Ủa, vấn đề cần giải quyết là cách bạn đặt vấn đề đó chứ có vấn đề gì đâu? Chỉ vì một giả định ngây ngô, thiếu trách nhiệm nào đó mà rối cả đội hình. Khi bản thân mình còn chưa có trách nhiệm với những gì mình chia sẻ, thì bạn nghĩ mình có trách nhiệm chưa với người khác, với cộng đồng? Riết rồi mình nói cái gì ra người ta cũng không tin thì giao tiếp kiểu gì? Bên cạnh đó, mỗi người chúng ta lại còn sinh ra và lớn lên dựa trên những trải nghiệm hình thành nên quan điểm và hệ niềm tin rất khác. Cùng một vấn đề, ví dụ ai đó tự tin công bố kết quả họ làm được, có người sẽ nghĩ đứa này ngạo mạn, kể công, người khác nghĩ wow sao giỏi quá, người khác lại nghĩ thằng này nổ, chuyện thường thôi mà làm quá chắc có âm mưu gì đây…. Cùng một hiện tượng, sự kiện, người khác nhau sẽ nhìn sự việc khác nhau dựa trên hệ giá trị cá nhân và đó chính là assumption - giả định, định kiến của bạn. Khi ta không đủ độ khách quan, không đủ mở để đón nhận mọi việc xảy ra và không phán xét nó thì ai củng có thể gán cho sự việc những chiếc nhãn xanh đỏ vàng khác nhau tuỳ theo định kiến của mình. Cuối cùng, cái gì là facts - thông tin thật, và thứ gì là cái bị bóp méo, thổi phồng, drama hoá, làm lớn chuyện? Có hay không có trong đó một sự thật mà ta cần công nhận, khi bỏ những mớ emo do con người trang trí thêm vào? Nếu ta không đủ bình tĩnh để nhận rõ bản chất của mọi việc thì, rất dễ rơi vào tình trạng vì ghét cái trò drama trong đó mà bỏ qua luôn sự thật cần ghi nhận. Trở lực 2: Cảm xúc Ôi còn người, động vật xã hội và loài mù quáng vì cảm xúc. Chẳng biết vì sao mình nổi giận nhưng cứ phải đùng đùng la lối, chửi rủa, nói nặng nói nhẹ, quăng chén gõ mâm mới chịu. Một đứa đập chén thì một vạn đứa ở ngoài hô hoán gõ chiêng. Mớ còn lại thì chửi rủa phản đối. Cảm xúc bị thổi bùng. Lớp lớp chia phe, thay nhau đổ thêm dầu và thuốc độc vào. Chuyện ngỡ không có gì bỗng vươn vai thành con mãnh thú. Hả? Có cần phải vậy không? Nghe rất nực cười, nhưng đó lại là thứ ta đang biểu hiện hàng ngày, nghe người vầy nói vầy, thấy người nọ có hành động kia, nghe chuyện kể tam sao thất bản nhưng vẫn cứ rưới cảm xúc vô mà làm cho lớn chuyện. Thật tình với bản thân đi. Làm sao tránh được? Mình là người chứ có phải thánh đâu? Hỷ nộ ái ố là có đủ. Có điều, emo thì nó hỏng chuyện. Có khi cái emo đó nó là người lái, còn bạn chỉ là chiếc xe. Nghe kỳ không? Mình mà chỉ là chiếc xe thôi, còn cảm xúc nó mới chính là ông chủ, lèo lái hành xử, biểu hiện và lựa chọn, quyết định của mình. Cảm xúc đó nó tự động, auto-pilot, tự tra dữ liệu từ kho dữ liệu quá khứ của bạn, thấy biểu đồ nào giống giống thì lấy đó làm nền rồi thiết kế hành động dựa theo đó. Ví dụ, bạn rất ghét những ai nói không rõ ý vì bạn đã từng gặp nạn, gặp khó khăn vì chuyện ai đó nói không rõ ý khiến bạn làm sai chẳng hạn. Trải nghiệm đó nó ghim đó, nó được đưa vào kho data. Sau này cứ đứa nào nói gì không rõ ý là ghét lắm, vì ngay lập tức mình nghĩ là nó đang hại mình. Trên thực tế, có khi người ta chỉ vì run, sợ nói trước đám đông, thiếu tự tin mà nói lắp bắp và không rõ ý. Cho nên, cảm xúc mà không được quản trị thì nó cũng tào lao lắm, điều khiển hành vi con người một cách rất vô minh. Nếu bản thân ta không hiểu và học cách quản trị cảm xúc thì, đời này chẳng cách nào giao tiếp hiệu quả được. Trở lực 3: Môi trường Nói đi cũng phải nói lại, có khi áp lực giao tiếp không hiệu quả nó đến từ chính môi trường bạn đang vận hành. Tổ chức gì mà làm gì cũng không có kế hoạch, nước tới chân mới nhảy lambada thì mọi chuyện nó cứ rối tung rối nùi lên, làm sao mà giao tiếp nói chi tới hiệu quả? Khi chuyện nọ xọ chuyện kia, đổi ý xoành xoạch, dự án không ai quản trị, đường hướng tán loạn từ trên xuống dưới thì cả tập thể đó nó rối chứ không phải một cá nhân nào rối. Này là do lãnh đạo thiếu khả năng dẫn dắt, thiếu khả năng lập kế hoạch và quản trị. Nếu cứ để như vậy thì tập thể đó rối hoài, không có cách nào hiệu quả. Môi trường mà có drama hoài, ví dụ bị khách hàng phàn nàn hoài, toàn đi xử lý sự vụ không cũng chết. Khi sự việc xảy ra, nếu không nhìn rõ tận gốc và giải quyết vấn đề để nó không lặp lại nữa, thì đương nhiên chuyện xảy ra hoài, ngày càng nghiêm trọng và mức độ tổn hại càng ghê gớm. Cả tập thể nếu cứ nháo nhào đi xử lý sự vụ như thế, làm cách nào mà giao tiếp với chả hiệu quả? Cho nên, nếu nhìn thấy nút thắt đến từ môi trường thì ban lãnh đạo của tập thể đó nên bình tĩnh ngồi lại mà tìm cách hạn chế & cải tiến môi trường cho nó tốt hơn. Rồi giờ mình bình tĩnh ngồi xem lại đi ha, trong 3 cái trở lực này thì mình vướng vào cái thứ này, có khi là 2 hay cả 3. Nếu vậy thì từng chuyện từng chuyện mình gỡ. Trở lực 1 và 2 thì học quản trị bản thân và quản trị cảm xúc. 2 bài này tôi đều đã soạn cho bạn học free rồi đừng tìm cách đổ thừa em không có điều kiện. Còn nếu là trở lực 3 thì nên tâm sự với sếp trên để tìm cách gỡ với nhau. Không có gì là không thể nhưng cũng không có gì là có thể nếu bản thân mình không action. Cho nên, giao tiếp hiệu quả hay không là tuỳ bạn đó.

Có lẽ không chương trình phát triển kỹ năng nào không chạm vào kỹ năng làm việc đội nhóm. Ai cũng biết, từ phòng nhân sự đến lãnh đạo các phòng ban, từ cấp cao đến cấp trung. Và công ty, tổ chức nào cũng lấy kỹ năng làm việc đội nhóm làm nền tảng cho sự thành công trong các chương trình, dự án nội bộ. Bản thân tôi, khi soạn các khoá học miễn phí cho cộng đồng, cũng đã soạn khoá Làm việc đội nhóm hiệu quả vì đương nhiên hiểu rằng kỹ năng này rất quan trọng. Vậy là, ai cũng hiểu, cũng biết, cũng từng học qua, cũng nói về nó như thể đó là điều hiển nhiên mình đã biết, không biết thì thật buồn cười. Nhưng thật tình thì có bao nhiêu người trong chúng ta đang làm việc đội nhóm tốt? Trong quá trình làm việc, tương tác với các bạn trẻ tại Việt Nam, tôi nhận thấy đây là kỹ năng cửa miệng, nói nghe cho sang, kiểu em biết rồi, nhưng hoàn toàn không được rèn luyện và ứng dụng vào thực tế. Không biết bao nhiêu lần tôi đã phải la làng lên, “Làm ơn đi, đừng có làm việc trong những chiếc buồng khoá kín nữa. Mở cửa ra giao tiếp, chia sẻ, brainstorm, tìm giải pháp cùng nhau để tối ưu hoá nguồn lực và tạo ra kết quả chung đi.” Nghe đó, nhưng rồi quên đó, vì tất cả đều nghĩ rằng mình đã học kỹ năng teamwork, nên đương nhiên mình hiểu rồi, còn chuyện không teamwork là lỗi của một ai đó khác. Nếu ai cũng nghĩ vậy, thì ai đang teamwork? Người này đổ thừa hay tin chắc là lỗi của người kia thì cuối cùng là lỗi của ai? Lại là lỗi hệ thống à? Cho nên, chuyện xưa như quả đất, kỹ năng cũ sì đến mốc meo, nhưng nếu cho đến giờ phút này vẫn chưa xài được, chưa thành thói quen, chưa chảy trong huyết mạch và trở thành hành vi tự nhiên thì, đừng nói mình đã biết. Vậy, học rồi, hiểu rồi, tưởng biết rồi mà teamwork nó vẫn không work thì vấn đề nằm ở đâu? Leadership - Khả năng lãnh đạo Không có cái team nào, tập thể nào, cộng đồng nào tồn tại được nếu thiếu một người lãnh đạo, người lái thuyền, người định hướng và hô hào những cá nhân khác nhau gắn kết lại với nhau vì một mục tiêu chung. Người dẫn đầu và dẫn dắt dự án phải là người có khả năng lãnh đạo, tạo ảnh hưởng, hiểu và chia sẻ rõ ràng mục tiêu, kết quả mong muốn, định hướng triển khai, và là người có khả năng thúc đẩy, hỗ trợ, kết nối, giải quyết vấn đề, và không bao giờ khuất phục trước bất kỳ khó khăn thử thách nào. Dễ hiểu thôi, nếu bạn lãnh đạo đội nhóm mà bạn còn bỏ cuộc thì có đứa nào trong team nó kiên định cho được? Nếu bạn là người dẫn dắt mà gặp vấn đề, cả team bị stuck, nhưng bạn không biết cách giải quyết vấn đề thì cả dự án đó nó ì ạch hay vỡ trận đúng rồi. Vấn đề chưa bao giờ là bạn phải biết hết tất cả những thứ team biết. Ai trên đời này mà giỏi hết mọi thứ được. Nhưng ít ra người lãnh đạo phải có kỹ năng và phương pháp giải quyết vấn đề, và quan trọng là, không bao giờ khuất phục trước bất kỳ vấn đề nào. Không có cách này sẽ có cách khác. Giải cho đến khi nào xong thì thôi. Tâm thế đó chính là tâm thế người làm lãnh đạo đội nhóm. Bạn không như thế, thì dự án kiểu gì cũng sẽ fail thôi. Cho nên, nếu dự án không chạy, thì trước hết là cần nhìn lại leadership - khả năng lãnh đạo của người dẫn dắt. Team structure - Cơ cấu đội ngũ Tại sao đánh cờ đúng con cờ nào phải nằm ở vị trí đó? Tại sao phải có con pháo con tốt con xe? Tại sao trong team phải có người này người nọ người kia? Họ đóng vai trò, vị trí gì trong tập thể đó? Mình cần họ có chuyên môn gì để bổ sung gì cho nhau? Họ có điểm mạnh gì có thể đóng góp cho dự án? Ai trong số họ là con xe con pháo? Ai trong số họ là con tốt con mã? Mình lập ra một cái team thì mọi vị trí, con người bổ sung vào team đó nó phải make sense. Mình phải biết tại sao họ ở đó. Họ phải biết tại sao họ ở đó? Khi họ là những mảnh ghép để tạo nên một bức tranh kỳ diệu thì bạn có A-team. Bằng không, một đám lố nhố không biết tại sao mình ở đây, giá trị mình ở đâu, vị trí mình thế nào trong cái team này thì bạn đang có một đội quân ô hợp, tá lả bùng binh, nhìn rất hùng hậu nhưng hoàn toàn vô dụng. Sorry chuyện này phải nói thẳng, vì thật ra đang có nhiều đội quân ô hợp như thế ở ngoài kia. Tôi hay chia sẻ rằng, tôi chỉ cần ít người nhưng tinh nhuệ, rất sợ đông người nhưng vô dụng. Cho nên, nếu dự án đang không chạy, thì chuyện thứ 2 cần nhìn lại là cấu trúc của team, xem đó là A-team chưa hay chỉ là một đội quân ô hợp, mạnh ai nấy làm lung tung, chẳng thứ nào vào thứ gì, nhìn rất bận rộn nhưng không có thứ nào đóng góp cho mục tiêu, hoặc đang tự mình hiểu sao làm vậy, làm theo ý mình chứ chẳng hiểu như thế nào là tốt cho dự án. Briefing - Khả năng chia sẻ thông tin Đây có lẽ là kỹ năng ít được nhắc đến mặc dù nó quan trọng thuộc hàng bậc nhất cho sự thành công của một đội ngũ. Khi mỗi thành viên trong team còn không biết tại sao họ ở đây, mục tiêu chung cần hướng đến là gì, kết quả nhìn mặt mũi nó ra sao, nhiệm vụ và sự đóng góp của họ vào mục tiêu chung là gì, cụ thể là họ phải làm gì, khi nào xong, gặp vấn đề thì phải làm sao, vv, Nếu tất cả những thông tin cần thiết đó không được briefing rõ ràng, kỹ càng, chia sẻ rộng rãi đến từng thành viên thì bạn nghĩ mình sẽ có một đội thế nào? Lại là đội quân ô hợp, chẳng ai biết phải làm gì, đấm đá lung tung, chẳng việc gì ăn nhập việc chi, chẳng ai connect hay collab với ai, mọi thứ tung toé như nước đổ trên sàn, vậy thì làm sao đạt được kết quả, làm sao thấy mặt thành công? Cho nên, dù là dự án hay chương trình kiểu gì, lớn nhỏ ra sao, quan trọng nhất là cả đội phải được briefing rõ ràng, chi tiết, cụ thể, được hỏi và làm rõ tất cả thông tin trước khi họ bước vào trận chiến, bắt đầu hành trình cá nhân và đội nhóm của mình. Communication - Kỹ năng giao tiếp Khỏi nói thì, ai cũng biết giao tiếp là quan trọng. Không ai nói gì, chia sẻ gì với ai thì coi như đội đó xong phim. Ai cũng biết thế, nhưng ai cũng nghĩ là chuyện cần giao tiếp là thuộc trách nhiệm của đứa bên cạnh, không phải của mình. Nếu nó không nói gì, không hỏi gì, không thắc mắc hay chia sẻ gì thì coi như mọi chuyện bình thường, không cần giao tiếp. Vậy rồi, có khi 2, 3 đứa làm một việc, nhưng không liên quan gì đến nhau. Có khi không ai làm việc cần làm cả, vì nghĩ đó là chuyện của đứa khác. Có khi cả dự án stuck, trễ hạn vì đứa này không xong liên luỵ đến đứa khác, nhưng chẳng ai nói với ai tiếng nào. Lỗi trễ hạn là lỗi của đứa kia, không liên quan tới mình. Còn đứa trễ hạn là vì nó bị stuck ở đâu đó, do ai đó không làm hay chia sẻ một thứ gì đó, thế là stuck thôi, mà stuck là cũng tại ai đó khác chứ không phải tại tui. Cái vòng lẩn quẩn của những thứ trôi lềnh bềnh, làng nhàng cứ thế tiếp diễn, và không phải lỗi của ai, vì luôn là lỗi của một ai đó khác. Ủa rồi ai cũng im im hết, không ai nói với ai, chia sẻ và collab với ai hết thì đó là một mớ cơm nguội rã rời chứ team gì? Team gì mà không communicate với nhau để cho sự vô hiệu quả nó hoành hành, cho cả đám stress lên vì việc quá nhiều nhưng cuối cùng không có kết quả nào coi được? Cho nên, nói hoài nói mãi, chán lắm nhưng cứ phải nói, Communication - Communication - Communication, không bao giờ là đủ cả. Cứ phải chia sẻ, lên tiếng, đặt câu hỏi, giải quyết vấn đề cùng nhau nếu muốn đó là team. Vậy ha. Chuyện cũ sì của teamwork nhưng cũng là chuyện cũ sì của team không work. Nếu bạn đang ở đó thì lo mà xem lại, không thì tất cả mọi sự nỗ lực của cá nhân hay của đội ngũ đều toi, chẳng đi đến đâu, mất thời gian và nguồn lực vô ích.

Trả lời câu hỏi của một bạn đọc đi tìm câu trả lời cho việc hoàn vốn đầu tư khi mua nhượng quyền mô hình F&B

Job Franchise là gì, tại sao đây sẽ là mô hình bùng nổ trong tương lai, đặc biệt với sự dịch chuyển lao động theo chiều hướng free-lance, làm việc theo dự án, tự do, tự chủ thời gian và tài chính như hiện nay?