Con người, ai cũng trở nên mù quáng, thiển cận, cực đoan và vô lý khi đã bị quận vào một cách nghĩ, một góc nhìn, một thành kiến, một trận cảm xúc phừng phực hay khi đã bị đám đông tẩy não, ảnh hưởng, bịt mắt và dẫn dắt. Có khi, mình nghĩ, cảm thấy và cho là như thế thật. Có khi, mình chỉ bị đám đông và cảm xúc nhất thời bùng lên. Có khi, mình cũng chỉ lơ ngơ chưa kịp hiểu gì, biết gì, thái độ gì nhưng bị lọt thỏm vào đám đông, thế là dù không muốn mình cũng đã bị đồng hoá. Dù tình huống là gì, thì chuyện hùa nhau đổ dầu vào lửa, đẩy mâu thuẫn lên cao trào, hay chuyện nhỏ xé ra to là cách độc hại nhất để huỷ diệt, trong rất nhiều trường hợp một cách cực kỳ mù quáng. Do đó, người bình tĩnh, có EI - trí thông minh cảm xúc, chính chắn, và có tầm không ai cho phép mình để mặc cho cảm xúc bung bét, không ai cho phép ngòi nổ cảm xúc của mình bị kích hoạt, không ai để mặc cho cảm xúc cá nhân bị thao túng bởi những kẻ biết cách lợi dụng tâm lý đám đông. Tuyệt đỉnh của EI là khi bạn chính là người kiểm soát, quản trị hiệu quả nhất tâm trí của chính mình, không cho phép nó chạy rông ngoài đường, nổi cơn dập dờn, ăn vạ thuyền này bến kia, sáng nắng chiều mưa kiểu mood swing mà không sao kiểm soát được. Nhưng đời mà, đâu phải ai cũng học được cách bình tĩnh. Ai cũng ego hết. Ai cũng ích kỷ, self-centric - lấy bản thân làm tâm điểm vũ trụ. Ai cũng luôn cho là mình đúng người ta sai. Ai cũng muốn cái lợi chở hết về nhà mình và cái hại đùa hết sang nhà họ. Mà khi đã rơi vào thế như vậy, thì không ai đủ tỉnh táo, nghĩ đa chiều, tâm bao dung và lựa chọn sáng suốt cả. Ai cũng như que diêm, bắt lửa là bùng cháy. Đôi khi, cháy vì tự mình quẹt lửa, cháy vì bị ai đó cố ý mồi. Có khi, cháy chỉ vì accident, que kế bên nó cháy, mà nó ngay bên cạnh, gần quá, thế là bén lửa không kiểm soát được. Có khi, một que diêm cháy thì cả đám nó bùng, chỉ vì đang bị xếp cùng một hộp. Dù cháy vì nguyên nhân nào thì chuyện cháy hừng hực, mất kiểm soát luôn luôn mang về thiệt hại. Trong một đám cháy, chỉ có kẻ cố ý châm lửa, mồi lửa mới là kẻ hưởng lợi, đắc ý, toại thành. Còn lại, củi nhà nào nhà đó mất, tro nhà nào nhà đó thu gom, thiệt hại nhà nào nhà đó tiếc. Hồi cháy, không ai kiểm soát được. Cháy rụi rồi, vỡ lẽ ra mới thấy mình quá ngu, thật tệ, tào lao nhưng chuyện đã lỡ rồi, nên đành ngậm miệng mà bao biện cho cái tôi và cái mặt mày sưng xỉa đang đeo lủng lẳng trên người. Câu hỏi là, đường nào cũng rụi mà sao chẳng tránh? Quản trị cảm xúc cá nhân Bạn nghĩ lại đi, bao nhiêu chuyện đáng tiếc xảy ra trong đời xảy ra là do bạn không kiểm soát được cảm xúc của chính bản thân mình? Chắc phải tới 99%. Chúng ta, ai cũng mang theo bên mình một bao lựu đạn, chứa đầy chất nổ mà chúng ta tự tạo ra trong hành trình cuộc sống. Chúng ta ai cũng, qua những tình huống rất khác nhau, đều đã từng bị lừa gạt, bị bất công, bị tấn công, bị làm nhục, bị mỉa mai, hành hạ về cơ thể và tinh thần, vv. Ai cũng đã từng phải trải qua một hay nhiều nỗi đau nào đấy từ khi sinh ra cho đến ngày hôm nay. Mỗi lần như thế, ta tự dạy mình một bài học mới, tạo ra một ngòi nổ mới, trang bị một loại chất nổ mới. Tất cả những trải nghiệm có phần tương đồng, giông giống nhau chúng sẽ được não người ghi nhận, dò tìm về quá khứ, định danh những sự kiện, câu chuyện, tình huống rất original đã từng xảy ra, rồi mượn ngay lấy cảm xúc, năng lượng, chất nổ của tất cả những dữ liệu này làm vũ khí phản ứng chung. Mỗi lần cần phản ứng mới, nguồn lực cộng dồn theo thời gian lại dày lên, và càng ngày, người ta càng nổi cơn ghê gớm hơn khi lò giận dữ ngày càng nhiều củi. Cho nên, có khi chuyện chẳng có gì, nhưng người ta mang sự giận dữ của mấy chục năm, trải nghiệm của nhiều lần tương tự ra mà nổi cơn, chứ nhiều khi chẳng liên quan gì lắm đến chuyện trong hiện tại. Phát hoả là như thế. Đó là phản ứng tự nhiên, auto của con người và hệ thống xử lý tự động cảm xúc của con người. Ai không làm gì thì cả đời cứ thế, không kiểm soát được cảm xúc của bản thân và cũng không hiểu tại sao. Ai hiểu được nguyên lý vận hành tự động hoá của hệ thống cảm xúc thì đều hiểu rằng, mình cần học và rèn luyện khả năng quản trị cảm xúc. Khi ta hiểu cách cảm xúc vận hành, ta học cách gỡ bỏ nút thắt quá khứ, không cho trải nghiệm xấu nó tự cộng dồn, tự tạo kho thuốc nổ và tự châm tự nổ nữa. Ta học cách bước ra, lùi lại, dập tắt hoặc vô hiệu hoá ngòi nổ để bản thân không tự nổi cơn. Từ đó, ta cũng học được cách quan sát và thấu hiểu kẻ nổi cơn đối diện, hiểu nhiều khi họ cũng vô minh chứ chẳng phải đang nổi cơn với mình, hiểu có khi họ đang nhục mạ chính họ hay quá khứ của họ chứ chẳng phải là ta, họ thật đáng thương và cần được giúp đỡ, chữa lành. Chỉ cần những hiểu biết cơ bản này thôi, chắc 80% vấn đề, chuyện rắc rối và tào lao trong đời mình sẽ biến mất mà không cần đi dập lửa. Hiểu và tách mình ra khỏi đám đông mù quáng Con người mà, là con thú xã hội, nên rất dễ dàng bị đám đông lấn át, thao túng, dẫn dắt. Có khi chả hiểu đầu cua tai nheo chuyện gì đang xảy ra, nhưng trong cái thế vỡ trận ồ ồ người ta la hét, chửi mắng, lăng mạ ai đó, việc gì đó thì cá nhân rất dễ bị cuốn theo, đôi khi khùng điên theo đám đông mà bản thân cũng chẳng hiểu tại sao, không kịp tìm hiểu, phân tích hay phản biện. Năng lượng đám đông rất ghê gớm. Vì vậy, rất nhiều người, đặc biệt là những người hiểu về thao túng đám đông, sẽ lợi dụng tâm lý đám đông để đạt được mục đích cá nhân nào đó của họ. Họ biết, khi đám đông bị kích hoạt, nổi cơn, và vào thế vỡ đê thì, đứa nào họ muốn diệt mà chả được. Đám đông vốn được nuôi lớn từ năng lượng chung. Khi đó là năng lượng đen đúa chẳng hạn thì nó sẽ trở thành con quái thú tàn ác, vô tri, và nó sẽ xử đẹp bất kỳ mục tiêu nào đang bị đám đông chĩa vào. Khi quái thú được tạo ra, nó trở thành vũ khí huỷ diệt ghê gớm của một ai đó núp lùm ở đằng sau, còn đám đông thì thật đáng thương, vì họ trở thành công cụ ngu ngốc của người khác mà không hề hay biết. Người bình tĩnh, hiểu chuyện, vì vậy mà hết sức tỉnh táo, sử dụng tư duy phản biện để xây dựng chính kiến, không hùa theo bất kỳ đám đông nào, và học cách tách mình ra khỏi đám đông khi nó bắt đầu có mùi quái thú. Nhìn sự việc ở thể thứ 3 Một sự việc xảy ra, không bao giờ có chuyện hết sức rạch ròi, trắng đen về bên đúng bên sai, bên chính bên tà, bên làm lỗi và bên bị hại. Một sự việc xảy ra, nó chỉ là chiếc nhân. Từ đó, các bên liên quan sẽ, dựa vào cảm xúc và nhận thức của bên mình mà phản ứng bằng nhiều cách khác nhau. Chính những phản ứng này tiếp tục khởi tạo ra những chiếc nhân mới. Sự việc vì vậy có khi chẳng lớn lao gì, nhưng cách phản ứng của các bên khiến cho một que diêm bốc cháy bỗng biến thành đám cháy không cách chữa. Duyên khởi trùng trùng là như thế, cái này nối tiếp và tạo ra cái kia, tầng tầng lớp lớp, cho đến khi không ai còn có thể phân biệt câu chuyện original nó ra làm sao, nó có gì đâu mà sao bỗng biến thành con quái thú vật vã và tàn ác thế. Bạn nghĩ lại đi, hầu hết mọi chuyện vật vã trong đời ta nó là như vậy, khởi tạo từ sự vô minh của từng cá nhân, từng thập thể, nối tiếp nhau cho đến khi nó trở nên quá sức. Muốn nó đừng ập vô nhà mình nữa, chỉ có cách phải tu luyện, giữ cho mình hết sức tỉnh táo trong mọi tình huống ngay từ khi nó mới khởi đầu. Khởi đầu nào cũng nhỏ nhoi, nếu biết cách xử lý thì nó sẽ biến mất, không bị nuôi lớn bằng năng lượng tiêu cực để trở thành quái thú. Cứ phải giữ mình ở thể thứ 3, khách quan, bình tĩnh, nhìn nhận gốc rễ của vấn đề bằng trái tim khách quan và bao dung. Được vậy, mình từ chối không tham gia công cuộc chăn nuôi quái thú từ đầu, thì làm gì có quái thú nào xổng chuồng mà đi làm hại cả mình và họ? Cho nên, dù bạn đang gặp phải chuyện gì, hãy biết rằng nó nhỏ nhoi và linh tinh lắm so với vũ trụ này, và nó nên được xoá sổ ngay hôm nay để không phí bao nguồn lực và thời gian của các bên đi nuôi thú. Đôi khi, tất cả những gì chúng ta cần làm là bước ra, tránh xa đám cháy, đứng ngoài nhìn vào, hiểu để bình tĩnh đưa ra lựa chọn dập tắt đám cháy ngay khi còn nhen nhóm. Được vậy, đời này rồi sẽ an nhiên và thong dong biết mấy.

Có lẽ vì mình vô tư lắng nghe, không bao giờ phán xét, luôn tìm cách thấu hiểu hoàn cảnh được chia sẻ, nên luôn nhận được rất nhiều lời tâm sự từ khắp nơi gởi về, trong cũng như ngoài nước. Có rất nhiều câu chuyện đáng để thông cảm, có rất nhiều hoàn cảnh mình sẵn sàng chia sẻ góc nhìn để các bạn tìm thấy hành trình tích cực hơn, có rất nhiều nỗi buồn, sự lạc lõng hoang mang mà mình hy vọng các bạn sẽ nhận ra không đáng vì cuộc sống còn nhiều điều kỳ diệu hơn như thế. Và cũng có rất nhiều tâm sự, mình đọc được trong đó góc nhìn rất self-centric - tập trung vào bản thân, lấy bản thân làm tâm điểm và mong muốn vũ trụ canh tâm điểm đó mà quay. Tại sao cuộc sống lại đối xử với tôi như thế? Tại sao tôi muốn thế mà không ai giúp đỡ? Tại sao hoàn cảnh của tôi phải tệ hơn những kẻ may mắn trong đời? Ai cho phép họ hành xử với tôi như thế này? Tôi muốn, tôi cần, tôi đáng được, và ai đó ngoài kia hãy đến để giúp tôi…. Việc con người phàn nàn, so sánh, ca thán về sự thiệt hơn và cố gắng chèo kéo mọi sự chú ý về mình, cố gắng tạo tiếng ồn để người ta đồng cảm và ùa vào giúp mình là lẽ đương nhiên. Đã là con người, ai cũng muốn mọi sự chú ý đổ vào mình, mọi điều hay ho may mắn đến với mình, mọi nguồn lực tập trung vào mình, vì mình quan trọng, vì mình nên là tâm điểm của vũ trụ, vì mình đáng được chú ý và hỗ trợ như thế. Ai cũng thế thì ai là quan trọng nhất, quan trọng hơn, quan trọng đặc biệt? 10 tỷ người trên thế gian này thì tâm điểm nào là đáng giá hơn? Ai cũng tâm điểm thì vũ trụ canh chỗ nào mà quay? Mà tại sao mình cứ phải quan trọng hơn người ta? Mà tại sao bạn cứ phải được chú ý hơn ai đó? Liên quan gì mà người khác phải tập trung vào bạn? Bạn là ai nếu không phải chỉ là một chấm đen nữa trong vũ trụ bao la này? Mênh mang biển người trên thế gian này rồi tất cả cũng chỉ là một hạt bụi nhỏ của thế gian. Cho nên, nghĩ lại đi. Ai cũng có nhu cầu này, đòi hỏi kia, mong cầu nọ. Ai cũng có, không chỉ riêng ai, và ai cũng muốn được giúp đỡ, không chỉ riêng ai, và ai cũng nên hiểu rằng nguồn lực trên thế giới này là có hạn, giúp được thì tốt, không thì cũng chẳng sao, vì ai sinh ra trong đời cũng bình đẳng như nhau, và ai cũng có trách nhiệm bằng nhau với chính bản thân mình. Đời này, ai cũng có vấn đề Sao lại là tôi, sao phải là tôi? Ai cũng có một câu chuyện gian nan để kể. Ai cũng có vấn đề, không sự nghiệp thì gia đình, không tình cảm thì cũng là mưu sinh, không giấc mơ thì cũng là sự hy sinh không như ý muốn, vv. Ai cũng có vấn đề, dù giàu hay nghèo, dù già hay trẻ, dù thành công hay thất bại. Ai cũng có vấn đề, và vấn để của ai cũng quan trọng nhất đối với họ, có vẻ như nghiệt ngã nhất trong mắt họ, dường như độc nhất vô nhị trên cõi đời này, cứ như vũ trụ chiếu tướng và chĩa mũi dùi vào mặt bạn, vì một lẽ gì đó không biết. Ai cũng có vấn đề, và ai cũng nghĩ như thế cả. Nhưng vấn đề là, ai cũng có vấn đề, và vì bạn luôn zoom in vào vấn đề của chính mình nên nó luôn to vật vã. Nếu zoom out, nhìn vấn đề của mình so với hàng vạn vấn đề khác của thế gian này, có khi ta sẽ chợt nhận ra, chuyện nhà mình nó nhỏ như con thỏ. Tôi nói với một bạn gởi thư về tâm sự nỗi lao đao trong cuộc đời mình, em ạ, em còn có tiền để mua nhà, có mẹ cha để chăm sóc, có bữa cơm trên bàn mỗi ngày để chẳng phải lo toan. Em được học, có bằng cấp, ra đi làm công ty nước ngoài nọ kia. Em còn có lựa chọn, muốn tương lai mình phải thế nọ thế kia, phàn nàn không thích làm cái này không thích phải sống thế kia. Em nghĩ vấn đề của mình quá sức chịu đựng. Em còn định không muốn thức dậy vì vấn đề nơi công sở. Em ạ, chị thì nhìn thấy có rất nhiều em nhỏ không có nước tắm, không có dép mang, không có bữa cơm ra hồn, có đã là may, không có giấc mơ và không biết cuộc đời phía trước sẽ thế nào. Chị đã từng nhìn thấy cánh đồng ni lông nơi cả gia đình túm tụm trong vài mét vuông giữa 4 cây cọc lều, trên là những chiếc túi ni lông bay phấp phới cột vào nhau làm mái. Chị đã từng nhìn thấy những em gái nhỏ tuổi vị thành niên lang thang nơi góc đường xó chợ, bị hãm hiếp đến mang bầu mà vẫn không hiểu tại sao. Còn nhiều nữa, nhiều lắm những câu chuyện, những mảnh đời, những thân phận, những vấn đề đối với chúng ta là quá sức chỉ để chấp nhận nó là có thật, nói chi đến tự mình trải qua. Cho nên, khi ta chỉ biết soi vào nỗi khổ của chính mình, ta nghĩ trời đất thật bất công, cuộc đời thật vô lý, và mọi vấn đề dường như cứ đè ta ra mà phan. Không phải đâu. Zoom out đi bạn ơi. Ai cũng có vấn đề. Và vấn đề của rất rất nhiều người nó nghiệt ngã hơn bạn gấp cả trăm vạn lần. Đừng làm quá! Hãy học cách nhìn mọi vấn đề qua những lăng kính khác nhau. Không cần phải nghĩ về bữa cơm và luôn luôn phải nghĩ về sự tồn tại của bữa cơm tiếp theo là hai lăng kính hoàn toàn khác nhau. Có khi, nhìn bằng lăng kính khác, bạn sẽ thấy vấn đề của mình rất đáng xấu hổ khi phải tung hê về nó. Nếu bạn đang có vấn đề, hãy tham gia hoạt động xã hội, để được nhìn thấy cuộc đời qua những lăng kính khác, để có góc nhìn khác, tư duy khác, sâu rộng hơn, thoáng đãng hơn, bao dung hơn. Đời này, bao giờ mình cũng đang hơn rất nhiều người Bạn có thể kể bất kỳ vấn đề gì mình đang gặp phải, có thể drama hoá nó, với cảm xúc cùng cực nhất của khổ đau, và tôi sẽ luôn tìm ra vô số những thân phận khác đang tuyệt vọng và đớn đau gấp nhiều lần như thế. Dù ta đang ở đâu, đang vướng vào những khó khăn nghiệt ngã thế nào, bạn nên biết rằng còn rất rất nhiều người đang khổ hơn mình lắm. It’s a fact - đó là sự thật, luôn luôn đúng, và luôn luôn có thể chứng minh. So với chuyện của mình, còn rất nhiều chuyện khác khủng khiếp hơn, vật vã hơn, không tin nổi hơn. Và chuyện của mình thật ra không đến nỗi, chẳng có gì ghê gớm hay cùng đường gì lắm đâu. Nhìn rộng ra như thế, bạn sẽ thấy mình đang may mắn hơn rất nhiều người, đang sung sướng hơn bao nhiêu người, đang hạnh phúc hơn rất rất nhiều người khác. Vậy, thì có gì đâu mà phải làm như chết rồi? Nếu mang chuyện nhà mình ra diễn trong cái tâm cảnh cùng cực hơn của họ, chắc họ sẽ phì cười, xời, chuyện tẻo teo vậy mà cũng trưng ra, đúng là nhà giàu đứt tay bằng ăn mày đổ ruột. Cho nên, cứ bình tĩnh thôi, chuyện đâu còn có đó. Chuyện gì cũng có cách giải quyết của nó. Không có gì là quá sức, ghê gớm hay cùng cực gì ở đây hết. Chuyện của mình luôn là chuyện nhỏ, rất nhỏ, cực nhỏ so với hàng vạn mảnh đời ngoài kia nhé mọi người. Có vấn đề thì mình giải quyết. Gặp hẻm cụt này thì mình tìm hẻm thông khác. Cách này không được thì mình tìm cách khác mà thôi. Có vấn đề thì có giải pháp thôi mà. Có gì ghê gớm lắm đâu! Đời này, ai cũng phải tự chịu trách nhiệm cho bản thân Vì muốn và cần được chú ý, con người thường mang chuyện mình ra bù lu bù loa cho thiên hạ đổ vào vỗ về, âu yếm. Maybe bạn diễn giỏi, và thiên hạ đổ vào thật, rồi người an ủi câu này, kẻ còm còm câu nọ. Nhưng cuối cùng, sau tất cả, thì người chịu trách nhiệm giải quyết vẫn cứ là bạn thôi. Không ai trên đời này cứ phải đi vỗ về ai khác mãi đâu. Cũng không ai rảnh để suốt ngày lom khom đi theo mà lo chuyện riêng của bạn. Người ta ai cũng có vấn đề. Người ta ai cũng có vạn thứ phải lo. Nếu họ có thể ghé ngang nói vài câu cảm thông hay chìa một bàn tay vỗ vỗ nhẹ vào vai an ủi, đó cũng chỉ là nhất thời. Rồi họ cũng sẽ quay về nhà họ, lo chuyện của họ, tìm cách xử vấn đề của họ. Không ai, không một ai, kể cả người thân nhất, có thể ở đó 247 để mà mơn trớn vết thương cho bạn. Tự mình hãy học cách băng bó nó, chữa lành nó, chữa hết nó, vì cuộc đời còn nhiều thứ hay ho hơn để khám phá, màu sắc hơn để trải nghiệm, hạnh phúc hơn để tìm về. Thay vì ngồi đó khóc lóc để thiên hạ vỗ về cảm thông, hãy dành thời gian quý báu và hữu hạn đó trên đời để trải nghiệm cuộc sống, để cho đi và giúp đỡ những mảnh đời kém may mắn hơn, để tìm thấy niềm vui và hạnh phúc từ những điều mộc mạc đơn sơ, để nhận ra mỗi ngày được mở mắt đã là một ân huệ trong cuộc đời này. Cuộc đời rất đơn giản, nên hãy sống thật giản đơn để cảm nhận hạnh phúc đơn giản đó. Đừng làm quá. Đừng vì ego cá nhân mà lấy bản thân làm tâm điểm. Đừng chuyện nhỏ xé ra to. Đừng tưởng thế gian chỉ có mình và chuyện nhà mình là trầm trọng nhất. Không có đâu! Nói thật, thì quá xát muối vào vết thương, nhưng sự thật dù có đeo bao bì kiểu gì nó vẫn cứ là sự thật thô ráp như thế đó. Vũ trụ không canh bạn mà quay. Đừng tự mình đứng đó mà giả vờ chóng mặt làm gì. Vũ trụ không canh bạn mà quay đâu nhé.

Rất nhiều bạn ib kể chuyện cuộc đời mình, hầu như na ná giống nhau, em phụ thuộc vào quan hệ và hoàn cảnh cuộc sống phức tạp với bố mẹ, vợ chồng, gia đình, người thân, hoàn cảnh em đặc biệt thế này thế nọ như kia. Cuộc sống không như ý, em luôn là người chịu thiệt thòi và hy sinh cho người khác. Dần dà, em không còn biết mình là ai, đang làm gì, tại sao phải thế, chán nản với sự nhàm chán xảy ra lặp đi lặp lại hàng ngày. Em không được là mình, không được làm những điều mình mong muốn, không biết thoát ra thế nào hay ở lại làm sao. Rồi tương lai của em sẽ đi về đâu? Liệu em có nên tìm cách thoát ra? Hay em đã không còn khả năng để có thể làm lại đời mình khi rủi ro thất bại cao hơn là an phận??? Cách hỏi và câu chuyện có thể khác nhau, ngữ cảnh và chi tiết có thể không giống nhau, nhưng cốt chuyện thường na ná như nhau. Ai đó đóng vai chính, bạn đóng vai phụ, bạn hy sinh và phó thác cho người đó, nhưng bạn lo sợ và không cam tâm, hoặc bạn đã quá mệt mỏi và cạn kiệt với lựa chọn của chính mình. Bạn lo lắng, bồn chồn, hoài nghi, tuyệt vọng. Có điều, bạn không biết, không dám, hay không nỡ dứt ra, vì hệ luỵ của nó có khi còn gia đình, con cái, mặt mày với xã hội, người quen. Rồi người ta sẽ nghĩ mình ra sao, phán xét mình thế nào, đánh giá sự thất bại này của mình làm sao, bàn tán về chuyện drama này cho đến khi nào nữa? Có quá nhiều câu hỏi, quá nhiều ẩn số, biến số, rủi ro, bất định. Có quá nhiều điều không an toàn, không rõ ràng, không dễ dàng, không biết bản thân mình có chịu đựng và xử lý nổi hay không. Hay là…. Hay là thôi mình cứ ở đây, cứ chịu đựng cuộc sống thế này, coi như xí xoá cái mạng này, dù biết nó không giống chơi game, mất một mạng thì hết game, không còn vài mạng nữa để mà làm lại. Cân qua nhắc lại, nửa lạng tám cân, dứt không nỡ, ở không xong, làm sao bây giờ, làm sao mới được? Giờ vầy cho dễ nhe, mình hãy hết sức rõ ràng về từng lựa chọn. Chả có lựa chọn nào nó an toàn, dễ dàng, lợi lạc hơn cả. Được này mất kia là chuyện phải chấp nhận, tính quá bước không qua, tính trước bước không tới âu cũng là chuyện bình thường. Hãy hết sức rõ ràng với bản thân ngay lúc này là, lựa chọn nào cũng không an toàn, lựa chọn nào cũng rủi ro, không có lựa chọn nào là tốt nhất hay hoàn hảo nhất. Đừng phí thời gian đi tìm lựa chọn hoàn hảo nhất. Nó không tồn tại. Và bạn cũng chớ có lăn tăn. OK, giờ mình lại phải hết sức rõ ràng về sự được mất của từng lựa chọn rồi quyết định thôi, đừng đứng giữa ngã ba dòng mà toan tính nữa. Một là, bạn bỏ ngay và bỏ hết mọi sự vẩn vơ đi. Khi đã lựa chọn phó thác và hy sinh, khôn nhờ dại chịu. Mình thôi không lăn tăn nữa, không đứng đồi này mà ngó cỏ đồi kia. Họ biết điều, sống tử tế, nghĩ cho mình được thì mình cám ơn. Bằmg không thì mình cũng ngậm ngùi, im lặng mà chấp nhận, không bù lu bù loa, play victim - chơi trò nạn nhân để làm gì. Lựa chọn phó thác là của bạn, và nó là một canh bạc, con người thay đổi theo thời gian, con người có những ưu tiên khác nhau trong mỗi giai đoạn. Cho nên, khi bạn đã double down - đặt cược hạnh phúc và cuộc sống của mình cho họ thì, con xí ngầu nó đậu ở chỗ nào thì thân phận mình nó rơi chỗ đó. Chấp nhận, nghĩa là chấp nhận hết, chấp nhận tất tần tật, chấp nhận mọi kết quả, hoàn cảnh, tình huống. Khi nào trận này nó vỡ thì tính thêm, tính lại, tính tiếp. Nhưng ngày nào còn chọn game này thì hãy chơi bằng luật của nó, chơi đúng luật, chớ phàn nàn. Ngược lại, nếu bạn không cam tâm, không chấp nhận, không hài lòng, thì tự mình hãy xây dựng hành trình của mình, hành động và làm việc cật lực về lựa chọn của mình, đối diện và chịu trách nhiệm với những thăng trầm của chính mình, không ca cẩm, không oán than, không trách cứ. Again, lựa chọn này là của bạn, vui bạn hưởng, rủi ro bạn chịu, khó khăn bạn phải tự mình tìm cách vượt qua. Nếu đã dám dựa vào chính mình, không phó thác đời này cho ai, thì tự mình phải suy nghĩ, lên kế hoạch, học tập và phát triển bản thân để làm cho được, cho tốt, cho thành công. Mọi sự hỗ trợ, giúp đỡ nếu có chỉ là bonus. Đừng cho là ai đó có trách nhiệm nghĩa vụ gì phải lo cho mình. Không ai trên đời này phải chịu bất kỳ trách nhiệm gì với bạn đâu. Đừng lấy đó để biện minh cho sự không dứt khoát, thiếu cam kết, thiếu quyết tâm của bản thân mình. Khi đã dậm chân xuống đất, tay nắm lấy số phận của chính mình thì, bring it on - đời muốn sao tôi xử hết, sao cũng OK, sao cũng có cách, sao cũng sắp xếp tất. Chỉ có hai lựa chọn đó thôi, game hay không game, tiến hay lùi, phó thác hay chủ động. Đừng cân đong đo đếm nữa. Lựa chọn nào cũng có rủi ro được mất. Mỗi lựa chọn là một hành trình rất khác nhau, phần thưởng cũng khác nhau, nỗi lo cũng khác nhau. Trò nào thì game đó mà thôi, đừng loanh quanh muốn hết thì sẽ có ngày mất hết. Đừng để cho giấc mơ con đè nát cuộc đời con.

Nhiều bạn nhắn tin, nói sao cuộc sống của chị nhiều màu sắc quá, thấy chị đi khắp nơi, làm quá trời thứ, em cứ quẩn quanh với cuộc sống của mình, sự nghiệp không xong, gia đình và quan hệ khi on lúc off, cảm xúc xuống lên không biết đâu mà đỡ. Quan trọng là em không hài lòng với cuộc sống của mình, chẳng thấy mình làm được gì, không có thành tựu gì dù đã ở tuổi U40, U50. Cuộc sống cứ lòng vòng như thế không thể thoát ra, không vui vẻ hạnh phúc chút nào, không tận hưởng đã đời miếng nào, không được sống với mong muốn đam mê của mình ngày nào, không dám đưa ra những quyết định và lựa chọn mà bản thân mình khao khát…. Thật ra, trong đời, tôi gặp không ít người như thế. Đưa ra nhiều quyết định và lựa chọn xoay quanh một ai đó khác, có thể là ba mẹ, có thể là vợ chồng hay một người quan trọng trong đời. Phần lớn, lựa chọn này là canh theo thuyết hy sinh, kiểu tại gia tòng phụ xuất giá tòng phu của văn hoá phong kiến, vì không làm như thế thì có vẻ như bạn đang nổi loạn, không ngoan hiền, không ép mình vào đúng khuôn mẫu của xã hội, và vì thế có nguy cơ sẽ trở thành outsider - kẻ ngoại cuộc, không thể hoà đồng vào đám đông, bị xa lánh và có khi bị ném đá và xua đuổi tinh thần. Gì chớ bị loại ra khỏi đám đông luôn luôn là một nỗi sợ to bự đối với nhiều người, vì con người đã quen sống bầy đàn, đã quen hoà vào đám đông để không bị để ý, bị soi mói, bị chĩa mũi dùi. Cho nên, lựa chọn dễ nhất luôn là lựa chọn sống theo cách đám đông đang sống, hy sinh giấc mơ và sự tự do của chính mình để đổi lấy chút bình yên. Mà, có yên được đâu? Another brick on the wall - Tôi chỉ là một viên gạch nữa trên tường Xã hội đương nhiên là muốn ta như thế, để dễ dàng quản lý, để dễ dàng giữ trật tự. Giai cấp cầm quyền dù ở đâu họ cũng chỉ cần những con cừu, xếp hàng ngay ngắn và be he đồng thanh khi cần, khi được lệnh, khi điều đó nó tốt cho sự lung linh của họ. Sinh ra thì phải lớn lên như thế, đi học thì phải ngồi im như thế, người lớn nói thì phải khoanh tay mà nghe như thế, tới tuổi thì phải dựng vợ gả chồng như thế, phụ nữ thì phải hy sinh như thế, vv. Những qui định do con người đặt ra để quản trị đám đông biến tất cả chúng ta thành một viên gạch nữa trên tường, và họ cũng chỉ muốn và cần bạn đóng trọn vai như thế thôi, nằm im đó, xếp hàng ngay ngắn và ngậm mồm lại. Không ai dạy cho chúng ta biết mình sinh ra và vận hành cho tới giờ cũng chỉ là viên gạch, một viên gạch nữa ở trên tường. Ta nhốt hết khát khao, mong muốn, lưạ chọn của mình lại để thuận theo qui định của thế giới bên ngoài. Ta xếp hàng và nằm đó ở trên tường mà chẳng hiểu tại sao mình ở đó. Và ta bắt đầu suy nghĩ lung tung, tại sao cuộc đời lại đối xử với ta như thế? Tại sao số phận nghiệt ngã với ta như thế? Tại sao ta không được là mình? Tại sao ta không được chạy theo những giấc mơ điên dại của mình? Tại sao ta cứ phải hy sinh vì một ai đó khác để đánh mất cả bản thân mình trong cuộc sinh tồn? Tại sao họ được lựa chọn còn ta thì không? Ta làm như thế vì điều gì, để được gì, có fair không, có nên không, và tương lai của ta sẽ như thế nào? Nếu họ bỏ ta, và rồi họ sẽ bỏ thôi vì mâu thuẫn đã lên đến cổ rồi, liệu ta sẽ sống ra sao, sẽ bắt đầu thế nào khi bỗng dưng trở nên bơ vơ lạc lõng? Bạn nên hiểu rằng, thế giới bên ngoài sẽ luôn như thế, sẽ luôn muốn ép bạn vào chiếc lồng xinh xắn để dễ xử lý, bớt nhức đầu. Người không hiểu ra, sẽ cứ thế mà xếp hàng sống theo, cho đến khi những câu hỏi tại sao làm họ nổ tung não và bắt đầu tìm kiếm một hành trình rất khác. Ai hiểu ra sớm, thì biết rằng bản thân mình có mọi sự tự do và lựa chọn, theo mong muốn và mục đích của bản thân, để sống và làm theo lựa chọn của chính bản thân mình, là mình, chịu trách nhiệm về những lựa chọn của mình, dù tốt hay xấu, thành hay bại, hay hay dở. Nhưng ít ra, bản thân biết rằng mình đang sống, và sự gập ghềnh của cuộc đời cũng chỉ là sắc màu trên những cung đường lựa chọn khác nhau. Are you another brick on the wall? Bạn có phải chỉ là một viên gạch nữa trên tường hay không? Lựa chọn là ở bạn. Nhưng nếu đã hiểu và lựa chọn, thì nên cam chịu, ngậm mồm lại và ngoan ngoãn nằm im, đừng lăn tăn gì nữa hết. Bằng không, thì hãy đưa ra quyết định đừng làm viên gạch nữa, sống theo lựa chọn của chính mình và chịu mọi trách nhiệm về những lựa chọn của bản thân. Vậy thôi! Đừng lăn tăn, đừng đứng núi này trông núi nọ, đừng chọn đằng này mà cứ ngong ngóng đằng kia. Sống vậy khổ lắm, nhé. Tôi không biết mình muốn gì Cuộc đời là những lựa chọn, và ai cũng có thể khi chọn đúng lúc chọn sai. Có sao đâu. Mình là con người mà. To err is human - đã là con người thì phải có lỗi lầm, có sai sót, có phải thánh đâu mà làm gì cũng đúng. Tôi cũng vậy. Bạn cũng vậy. Tuy nhiên, khi biết mình chọn sai thì hoặc là bạn chấp nhận nó rồi ngậm miệng lại không than van vì gì cả, tự mình chịu trách nhiệm về lỗi lầm của mình, tự mình đưa ra quyết định thôi thì hy sinh đời bố rồi cứ thế mà sống, cam chịu và bỏ qua những mong cầu của bản thân, không đổ thừa ai hết và không nghĩ ngợi gì nữa cả. Vậy là xong một đời, và tôi OK với điều đó. Hoặc là, tôi hông OK với cách sinh tồn đó và tôi quyết định thay đổi, rồi tự mình đi mà sửa chữa lỗi lầm đó, tự chịu trách nhiệm không đổ thừa ai, tự viết kế hoạch hành động cho đời mình, tự triển khai và vượt qua mọi gian nan phía trước. Tự mình action, tự mình chịu trách nhiệm, tự mình xử ký mọi vấn đề phát sinh, tự mình xoay sở và có nhờ vả ai thì cũng chỉ là được thì tốt không thì thôi. Cuối cùng, đây là cuộc đời của ai nếu không phải của chính mình? Vậy thì đi than thân trách phận kiểu gì, đi đổ thừa người này kẻ nọ kiểu gì? Nếu bạn còn không biết mình muốn gì, và cho phép mình bị kẹt giữa nhiều mong muốn và lựa chọn, thì đó không phải là lỗi của đời. Đời này lưu manh lắm. Cuộc sống nó vận hành vậy đó. Lựa chọn bày ra trước mắt và rõ ràng thế đó. Rồi bạn chọn đi. Bạn chọn đường nào cũng có cái được cái mất, cái có cái không, cái đẹp cái xấu của nó hết. Chẳng ai trên đời này được cả. Càng không có lựa chọn nào là hoàn hảo cả. Để lên bàn cân mà tự cân. Cân xong, chọn xong thì tự mà biết mình sẽ được gì mất gì, gian nan khó khăn ra sao, rồi thì tự mà giải quyết. Đừng mang cái cảnh tôi không biết không biết phải làm gì cả, ôi giờ thì tôi phải làm sao làm sao ra mà chơi trò nạn nhân. Nếu bạn đang ở đó, thì bạn tự mình đưa mình vào thế kẹt, tự mình ta thán ai oán rồi tự mục xương ra ở đấy chứ chẳng liên quan gì ai cả. I am who I am - Tôi là chính mình Còn ai đủ dũng cảm, đủ trách nhiệm, đủ quyết tâm thì lựa chọn đã đời nhất, đầy nắng gió nhất trong đời luôn luôn là lựa chọn được là chính mình, được sống với con người thật của mình, được làm và chịu trách nhiệm về tất cả những gì mình mong muốn. Khó lắm, vì ai người ta cũng muốn biến mình thành viên gạch cả, nên họ sẽ ra sức để phán xét, ném đá, khẩu nghiệp cho tới khi mình gục ngã thì thôi. Họ làm thế để biện minh cho sự hèn nhất, không dám là mình của họ. Nếu ai đó khác làm được, phải chăng là tôi đang quá yếu kém? Nếu ai đó dám sống là họ, phải chăng là tôi mất hết tất cả mọi lý do để biện minh cho sự loay hoay, quanh quẩn của chính mình? Nội chuyện phải đối diện với người đời không là đã đuối lắm rồi, chưa nói tới việc phải tự mình phát quang, tìm đường cho hành trình của riêng mình nữa. Chọn, là bạn đang rất dũng cảm, vì chẳng gì có sẵn, không có gì dễ dàng trên con đường bạn chọn. Bạn có sẵn sàng chưa? Có đủ kiên nhẫn, đủ sự bao dung, đủ sự bình tĩnh và khả năng để vượt qua hết mọi gian nan phía trước hay chưa? Nếu có, thì chơi thôi, sợ gì. Nếu chưa, thì lo mà đi sắp xếp lại căn bếp nhà mình. Khi có kế hoạch sắp xếp lại mọi thứ trong đời đâu vào đó rồi thì ta bung xoã. Mỗi người sẽ một tình huống, chẳng ai giống ai, chẳng ai học được từ ai. Nhưng khi bạn đã muốn, đã biết cần phải làm gì, sắp xếp ra sao cho phù hợp với hoàn cảnh mình rồi thì mọi thứ còn lại chỉ là action - hành động. Không có gì phải chần chừ loay hoay nữa. Phải dấn thân mới biết được con đường phía trước sẽ mở ra làm sao và có những đèo núi kiểu nào. Tới đâu mình xử tới đó thôi, sợ gì, ăn thua là mình được sống. Chia phe các trạng thái thật ra là chỉ để bạn tự mình tham khảo, tự mình lựa chọn và hài lòng với lựa chọn của chính mình. Đừng lơ ngơ nghĩ hoài, nghĩ hoài, rồi hỏi hết người này đến kẻ nọ vẫn không dám đưa ra lựa chọn. Nếu cứ quẩn quanh giữa dòng như thế, không rõ ràng với lựa chọn đời mình như thế, thì bạn chỉ đang hoang phí chính khả năng, nguồn lực, năng lượng và thời gian của bản thân mình, Thế, thì tự bạn có tội với mình, chẳng ai khác cả. Rồi, suy nghĩ đi rồi hành động. Làm đi, nghĩ hoài!

Ai cũng nghĩ, mình đang bận rộn quá, cuộc sống hãy còn gian nan quá, chí lớn chưa thành, sự nghiệp dở dang, tài khoản chưa đủ tiền, nhà chưa đủ cao, xe chưa đủ lé mắt thiên hạ, tiếng tăm chưa đủ kiêu hùng, vợ chồng con cái tận hưởng chưa tới nóc, giấc mơ sung sướng vẹn toàn hãy còn cách xa, xa lắm…. Mà con người thì vốn ích kỷ, chuyện gì cũng nghĩ cho mình trước. Mình được đã rồi rảnh rỗi mới nghĩ phần thiên hạ. Mình sướng đã rồi hẵng nghĩ tới chúng nó. Mình hưởng đã đời đi rồi từ từ chia vài miếng vương vãi cho người. Thành ra, trong cái tình thế mình còn chưa có được, hưởng xong, đừng ai nói tới chuyện giúp đỡ người này, hỗ trợ người nọ, tử tế với đời và sống đẹp với cộng đồng. Nhưng đó, thật ra chỉ là thứ lý do lý trấu nửa vời mà bạn đang vay mượn để biện hộ cho sự ích kỷ của chính mình. Nếu nói về sự thiếu thốn, sự chưa hài lòng, mong cầu chưa thoả mãn, miền mơ ước chưa chạm vào thì có mà kể tới mấy vạn năm nữa vẫn kể chưa xong hết. Phàm đã là người, chẳng ai được hết mất hết, chẳng ai muốn gì có đó, chẳng ai mơ gì được nấy, chẳng ai gom hết phần mình rồi mới nghĩ chuyện nhà người. Đời này, có đến sẽ có đi, có được sẽ có mất, có lên sẽ có xuống, có cho sẽ có nhận, đừng lưu manh với người mà mong đời trả nghĩa cử đẹp cho. Cho nên, có khi bạn đừng dừng lại nơi này mà tính toán thiệt hơn, lo lắng về chuyện mình sống đẹp thì có được gì không, mình tử tế thì có lợi chỗ nào, mình cho đi thì bao giờ nhận lại. Khi bạn đã bắt đầu tính toán với đất trời, thì vũ trụ sẽ mở bàn cờ ra mà tính cho đến khi bạn bạc đầu, gục ngã. Có những lúc, bạn ngỡ mình lưu manh thắng số, tính hẫng tay trên vài người, tính trên cơ mấy game, tính qua mặt đời mấy cuộc, và bạn vênh vênh tự đắc, tao mạnh! Ừ, thì cho là vậy đi, bạn đạp vào vài người trên đường đi lên, rồi để coi đứa nào sẽ đỡ bạn ở trên đường đi xuống. Đừng tưởng có tiền thì có thể mua thần bán thánh, mua lấy vận may và chèo kéo sự hơn thua. Vận đời nó vận hành đúng kiểu boomerang, quăng ra rồi nó sẽ quay về, gieo gì gặt nấy, what goes around comes around - quật đời game nào rồi thì sẽ nhận lại hậu quả không những y chang mà còn gấp vạn lần. Lưới trời lồng lộng nào ai chạy thoát được đâu. Cũng có người, co rút lại tính cho cái thân mình trước, mặc kệ đời, mặc kệ người, mặc kệ họ ra sao thì ra, lo cho mình trước đã. Vậy, nhưng lại muốn cả vũ trụ mở lòng ra, vô điều kiện và sẵn sàng giúp họ, đùa hết phần hơn về phía họ, ưu tiên hết lợi ích về cho họ, vv. Ở đâu ra vậy mấy người? Đời này đâu có rảnh. Bạn không giúp ai thì yêu cầu ai giúp mình? Bạn không cho đi thì ở đâu ra mà có người cho lại? Không ai trên đời này phải chịu chút trách nhiệm nào về bạn, không giúp bạn là đương nhiên vì bạn chẳng có liên quan gì tới người ta. Có chăng, thì vài người trong gia đình bạn, với tình yêu thương vô điều kiện, mới đi cung phụng cho cái sự đòi hỏi một chiều đó của bạn mà thôi. Không ai khác rảnh, nhé! Cho nên, với mình, chuyện sống sao cho đàng hoàng, coi được, có sau có trước, sống cho cái nết được người ta thương mới là chuyện nền tảng. Không có gì ghê gớm, vĩ đại, wow wow gì ở đây. Đã là con người thì cơ bản nhất, ít ra, chuyện nhỏ nhất cần làm được là sống đẹp. Không ai thấy mình tào lao mà đi mở lòng giúp mình hết á. Không ai thấy mình lưu manh mà đem lòng thương yêu và giúp đỡ vô điều kiện. Đời này, càng không có ai ngu mà đi cung phụng cho cái sự kích kỷ của người khác. Hoặc là quan hệ theo đúng kiểu giao dịch, đúng giá trả tiền. Hai là người ta tính mãi không ra cái giá của sự không giới hạn, của vĩnh hằng, của vô tận…. Khi đó, không ai đòi cũng có người trả, không ai kêu người ta vẫn làm, không cần hô hào truyền động lực gì người ta vẫn giúp. Người ta giúp vì bản thân họ muốn làm, không liên quan gì tới trò mèo nào của ai. Bỏ đi! Thôi đừng ngồi đó tính toán nữa chi. Hãy bắt đầu từ việc nhỏ nhất, cơ bản nhất mà một con người nên làm, sống tốt và sống đẹp. Nhưng mà…, nhiều người nhưng mà lắm, vì ai cũng muốn thấy người khác làm trước, hy sinh trước, thấy người khác làm xong có được lợi lạc trước, không bị mất đi hay lỗ thứ gì cho an toàn, chắc chắn rồi mới xông vào. Khi bạn “nhưng mà” là bạn đã gieo quẻ tính rồi, thì trời đất sẽ chơi kiểu khác. Còn những người sống đẹp vô điều kiện, họ chỉ làm thế vì họ thật sự tin vào qui luật của vũ trụ, tin vào sự tốt đẹp còn hiện hữu trong đời, họ vui vẻ hạnh phúc khi tạo ra giá trị mỗi ngày, họ làm tất cả chẳng vì điều gì cả. Vì họ như thế, cho nên họ dấn thân âm thầm, làm việc không màng, chẳng bao giờ ngẩng đầu lên đòi hào quang hay sự biết ơn. Vì họ chỉ làm thôi, không cần PR, đánh bóng tên tuổi bằng ánh sáng giả tạo của hào quang, nên họ trở nên phi thường, vĩ đại trong mắt những người đã học được bài học biết ơn như tôi. Bạn hỏi, có những con người như vậy hay không, vì bạn chẳng bao giờ nhìn thấy. Dạ thưa, trong cuộc đời mình, tôi gặp không biết bao nhiêu người như thế. Với tôi, họ mới là người tôi ngưỡng mộ nhất, yêu thương nhất, mong muốn được làm gì đó để tạo thêm giá trị cho họ nhất, vì họ chẳng bao giờ yêu cầu hay mong cầu…. Trong team thư viện ước mơ chẳng hạn, có một ban quản trị tự nguyện, ngày ngày phải lo chuyện cơm áo gạo tiền cho doanh nghiệp mình, nhưng thư viện sáng tạo thì vẫn mở ào ào ở khắp miền tổ quốc. Họ được gì từ dự án? Không chút lợi lộc nào ngoài thêm việc, mất thời gian, lại còn hao hụt tài chính cá nhân, khi 90% phần chìm của tảng băng trôi, mọi hoạt động nền tảng chuẩn bị cho 1 thư viện khai trương nó khủng khiếp hơn là bạn tưởng. Nào là liên hệ sở giáo dục làm việc, nào là đi khảo sát thực tế mất bao nhiêu là thời gian, đường xá gian nan, khảo sát 10 có khi chỉ tài trợ được 5 theo tiêu chí nghiêm ngặt của dự án để đảm bảo tính bền vững. Những ngày khảo sát gian nan thế, vừa ra sức vừa bỏ tiền, vừa cam kết về mặt thời gian, doanh nghiệp thì vẫn cứ phải lao tâm vận hành, ai cám ơn và vinh danh họ? Và họ làm tất cả những việc đó vì cái gì? Họ được lợi gì đâu ngoài chuyện rước thêm cái mệt vào thân? Vậy, mà team vẫn cứ làm, vẫn cứ thầm lặng hàng ngày, để thư viện lại mở ra, những ước mơ nhỏ bé của các con lại được gieo hạt, thắng sáng và chắp cánh. Tôi ngưỡng mộ họ, những người hùng thầm lặng. Cám ơn Nhung, Huệ Anh, Hiên, Thu Trang, Trang Võ, thầy Thiên, Phú. Dù không ai biết đằng sau mỗi buổi khai trương là biết bao nhiêu công sức đổ vào, cô đều hiểu cả, biết cả, rất thương yêu, ngưỡng mộ, và biết ơn các em. Bên cạnh đó, có rất nhiều bạn trẻ tình nguyện viên đã đồng hành, đóng góp thầm lặng và nhiệt huyết cho dự án. Nếu hỏi các bạn có gì trong tay chưa mà nhiệt tình cho đi như thế, câu trả lời là bản thân các bạn vẫn đang từng ngày phải cố gắng xây dựng sự nghiệp, sự ổn định tài chính, theo đuổi giấc mơ và hành trình của riêng mình. Nhưng sống đẹp đâu cần phải đợi chờ, đâu cần phải biện hộ là tôi chưa đủ nên chưa ai được đủ. Hành trình thư viện ước mơ, với tôi, thật ra là hành trình giúp các bạn mở ra những tư duy mới, những quan hệ mới, những kết nối mới cực kỳ quan trọng cho sự thành công của các bạn sau này. Quan trọng hơn, đây là hành trình tôi đi tìm tôi, nhìn vào khó khăn của người khác để bản thân mình thấy đủ, nhìn vào sự cố gắng của người khác để tìm thấy động lực bản thân, nhìn vào trái tim trong trẻo của người khác để dũng cảm hơn khi sống thật với chính mình. Không ai vinh danh, nhưng trời đất khắc ghi. Không ai rọi đèn sân khấu vào nhưng sân khấu trước giờ vốn đã là của bạn. Nhớ ai sẽ cám ơn người đó, cám ơn Giao, Hồng Vũ, Kim Thi, Nhã Trân, Nhi Đoàn, Hạnh Nguyên, Anna, Ly Na, Erica Lương, Trang Nguyễn, Minh Huy, Trung Hậu, Hồng Nhung, Huệ Nghiêm, Trang Alang, Thanh Thảo, Thảo Nhi, Nguyễn Thuý, Minh Nghi, Minh Châu, Chu Quỳnh…. Trên hành trình xông xáo của team thư viện ước mơ khắp các miền tổ quốc, có lẽ biết ơn sâu sắc và ngưỡng mộ tinh thần cho đi nhất còn phải kể đến team PVC Bạch Mã, đội xe bán tải của những thành viên cũng giống như thư viện ước mơ, ngày ngày lo việc nhà, tới chuyến lại bỏ hết xuống mà lên đường, nhiệt tình tổ chức, hỗ trợ, đưa chúng tôi đến những vùng khó tiếp cận nhất trên những lưng chừng núi. Họ được gì, ngoài việc phải bỏ ra thời gian quý báu của mình thay vì mưu sinh thì đi làm chuyện cộng đồng, góp xe mình vào, góp sức mình chung, và góp cả toàn bộ chi phí vận chuyển, sinh hoạt, và cả thực phẩm, quà tặng cho những trường thiếu thốn. Họ được gì ư? Chẳng được gì ngoài lòng biết ơn mênh mông và sự ngưỡng mộ vô giới hạn của chính tôi. Điều đó thì mang ra đổi chác gì được đâu, khi tôi cũng chỉ là một linh hồn nhỏ nhoi và vô danh trong vũ trụ này. Xin được cúi đầu cám ơn đội Bạch Mã. Xin cầu nguyện cho vũ trụ này sẽ mang nhiều duyên lành đến với mọi thành viên. Trên hành trình xây dựng dự án Thư viện ước mơ, đã có không biết bao nhiêu nhà tài trợ cá nhân, tổ chức đã và đang cùng đồng hành. Tôi không thể kể ra hết ở đây nhưng xin một lần nữa cúi đầu cám ơn tất cả mọi người, cám ơn tấm lòng phụng sự cộng đồng, cám ơn sự cho đi vô điều kiện và niềm tin mà mọi người đã dành cho dự án. Cám ơn những nhân vật thầm lặng đã sử dụng truyền thông để giúp lan toả tinh thần dự án trong suốt chuyến Hà Giang lần này. Cám ơn Trung Nghĩa, hoa hậu Nông Thuý Hằng, Á hậu Hoa Đan, đạo diễn Nguyễn Nam và team Shark Tank, Nhật Vũ và team Phúc Tea. Còn phải chờ bao lâu nữa mới có thể sống đẹp, chắc các bạn nên hỏi họ, vì họ chính là những bằng chứng sống động nhất về sống đẹp, ngay cả khi chưa có gì, chưa đủ hết, chưa nhận lại gì từ những sự cho đi. Họ chỉ thế thôi, vì đó là điều cơ bản nhất, quan trọng nhất, giá trị nhất của một đời người. Chờ ư? Ai chờ cứ chờ, cho đến khi đời rồi khô quắt queo trên những năm tháng đã phai. Bằng không, thì ai chờ làm gì, muốn sống đẹp thì cứ bắt đầu từ hôm nay mà sống, có điều kiệm gì đâu mà phải chờ, có lý do gì đâu mà phải chần chừ, suy đi tính tới. Chỉ là bước thêm một bước, hành động, dấn thân, dù bản thân đang ở trạng thái cuộc sống thế nào. Lựa chọn của chính mình, lựa chọn sống đẹp mới là quan trọng.

Con người chúng ta từ khi sinh ra đến nay trải qua không biết bao nhiêu là chuyện, xấu có tốt có, hay có dở có, thành công có thất bại có…. Có rất nhiều câu hỏi chưa được hỏi, có nhiều câu hỏi ta tự hỏi mình, có câu hỏi tìm ra câu trả lời, nhưng cũng có rất nhiều câu hỏi chắc chắn là cho tới ngày hôm nay, dù bạn bao nhiêu tuổi và trải qua hành trình như thế nào rồi, câu trả lời vẫn đang lơ lửng. Chẳng ai trên đời này tìm ra hết câu trả lời cho tất cả mọi câu hỏi. Cũng có khi, có nhiều câu hỏi không cần đáp án, chỉ cần sự lặng im hay thoáng mỉm cười khi ta chợt nhận ra. Có nhiều câu hỏi, không phải hỏi xong là có câu trả lời. Câu hỏi chỉ là điểm khởi đầu, kích hoạt một hành trình đi tìm kiếm câu trả lời cho bản thân. Những câu hỏi dạng tôi là ai, tôi đến trần gian để làm gì, giá trị tôi mang lại cho thế giới này là gì, vv, là những câu hỏi khó, cần cả một quá trình để tìm ra câu trả lời. Có những câu trả lời, tìm vài ba tháng thì hiểu ra. Có những câu trả lời, vài ba năm vẫn treo tròng trành trong tim. Có câu trả lời, tìm cả đời chưa thấy. Ai cũng có những câu hỏi, nhưng nếu chỉ được hỏi Thượng Đế một câu, quan trọng nhất đối với bạn trong cuộc đời này, trong hành trình nhân gian này, và chỉ được một câu hỏi thôi, thì bạn sẽ hỏi gì? Cuối cùng, điều gì là quan trọng nhất đối với bạn? Cuối cùng, điều gì sẽ là chìa khoá mở mọi nút thắt trong con người bạn? Cuối cùng, điều gì sẽ giúp bạn tìm thấy niềm vui và hạnh phúc trong cuộc sống này? Và nếu được gặp và hỏi Thượng Đế một câu, đó sẽ là câu hỏi gì? Khi bạn tìm ra câu hỏi, có khi đó chính là khởi đầu cho một hành trình mới. Không biết phải hỏi gì Sẽ có nhiều người thật ra không biết phải hỏi gì, vì hỏi chuyện thường tình quá thì nó uổng cái cơ hội to bự. Nhưng để hỏi chuyện quan trọng, giá trị, xứng tầm thế kỷ kia thì chưa nghĩ ra, vì bản thân chưa bao giờ nghĩ mình cần phải nghĩ, về một mục đích sống nào khác cao hơn, lớn hơn những hoạt động hàng ngày. Mình sinh ra, mình hoà nhập vào dòng đời, mình thức dậy mỗi sáng và làm những gì đời muốn mình làm, rồi đi ngủ. Cứ như thế, cuộc sống là sự lặp lại của những hoạt động do thế giới bên ngoài qui định. Bản thân ta cũng không biết tại sao mình lại sinh ra, tại sao phải đi làm những chuyện như này, sống cuộc đời như này, ngày lại ngày qua cho tới khi nhắm mắt. Có khi, đó là số phận? Có khi, nó là vậy đó và mình cứ trôi xuôi, nghĩ làm chi cho mệt cái đầu? Khi không biết phải hỏi gì, có khi người ta chấp nhận tất cả không cần hỏi, có khi không dám hỏi vì sợ câu hỏi của mình không có tầm, có khi không buồn hỏi vì không biết phải làm gì với câu trả lời, có khi kệ, có câu hỏi nhưng đời này coi như bỏ qua, không cần quan tâm nữa…. Dù lý do là gì, không hỏi nghĩa là chưa đủ quan tâm đến bản thân, chưa đủ quan tâm đến mục đích vì sao bạn sinh ra và tồn tại trong cuộc đời này, chưa có ý định đi tìm sứ mệnh cuộc đời, chỉ dạo chơi một quãng trần thế rồi ra sao thì ra không muốn nghĩ. Đã không hỏi thì thôi vậy, là lựa chọn của chính mình, nhưng không hỏi thì cũng đừng bao giờ lăn tăn chuyện vì sao…. Hỏi chuyện hơn thua Chắc sẽ rất nhiều người hỏi chuyện thành bại, hơn thua, có không, được mất. Con người, từ khi sinh ra, đã quận vào chiếc vòng lặp của tham sân si, của hỷ nộ ái ố, của sự ích kỷ, ngã mạn, của những drama ai oán non-stop về cuộc đời và số phận mà vũ trụ ấn vào mình. Tại sao lại là tôi? Tại sao phải là tôi? Tại sao không là họ? Tại sao tôi không được ưu ái hơn? Tại sao tôi phải cố gắng hơn? Tại sao tôi phải cực khổ, gian nan hơn? Tại sao tôi không được ban cho một vì sao may mắn? Câu hỏi dạng này thì muôn hình vạn trạng, đủ loại sắc màu, không đầu đuôi và chẳng biết đường nào mà lần, không biết đâu mà đỡ. Nhiều khi hỏi không phải là để hỏi, mà là để than thân trách phận, buồn người sầu đời, đổ thừa cho Hỏi để đi tìm Có người thì, biết mình muốn hỏi gì, rất rõ thứ mình cần tìm, và cũng biết hỏi vậy thôi chớ câu trả lời là do chính bản thân tìm ra, ngộ thấy. Cho nên, hỏi là vì có cơ hội hỏi, vì có cơ hội được lắng nghe, vì mỗi lần đặt lại câu hỏi là một lần tiến gần hơn đến nơi tìm thấy. Nếu Thượng Đế có trả lời đi chăng nữa, thì đó cũng là một góc nhìn. Còn bản thân mình thì, vẫn phải thu thập thêm dữ liệu, thông tin, tự phân tích, tự đưa ra quyết định, lựa chọn, và chịu hoàn toàn trách nhiệm về điều đó. Thượng Đế giả dụ có trả lời, và mình lỡ có nghe theo, làm vậy, thì cuối cùng cũng không trách ổng. Ai đưa ra lời khuyên chẳng thế, cũng đứng trên quan điểm và góc nhìn của người ta. Còn chuyện mình thấy sao, có xài một phần hay xài hết lời khuyên đó hay không thì lại là chuyện của mình, đâu liên quan gì tới ai hay bất kỳ điều gì khác. Có điều mình chịu khó hỏi, chịu khó nghe, chịu khó tự phân tích và đưa ra chính kiến có khi là cách hay để mình chạm vào sự thật. Đời này, có đặt câu hỏi thì sẽ có cách tìm thấy câu trả lời, có gõ thì cửa mới mở, có hành động ắt sẽ có kết quả, còn chậm nhanh thì tuỳ thuộc vào cách ăn ở và sự chân thành của chính mình, không dựa vào ai khác được. Vậy thì, nhiều khi chắc cũng không cần phải chờ tới khi được hỏi Thượng Đế, tự mình hỏi mình cho nó vừa dễ vừa nhanh. Lỡ ở trển bận quá có delay, thì nhiều khi mình cũng tự xử xong rồi, vui vẻ hạnh phúc tự thân không chờ đến ngày được hỏi. Nói chung là, muốn hỏi câu gì thật ra nên nghĩ, vì nó là câu hỏi quan trọng trong đời. Xong, có khi cứ bắt đầu hỏi chính bản thân mình, trong khi chờ thiên cơ đáp xuống. Mà nếu được hỏi Thượng Đế một câu hỏi, bạn sẽ hỏi gì?

Tết gặp đứa em từ xa về, chuyện xa chuyện gần rồi cũng tới chuyện riêng. Bạn đổi việc cũng gần 1 năm, từ tập đoàn này sang tập đoàn khác, và chẳng may gặp phải một người sếp sử dụng vũ khí là fear - nỗi sợ hãi để trị vì. Người lãnh đạo kiểu này, họ liên tục tấn công và thao túng tâm lý, xúc phạm cấp dưới, luôn làm cho người khác cảm thấy họ đần, không đủ giỏi, không làm tốt, hoàn toàn không xứng đáng với vị trị họ đang nắm giữ, không biết bản thân đang làm gì, vv. Bằng cách này, ý định của họ là làm cho bạn luôn cảm thấy không an toàn và vì vậy không thể không cố gắng hơn nữa, hơn nữa, bất chấp mọi giới hạn trong cuộc sống. Thật ra, ý định đẩy ai đó vượt qua giới hạn không xấu, nhưng cách thao túng tâm lý kiểu đẩy người ta vào con đường hốt hoảng, sợ hãi, trở mặt với nhau, hành hạ tinh thần bản thân và người khác là một cách làm cực kỳ vô nhân tính. Rất không may, đây không phải là lần duy nhất tôi nghe về tình huống tương tự. Một người bạn thân người Úc của tôi vì rơi vào tình trạng tương tự mà cuối cùng phải nghỉ việc vì không thể chịu nổi nữa. Bản thân tôi đã từng chứng kiến live một quả sếp y chang như thế trong những năm còn đi làm thuê tại Sydney. Anh bạn tôi kể lại, mỗi lần họp ban giám đốc là một sự kiện kinh khủng nhất trong lịch sử đi làm của anh. Bước vào cuộc họp, dù đã chuẩn bị dữ liệu số má ghê lắm nhưng chưa kịp mở miệng, chưa kip nói hết 1 slide là đã bị chửi bới lăng mạ các kiểu. Sếp trên lăng mạ cấp dưới, cấp dưới lăng mạ lẫn nhau. Phòng họp như cái chợ cá để người ta xả hết ngôn ngữ và thái độ đen đúa nhất ra. Ai cũng cắn răng chịu đựng mấy tiếng đồng hồ mỗi lần họp, và lần nào cũng thế. Anh bị sốc toàn tập khi tiếp xúc với văn hoá quản trị như vậy, chủ yếu là đến từ người sếp lớn nhất. Văn hoá là do sếp tạo ra thôi mà. Anh nói, người ta gồng mình lên, lăn ra chịu đựng vì sợ mất chức, mất việc, mất mớ lương cao, chứ ai đi làm mà chịu đựng nổi môi trường như vậy. Cuối cùng, chịu không nổi nữa, vì từ khi đi làm cho tập đoàn này anh vướng bệnh mất ngủ, lo âu, và rối loạn tiêu hoá. Sau một thời gian chịu đựng, anh nghỉ việc. Trường hợp tôi trực tiếp chứng kiến ở Sydney thì thật dã man. Số là công ty M&A, và sếp mới, hay bên mua yêu cầu họp toàn bộ ban giám đốc. Buổi họp xếp bàn hình chữ U, tất cả đều đối mặt với nhau. Buổi họp vừa bắt đầu, tên sếp mới lôi ngay 1 anh giám đốc vùng ra xử thị uy, cũng đúng bài hạ thấp, lăng nhục, sỉ vả, xúc phạm bằng những lời lẽ khó nghe nhất. Hắn làm vậy, thật ra là để lăng mạ cả dàn lãnh đạo, đẩy họ vào tâm lý hoảng loạn, sợ hãi, đấu tố lẫn nhau, quay xe để sống còn. Ai lên tiếng bênh vực anh giám đốc vùng cũng bị quát phải câm mồm, và cứ thế hắn nhục mạ anh, cho đến khi người đàn ông cao to kia giận và uất ức tới mức phải chạy vào nhà vệ sinh để ói. Trong cuộc đời đi làm, tôi chưa thấy cách tiếp cận nào dã man đến thế. Là quan sát viên của ông chủ tịch, tôi rời cuộc họp và nhắn ông, nếu muốn đuổi thì bên mua chỉ cần gọi họ lên và tìm ra 1001 cách để cho họ nghỉ việc, không nên chơi trò dã man, vô nhân đạo như thế với con người. Sau đó cà phê với anh giám đốc vùng, nghe anh kể lại chuyện bản thân đã nôn thốc nôn tháo trong phòng vệ sinh như thế nào vì quá uất ức trước trò mạt sát dã man. Đây là lần đầu tiên gặp chuyện như vậy trong đời, anh đã hoàn toàn bất lực, không có chút chuẩn bị nào cho một tình huống khủng khiếp đến không tưởng tượng nổi. 3 câu chuyện, 3 ngữ cảnh và quốc gia khác nhau, nhưng cách hành xử chỉ là 1, rule by fear - trị vì bằng nỗi sợ hãi. Văn hoá khốc liệt đó tưởng như chuyện thần thoại vậy mà đến giờ nó vẫn còn tồn tại. Sợ thật! Và đứa em ngồi trước mặt mình lại đang phải cố gắng tồn tại trong môi trường như thế. Em nói, họ làm mọi thứ trở nên hỗn loạn, nhất là tâm lý của mình, khiến mình không còn biết bản thân là ai, luôn nghi ngờ chính mình, luôn trong tâm trạng sợ hãi là mình làm chưa đủ, chưa tới, chưa đạt yêu cầu và đang là mắt xích yếu nhất của tổ chức. Môi trường cực kỳ toxic. Và khi ta không đủ sáng suốt, không đủ bình tĩnh để nhìn cho thật rõ, để cho mình xà quần trong đó một hồi thì bản thân cũng trở thành phiên bản toxic để sống còn với cái vũng lầy toxic đó. Is it worth it? Có đáng không? Câu hỏi này chỉ có người trong cuộc mới có thể tìm được câu trả lời cho chính bản thân mình. Nếu bạn nghĩ mình cần chịu đựng nó vì tiền bạc, địa vị, vì sợ mất job, hay vì bất kỳ điều gì khác thì bạn rơi vào mode hy sinh, trả giá và đánh đổi. Đó là lựa chọn của bạn. Còn nếu sức khoẻ tinh thần quan trọng hơn, làm người và hạnh phúc quan trọng hơn thì có lẽ lựa chọn đã khác. Có lẽ, cũng có người thích môi trường như thế, vì nó hợp với cách sống toxic của họ. Who knows? Ai mà biết được? Nếu môi trường như thế còn tồn tại, thì đương nhiên nó phải có follower, có người chấp nhận, có người chịu đựng chứ. Câu hỏi là, bạn chấp nhận và đánh đổi dignity - nhân phẩm, lòng tự trọng của một con người với giá nào. Họ, người thao túng, sẽ ra giá, và sẽ tăng giá theo khả năng chịu đựng của bạn. Còn bạn, sẽ tự mình trả giá với bản thân rằng, level xúc phạm kia để đổi lấy lợi ích này là fair - công bằng hay không. Ngày nào bạn còn cảm thấy công bằng, nghĩa là bạn mua bán lòng tự trọng để đánh đổi lợi ích cá nhân, và thấy OK với chuyện mua bán đó, thì ngày đó bạn sẽ vẫn chọn bám trụ. Ngày nào bạn thấy nó hết fair, nghĩa là xúc phạm vậy hơi quá so với cái thứ tôi nhận lại được, thì bạn đi tìm cái chợ khác, cơ hội mua bán khác. Ngày nào bạn cảm thấy mình còn có thể thay đổi môi trường này, con người toxic kia, vì thật ra họ mới chính là nguyên nhân chính gây ra sự hỗn loạn, thì bạn còn ở đó và đấu tranh cho một văn hoá khác. Ai thắng ai thua thì chẳng ai lường trước được. Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời. Thật ra thì, những con người có lối lãnh đạo rule by fear như thế họ đều có vấn đề về tâm lý. Đâu đó trong quá khứ, họ đã từng bị ngược đãi, nên vô thức lặp lại quá khứ ấy, chỉ là thay đổi vai diễn của mình thành kẻ hành hạ người khác. Có khi, họ cũng là nạn nhân của sự tự ti, sợ hãi chính sự thấp kém của mình, nên xù lông lên trở thành kẻ gây hại. Cũng có người vì những biến cố nào đó trong đời đã trở thành kẻ vô cảm, nên không còn chút nhân tính trong hành vi. Dù là gì, họ thật đáng thương, vì biểu hiện bề mặt của họ chỉ là sự trình diễn rất rõ ràng về nỗi đau của chính họ. Khi nhìn sâu vào căn nguyên, ta có thể nhận ra như vậy, nhưng chấp nhận hay không thì lại là lựa chọn của ta. Không phải ai cũng đủ vững vàng để xử lý hay chấp nhận được những con người như thế. Và khi những con người như vậy, hay môi trường liên quan ảnh hưởng đến giá trị và mục đích sống của mình, có khi mình nên nghĩ lại. Cuối cùng, chúng ta sinh ra và sống để làm gì? Để chịu đựng sự nhục mạ sao? Để rối loạn tinh thần vì miếng ăn manh áo hay sao? Để đánh đổi quyền con người lấy tiền bạc, vật chất, địa vị và quyền lực ảo hay sao? Tôi không biết, vì đây là cách sống và lựa chọn của mỗi người. Và thật ra không ai khuyên được ai phải làm gì, vì quyết định này liên quan đến chiếc la bàn giá trị sống của mỗi người, hoàn cảnh và sức chịu đựng của mỗi người. Có người chạy vào nhà vệ sinh ói vì uất ức, cũng có người lặng im, cười nhạt rồi bước qua. Dù là gì, miễn bạn OK với nó là được. Còn nếu bạn đang rơi vào sự cùng cực, vật vã, rối loạn, trầm cảm, vv thì có khi nên suy nghĩ lại. Công việc thôi mà, có cần phải đánh đổi tất cả niềm vui và hạnh phúc trong đời cho nó hay không?

Đời này, mình cần phải đối diện với một chuyện hết sức hiển nhiên là You can’t be everything to everyone - Không có cách nào đáp ứng hết mọi kỳ vọng của tất cả mọi người. Không thể vừa làm con ngoan trò giỏi, lại vừa dấn thân sáng tạo, lại vừa trải nghiệm phong phú & đa dạng, biết thông cảm và thấu hiểu tất cả mọi người, vv. Ai trong chúng ta cũng có điểm mạnh điểm yếu, có cái giỏi cái không, có thứ làm như chơi nhưng vẫn xuất sắc và có những thứ làm phát khùng vẫn không ra gì. Làm gì có con người hoàn hảo. Làm gì có đứa con đứa cháu hoàn hảo. Làm gì có người yêu, vợ chồng, cha mẹ, cháu chắt hoàn hảo. Làm gì có bạn bè, đối tác hoàn hảo. Ai rồi cũng được cái này mất cái kia, tốt chỗ này tệ chỗ kia. Cho nên, đừng cố gắng, đừng nghe theo lời người khác mà ép bản thân phải đóng đủ mọi vai hoàn hảo cho tất cả mọi người. Làm vậy, bạn chỉ đang ngược đãi bản thân mình, tự đẩy mình vô thế bị stress, sợ hãi và cảm thấy bản thân luôn thất bại vì không đáp ứng được hết và tốt nhất kỳ vọng của tất cả mọi người. Sorry nha, người ta có hoàn hảo đâu mà đi kỳ vọng người khác phải hoàn hảo. Chừng nào họ làm được đi rồi nói. Và ai kỳ vọng là vấn đề của người ta, đâu phải vấn đề của mình đâu mà mình phải lao ra gánh vác làm gì. Mỗi người một hành trình, mỗi người một ước vọng và hoài bão khác nhau. Không ai có quyền kỳ vọng hay kỳ vọng thay cho ai cả. Cho nên, nếu bạn đang bị gài vô thế phải là everything to everyone - hình mẫu hoàn hảo trong mắt tất cả mọi người thì tới đoạn này bạn nên xả vai đi, đừng cố nữa, mệt lắm. Không ai làm nổi và làm được chuyện này đâu. Hoặc có khi ai đó có thể gồng gánh nổi trong một khoản thời gian, rồi cũng đến lúc mệt mỏi, cạn kiệt, và suy sụp mà thôi. Mà khi đã suy sụp thì chìm lỉm vào vũng lầy tinh thần tiêu cực, không làm gì nổi và cũng không dễ dàng thoát ra cho được. Chị vậy cho mệt. Sống theo triết lý wabi-sabi đi - cái gì cũng có điểm khiếm khuyết và không hoàn hảo của nó. Con người cũng vậy. Đừng gồng nữa. Đừng cố nữa. Relax! Hiểu và chấp nhận rằng, đời này không ai hoàn hảo Ở đây có ba sự hiểu mà bạn cần thông suốt với bản thân mình. Một là bạn hoàn toàn không hoàn hảo, không có cách nào hoàn hảo và cũng không có ý định đi nhào nặn, xây dựng mình thành một hình ảnh con người hoàn hảo. Chuyện này bạn cần dũng cảm tuyên bố với thế giới, thoải mái show ra cho thế giới, học được cách tự cười vào điểm yếu của chính bản thân mình, vì nó bình thường mà, ai cũng vậy mà, có gì phải giấu. Khi tự mình dám nhìn thẳng vào và cảm thấy hết sức chill với sự không hoàn hảo của chính mình, bạn tự do trong tâm trí. Khi đã hiểu và đối diện với chuyện bản thân mình không hoàn hảo, thì tiếp đến là đừng có đi kỳ vọng người khác phải hoàn hảo. Mình làm không được mà đi expect người ta, vô lý. Người ta đương nhiên là không hoàn hảo. Người ta có thế mạnh và điểm yếu của người ta, và cách hay nhất để sống chung được, cộng tác được với bất kỳ ai là chấp nhận con người thật của họ. Nhìn vào điểm mạnh của người ta mà cộng tác. Nhìn vào điểm yếu của người ta để đừng bắt họ phải làm những thứ mà họ chắc chắn sẽ thất bại khi triển khai. Vận dụng được, đặt để được thế mạnh của nhau vào trong bất kỳ công việc hay dự án nào, thế nào mà chẳng thành công. Còn hơn ngồi đó dằn vặt điểm yếu của nhau, xong phán xét hành hạ nhau rồi cả đám lăn ra mà trầm cảm. OK, mình không kỳ vọng mình, mình không kỳ vọng ai, thì cuối cùng cũng đừng cho phép ai kỳ vọng mình. Chuyện ai người đó làm, đời ai người đó kỳ vọng. Nếu họ rảnh quá thì họ nên quay về kỳ vọng bản thân họ đi, đừng có mang cái gùi kỳ vọng đó thảy qua nhà mình, rồi ngồi hóng xem mình làm tới đâu, rồi phán xét chuyện mình làm được không, lời vào tiếng ra chuyện không liên quan tới họ. Ai đang bị kỳ vọng đến mệt mỏi thật ra là vì bạn đang cho phép người khác kỳ vọng, đang cố gắng đáp ứng nhu cầu kỳ vọng của họ, và đang tự dân vặt bản thân vì không đáp ứng được kỳ vọng của mọi người. Đừng để ai manipulate - thao túng cuộc đời mình. Mình chịu trách nhiệm cuộc đời mình. Mình đưa ra mục tiêu và hoàn thành mục tiêu bản thân mình. Còn lại, ai nói gì chỉ là reference - để tham khảo mà thôi. Hiểu thế mạnh và yếu của bản thân Khi hiểu con người ai cũng wabi-sabi, không ai hoàn hảo cả, thì chuyện tiếp theo cần làm là tìm hiểu thế mạnh và điểm yếu của bản thân, để còn tập trung phát huy cái mạnh và biết cách giới hạn cái yếu. Làm sao để biết? Cái này thì phải tự làm bài tập, tự tìm hiểu, tự ngộ ra thôi chứ không ai khác có thể viết thành báo cáo giùm cho bạn đâu. Nên bắt đầu bằng những bước sau: Tự bản thân cho bản thân không gian và thời gian riêng tư để ngồi suy nghĩ và viết xuống tất cả mọi từ khoá bạn cho là bạn mạnh, bạn giỏi, bạn hay, bạn siêu sao hơn người khác. Ví dụ như điểm mạnh có thể là gặp ai bạn cũng nói chuyện, giao tiếp được (thế mạnh về giao tiếp). Ví dụ như bạn là người cực kỳ chi tiết, nên làm việc gì liên quan tới tổ chức sắp xếp thì đâu đó ra hình ra dáng, ít khi nào bị sự cố. Ví dụ như bạn tự cảm thấy mình hoạt ngôn, nói năng linh hoạt, tình huống nào cũng hội nhập và phát biểu, chia sẻ được, vv. Tự mình thấy mình OK chỗ nào thì cứ viết hết ra, ít nhiều gì cũng được. Cứ viết, không suy nghĩ hay phán xét gì. Hỏi mentor, người dẫn dắt, sư phụ, sếp, thầy cô, cha mẹ…. Ai trong đời cũng có những người mà mình hay tới hỏi ý kiến, xin lời khuyên, nghe góc nhìn, vv. Họ là những người dẫn dắt đã quen biết, tương tác lâu ngày với bạn và có khi hiểu bạn còn hơn bạn hiểu mình. Bạn nên hỏi họ, một cách hết sức trực diện, vể điểm mạnh và yếu của bản thân mình. Hỏi, lắng nghe, và ghi lại nguyên bản, không được phản biện hay tự vệ gì khi lắng nghe. Nghe sao ghi xuống vậy, nguyên bản, khách quan. Hỏi những người xung quanh, có thể là bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm, người quen gì đó, những người biết và có tương tác với mình. Mặc dù họ không tương tác sâu hay hiểu bạn như người dẫn dắt, nhưng chắc chắn ai cũng có ấn tượng về bạn, về cách bạn tương tác hay cộng tác với họ. Again, chỉ nghe, ghi lại một cách nguyên bản, không phán xét hay bỏ cảm xúc gì vào trong đó. Sau khi đã làm 3 chuyện này thì bạn đưa hết từ khoá ở cả 3 bài tập lên cùng 1 bản đồ. Check xem từ khoá nào xuất hiện ở cả 3 trường hợp, Nếu có, thì đó ắt là điểm mạnh điểm yếu không chối cãi được của bản thân. Nếu có từ khoá do mình ghi ra nhưng không ai nhắc đến thì cần đưa vào watch list - danh sách cần theo dõi, vì thứ mình nghĩ mình giỏi người khác không công nhận, vậy thì trong những dự án hay công việc sắp tới mình cần phải để ý hơn, và bench-mark - so sánh với cái chuẩn “mạnh” của kỹ năng tương ứng từ người khác xem sao, hỏi feedback của người khác xem sao, xem mình ở đâu, xem mình có cần phải rèn lại để tăng level không cho nó được công nhận. Ngược lại, nếu có từ khoá xuất hiện từ sự quan sát và công nhận của người khác nhưng bản thân mình nhìn không ra thì cần đưa vào danh sách thử nghiệm, nghĩa là quan sát hành vi của bản thân về lĩnh vực đó khi đang triển khai xem người cộng tác, làm việc với mình người ta có highly appreciate - rất vừa lòng và cảm kích mình không. Nếu có thì đúng rồi. Nếu không thì hỏi feedback của người ta xem tại sao không để biết mà rèn luyện thêm. Việc ta quan sát, tìm hiểu, phát triển bản thân là chuyện làm hoài, không bao giờ xong, không bao giờ ngừng lại, không phải là sự kiệm mà là một quá trình. Cho nên, đừng qua loa suy nghĩ rồi quyết định mình mạnh gì yếu gì. Đầu tư thời gian vào tìm hiểu bản thân mỗi ngày, thường xuyên thì bạn sẽ ngày càng hiểu mình hơn, và nhờ vậy mà ngày càng vận hành hiệu quả và thành công hơn trong cuộc sống. Minh bạch Tôi là người cực kỳ dở về chi tiết. Không phải là không chi tiết, mà là chỉ có thể focus được một thời gian ngắn vào chi tiết, rồi sẽ mất năng lượng, đuối sức mà ngã gục. Biết thế, nên tôi luôn minh bạch về điều này với tất cả những ai làm việc với mình, để người ta hiểu, để mình đóng góp bằng thế mạnh chứ không phải thế yếu, để người ta giúp mình, hỗ trợ mình ở những điểm mình không mạnh này, để không ép bản thân phải làm những thứ mình không mạnh. Chuyện mình mạnh gì yếu gì là chuyện hết sức bình thường, ai cũng có, cho nên mình càng chủ động minh bạch về nó thì mình càng khoẻ, càng dễ cộng tác với người khác, càng dễ vận hành trong thế giới này. Không việc gì phải giấu diếm, lấp liếm, sợ hãi gì ở đây cả. Đời này không có ai hoàn hảo, cũng không có ai dở hết hay giỏi hết mọi thứ. Ai cũng có điểm mạnh của họ. Ai cũng có chỗ yếu và khiếm khuyết của họ. Chuyện thường tình mà trời, có gì đâu mà phải giấu. Nói chuyện này ra, một cách hết sức thẳng thắn như vậy, là vì thấy nhiều người đang gồng gánh quá, thấy mệt thay và tội cho họ. Mong là khi đủ hiểu và đủ dũng cảm để đối diện với sự không hoàn hảo rất thường tình này, cuộc sống mọi người rồi sẽ nhẹ nhàng và hạnh phúc hơn. Vậy nha!

Thế giới càng bất định, tương lai càng mờ mịt khó đoán thì con người ngày càng đâm ra nghĩ ngợi và lo lắng thái quá. Vấn đề là, suy nghĩ và lo lắng lung tung hết nhưng không rõ ràng cụ thể là lo lắng chuyện gì và suy nghĩ thứ chi. Sự mơ hồ, chung chung, suy nghĩ lo lắng đủ thứ, cái này quận vào cái kia, cái kia lia sang cái nọ nó làm cho mọi thứ dường như phức tạp hơn, rối bời hơn, mệt mỏi vì cảm thấy nó đâm ra quá sức, vượt quá giới hạn có thể giải quyết của bản thân. Gần đây, tôi nhận rất nhiều tin nhắn kiểu như thế, em không biết phải làm sao, em lo lắng, em không biết nên bắt đầu từ đâu với những chia sẻ lo lắng rất chung chung, cái này quận vào thứ kia, nói chung là lo đủ thứ. Thông thường, khi đọc những tin nhắn kiểu này thì hiểu rằng bạn đang rơi vào trạng thái “nghĩ ngợi và lo lắng thái quá”. Đây có thể nói là một trạng thái bệnh tâm lý mà khi vướng vào, người ta cứ lòng vòng trong đó không tìm được lối ra, rồi vô hình chung bị nhấn chìm trong mớ năng lượng tiêu cực được nuôi lớn bằng sự loay hoay của chính bản thân mình. Thường thì khi các bạn rơi vào trạng thái này, tôi hay chia sẻ những cách sau để giúp các bạn thoát ra, quay trở về hiện tại, và biết cách tự chữa bệnh cho bản thân. Stop lo lắng chung chung Hầu hết những thứ làm cho người ta cạn kiệt là suy nghĩ lung tung, chung chung, tán loạn và lo lắng không vì thứ gì cụ thể cả. Bạn nghĩ về quá khứ, lo lắng tương lai, nghĩ không biết chuyện gì sẽ xảy ra ngày mai, đời mình sẽ đi về đâu, tình yêu mình sẽ thế nào, sự nghiệp rồi ra sao, nghề này rồi có biến mất, vv. Càng nghĩ, càng đâm đầu vào ngõ cụt vì không tìm được câu trả lời, xong lại càng sợ hãi và thêu dệt ra những tình huống xấu, tự hù mình, xong tự làm cho mọi thứ rối bời và tiêu cực thêm lên. Đó là đường dẫn thường gặp nhất đối với các bạn hay nghĩ ngợi lung tung. Cho nên, muốn thoát ra khỏi cái huông này thì phải stop nó lại ngay khi nhận ra mình đang nghĩ lung tung, rồi thực hiện những cách sau để thoát khỏi sự chung chung: Lấy giấy bút ra, ghi xuống cụ thể câu trả lời cho câu hỏi, những điều cụ thể làm mình lo lắng là gì? Đang lo mất job? Đang lo không đủ tiền cho chi phí bản thân và gia đình? Đang lo ngành mình làm sẽ bị lạc hậu? Đang lo không được lên chức dù đã làm việc một thời gian dài tại một công ty? Đang lo vì không nhìn thấy lộ trình phát triển sự nghiệp của bản thân? Ví dụ như vậy để bạn theo đó mà ghi rõ ra cụ thể 1 vấn đề khiến bạn lo lắng, càng cụ thể càng tốt, và có bao nhiêu vấn đề khiến bạn lo lắng thì cứ ghi ra hết, xếp hàng theo số thứ tự trước sau. Có người ngồi ghi ra sẽ có 1, 2 vấn đề. Có người có thể có tới 10-15 vấn đề. Không sao cả, cứ ghi ra hết, và không suy nghĩ gì về các vấn đề. Chỉ cần ghi ra, cụ thể, chi tiết, rõ ràng, vậy thôi. Sau khi ghi ra xong thì đọc lại, rồi xếp thứ tự coi đứa nào làm mình lo lắng nhất, lo lắng nhì, lo lắng 3, vv. Cứ xếp hàng các vấn đề theo mức độ nó ảnh hưởng tới bạn, xếp xong có thể gạch bỏ rồi xếp lại, cho đến khi nào bạn thấy OK thì thôi, không cần phải lo lắng xem xếp vậy đúng không. Ở đây không có đúng sai gì hết, chỉ có làm rõ những thứ khiến mình lo lắng mà thôi. Rồi bây giờ lấy vấn đề đang xếp thứ tự số 1 ra giải quyết nè. Khi vấn đề nó cụ thể thì mình mới có thể suy nghĩ cụ thể nên giải quyết nó thế nào. Bất kỳ vấn đề nào cũng có cách giải quyết phù hợp với tình hình thực tế của mình hết, không cần suy nghĩ lung tung. Break the pattern - Gỡ cái huông Đối với người hay suy nghĩ lung tung, không kiềm chế được, thì cách tốt nhất là tạo nhắc nhở bằng âm thanh để mình tỉnh lại, không bị carried away - dắt đi hoang không biết đường về. Cho nên, bạn có thể tạo nhắc nhở trên điện thoại chẳng hạn mỗi 30p, 1 tiếng hay 2-3 tiếng gì đó để nó la làng lên, mang bạn trở về thực tại, biết là mình đang bị chìm vào luồng suy nghĩ mơ hồ chẳng giúp gì được cho ai. Khi được nhắc nhở, quan trọng là bạn phải thay đổi cái huông ngay lập tức bằng một hành động gì đó khác, ví dụ như đi dạo, đi pha cà phê, thiền nhanh 5p, làm một việc gì đó cụ thể cần làm để phá tan cái luồng tán loạn, định thần lại và quay trở lại với thực tại. Cho bản thân thời gian qui định để suy nghĩ tự do Thật ra, chuyện não người nó đi hoang, nghĩ lung tung là chuyện hết sức bình thường. Tuy nhiên, nó có 2 chế độ khác nhau. Chế độ day-dreaming là chế độ mơ màng, tưởng tượng, sáng tạo vô bờ bến. Chế độ này tốt cho con người, vì nó giúp ta thả lỏng, suy nghĩ sâu, tưởng tượng ra nhiều ý tưởng hay ho, sáng tạo cho công việc mình đang làm. Thứ này AI nó làm không lại con người nè, nên trí tưởng tượng nó là một trong những phẩm chất quý giá nhất khiến cho con người khác con robot. Chế độ này hết sức hay ho nên mình cần ủng hộ, và dành thời gian riêng tư cho nó. Nghĩa là bạn cần vô lịch của mình 2 tiếng đồng hồ mỗi tuần, 1 mình lang thang đâu đó, tưởng tượng lung tung chẳng hạn, rồi thả lỏng cho tâm trí và cơ thể được đi hoang. Lỡ có bị lậm sang chế độ 2 - chế độ suy nghĩ lung tung 1 chút trong lúc này cũng không sao. Đừng ép nó quá, cho nó thời gian riêng nhưng giới hạn để đừng bị nó điều khiển mình là được. Con người mà, ai chẳng có lúc suy nghĩ lung tung. Nhưng nhớ là, hết giờ là reng reng thôi lung tung liền nha, quay trở lại với thực tại và lo đi làm chuyện khác chứ không có ở trong đó hoài thì lạc luôn không biết đường về. Thử 1 môn nâng cao khả năng tập trung Một trong những cách tôi rất thích là rèn luyện sự tập trung bằng những môn mình yêu thích. Cách này vừa giúp ta được tha hồ đi hoang trong một không thời gian hữu ích, vừa học nâng cao khả năng tập trung, vừa học được một môn mới. Dù sở thích của bạn là gì, thiền, yoga, vẽ, chơi nhạc, đọc sách, tập thể dục, vv, cứ chọn 1 môn, rồi dành thời gian thực hiện hoạt động đó mỗi tuần. Khi bạn dành thời gian tập trung cho 1 môn nào đó, bạn đang thật ra hết sức tập trung trong khoảng thời gian đó. Dần dần, tập trung trở thành thói quen, và bạn sẽ rèn được khả năng tập trung trong những khoảng thời gian khác mà bạn muốn. Cứ như vậy, bạn sẽ dần bớt bị đẩy vào trạng thái đi hoang không kiểm soát được. Mỗi người sẽ có những cách khác nhau để trị bệnh nghĩ ngợi và lo lắng lung tung, tuỳ theo cách vận hành của mình. Cho nên, không có một mẫu số chung cho cách bạn sẽ có thể ứng dụng hiệu quả nhất cho bản thân mình. Bạn cần thử nghiệm, rồi tự mình tìm ra cách tốt nhất cho bản thân, như vậy thì nó sẽ bền hơn. Đừng chỉ canh theo cách người khác mà ép bản thân mình. Thứ gì đã ép rồi thì sẽ không hiệu quả. Rồi, thử đi và chúc bạn tìm ra cách chữa bệnh hiệu quả cho chính mình bạn nhé.

Trước giờ, làm việc và kết bạn khắp năm châu, luôn mở lòng giúp mọi người và được nhiều người giúp đỡ ngược lại, sống cuộc sống thoải mái, vui vẻ, đã đời, tâm không gợn chút ưu phiền là nhờ mình không bao giờ tính toán so đo, nhỏ nhen, ích kỷ. Bài học này học được bằng sự tình cờ, vì vốn dĩ mình sinh ra tính đã phóng khoáng. Sau này khi ra đời, đi làm việc khắp nơi trên thế giới, một cách tự nhiên hay làm nhiều hơn hứa, nói 1 làm 10 vì quan tâm, mong muốn điều tốt nhất cho người khác, không bao giờ nề hà chuyện cộng thêm giá trị vào cho các dự án mà mình tham gia, và quan trọng là làm vì kết quả rực rỡ sau cùng chứ chẳng bao giờ tính toán thiệt hơn là tui phải bỏ thêm bao nhiêu thời gian, tốn thêm bao nhiêu tiền xăng nhớt, vv. Chỉ tình cờ vì tính tình như thế nên hành xử tự nhiên như thế. Bài học tuyệt vời là, khi mình sống và hành xử như thế thì càng ngày càng được cấp trên, người lớn tin tưởng và quý mến, càng ngày càng được trao những cơ hội nằm mơ cũng không dám nghĩ tới, càng ngày càng được nhiều người chia sẻ những hành trình mới, dự án mới, tầm cao mới. Cụ thể nhất là thời còn đi làm thuê ở Sydney, cứ hết mình như đó là công ty của mình, suy nghĩ trăn trở cho sự phát triển của công ty như thể mình làm chủ, và không bao giờ ngừng tư duy, suy nghĩ, bày trò để thêm dự án này, hoạt động nọ, cách làm kia vì sự phát triển rực rỡ của tổ chức đó. Thói thường, ai cũng tính toán, và hay tính toán rất nhỏ nhen, tính sao để làm ít hưởng nhiều, tư duy ngắn hạn chỉ lo cái lợi trước mắt, hoàn toàn thiếu tầm nhìn và tư duy dài hạn, vì những điều to lớn, vĩ đại hơn trong tương lai. Sau này, khi tiếp xúc làm việc với nhiều thế hệ trẻ tại Việt Nam, mình ngạc nhiên khi thấy rất nhiều bạn có tư duy quá thực dụng, tính toán chi li, nhỏ nhặt, so đo từng mili mét, và quan trọng là tâm thế luôn đặt để ở trạng thái báo động đỏ vì sợ thiệt thòi, sợ bị lỗ, sợ bị lợi dụng, sợ bị hớ, vv. Lo cho mình thì như thế còn nhận lại của người khác thì hoàn toàn ngược lại, cố ra sức quơ quào càng nhiều càng tốt, càng có lợi cho mình càng tốt, deal càng trên cơ càng hời, một cách vô cảm, vô ơn, và trình diễn nó để thể hiện level khôn ngoan của bản thân một cách cực kỳ đắc thắng. Ai sống sao thật ra cuối cùng là lựa chọn hành trình của họ, ai hành xử như nào thì đời nó mở kịch ra theo hướng đó. Đời này, ai chơi lại sự sắp đặt của vũ trụ, ai tính toán qua được sự vĩnh hằng, ai vung tay mà trên cơ được số phận dọc ngang. Cho nên, dù ai sống sao cũng chẳng liên quan gì tới ai, mình chỉ mong chia sẻ một góc nhìn khác, một lựa chọn khác, một hành trình khác. Bạn tính nhỏ cỡ nào, sự nghiệp của bạn nhỏ cỡ đó Ngẫm lại, mình không giỏi, không thông minh, không có ai chống lưng, không có bất kỳ điều kiện gì để có được một hành trình dọc ngang quốc tế thật rực rỡ như thế cả. Tất cả những gì mình có được, cuối cùng chỉ dựa trên có 1 phẩm chất, hết mình không tính toán. Nếu hỏi sống vậy có dễ bị lợi dụng không, trả lời là đương nhiên có. Nhưng ai mà lợi dụng được ai hoài, một lần là người ta chạy mất dép rồi bạn ơi. Điều hay ho là, những người ở trên, level cao hơn mình, nhìn xa trông rộng hơn mình, rất nhiều người sẽ vì trân trọng phẩm chất đó mà tin tưởng và ngày càng trao cho ta cơ hội, những cơ hội vĩ đại hơn rất nhiều so với những gì bạn có thể tính toán ra. Khi bạn tính toán nhỏ nhen, chi li, theo cái cách bạn cho là bạn đáng phải nhận được so với công sức bỏ ra, bạn tính, người ta tính. Nếu giao dịch này là mang cái cân tiểu ly ra mà cân đong đo đếm, bạn cân, người ta cũng cân. Không ai trên đời này là ngu cả. Ai cũng được trời phú khả năng tính toán rất siêu việt. Khả năng này đặc biệt nhạy bén khi đụng phải loại người tính toán. Mà tính với ai không tính, tính với người hơn mình ở mọi góc tầm vóc thì chỉ có thua. Cái thua lớn nhất là, họ nhìn ra sự nhỏ nhen của mình, và vì thế để bạn xà quần trong mớ nhỏ nhen đó, không bao giờ trao cơ hội. Bạn tính nhỏ cỡ nào, sự nghiệp của bạn nhỏ cỡ đó, vì có ai rộng rãi và phóng khoáng lại đi cân nhắc một đứa nhỏ nhen bao giờ…. Có đầu tư mới có hưởng Có ai làm 1 đồng, lãnh 1 đồng mà trở nên to lớn, giàu có, có tầm vóc hay không? Mình cọc cạch tính toán thiệt hơn, ngay cả với những việc nhỏ hàng ngày, thì cả đời chỉ loanh quanh cái ao tù mà tắm. Còn người nào biết cách đầu tư, làm 10, lãnh 1, đầu tư 9 thì tương lai họ mới hưởng X100, X1000 từ đó chớ. Bạn không đầu tư gì hết mà đòi hưởng lợi thật nhiều trong tương lai à? Ở đâu ra. Đời của tôi là minh chứng, mọi sự đầu tư công sức, hết mình vì kết quả rực rỡ, làm nhiều hơn cam kết, kêu 1 làm 10 chính là khoản đầu tư thông thái nhất trong đời. Sau này, tôi được cho quá nhiều cơ hội không thề tin nổi, được quá nhiều người yêu quý, trân trọng và ủng hộ, được quá nhiều may mắn trong cuộc sống và sự nghiệp, tất cả là nhờ khoản đầu tư công sức không tính toán này. Công sức thôi mà, có cần phải tính toán nhỏ nhen không? Đời này, tất cả những chuyện bạn làm, chẳng có thứ gì mất đi đâu hết. Khi ta thể hiện khả năng, tâm thế, phẩn chất của mình, mình làm thì trời đất ngắm nhìn đó thôi. Người trước mặt không thấy thì cả thế giới này cả vạn người khác thấy. Đâu có uổng phí công sức hay hớ đi đâu đâu mà sợ. Ngược lại, khi ta co ro ích kỷ, tính toán chi li không mở lòng mở tâm ra làm, thể hiện, giúp đỡ nhiệt thành thì ta đang trình diễn điều gì? Một con ích kỷ tính chuyện nhỏ nên hoàn toàn không có level làm việc lớn. Vậy, thì đương nhiên người ta sẽ bỏ qua, không quan tâm, thậm chí còn không nhớ tới tên bạn khi nghĩ về những thứ to lớn hơn. Bạn đang tước đi chính sự khoáng đạt và tầm vóc trong sự nghiệp của chính mình. Không đầu tư thì không có đâu mà hưởng. Vậy thôi! Thứ bạn có, khối người có Cái này mới đáng sợ nè, sự tự tin thái quá hay bệnh hoang tưởng là mình ghê gớm lắm. Sorry nha, núi cao luôn có núi cao hơn, người giỏi luôn có người giỏi hơn. Đừng ếch ngồi đấy giếng coi trời bằng vung, tưởng mình nắm quyền lực không thề thay thế, tưởng không có mình thì người ta vật vã. Hoang tưởng! Thứ bạn có, đời này khối người có. Không có mợ chợ vẫn đông. Bạn biến mất thì có khi đứa giỏi hơn nó mới xuất hiện. Thành ra, biết giá trị của bản thân là tốt, nhưng đừng mắc bệnh hoang tưởng. Hàng ngàn năm nay, biết bao nhiêu người đã đến đã đi, thế giới này vẫn tồn tại và xoay vần đó thôi, chả chút ảnh hưởng gì từ một cá nhân trong 10 tỷ cá nhân đang chen chúc trên hành tinh này cả, nhá. Khiêm tốn một chút chả chết ai đâu, mà còn được người ở trên người ta trân trọng. Có khi, giữa 2 đứa giỏi như nhau, người ta sẽ chọn đứa nào biết trời cao đất rộng. Đó là chưa nói, nhiều khi bạn nghĩ mình giỏi, nhưng thật ra bạn đã hết thời. GIờ chỉ còn chuyên gia của quá khứ mà thôi. Nếu không học tiếp, phát triển tiếp, đặt để lòng mình trong trắng như tờ giấy để tiếp thu cái mới thì có bao nhiêu kinh nghiệm quá khứ cũng vứt đi, không hợp thời nữa đâu mà chảnh. Thứ bạn có, khối người có, mà nhiều khi còn tốt hơn. Mà thôi, tính hay không tính, tính nhỏ tính lớn cỡ nào thì là lựa chọn của mỗi người. Còn mình tính sao thì bài nó ra vậy đó. Không ai tính nhỏ mà được lớn, cũng không ai tính quá mà được cả trời xanh. Rồi, giờ bạn tính đi, xong mà đi ngã giá với đời. Cái con algorithm - thuật toán bạn tạo ra thế nào, đời bạn rồi sẽ mở ra thế ấy.

Thế giới này, ngàn năm trước ngàn năm sau vẫn thế. Vạn vật vẫn tự sinh tự diệt. Vũ trụ vẫn thành trụ hoại không. Con người vẫn sinh lão bệnh tử. Bản chất của cuộc sống thăng trầm, sau cao trào là thoái trào, sau thành công là thất bại, sau hội ngộ là chia ly, sự sống đi đến tận cùng lại là cái chết… Bề ngoài, qua thời gian, con người, cộng đồng, xã hội, thế giới có vẻ như khoác lên mình những chiếc áo rất khác nhau, nhưng tình thật, nguyên tắc vận hành bên trong không có gì thay đổi. Thời nào thì cũng vì tham sân si mà loài người mâu thuẫn, gây hấn, hãm hại nhau. Thời nào thì cũng vì vô minh mà khởi tạo ra cho bản thân khổ đau và nghiệp báo. Và dù có mấy chấm không đi nữa, dù khoa học kỹ thuật có tiến bộ đến level nào đi nữa, thì loài người vẫn cứ hành xử như con gà bị buộc chân vào và quẩn quanh bên chiếc cối xay. Kiếp nào rồi cũng bao nhiêu đó chuyện, bao nhiêu đó nỗi khổ, bao nhiêu đó xung đột, đấu tranh. Kiếp nào rồi cũng có kẻ tham lam, kẻ gây hấn, kẻ u mê, người ích kỷ…. Cho nên, bạn nghĩ đi, khi nhận ra tấn kịch đời này chỉ một tuồng một cảnh, cứ thế xào đi xáo lại, sao ta cứ phải lao vào? Sao ta cứ phải nhận vai, cố diễn, dù biết rằng kết quả cuối cùng cũng xà quần như thế? Để làm gì? Không lẽ ta xuất hiện trên cõi đời này chỉ để diễn vài ba vở vô minh như thế rồi đi, chỉ để hoang phí mấy chục năm tồn tại? Bao nhiêu đó con người, bao nhiêu đó năng lượng não và năng lực linh hồn, chẳng lẽ cũng chỉ để làm thế thôi sao? Thật nực cười và vô nghĩa! Thế nhưng, thuỷ triều vẫn cứ lên cứ xuống. Lục bình vẫn cứ dạt trôi theo những con nước ngược xuôi. Và loài người, vốn vẫn cứ u mê như bao ngàn năm trước…. What if - nếu như ta từ chối, không muốn trở thành con rối trong vở một tuồng một cảnh đó thì sao? Ta có quyền từ chối hay không? Ta có khả năng loại bỏ mình khỏi vòng xoáy đó hay không? Liệu ta có thể bình an đứng bên đường, mỉm cười, xem kịch? Được hay không, in hay out, diễn hay bỏ vai, thật ra tất cả chỉ là lựa chọn cá nhân của bạn. Có người không biết nên diễn. Có người biết nhưng mê diễn. Cũng có người biết, nên không diễn. Không biết, nên diễn Con người sinh ra, và từ ngày đầu tiên trong đời, đã bị ấn vào những khuôn khổ, qui định, hệ thống có sẵn của xã hội và thế giới. Cứ như là con gà con yếu ớt được ấp ra từ chiếc lò ấp nhân tạo vậy đó, được chuyền từ chuồng này sang trại khác một cách tự động, theo đúng qui trình, phải tiêm thuốc như này, phải ăn như kia, phải lớn và mang lại giá trị kinh tế như nọ…. Cả đời, từ lúc sinh ra đến lúc trả xong mọi nhu cầu, đòi hỏi của tổ chức ấp trứng, nó vẫn chưa hiểu tại sao lại sinh ra, tại sao phải cúi đầu làm theo qui trình chăn dắt của ai kia, tại sao kết thúc như vậy, và tại sao thân phận lại phải là như thế. Không biết, nên ai sai sao làm vậy, ai chỉ đâu đánh đó, kêu diễn thì cứ diễn, không có miếng ý kiến nào. Vậy, rồi cũng xong một đời, rồi cũng rời một kiếp, rồi cũng xong nghiệp với thế gian. Không biết, nên diễn một cách hoàn toàn vô minh vậy thôi, và có khi chẳng bao giờ hiểu được là mình đang phải diễn. Nhưng đến đây, nếu thấy hình như có gì đó sai sai và hình như mình đang phải diễn một chiếc tuồng mà đó giờ mình hổng biết, thì có lẽ cũng nên coi lại, xem mình có nên thoát ra khỏi cái tuồng ấy hay không, nhỉ? Biết, nhưng mê diễn Có người, biết hết, hiểu hết, biết luôn mình đang diễn, nhưng mà thích. Cái nghiệp diễn cũng nhiều chuyện hay, hài đầu này bi đầu kia, drama ì xèo, cao trào tận nóc. Vậy thì có người thấy vui, thấy adrenaline chạy rần rần, trò này game kia chơi hoài không hết. Có người diễn nghiệp dư, sơ sài khi diễn khi không. Có người mê quá, diễn chuyên nghiệp, diễn sâu như thiệt. Có khi, diễn riết rồi cũng không biết như nào là diễn, vì đời vốn đã là sân khấu, và diễn vốn là thứ duy nhất mà họ giỏi. Cho nên, biết, nhưng diễn bất chấp, và lấy đó làm mục đích sống truyền cảm hứng của mình. Vậy, thì chịu thua. Người ta thích diễn thì cứ phải đưa đất cho người ta diễn. Rồi mình lẳng lặng ngồi bên hè hóng hết tuồng này đến vở nọ, lấy đó làm trò giải trí chốn trần gian. Ai, hồi nào chán diễn rồi thì học cách xả vai, buông kịch mà trở về làm khán giả. Biết, nên không diễn Tôi thì, và mong là nhiều người nữa cũng sẽ biết, nên không diễn. Nếu đã biết giấc mộng Nam Kha nội hàm nó là như thế thì việc gì cứ phải mơ màng. Tỉnh ra sẽ thấy nó tào lao, phí thời gian, chẳng những không mang lại lợi ích gì mà có khi còn làm tổn hại đến sức khoẻ vật chất và cả tinh thần của người lơ mơ diễn. Biết, thì không dại gì vướng vào, không hơi đâu quan tâm, và đương nhiên là không bao giờ lựa chọn. Ai chọn, thì mình mỉm cười bỏ qua vì đó là lựa chọn cá nhân của họ. Còn mình thì auto tránh xa nghiệp diễn, tránh xa diễn viên và sự drama vô bổ của họ cho đời nó đỡ phức tạp và được bình an. Biết, nên không diễn. Nếu nhìn rộng ra và sâu vào, thì thiệt ra đời nào thời nào thế giới bên ngoài vẫn thế, có đổi cảnh này thay cảnh nọ chút thì âu cũng là theo trend chi nó cập nhật mà thôi. Cuối cùng, mọi sự hỷ nộ ái ố của bất kỳ thời nào rồi cũng là từ những vai diễn mà ra, từ con người mà ra, và cho dù có AI đi chăng nữa thì cũng không có đứa nào drama bằng đứa con người. Chỉ có con người là bất ổn, còn lại mọi thứ đều đâu đó theo qui luật tự nhiên của vũ trụ. Thành ra, chỉ cần hiểu cách con người tư duy về nghiệp diễn là xong. Ai ngây thơ diễn thì tội nghiệp cho người ta, vì họ nào có biết. Ai biết mà diễn sâu thì thôi thôi mình tránh xa sân khấu cho khỏi vướng drama. Còn ai vì biết mà đã bỏ nghiệp diễn thì, có khi là người cùng chí hướng. Lựa chọn thế nào, diễn hay không, dấn thân hay không vào nghiệp sân khấu đều là lựa chọn riêng của bạn. Chọn, thì phải diễn, đừng ở đó phàn nàn. Không chọn, thì đừng diễn, vì chẳng ai người ta muốn coi. Vậy đi ha, tuỳ bạn.

Trước Tết gặp lại một người bạn nước ngoài sang Việt Nam làm việc được 2 năm, hỏi dạo này ổn chưa, làm việc với đội ngũ Việt Nam có suôn sẻ. Bạn trả lời, công việc thì ổn Phi, nhưng quản trị đội ngũ ở Việt Nam mệt quá, cứ phải micro-manage - quản trị chi tiết, giao việc phải chi tiết tới từng task một, theo dõi phải sát sao từng tí một, kiểm tra, hỏi han, chăm như chăm con mọn thì việc mới hoàn thành. Bạn nói, hình như người Việt Nam không quen tự chủ, không quen tự mình sắp xếp, lên kế hoạch, chủ động thực hiện và giải quyết vấn đề. Họ rất thụ động, tới task nào hay task đó, không có tầm nhìn xa hơn, không bao giờ nghĩ next step là gì, không tư duy kết quả là gì, chỉ làm đúng thứ được giao, mà làm xong hay không xong, được hay không được cũng kệ, không chia sẻ, không chủ động công tác để tìm ra giải pháp khi nảy sinh vấn đề, toàn đợi tới khi sếp hỏi tới mới ú ớ à thì là tại vì bị…. Ai cũng nghĩ, ai biểu làm sếp chi thì phải đi theo dõi nhắc nhở chớ. Thật ra, mình làm việc quốc tế rất nhiều năm nay, chẳng ai đi nhắc ai chuyện gì cả. Theo kế hoạch giao việc xuống là xong. Tự mình phải ngồi nghĩ cách triển khai tốt nhất, hiệu quả nhất, chi phí tiết kiệm nhất, kết quả vượt mong đợi nhất. Khi có gập ghềnh xả ra thì phải tự động đứng ra tìm cách giải quyết, tự động báo cáo sếp và trình bày phương án giải quyết để được sếp chỉ bảo, mentor thêm, tự động liên hệ làm việc với các phòng ban khác nếu cần để triển khai giải pháp, vv. Khả năng chịu trách nhiệm 100% công việc của mình và chủ động hoàn thành công việc trong mọi tình huống là điều hiển nhiên, lẽ thường tình, chẳng phải kỹ năng cao siêu, lãnh đạo hay sếp sòng gì ở đây cả. Làm việc mà chuyện thường tình như thế còn không làm được thì xong phim, tập thể sẽ tự loại trừ, công ty sớm tiễn lên đường không cần cân nhắc. Chính vì vậy, mình rất hiểu tâm trạng của anh bạn nước ngoài khi chia sẻ về vấn đề “tự chủ” trong làm việc mà anh gặp phải tại Việt Nam. Có lẽ, do đã quen với việc học thụ động trong trường học, lớn thụ động trong gia đình, xã hội, làm thụ động theo yêu cầu của người lớn nên rất nhiều bạn trẻ khi gia nhập môi trường làm việc chuyên nghiệp đều rất bỡ ngỡ, quen ngồi chờ kêu gì làm nấy, gặp vấn đề bối rối, lúng túng không biết giải quyết sao, sợ hãi khi phải giao tiếp, báo cáo với cấp trên, không đủ tự tin để tự mình đứng ra chịu trách nhiệm giải quyết vấn đề. Sự thiếu tự tin này nếu không được nhìn nhận, chỉ ra, sửa chữa thì nó sẽ ngày càng trở thành căn bệnh rụt đầu vào mai rùa, gặp chuyện gì cũng chơi chiêu anh hùng núp, tránh được thì trốn, hoàn toàn thụ động trong mọi trường hợp, tình huống. Lâu dần, nó sẽ làm cho bạn trở nên ù lì, tự ti, lơ ngơ, mơ hồ, vật vờ trong công việc không biết mình trôi về bờ nào bến nào. Có người nhận ra điều đó, có người không. Cho nên, biết mình đang trong trạng thái nào và biết mình nên cố gắng vượt ra khỏi cái vòng lẩn quẩn đó ra sao là một thử thách cực kỳ quan trọng. Vượt qua khỏi thử thách đó, đời bạn rồi sẽ khác. Sẵn đây, ghi ra vài câu hỏi dẫn dắt cho những ai thật sự muốn chữa căn bệnh thụ động để thành công hơn trong công việc và sự nghiệp. Chuyện được giao mục đích của nó là gì? Nó là một phần của một sự án / chương trình lớn hơn hay là một việc riêng, tách rời? Nếu tách rời thì nó hướng tới mục đích gì, kết quả cần thế nào và có liên quan tới những ai? Nếu là một phần của một dự án / chương trình lớn hơn thì chương trình đó là gì, mục đích là gì, và kết quả cần đạt được là gì? Việc mình cần làm nằm đâu và đóng vai trò gì trong đó? Việc mình cần làm có liên quan đến những ai, phòng ban nào, nhận từ ai và chuyển tiếp sang ai? Đâu là cách tốt nhất để cộng tác với họ? Kết quả công việc mình cần đạt được là gì? Để làm được kết quả đó mình cần thực hiện những bước nào, kế hoạch hành động chi tiết ra sao, các bước tiếp theo là gì? Việc này 1 mình làm hay cần thêm người khác tham gia, hỗ trợ? Nếu có, là ai và mình nên brief về công việc cho họ như thế nào? Cách mình theo dõi định kỳ với mọi người như thế nào là tốt nhất? Khi xảy ra tình huống bất khả kháng, làm ảnh hưởng tiến độ hay kết quả công việc thì mình nên chủ động thông báo, chia sẻ, báo cáo với ai và nên chủ động sắp xếp họp với các bên liên quan như thế nào để giải quyết vấn đề nhanh và hiệu quả nhất? Cách tốt nhất để giao tiếp với sếp khi xảy ra biến cố là gì để được cố vấn nhanh và hiệu quả nhất? Ngoài nguồn lực trong nội bộ, có những nguồn lực nào khác bên ngoài mà mình có thể vận động không? Là gì, ở đâu và cách hợp tác thế nào? Thứ tự ưu tiên của việc được giao so với list các công việc hiện có là ở đâu? Thứ tự ưu tiên mình sắp xếp như vậy theo sếp là hợp lý chưa? Nếu chưa thì cần sắp xếp lại thế nào? Ngay lập tức bây giờ mình cần chuẩn bị hay làm gì để kích hoạt công việc này? Tất cả những câu hỏi trên thật ra chỉ dành để hỗ trợ định hướng mà thôi, không theo khuôn khổ qui định gì. Sau khi tham khảo, có lẽ bạn sẽ tự mình tìm ra những cách rất cá nhân để sắp xếp và chủ động hơn trong công việc hàng ngày của mình. Cứ nhận việc gì đều tư duy như thế thì việc gì rồi cũng sẽ chạy phà phà, suôn xịn mịn mà thôi. Chúc bạn thành công!