Em khóc, nước mắt rơi lã chã không biết giấu vào đâu. Em cố gắng giải thích, “Cô ơi em xin lỗi. Em biết như này là rất tệ, nhưng em hoàn toàn bị động….” Mình thì, thấy nó tệ thiệt, không phải tệ ở cái setup sơ sài, tạm bợ như mãi võ sơn đông. Thiệt lòng thì mình chẳng bao giờ bị ảnh hưởng bởi môi trường. Sao cũng được, sang xịn mịn cũng được, mà thảy vào cái nhà kho cũng không sao. Nhưng tệ, nó nằm ở cái tình, ở sự trân trọng và nghĩ cho người khác. Nhờ ai đó một việc gì đó đã khó. Nhờ vả vào tinh thần, sự nhiệt huyết, mong muốn cho đi của người ta càng khó, vì bạn đang nợ người ta một món nợ tình. Bằng không, nó sẽ mang danh nghĩa của sự lợi dụng. Muốn nhờ ai đó việc gì, cũng nên nghĩ thật kỹ, mình có nên đi vay món nợ tình nghĩa này không. Vay rồi, sau này làm sao trả? Thành ra, khi ta nhờ vả mà chưa bao giờ nghĩ, chưa bao giờ cân nhắc, chưa bao giờ tính toán sẽ trả lại thế nào, làm sao để sự nhờ vả này nó đàng hoàng nhất, tử tế nhất, trân trọng nhất có thể, ta đang hành xử tệ. Thôi em đừng khóc nữa. Cô biết em đã cố gắng, và quyết định này không phải của em. Những ai đó đứng đằng sau sự thiếu quan tâm, thiếu tinh tế và chuyên nghiệp này, họ vừa chứng tỏ với cô rằng, họ không đáng để cô giúp nữa. Vậy thôi! Xây quan hệ thì khó. Mất quan hệ thì rất dễ. Sau này, họ có mời thì cô cũng sẽ không bao giờ nhận lời. Và em cũng nên xem đây là bài học đầu đời. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau cho cùng một vấn đề. Chọn cách nào tốt nhất, hiệu quả nhất, chuyên nghiệp nhất có thể mà làm. Nhiệt huyết là rất tốt nhưng nhiệt huyết không chưa đủ. Ai đó có thể dang tay ra giúp đỡ mình một lần, nhưng nếu thấy mình tổ chức không đàng hoàng, thiếu chuyên nghiệp, dù là do mình hay do bất kỳ yếu tố khách quan nào khác, bản thân em cũng sẽ mất đi quan hệ. Mất một lần, hai lần, rồi không lẽ mất hoài, mất hết? Xem đây như một bài học để thay đổi cách làm, cách tiếp cận cho tương lai. Vậy thôi, đừng khóc nữa. Mình bước vội ra xe. Đôi mắt đỏ hoe vẫn nhìn theo. Ai trong chúng ta rồi cũng một hay vài lần trải qua những cú sốc đầu đời như thế, khi trái tim trong trẻo chưa lường hết sự phức tạp của lòng người, của những quan hệ lợi ích chồng chéo trong chính trị và quyền lực. Có điều, học rồi thì đừng cho phép bài học này tái hiện, đừng uống nước hai lần trên cùng một dòng sông. Làm gì, cũng phải nghĩ, bảo vệ và xây dựng lòng tin, uy tín, và sự chính trực của chính bản thân mình. Cuộc đời này ngắn lắm. Thế giới này nhỏ lắm. Vẫn biết sẽ không có cách nào giúp các em tránh được vài quả đắng trong đời. Trải nghiệm là cần thiết. Quan trọng nằm ở chỗ, trải nghiệm rồi sao nữa? Liệu những trải nghiệm đắng đầu đời có giúp ai đó lớn lên? Cho nên, khi cú sốc đập vào mặt mình, khi ta hãy còn đang bàng hoàng về sự không thể nào tưởng tượng ra của hiện thực, có lẽ đó cũng là lúc tốt nhất để ta dừng lại, nhìn lại, suy nghĩ và rút ra bài học. Không ai trách những sai lầm đầu đời như thế, nhưng người ta chắc chắn sẽ trách khi sai lầm này lặp lại lần nữa, tiếp theo. Cho nên, thay vì đắm chìm trong vũng lầy cảm xúc thì chỉ cần nghiêm túc phản tư, rút ra bài học rồi move on - tiếp tục dấn thân về ánh sáng. Thôi thì, có những bài học đầu đời như thế, có những vấp ngã đến bàng hoàng mà ai cũng phải vượt qua. Có những ngày và những điều ta chẳng tránh được dâu. Tâm thế và lựa chọn của ta sau mỗi lần như thế mới là điều đáng nói.

Chiếc nhà sàn đơn sơ, chỗ nằm xếp lớp thành hàng dài, song song, lúi búi vài ba cái mùng chống muỗi cho những người cẩn thận. Đêm Pù Luông lành lạnh, tách trà xanh âm ấm, vài ba vuông bánh đậu xanh Hải dương chuyền qua chuyền lại cho câu chuyện thêm phần ngọt ngào, gần gũi. Đêm đầu tiên trên hành trình khai trương Thư viện ước mơ đã bắt đầu như thế…. Mọi người hỏi nhau, sao lại có mặt trong đoàn này, sao lại ngồi ở đây giữa đêm tháng 10 hối hả của Sài gòn, Hà Nội. Có rất nhiều chia sẻ về lý do có mặt, vì muốn đóng góp giá trị cho xã hội, vì muốn chữa lành bản thân, vì muốn tham gia hoạt động cộng đồng, vì muốn đi tìm chính bản thân mình trên một hành trình ý nghĩa, vv. Mỗi chúng tôi đều có một lý do rất cá nhân nào đó, nhưng có lẽ lý do khiến tôi dừng lại, nhướng mày, và ồ à nhất là “vía tử tế”. Khi xã hội mất đi thứ gọi là niềm tin vào sự tử tế, khi xã hội lừa gạt nhau trở thành mã default - chuyện đương nhiên, khi trò giăng bẫy, lùa gà nó nhan nhản ngoài đời, ai mà giữ niềm tin cho nổi? Có người tin, xong bị chém cho một hay vài nhát sâu hoắm, cả đời không biết làm sao recover - chữa lành cho nổi. Có người bán tín bán nghi, lườn lượn cả tuổi xuân, rồi bất ngờ trượt chân vào một cái bẫy đáng tin nào đấy, chỉ để ngộ ra bản thân cần phải delete niềm tin. Có người từ nhỏ đã nghe gia đình và xã hội rao giảng mỗi ngày, đừng tin đừng tin, đừng bao giờ tin vào ai hết cả, và cứ thế, họ chọn “không tin” làm hệ niềm tin ngay từ thưở ban đầu. Cả xã hội loạn xà ngầu, không ai tin ai, không ai dám tin ai, không ai dám thử, dù chỉ là dấn một bước nhỏ gọi là Leap of Faith - bước nhảy niềm tin theo phía của hướng dương. Trong tình thế, hoàn cảnh, môi trường như vậy, người ta đi tìm, khát khao một hành tinh lạ tên gọi là “tử tế”. Và bạn trẻ đến đây, chỉ để mục kích và tìm hiểu xem có hay chăng thứ gọi là tử tế trong cái tổ chức xây dựng thư viện này, có hay chăng những việc làm thật, những cái tâm thật, những tác động thật, những con người thật ở trong một tổ chức thật. Muốn biết có thật hay không, cách tốt nhất là nằm ở trong ruột người ta. Khi đã thật sự tham gia, nhìn tận mắt, nghe tận tai, chạm vào tận cùng những giọt nước mắt vội vàng hay nụ cười toả nắng trên những cung đường khó nuốt, người ta sẽ tự mình hiểu ra, tự mình biết được, tự mình nhận ra và đánh giá đúng như thế nào là thật. Và những ai đã đánh mất niềm tin, đã chọn không tin, hay đang mơ hồ về sự tồn tại của niềm tin, có lẽ rất cần những chuyến field trip - đến tận nơi nhìn tận mắt thế này. Đi, thấy, cảm nhận, trò chuyện cùng những con người thật, dù là người cho đi hay kẻ nhận lại, mỗi điểm chạm là một lần niềm tin được gia cố thêm một chút. Cứ thế, nhiều lần chạm hơn, nhiều chuyến chạm hơn, nhiều sự vỡ oà hơn sẽ dần dần giúp cho người ta tìm thấy được niềm tin, rằng đời này, vẫn còn nơi để thuộc về. Có khi, ta nghĩ mình đang cho đi, nhưng một chiều xa xôi giữa núi rừng mưa giăng đất lở, ta hiểu rằng mình đang nhận. Thứ ta nhận, không tiền bạc nào mua được, là niềm tin, là sự bình yên, là giá trị vĩ đại mà ta đang tạo ra, là mục đích sống, là hạnh phúc khi ta đang dấn bước trên hành trình ý nghĩa, là niềm vui khi ta đã tìm thấy được chính mình, là không gian chữa lành những vết thương, là nơi kết nối giữa chính ta với những chênh vênh cả đời chưa tìm ra lời giải đáp…. Cho, nhưng thật ra là nhận. Nhận, nhưng có thể là cho. Không có lằn ranh vật lý rõ ràng nào về bên nhận bên cho. Cũng không có hành trình niềm tin nào không bắt đầu từ niềm tin vào chính bản thân mình. Niềm tin, sự tử tế, có hay không chưa bao giờ nên là câu hỏi. Có hay không, bắt đầu từ ta, từ sự dấn thân của ta, từ khát khao đi tìm của ta, từ mong muốn thuộc về, là một phần và là tác nhân xây dựng nên hành tinh ấy. Không ai có thể đứng ngoài mà tìm thấy niềm tin cho được. Cứ phải mở cửa bước vào, ngồi đây giữa đêm rừng núi hoang vu, chuyện trò cùng những trái tim biết hát. “Em đến đây để xin vía tử tế”. Đó, có thể là nơi cho ta một điểm tựa niềm tin. Đó, có thể là nơi tiếp thêm cho ta chút năng lượng tích cực, chút sức mạnh và động lực để bước tiếp trong đời. Đó, có thể là nơi giúp ta dừng lại, nghỉ ngơi, xả bỏ tiếng ồn và những ảnh hưởng tiêu cực ngoài đời, để thấy cuộc sống này còn ý nghĩa. Dù là gì, cái vía tử tế nghe thoảng qua nhưng thật sâu, nghe buồn cười nhưng đáng khóc, nghe như câu hát lang thang nào đó về một thời Chúa đã đã bỏ loài người…. Chưa bao giờ, trên hành trình cúi đầu gieo hạt này, chúng tôi nghĩ rằng dự án có thể trở thành nơi trao đi “vía tử tế”, nơi chữa lành những vết thương hoang phế của niềm tin. Nhưng có lẽ chính vì chưa bao giờ nghĩ đến, chỉ cúi đầu khiêm cung mà làm, cho nên núi rừng linh thiêng đã chở che và nuôi dưỡng những linh hồn. Đường còn xa, hành trình tu sửa bản thân, đóng góp và cho đi chưa bao giờ chạm vào điểm đến, nhưng ở cột mốc 0km Pù Luông này, chúng tôi đã tìm ra cái vía của dự án, của tổ chức, của những chuyến hành trình đã và sẽ đi qua. “Vía tử tế”, cám ơn những ai đã đến để chạm vào cái vía này. Và cám ơn tất cả những ai đã là một phần của nó….

Có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau cho một công việc, vấn đề, hay ngay cả mô hình kinh doanh. Không bàn chuyện đúng sai ở đây, vì chúng ta là những bản thể được cấu tạo rất khác nhau, sinh ra và lớn lên trong môi trường hoàn toàn khác nhau, cho nên làm gì cũng sẽ chọn những cách khác nhau. Có điều, không bao giờ chỉ có một cách duy nhất để tiếp cận một vấn đề. Nếu trước giờ mình chỉ sử dụng một cách này, và nó work cho mình cũng ổn cho tới thời điểm hiện tại, thì mình nên hiểu là ngoài kia còn có nhiều cách hay hơn mà mình chưa biết, chưa thử hay chưa dám thử. Không bao giờ chỉ có một cách, đặc biệt là là cách mà nhiều người đang xài nhất, để tiếp cận một vấn đề. Nếu mình canh theo mọi người, thì mình là follower, và chỉ có thể mãi mãi là follower. Còn khi mình hiểu ra là có rất nhiều cách khác, có khi hay hơn, hiệu quả hơn, sáng tạo hơn, đặc biệt và tạo ảnh hưởng xịn sò hơn, nhưng đồng thời cũng có nhiều vùng xám hay sự rủi ro hơn, thì câu hỏi là ta có dám nghĩ khác, làm khác, đi con đường khác, có khi là con đường rất cô độc, để trở thành Leader - người dẫn đầu. Không có câu trả lời chung hay công thức chung cho tất cả mọi người. Đây là lựa chọn rất cá nhân, tuỳ thuộc vào tính cách, hiểu biết, trải nghiệm và mức độ hội nhập tương lai của mỗi người. Có điều, ai mà đã chọn follow thì sẽ follow hoài, sẽ liên tục bị thị trường tái định nghĩa, bỏ lại phía sau, qua mặt, và sẽ luôn hụt hẫng, như cái cách của Nokia giã biệt thế giới một cách hết sức ngẩn ngơ, “chúng tôi đã không làm gì sai”. Và không làm gì sai không có nghĩa là bạn đang làm đúng, không có nghĩa là bạn đang theo kịp tốc độ thay đổi của thế giới và thị trường, không có nghĩa là bạn sẽ còn tồn tại trong một bối cảnh rất mới. Mà bối cảnh thì, không bao giờ là status quo - một bối cảnh đóng băng không chuyển động. Cho nên, thật ra ai cũng phải chọn sẽ chuyển động hay làm theo cách nào, follow hay lead, và phải tự chịu trách nhiệm về cơ hội và rủi ro của nó. Giờ, bạn có thể phản tư rõ hơn về những option mà mình có, rồi đưa ra lựa chọn về cách làm của mình nhé. Ai sao tui vậy Cách dễ nhất mà ai cũng làm được là copy cat - ai sao tui vậy, ai làm sao tui làm vậy, canh theo tiền lệ và kết quả của người làm trước mà đu theo, chép theo, lò dò theo. Người theo chủ nghĩa này là người không thích sáng tạo, thích sự ổn định, chắc chắn, và luôn là follower. Điều đó không có gì sai. Tuy nhiên, khi sợ dẫn đầu, sợ rủi ro, sợ sự bất định hay vùng chưa biết thì bạn sẽ không bao giờ học được cái mới, làm được cái mới mà sẽ mãi mãi ở trong vòng an toàn. Cái lợi của vòng an toàn là bạn làm những thứ mà người khác đã làm, có tiền lệ để đánh giá, học hỏi, tránh được sai lầm người khác đã đi qua. Tuy nhiên, cái hại của nó là, bạn sẽ bị bỏ lại phía sau trong khi mọi người đang tìm hiểu, thử nghiệm, triển khai cái mới. Và cái mới mà họ đang theo đuổi, nó có thể tái định nghĩa ngành nghề, thị trường, đặt lại luật lệ mới cho cuộc chơi, và vì thế phủ định sự tồn tại của bạn. Không có đúng hay sai, đây chỉ là lựa chọn, và cùng với lựa chọn vùng an toàn của bạn, là rủi ro bị phủ nhận. Người tiên phong Người được liệt vào hàng sáng tạo là những người này. Họ luôn nghĩ khác, làm khác, thách thức mọi sự hiện hữu, đưa ra những khái niệm, cách làm, cách tiếp cận không giống ai. Cũng vì vậy, họ hay bị nghi ngờ, bị chỉ trích, bị cho là điên khùng thiếu thực tế, và cũng vì vậy họ là những người khá cô độc. Nhưng cũng chính vì tính tình dám nghĩ dám làm khác đi, không giống ai nên họ mới trở thành nhà sáng tạo, người tiên phong, rủi ro lớn, nhưng cơ hội thì miễn bàn. Khi thành công, họ thành công vượt mong đợi, và trở thành người kết án tử cho sự hiện hữu, khai sinh kỷ nguyên mới, cách làm mới, thời kỳ mới, thị trường mới. Họ chính là người tái định nghĩa và phủ nhận vùng an toàn của những người copy cat - ai sao tui vậy. Vì luôn luôn tìm ra và thử nghiệm cái mới, họ có thể thử nghiệm thất bại một hay nhiều lần, rất dễ bị nghi ngờ, và hay bụi hiểu lầm là thiếu thực tế. Tuy nhiên, người đã có chất sáng tạo trong người thì họ không bỏ được thói quen sáng tạo. họ sáng tạo trong tư duy, suy nghĩ, trong cách nhìn nhận mọi thứ trong cả cuộc sống và công việc. Không bao giờ họ cho là thứ đang hiện hữu là tốt nhất, mà sẽ luôn có cách khác, cách tốt hơn, hiệu quả hơn, hay ho hơn, tạo ra nhiều giá trị hơn. Vì vậy, khó có thể ép họ vào một cái khuôn có sẵn, dù điều đó có vẻ là hợp lý nhất với nhiều người. Nếu nói về kinh tế sáng tạo và quốc gia khởi nghiệp, thì họ chính là hạt nhân quan trọng nhất trong cuộc cách mạng này. Chờ xem đã Cũng có người, sợ tiên phong, sợ rủi ro, không chịu được sự nghi ngờ của người khác, nhưng đồng thời cũng sợ bị tụt hậu. Cho nên, họ chọn theo dõi, đứng xem người tiên phong tạo ra cái mới gì. Khi thấy người tiên phong tạo ra một cái gì đó mới, có hình hài và kết quả ban đầu rồi thì họ bèn xông vào, chạy theo, bắt nhịp với cái mới cho kịp giai đoạn bùng phát. Đương nhiên, cách này thì vẫn theo đuổi cái mới được, dù muộn hơn, dù cũng là copy nhưng copy đời đầu, khi thị trường vừa mới chớm. Thành ra, có thể rủi ro của họ ít hơn, tuy là vẫn có rủi ro khi thị trường chưa ổn định. Người không sáng tạo, không dẫn đầu, nếu chỉ copy thì khó thành công, nhưng nếu biết học cách cải tiến tốt hơn, thực thi tốt hơn, triển khai nhanh và quyết liệt hơn thì hoàn toàn có thể qua mặt được cả người tiên phong mà trở thành dẫn dắt thị trường. Tuy nhiên, họ phải là người nhạy bén và cũng thích rủi ro chứ không chờ quá lâu và quá an toàn trong lựa chọn. Sao cũng được, copy hay tiên phong gì cũng được, đểu là lựa chọn của mỗi người thôi. Tuy nhiên, lựa chọn nào cũng có cái giá của nó. Không lựa chọn nào là an toàn hết cả, bạn ạ.

Câu này chắc ai cũng đã từng hay đang hỏi mình, nhất là các bạn trẻ. Nhưng làm sao gọi là phù hợp cơ chứ? Là ai phù hợp với ai? Là mình hợp với tổ chức hay tổ chức hợp với mình? Hay cả hai hợp với nhau? Là mình hợp với công việc hay công việc hợp với mình? Hợp là hợp tại thời điểm này hay trong tương lai, hay hợp với giấc mơ và khát khao của mình dù hiện tại còn hơi gập ghềnh trong mong đợi? Hợp là mình dư mình đủ khả năng xử lý mọi việc trong 30 giây hay hợp là mình còn ngấp nghé cái ngưỡng làm chưa tới nhưng đang được đắp thêm năng lực để mà làm tới? Hợp là mình nghĩ nó hợp dù kết quả chưa hợp lắm hay hợp là mình chạy số ra kết quả ào ào nhưng thật ra cảm thấy chẳng liên quan gì tới cái tổ chức này? Chỉ là một chữ hợp thôi, nhưng mà nó có thể hàm chứa rất nhiều ý nghĩa khác nhau trong đó. Cho nên, có lẽ cách tốt nhất để tự mình tìm ra mình có hợp hay nên là cách tự bản thân ta trả lời câu hỏi cho chính bản thân mình. Tôi cần / muốn một công việc như thế nào trong giai đoạn này? Mỗi người, tại mỗi thời đoạn cuộc sống, mong muốn những điều rất khác nhau. Có người đi làm chỉ để kiếm tiền, vì tài chính đang là vấn đề quan trọng và ưu tiên nhất trong cuộc sống. Nếu vậy thì họ chỉ cần tìm một công việc mang lại thu nhập cao nhất có thể so với giá trị của họ trên thị trường. Và điều đó chẳng có gì sai, khi họ cần tiền để trang trải chi phí và giải quyết những khó khăn lớn trong cuộc sống hiện tại. Có người đi làm để có thêm cuộc sống xã hội, thu nhập không quan trọng, chủ yếu là để không phải bị nhốt trong nhà làm bà hay ông nội trợ để rồi cảm thấy mình bị tụt hậu về kiến thức, kỹ năng. Có người trong giai đoạn này phải lo chuyện chăm sóc người bệnh, người già, gia đình, người thân, nên thời gian cá nhân đối với họ là quan trọng nhất. Đã vậy, thì công việc nó chỉ đóng vai trò ưu tiên số 2 hay vai phụ. Tìm công việc gì nó nhàn nhàn, dễ dễ, thời gian thoải mái là vừa đẹp. Nhưng cũng có người đi tìm sự thăng tiến, cơ hội phát triển bản thân, khả năng scale up bản thân trong môi trường thử thách, vv. Khi đó, họ tập trung vào tìm cho mình công việc đầy thử thách, dù có hơi quá tay hay áo có hơi quá rộng để họ ép bản thân mình phải lớn lên. Không có một công thức chung cho việc bạn phải tìm công việc ra sao trong thời điểm thế nào, vì hoàn cành mỗi người là hoàn toàn khác nhau. Khi sự nghiệp là ưu tiên số 1, ưu tiên hàng đầu, ưu tiên quan trọng nhất trong đời thì bạn sẽ dồn hết thời gian, năng lượng, sự tập trung vào đó. Nhưng cũng rất nhiều khi, cuộc đời mà, nó sẽ không bao giờ thẳng hàng hết cả. Sẽ có lúc trong đời quan trọng nhất là sức khoẻ, là người thân, là chữa lành vết thương cho bản thân, là học tập để lên level mới, là thay đồi định hướng và ngành nghề, vv. Khi ưu tiên hàng đầu không phải là sự nghiệp hiện tại mà là bất kỳ điều gì khác, việc bạn chọn công việc và tổ chức sẽ đi theo tiêu chí làm thế nào có thể hỗ trợ tốt nhất cho ưu tiên đó của bản thân. Mọi việc đơn giản vậy thôi. Không nên muốn quá nhiều hay cố dồn hết tất cả khát khao vào một chỗ làm. Điều đó chỉ khiến bạn stress quá mức mà có khi gục ngã hay bỏ cuộc. Thời nào, mục tiêu liên quan, lựa chọn phù hợp. Không có công thức gì bạn phải ép mình theo. Đâu là tổ chức đang có công việc tôi cần với văn hoá doanh nghiệp tôi mong muốn? Giống như đi siêu thị thôi, phải lên cái list cần gì rồi mình mới đi shopping được chứ. Thành ra, vấn đề chưa bao giờ là tìm job gì ở đâu cả. Vấn đề là công việc mình đang tìm là công việc như thế nào. Bản thân phải rất rõ về điều đó thì mới tìm được cái gọi là phù hợp. Phù hợp là nó phù hợp với mong muốn hiện tại trong giai đoạn hiện tại. Nếu chưa trả lời xong câu 1 thì thật ra là không nên đi tìm việc, vì biết tìm việc gì cho nó hợp đây? Còn khi đã rõ rồi thì dễ thôi. Lúc này mình mới đi tìm nơi đáp ứng được thứ mình cần, với môi trường văn hoá sẽ giúp mình như cá gặp nước. Nhiều khi job đúng mà môi trường sai, môi trường toxic quá cũng chết. Vô đó chưa làm gì mà đã thấy muốn tụt mood thì thua. Job phù hợp mà môi trường không phù hợp cũng chán nản chia tay sớm mà thôi. Cho nên, ở đây có 2 giai đoạn, một là tìm hết tất cả các nguồn có job phù hợp với mong muốn trong giai đoạn hiện tại. Hai là khi đi phỏng vấn sẽ tìm hiểu thêm về văn hoá, môi trường làm việc xem nó có fit với mình không. Tới đây thì bạn đã đi được một nửa đoạn đường và đưa ra được lựa chọn có thể gọi là phù hợp nhất theo lý thuyết. Giữa suy nghĩ và hiện thực chênh nhau bao nhiêu độ? Nói gì nói, giữa cái mình nghĩ và thứ mình cho là trong vài ba buổi phỏng vấn siêu tốc thì chẳng thể nào là đủ để mà mình biết hết, hiểu hết, cảm nhận được hết hiện thực. Thành ra, khi và chỉ khi ta bước một chân vào cái job và cái nơi được đánh giá theo lý thuyết là phù hợp kia, ta mới thật sự hiểu ra đó có thật sự là nơi ta sẽ thuộc về. Độ chênh giữa suy nghĩ và hiện thực là chuyện đương nhiên. Ở đâu cũng vậy. Thời nào cũng vậy. Do đó, việc bạn nhận ra hiện thực nó không như là ta nghĩ cũng là chuyện hết sức bình thường. Nếu điều đó xảy ra thì mình đành chia tay sớm đỡ đau khổ mà thôi. Còn nếu giữa lý thuyết và hiện thực độ chênh nó chấp nhận được thì mình từ từ hiệu chỉnh mà thôi. Đâu có ai hay nơi chốn nào mà nó được làm sẵn ra để fit vô cái hình hài rất cá nhân hoá của bạn được. Dù gì thì vẫn phải mài chỗ này, xén chỗ kia, đắp chỗ nọ đôi chút để mà vừa vặn với nhau. Đừng mong mỏi là mọi thứ cứ phải như là hoa hồng và Champagne. Đường có gập ghềnh hay lồi lõm chút âu cũng là chuyện bình thường. Tâm thế mình OK thì nó OK. Tâm thế mình chênh vênh thì nó chênh vênh. Thế thôi! Cho nên, chênh quá thì chịu. Còn chênh ít thì chịu khó mài dũa chút cho nó từ từ bớt chênh là được. Tôi có hội nhập và triển khai công việc đúng KPI hay yêu cầu của tổ chức không? Qua được cái đoạn vượt qua độ chênh rồi thì giờ tới đoạn hợp thức hoá bằng chất lượng nè. Tổ chức yêu cầu vậy, bạn làm được không? Tổ chức đưa KPI vậy, bạn chạm vào, chới với, hay qua mặt? Năng lực của bạn sẽ được hợp thức hoá bằng kết quả thực tế, và trên đời này thì không có thứ gì nó thuyết phục bằng kết quả thực tế cả. Mình nói gì thì nói, thì cũng là lời nói. Cuối cùng, mình vẫn phải show ra là mình đã làm được gì theo mong đợi của người ta. Đừng chơi trò đổ thừa. Chấp nhận cuộc chơi thì game on, tìm mọi cách để hoàn thành. Không thì đi ra. Đừng vừa chơi vừa đổ thừa hoàn cảnh này nọ khiến mình không hoàn thành nhiệm vụ. Còn nếu thật sự môi trường đó nó quá chuối khiến mình không cách nào hoàn thành nhiệm vụ thì thẳng thắn mà nói ra ngay từ đầu. Thiếu điều kiện cần làm sao tôi làm được? Nói thẳng nói thật và nói sớm là tốt nhất. Đừng chờ tới khi kiểm tra kết quả mới rón rén đổ thừa thì nó đã quá muộn rồi. Nói gì người ta cũng không nghe. Tới đây, hợp hay không hợp thì quá rõ. Có khi là vì bạn không perform - tạo ra kết quả. Có khi là vì tổ chức không tạo đủ kiều kiện để bạn tạo ra kết quả. Không sao cả. Còn nego - đàm phán để hiệu chỉnh được thì mình đàm phán, không thì thôi cũng chẳng sao. Cuộc sống mà, có này có kia, lúc nọ lúc kia, không chung đường âu cũng là chuyện bình thường. Không hợp thì mình chia tay, đi tìm nơi hợp hơn mà cộng tác. Vậy thôi! Tôi có vui vẻ, hạnh phúc khi tham gia vào môi trường và khi làm việc không? Cuối cùng, và quan trọng nhất, là khám cái cảm xúc của trái tim. Làm gì làm, hợp tình hợp lý ra sao không biết, khi mình cảm thấy không vui, không hạnh phúc, thậm chí còn ngược lại thì nó sai rồi. Tiền có thể đúng. Cơ hội có thể đúng. Nhưng nếu mình struggle - khổ sở trong môi trường làm việc đó, với những người cộng sự ở đó thì nó sai quá sai. Mình đi làm Ok thì là để tìm cái thứ gì đó phù hợp theo nhu cầu hiện tại của mình, nhưng nếu chỉ để đạt được điều đó mà hy sinh sức khoẻ tinh thần thì không đáng. Khi sức khoả tinh thần không tốt thì bạn đang hành hạ chính bản thân mình. Mà khi đã vô thế sức khoẻ cạn kiệt rồi thì đừng nói việc làm, thứ gì khác trong đời bạn cũng làm không nổi. Sống không nổi, sống không có ý nghĩa thì công việc có lợi ích gì? Đừng đánh đổi linh hồn mình vì một sự phù hợp lý tính. Không đáng! Thành ra, phù hợp hay không phải xem rất nhiều yếu tố khác nhau chứ không chỉ đơn thuần là kỹ thuật và kỹ năng. Dành thời gian cho bản thân để trả lời những câu hỏi này sẽ giúp bạn gạn lọc bớt sai lầm trong lựa chọn và hiểu rõ hơn về chữ why - tại sao bạn đưa ra một lựa chọn. Phù hợp, là từ có rất nhiên biến số, theo thời điểm, theo khả năng, theo mô trường, văn hoá, và đặc biệt là theo mục tiêu cuộc đời rất riêng tư của mỗi người….

Đi làm là để kiếm tiền mà. Có tiền rồi thì mới sử dụng nó để đi tìm hạnh phúc mà. Hạnh phúc là khi có tiền rồi thì có thể mua thứ mình thích, tậu thứ mình mơ, tặng quà đưa tiền cho gia đình, người thân người yêu. Có tiền mới làm cho bản thân và người khác hạnh phúc được. Không có tiền thì hết phim. Thành ra, đi làm là để kiếm tiền. Có tiền rồi mới mang nó ra đi mua hạnh phúc…. Trước giờ người ta nghĩ vậy. Trước giờ chuyện đó tưởng chừng như là chân lý. Trước giờ hình như chúng ta được dạy dỗ và hướng dẫn như vậy. Cho đến một ngày thu lạ lẫm kia, ta bỗng phờ phạc, chán nản, kiệt sức vì cái sự bán sức lao động để kiếm tiền, để có đủ xu mà đi mua hạnh phúc. Ủa, mà tại sao ta phải hy sinh tất cả, tuổi thanh xuân, niềm vui, sự tự do, khát khao và mong ước của bản thân chỉ để kiếm thật nhiều tiền? Rồi khi kiếm được nhiều tiền để mua lấy mua để thứ này thứ kia cho ai đó khác xong, ta trở nên trống rỗng chứ chẳng hề hạnh phúc? Ủa mà tại sao ta không được làm, không được theo đuổi, thậm chí hy sinh giấc mơ của chính mình vì cái hầu bao mua hạnh phúc cho người khác? Ủa mà người khác không còn cách nào khác để hạnh phúc ngoài cách nhận hạnh phúc được mua từ ta hay sao? Ủa, mà khi hạnh phúc đã được mua cho mọi người xung quanh, lý ra ta phải hạnh phúc chứ, tại sao ta lại mệt mỏi thế này? Rồi sự tung hô, khen ngợi, đôi khi là nịnh nọt của ai đó về cái sự hy sinh ấy của ta có làm ta cảm thấy vui hơn, hạnh phúc hơn, ý nghĩa hơn? Khi bạn đang ở đây, với những câu hỏi lộn xộn, loanh quanh, mơ hồ về ý nghĩa của sự hy sinh cho hạnh phúc, có lẽ đây chính là lúc mà bạn nên dừng lại, ngồi xuống hít thở sâu và nghĩ ngơi một chút. Bạn mệt rồi! Trước hết, mỗi con người chúng ta đều là những bản thể độc lập khác nhau của vũ trụ. Tất cả chúng ta đều có những giấc mơ, mong muốn, khát khao, niềm tin và cách suy nghĩ khác nhau. Cũng vì vậy, hạnh phúc là những khái niệm cực kỳ cá nhân, cực kỳ khác nhau, không ai liên quan ai hết. Với người này, hạnh phúc có thể là đếm tiền đếm kim cương gì đó. Với người khác, hạnh phúc có thể là được ăn bữa cơm gia đình đoàn tụ và giòn giã tiếng cười. Với một người, hạnh phúc có thể là sự bình an đi hết một cuộc đời với gia dình nhỏ của mình. Với người khác, hạnh phúc có thể là tung hoành bốn góc nhà thế giới. Không có sai hay đúng. Hạnh phúc nào cũng là hạnh phúc. Hạnh phúc là đúng, dù nó ở trạng thái hay hình hài thế nào, vì hạnh phúc đó nó chỉ liên quan đến khái niệm của riêng một người. Cũng vì vậy, thứ bạn nghĩ sẽ làm người khác hạnh phúc có thể sai. Bạn không là họ, không nghĩ như họ, không mang theo trên vai những mong đợi và trải nghiệm cá nhân của họ. Cho nên, bạn không thể suy bụng ta ra bụng người, không thể lấy trải nghiệm của cá nhân mình mà suy ra hạnh phúc là gì với bất kỳ ai khác. Cũng vì vậy, đừng tự cho là thứ gì mình đang làm, đang mua, đang hy sinh, đang đạt được chắc chắn sẽ mang lại hạnh phúc cho một ai đó khác. Thứ bạn nghĩ sẽ mang lại hạnh phúc cho bất kỳ ai khác đều sai, vì bạn không phải là họ. Điều bạn cần làm, là hỏi họ, là lắng nghe họ, là tìm hiểu xem hạnh phúc với họ nghĩa là gì. Cha mẹ nghĩ, mình làm ra thật nhiều tiền mua đồ chơi, quần áo, nhà cửa, đóng tiền học trường xịn cho con là nó sẽ hạnh phúc. Còn đứa bé thì, thật ra chỉ muốn được chơi bóng với ba ngoài sân mỗi chiều, hay loanh quanh nói chuyện với mẹ trong bếp. Con cái nghĩ, ráng kiếm thật nhiều tiền về đưa cho cha mẹ vui. Nhưng khi kiếm được tiền rồi thì cha mẹ đã không chờ nổi nữa mà bỏ thế giới ra đi. Tiền, lúc đó còn ý nghĩa gì nữa chứ? Con cháu nghĩ, kiếm tiền mua cái nọ cái kia cho ông bà. Ông bà thì ở tuổi xế chiều, hạnh phúc là được ngồi ăn cơm với con cháu, gặp nhau kể chuyện hồi xưa, cười râm ran dù miệng chẳng còn răng, khi tay cháu nắm lấy bàn tay nhăn nheo đang khô héo của ông bà. Chồng nghĩ sẽ kiếm sự vinh quang trong sự nghiệp mang về cho vợ, còn vợ thì thật ra chỉ cần một buổi chiều ngắm hoàng hôn trong im lặng cùng chồng. Vợ nghĩ phải hy sinh đầu tắt mặt tối lo cho mọi thứ vẹn toàn, trong khi chồng chỉ muốn nhìn thấy vợ mình thật xinh tươi đi event để hãnh diện cùng bè bạn. Nếu kể, chắc kể hoài không hết, về những sự chập chênh trong mong đợi hay khái niệm hạnh phúc của mỗi người, vì 7 tỷ người trên thế giới thì là 7 tỷ khái niệm về hạnh phúc khác nhau. Thành ra, trước hết là đừng mang khái niệm của mình ra để suy đoán thành khái niệm hạnh phúc của người khác. Cũng đừng tự mình hy sinh để mang lại hạnh phúc cho ai cả, vì có khi đó chẳng phải là thứ họ đang cần. Rồi không lẽ, mình hy sinh cả đời đi cào cấu, kiếm chác thứ mình nghĩ sẽ mang lại hạnh phúc cho ai đó, nhưng thật ra nó chẳng làm ai hạnh phúc? Có cần phải tào lao, mất thời gian và công sức một cách vô ích như vậy hay không? Tiếp theo là, mình làm tất cả những thứ đó để làm ai khác hạnh phúc, xong bản thân mình có hạnh phúc hay không? Hay khi vỡ lẽ ra, thứ mình hy sinh đã không làm cho ai đó hạnh phúc còn khiến mình đau khổ hơn? Ủa gì kỳ vậy? Sao tui làm lụng vất vả vì mấy người mà mấy người không hạnh phúc, không biết ơn, không trân trọng? Sao tui hy sinh đủ thứ vì mấy người xong mấy người vô ơn đến thế? Sao tui từ bỏ hạnh phúc của chính bản thân mình vì hạnh phúc của mấy người mà mấy người lại thờ ơ, lãnh cảm, vô ơn đến thế? Ta giận dữ. Ta tức tối, chán nản, hận thù cuộc đời vì không chút công bằng. Ta rơi xuống tận cùng của đau khổ vì thói đời nghĩa nhơn mỏng như cánh dán. Có điều, lỗi thật ra là do ta hết. Một là, không ai mượn bạn phải hy sinh hạnh phúc của bạn vì bất kỳ điều gì khác. Hai là, thứ bạn tự cho là sẽ mang đến hạnh phúc cho người khác là thứ bạn tự tưởng tượng ra, không phải là thứ họ muốn hay cần. Voilà! Trật lất đường ray hết rồi, một sự chập chênh về mong đợi. Cho nên, có lẽ mình nên thôi đừng tưởng đừng ngỡ đừng cho là gì nữa hết. Cứ phải tự hỏi mình hạnh phúc là gì với bản thân, hạnh phúc là gì với người khác. Chỉ khi hiểu rõ rồi ta mới biết mình cần phải làm sao. Còn lại, tất cả những thứ ta tự nghĩ ra tự làm cho tới bây giờ, hoàn toàn không liên quan gì tới hạnh phúc của ai hết cả. Đau thế! Còn nữa, khi bạn không hạnh phúc, thì bạn không hề có khả năng mang lại hạnh phúc cho ai. Chuyện bạn làm thứ này, mua thứ kia, hy sinh thứ nọ chẳng qua chỉ là những nhiệm vụ lý tính nhằm cung cấp thứ gì đó theo nhu cầu ai đó mà thôi. Khi đã là đáp ứng nhu cầu thì nó là giao dịch trách nhiệm, không phải là hạnh phúc. Còn khi bạn hạnh phúc, tâm bạn bao la, năng lượng bạn tích cực, bạn làm bao nhiêu điều có ý nghĩa cho người khác một cách tự nguyện, một cách vui vẻ, hạnh phúc chứ chẳng hề hy sinh chút nào. Bạn làm vì hạnh phúc của bản thân, rồi khi bạn hạnh phúc, năng lượng đó nó lan toả đến mọi người, và chuyển đổi năng lượng của họ thành năng lượng hạnh phúc. Người hạnh phúc toả sáng mọi nơi họ đến, kết nối tự nhiên, giúp đỡ người khác bằng sự thấu hiểu người khác chứ không bằng suy diễn của bản thân mình. Người hạnh phúc có khi chẳng mua chẳng sắm gì nhưng ai chạm vào họ cũng đều hạnh phúc. Hạnh phúc chưa bao giờ bị giới hạn bởi hy sinh hay tiền bạc. Và hạnh phúc cũng không bao giờ bị giới hạn bởi thế giới không tiền bạc hay vật chất. Hạnh phúc không có giới hạn nào. Với nhiều người nó có thể mang màu sắc bạc tiền, với nhiều người khác nó có thể chỉ là chiếc lá xoay xoay theo cơn gió. Đừng phán xét hạnh phúc. Cũng đừng phê bình khái niệm hạnh phúc của bất kỳ ai. Hạnh phúc là khái niệm riêng tư, của ai nấy giữ. Và cũng đừng tự mình nghĩ ra và gán ghép hạnh phúc là gì lên cuộc đời của bất kỳ ai khác. Bạn là bạn. Họ là họ. Hạnh phúc của chúng ra rất khác nhau. Đừng tự mình hy sinh, xong kết tội người ta vì vô tình hay vô ơn. Tự bạn nghĩ ra, tự bạn làm, thì tự mình vui hay tự mình chịu đi thôi. Sao lại đi phán xét ai đó khác trên những gì mình tự cho là hay theo đuổi? Cho nên, hy sinh nghe có vẻ hay, nhưng không phải lúc nào cũng đúng. Có khi, đây là lúc ta nên dừng lại, hỏi xem mình có đang hy sinh hay không, hy sinh vì cái gì, đó có phải là thứ hạnh phúc mà bản thân và người khác mong muốn hay không. Có khi, thứ ta cần làm không phải là hy sinh, mà là làm cho bản thân hạnh phúc. Vì chỉ khi ta hạnh phúc, ta mới có thể lan toả hạnh phúc đến mọi người, bao gồm cả người thân. Có khi, đời này không có khái niệm hy sinh vì hạnh phúc….

Trong rất nhiều lần làm việc với các doanh nghiệp khác nhau, mình vẫn còn thấy nguyên vẹn vấn đề communication - giao tiếp, đặc biệt là giao tiếp giữa các phòng ban với nhau trong cùng một tổ chức, công ty. Đây có thể nói là vấn đề tạo ra nhiều vấn đề nhất. Thử nghĩ, không ai nói với ai về chuyện mình cần làm, đang làm, và nó liên quan sống chết tới những gì người khác cần làm, đang làm, sẽ làm, thì chuyện này thành thế nào? Nó biến thành những dây chuyền tách biệt không liên quan gì tới nhau, dù kết quả chuyền này là input của chuyền kia. Tất cả đều có thể làm xong những thứ mình nghĩ là mình cần làm. Nhưng làm xong thì kết quả nằm ở cuối mỗi chuyền, không liên quan gì tới mấy cái chuyền khác. Và những kết quả rời rạc nằm khắp nơi đó, với sự tuyên bố hùng hồn là mình đã hoàn thành nhiệm vụ đó, đều trở thành bằng chứng của sự waste of effort - hoang phí nguồn lực. Ai cũng làm ra thành quả. Ai cũng làm cật lực. Ai cũng đối diện với rất nhiều vấn đề phải giải quyết. Ai cũng stress vì ai cũng nghĩ rằng mình đang làm đúng nhiệm vụ vì một mục tiêu nào đó. Nhưng cuối cùng, cả tổ chức chẳng đạt được thứ gì, vì tất cả những thứ gọi là “kết quả” rời rạc đó chẳng liên quan gì tới nhau, chẳng giúp ích gì cho nhau, chẳng cộng hưởng miếng nào vào mục tiêu chung của tổ chức. Nếu đem cái mớ rời rạc đó ra đếm, thì cũng như đếm củi khô chơi cho vui, rồi quăng vào lò mà đốt, vì chúng không tạo ra giá trị chung nào. Nếu thế, thì mình cần gì phòng ban, cần gì đội nhóm, cần gì nhân sự? Cho nên, quân nhiều chưa chắc đã tinh nhuệ, một đám người rời rạc chưa chắc đã thành đội nhóm, một tập hợp của đội nhóm chưa chắc đã thành một tổ chức. Khi tất cả đều đang nghĩ khác nhau, làm những việc khác nhau, tạo ra kết quả theo cách nghĩ khác nhau, quẩn quanh trong những bức tường khác nhau, thì ta chỉ có một mớ lộn xộn chứ không phải là tổ chức. Khi đã dùng từ tổ chức, nghĩa là nó phải được tổ chức, có mục tiêu chung rõ ràng, tất cả phải được phân công rõ ràng là bản thân và đội ngũ của mình cần làm gì để đóng góp cho mục tiêu chung đó. Còn những gì bạn làm, cho dù là xếp thành cái sớ dài ba ngàn dặm, nhưng không liên quan gì tới mục tiêu của tổ chức, thì cái đó gọi là làm cho có, làm để chấm công, làm để thấy mình không rảnh và đỡ áy náy vì mình không bận. Trừ phi bạn đi làm chỉ để tỏ ra không rảnh và lãnh lương thì thôi, chớ nếu đã đi làm có tâm, để đóng góp cho tổ chức, để phát triển bản thân, để được kiến tạo những giá trị cụ thể, rõ ràng, mang lại ảnh hưởng cho tổ chức, cho cộng đồng, xã hội thì câu hỏi đầu tiên bạn cần hỏi mình luôn luôn là, tôi đang làm gì để đóng góp vào mục tiêu chung của tổ chức? Nếu ai cũng hỏi câu này mỗi ngày, nếu phòng ban và đội nhóm nào cũng hỏi mình câu này mỗi ngày, thì chúng ta sẽ tránh được 80% những thứ không cần làm, không nên làm, không việc gì phải làm, để tập trung vào 20% những thứ quan trọng nhất để tạo ra kết quả, và là kết quả cân đong đo đếm được của cả tổ chức, của cả tập thể, chứ chẳng phải của riêng ai. Như vậy, thì đỡ tốn nguồn lực lắm, đỡ thời gian và tiền bạc cho những thứ không cần làm lắm, và đặc biệt là đỡ tốn công sức và năng lượng vào những thứ vô ích, chẳng tạo ra chút giá trị nào. Nếu nói về sự hoang phí, trên đời này có lẽ thứ người ta hoang phí nhiều nhất là hoang phí nỗ lực vào những thứ không biết tại sao phải làm, tại sao cần làm, làm xong thì có ý nghĩa gì và đóng góp cho cái chi chi. Cho nên, làm chưa bao giờ là làm nhiều. Làm là làm đúng việc đúng mục tiêu. Bao giờ cũng phải hỏi mình, Why - tại sao tôi cần làm, How - tôi cần làm cách nào cho nó hiệu quả và hay ho nhất, rồi mới tới What - tôi cần làm cụ thể công việc gì để đạt được cái why - mục đích mà tôi và tổ chức cùng hướng đến. Cũng vì vậy, dù bạn đang là nhân sự trong một đội nhóm hay tổ chức, hay bạn đang là lãnh đạo của một đội nhóm hay tổ chức, có lẽ bạn nên ngồi xuống, rót ly trà thơm, rồi tự đối thoại với bản thân mình. Hỏi mình những câu hỏi sau và trả lời rất thật tình với bản thân về cái sự giao tiếp đang rất không giao tiếp, đứt quãng, thùng nào nhốt trong bể đó, chưa đâu kết nối với đâu, hay cái sự gắn kết máu lửa, cùng nhào vào giải quyết vấn đề chung, một cách không phân chia phe này phòng kia, cùng vì một mục tiêu chung của tập thể. Team mình đang ai lo tối lửa tắt đèn nhà nấy, hay đang nhóm lửa cùng nhau? Nếu đang nhóm lửa cùng nhau, team mình có biết mục tiêu chung của mình là gì không? Và team mình có biết mỗi người phải làm gì để đóng góp cho mục tiêu chung hay không? Và team mình có biết nhiệm vụ của mỗi người liên quan kiểu gì tới nhiệm vụ của những người còn lại hay không? Nếu team mình đang mạnh ai nấy tắt đèn, thì mình có biết vậy là tào lao lắm hay không? Có biết nếu cứ đà này thì sớm muộn gì cái tập thể hay tổ chức này cũng xong phim hay không? Mà nếu tập thể này mà xong phim thì tụi mình cả đám cũng hết phim hay không? Rồi vậy team mình có biết cần làm sao để mọi vấn đề không phải là vấn đề nó biến hết đi để mình cùng nhau lo chuyện vấn đề thiệt sự hay không? Ý là tìm cách đi chớ còn chờ gì nữa á? Rồi vậy team mình có hiểu rằng nếu không đạt mục tiêu chung thì chẳng đứa nào đạt được mục tiêu gì hay không? Mà nếu vậy thì tất cả những gì mình nghĩ là mình đang làm nó không có tạo ra bất cứ giá trị nào mà chỉ toàn là waste of time - mất thời gian của nhau hay không? Nếu biết thì còn chờ gì nữa? Thay đổi liền đi chớ! Rồi, vậy đi ha. Chuyện một team mà gãy gánh vụ giao tiếp mượt mà với nhau thì nó đầy rẫy ngoài kia. Thành ra, lỡ bạn có trong tình cảnh này thì cũng chả sao, tình trạng chung mờ. Có điều, nếu thấy vậy hông OK thì có khi mình nên thay đổi liền cục diện hôm nay, trước khi mình làm mất thời gian của bản thân, của team, của nhau, trong cuộc đời vốn rất ngắn ngủi này. Để thời gian mình còn làm chuyện có giá trị, lợi ích, vui vẻ và hạnh phúc hơn đi ha.

Nhiều bạn inbox hỏi, em được lên chức, được trao cho cơ hội thăng tiến nhưng em rất sợ chứ hoàn toàn không vui vẻ chút nào, vì em thiếu tự tin. Đó giờ làm vậy thì OK, giờ lên chức, phải quản trị nhân sự, phải tỏ ra hiểu biết nhiều hơn, phải gánh team, phải gánh KPI, mà kỹ năng em thì chưa tốt. Em có nên nhận chức này không? Hay thôi, để chừng nào em giỏi hơn một chút đã rồi mới nhận? Nhưng cũng nhiều bạn, inbox tâm sự rằng khả năng mình thì không thiếu, còn có thể tiến xa và làm nhiều hơn nữa, nhưng bản thân không muốn làm, không muốn tiếp tục, chỉ muốn dành thời gian cho gia đình, cho một ai đó quan trọng trong đời vì họ đang cần mình, và cũng vì bản thân cần nghỉ ngơi sau một hành trình dài dấn thân, rong ruổi. Cũng có khi, đã tới lúc bạn cần dừng lại, hỏi mình, điều gì là quan trọng nhất trong đời. Sự nghiệp có phải là thứ bạn cần, hay thật ra bạn cần một giá trị gì đó khác. Cũng có người, nghĩ là mình đã hội đủ mọi điều kiện để bung xoã, thăng tiến, chứng tỏ bản thân, được công nhận và xem là quan trọng. Nhưng tình thật, thì đó chỉ là điều bạn cho là, còn thực tế thì nên khiêm tốn hơn, cúi đầu học hỏi hơn, rèn luyện bản thân hơn để chạm vào chiếc mốc “hội nhập”, vì khi chưa hội nhập và hiểu rõ cần làm gì để thực hiện tốt nhất vai trò, vị trí của mình, bạn chưa hiệu quả. Mỗi người chúng ta trên hành trình sự nghiệp đều đang ở trong một vị thế khác nhau, có những chiếc áo rất chật, có những chiếc áo quá rộng, và có cả những chiếc áo vừa vặn. Như vậy có gì sai không? Cuộc sống thật ra không có sai hay đúng, mà là lựa chọn rất cá nhân của mỗi người. Mình có tiềm năng, người ta quăng cho mình chiếc áo rộng hơn, mình sẽ cư xử thế nào? Mình có thể sợ hãi và bỏ chạy, từ bỏ cơ hội mà ai đó đã trao. Mình cũng có thể mặc vào đại mà không hề lo lắng, cứ làm sếp đã rồi tính tiếp, cho đến khi cái mác làm sếp nó trở thành trò cười và những cái lắc đầu chán nản của mọi người. Hay mình cũng có thể lớn lên, lớn thật nhanh như Phù Đổng để mặc vừa chiếc áo. Lựa chọn là của bạn. Đón nhận hay không là tâm thế của bạn. Hành xử thế nào là bản lĩnh của bạn. Cơ hội không phải lúc nào cũng hiện ra trước mắt. Nếu là mình, tôi sẽ luôn nắm bắt, rồi chạy thật nhanh về phía trước, rồi ép bản thân phải lớn lên để mặc vừa chiếc áo mới này. Và tôi đã làm như thế rất nhiều lần trên hành trình sự nghiệp để có được hôm nay. Tất cả bắt đầu từ sự nghiêm túc đối với công việc, nghề nghiệp. Tất cả bắt đầu từ tính hiếu học, tinh thần và tâm thế luôn học hỏi, phát triển bản thân. Tất cả bắt đầu từ sự khiêm tốn vì hiểu rằng mình chẳng là ai hay là gì trong vũ trụ này. Nhưng cũng có khi, ưu tiên trong cuộc sống tại mỗi giai đoạn khác nhau sẽ rất khác nhau. Có khi, ưu tiên là sự nghiệp. Có khi, ưu tiên là ở bên một ai đó rất quan trọng, bên giường bệnh, vào những thời đoạn khó khăn mà họ cần ta nhất. Khi hiểu được điều gì là quan trọng trong đời, tại mỗi thời đoạn cuộc sống, ta sẽ sắp xếp thứ tự ưu tiên rất khác nhau. Với tôi, có lúc là sự nghiệp, có lúc là học hỏi, học lại, tháo bỏ kiến thức cũ để mở não mở lòng với những điều rất mới. Nhưng cũng có khi, thời gian quan trọng nhất là để dành cho ai đó, ví dụ như con gái của mình trong thời điểm hiện tại, khi giáo dục đang tụt hậu, khi tương lai đang thay đổi quá nhanh, khi ở trên đám mây kia mọi thứ thật là hỗn độn và bất kỳ ai cũng có thể hoang mang, lạc lối. Và cũng có khi, trái tim thức dậy mỗi ngày với nhịp đập của xã hội, cộng đồng, với những tâm tư trăn trở làm sao cho cuộc sống của mình đầy ý nghĩa bằng cách giúp gì được cho một ai đó khác. Mỗi thời đoạn một mục tiêu và ưu tiên khác nhau. Không ai có thể chỉ ưu tiên một thứ cả đời. Cũng không ai có thể ưu tiên tất cả vì chẳng ai trong chúng ta đủ thời gian và năng lượng để làm tất cả. Mỗi thời đoạn, một thứ tự ưu tiên khác nhau. Chỉ cần sắp xếp hợp lý hợp tình, ta sẽ vững vàng, bớt stress, bớt cuống cuồng trong hành trình cuộc sống. Làm gì làm, tất cả chúng ta đều phải hiểu thế nào là khái niệm vừa vặn, đó là khi tâm thế, bản lĩnh, kiến thức, kỹ năng nó hoà nhịp cùng với cơ hội mà ta vừa mới chạm vào, để ta có thể toả sáng nhất, hiệu quả nhất, mang lại nhiều giá trị và kết quả nhất, nhưng bằng một tâm thế vui vẻ và hạnh phúc nhất với những gì mình đang dấn thân, đang hiện thực hoá cùng đội ngũ. Thiên thời, địa lợi, nhân hoà là như thế. Khi cơ hội gõ cửa, thì ta phải sẵn sàng. Nếu chưa sẵn sàng, thì hãy làm cho bản thân sẵn sàng. Đừng lui lại, đừng tiến đại, cũng đừng take it for granted - mặc nhiên cơ hội nó là của mình mà không cần làm gì cả. Khi bạn đối xử với cơ hội một cách nghiêm túc, trân trọng, thấu hiểu điều nó cần và điều kiện để làm cho nó hoá thân thành hành trình đầy nắng gió, cơ hội sẽ đối xử tốt với bạn, và cả hai sẽ là partner tốt của nhau trong hành trình cùng tiến thoái này. Bằng không, sẽ có độ chênh, có những hiểu biết không xếp thẳng hàng, có những gập ghềnh trong góc nhìn, quan điểm. Bất kỳ sự chập chênh nào rồi cũng tạo ra vấn đề, và vấn đề càng chênh càng nặng, cho đến khi những lổ hổng này té xuống…. Như thế nào là một chiếc áo vừa vặn cho một hành trình sự nghiệp hạnh phúc? Không có một câu trả lời chung cho tất cả mọi người và tất cả những thời điểm khác nhau. Có khi, chật là vừa vặn, vì ta còn phải dành thời gian để học hỏi, chuẩn bị, lớn lên. Có khi, ưu tiên của ta trong thời điểm này rất khác và không phải là sự nghiệp. Có khi, vừa vặn có thể rất là linh hoạt, khi rộng, khi chật, khi vừa theo hoàn cảnh, môi trường, và lựa chọn của chính ta. Nhưng cũng có khi, ta cần chiếc áo rất rộng để push bản thân mình lớn lên, để với đến những cột mốc to lớn hơn, đòi hỏi hơn, kỳ diệu hơn. Dù là gì, thì cũng thiên thời địa lợi nhân hoà. Không có cơ hội dành cho người không lớn. Cũng không có cơ hội dành cho người sợ hãi hay lơ ngơ không có tư duy phản biện. Dù là gì, mong các bạn sẽ tĩnh tâm nhìn lại về hành trình đã qua và sắp đến để hiểu rõ bản thân đang ở đâu, bản thân có sẵn sàng để đón cơ hội mới hay chưa. Và rất mong, khi phản tư về bản thân và hành trình của chính mình, bạn sẽ tìm thấy câu trả lời cho đoạn đường tiếp nối, với chiếc áo phù hợp, dù là chật, rộng hay vừa vặn với chính mình….

Rất nhiều bạn chia sẻ, em cái gì cũng OK hết, học hành OK, công việc OK, mức lương OK, là niềm tự hào OK của gia đình và người thân, thậm chí còn là hình mẫu vươn đến của nhiều người. Thấy không, nhìn anh ấy chị ấy đi mà noi theo, họ luôn nói như thế. Nhưng cuối cùng, em vẫn không hạnh phúc. Em thấy mình thiếu thiếu cái gì đó mà không biết là gì. Em thấy mình thật nhạt nhẽo và vô vị. Em thấy mình dửng dưng, không có gì để trái tim thức dậy và ca hát mỗi buổi sáng. Em thấy cuộc đời cứ thế trôi qua theo qui trình. Em thấy hành trình phía trước đã được sắp đặt rất đâu vào đấy và không có gì cần suy nghĩ nữa, cứ thế mà đi như công nhân dây chuyền, chuyền qua, chuyền qua, như một con robot là được. Vậy, là em có hạnh phúc hay không? Với tôi, hạnh phúc là khái niệm rất cá nhân. Mỗi chúng ta đều có định nghĩa về hạnh phúc rất riêng tư, theo cách của mình, theo giấc mơ và giá trị của mình. Tất cả chúng ta đều là một bản thể độc đáo của vũ trụ. Chúng ta sinh ra trong những gia đình đình khác nhau, làng xóm, khu vực địa lý khác nhau, học trường khác nhau, gặp gỡ những con người khác nhau trong đời, trải qua những hành trình lớn lên rất khác nhau. Có người có trải nghiệm đẹp. Có người có trải nghiệm đau. Có người có những trái nghiệm buồn vui, chán chường, tuyệt vọng hay cận tử, vv. Chúng ta nhận được bài học giáo dục từ gia đình, môi trường, thực tế hoàn toàn khác nhau. Và cũng vì vậy, tất cả chúng ta đều mang vác trên người những kỳ vọng, giấc mơ, hệ niềm tin, giá trị hoàn toàn khác nhau. Có khi chúng ta không show ra, chỉ để fit in - hoà nhập vào giá trị chung của một cộng đồng nào đó, để có cảm giác thuộc về dù bản thân hoàn toàn chẳng thuộc về. Có khi chúng ta giấu kín những khát vọng, dục vọng rất riêng tư và chỉ sống bằng cái vỏ bọc bề ngoài theo qui định và chuẩn mực của xã hội. Có khi, chúng ta giả vờ để làm hài lòng người khác, để họ yên tâm, để họ hạnh phúc khi nhìn thấy điều mong đợi của cá nhân họ hiển hiện trên hình ảnh của ta. Dù hoàn cảnh của bạn là gì, dù bạn đang sống là mình hay là ai đó khác, thì mỗi người đều có khái niệm hạnh phúc rất khác nhau. Quan trọng là, khái niệm hạnh phúc không có đúng sai, vì nó đơn giản chỉ là quan điểm riêng, quan điểm cá nhân của mỗi người. Khái niệm đó có thể được hình thành từ xuất phát điểm, từ môi trường, hoàn cảnh, từ trải nghiệm cá nhân, từ những cảm xúc và sự kiện mà cá nhân đó đã trải qua trong hành trình cuộc sống mà kết tinh thành. Khái niệm có thể rất phổ cập, hợp với nhiều người, dễ được chấp nhận. Khái niệm cũng có thể lạ lẫm, dị biệt, không giống ai, khó được chấp nhận. Khái niệm có thể bị sai lệch với những nguyên tắc đạo đức cơ bản của nhân loại. Khái niệm có thể rất khó hiểu, mơ hồ, out there như thể thuộc về một thế giới và không gian khác…. Đâu có sao, và cũng đừng phán xét, vì tất cả đều xuất phát từ hành trình quá khứ của mỗi người. Mà quá khứ thì, có người may mắn có người không, có người được có người mất…. Ai đó có thể sai có thể đúng, nhưng nếu đừng từ góc độ bao dung hơn và nhìn vào hành trình quá khứ của họ, nhìn vào kho dữ liệu quá khứ của họ, ta sẽ thấu hiểu tại sao, ít nhất là như thế. Có khi, ta sẽ học được bài học và soi rọi vào hành trình của chính ta. Có khi, ta sẽ có thể giúp được ai đó và đưa họ về với con đường hạnh phúc thật sự mà họ chưa bao giờ được biết. Có khi, ta soi vào người khác để sửa mình. Dù là gì, đừng so sánh, phê bình, bàn tán hay phán xét khái niệm hạnh phúc của người khác. Người khác hạnh phúc ra sao không liên quan gì tới bạn. Đó là cuộc sống của họ, là lựa chọn và giá trị của họ. Nếu bạn có thể giúp cho họ tốt hơn, hãy mở lòng. Nếu bạn không thể giúp cho họ hạnh phúc hơn, cũng đừng làm gì cho nó tệ đi. Có khi, bạn cần phải lo cho công cuộc hạnh phúc của chính mình chứ không phải là ai khác…. Nhưng câu hỏi là, có khi nào bạn đang đạt được điều bạn nghĩ sẽ làm bạn hạnh phúc, nhưng bạn vẫn không hạnh phúc? Tôi muốn có một công việc ổn định và tôi đang có một công việc ổn định, nhưng tôi không hạnh phúc. Tôi muốn thăng tiến, và tôi vừa thăng tiến, nhưng tôi vẫn không hạnh phúc. Tôi muốn lập gia đình với người mà tôi nghĩ là sẽ mang lại cho tôi hạnh phúc, nhưng sau khi bắt đầu cuộc sống với nhau, tôi vẫn không hạnh phúc. Tôi muốn kiếm thật nhiều tiền, và tôi đang kiếm được nhiều tiền, nhưng tôi đã đánh mất hay phải trả giá cho những điều bình thường đã từng khiến tôi hạnh phúc, và giờ đây tôi không lấy được tiền để mua lại những hạnh phúc giản đơn. Tôi nghĩ mình sống chết làm một cơ số năm để có được cơ nghiệp sự nghiệp rồi mình sẽ thành thơi đi tìm hạnh phúc, nhưng giờ đây, khi cơ nghiệp đã vững vàng, tôi trống rỗng. Vậy, cuối cùng, thứ tôi theo đuổi hay đánh đổi, có chắc là con đường hạnh phúc hay không? Hay hạnh phúc đối với tôi là một mục đích rất khác, là một giá trị rất khác, là một giấc mơ rất khác. Phải chăng, tôi đã bị những định kiến của xã hội, của thế giới bên ngoài, của gia đình, của người xung quanh, của những fan club ảo làm cho bản thân ngộ nhận thế nào là hạnh phúc? Nếu thế, phải chăng bạn cần phải trở về với mình, đối thoại với mình, hỏi bản thân điều gì thật sự làm cho ta hạnh phúc? Có khi, điều đó đơn giản lắm, như ngồi im ngắm bầu trời xanh chẳng hạn, nhưng ta đã chẳng bao giờ dám nói ra hay chấp nhận, vì ta thấy nó nhà quê quá so với chuẩn mực hạnh phúc của số đông. Vậy, ta đang sống vì ai? Vì số đông ư? Vì khái niệm hạnh phúc ảo diệu theo cái cách mà họ định ra và ta phải cúi đầu nghe theo ư? Ta chính là nô lệ của những khái niệm mà họ đặt ra ư? Hay ta đang cố gắng biến mình thành một con cừu, để có thể behe và hoà lẫn vào bầy đàn để được thế giới bên ngoài dẫn dắt? Rồi một chiều hạ vừa lướt qua cơn mưa rào nào đó, ta gục ngã vì không thể tiếp tục mang trên người chiếc áo lông cừu. Ta sinh ra để làm gì? Ta sống như vậy để làm gì? Ta ép mình thành kẻ khác để làm gì? Ta khổ sở với những hình ảnh và bộ mặt khác nhau để làm gì? Ta lao về phía trước và bỏ lại tất cả những gì thân thương nhất để làm gì? Ta mất đi hay không còn gặp lại những người ta yêu quý nhất để làm gì? Ta có tất cả nhưng không có gì để làm gì? Cho nên, dù bạn đang muốn làm gì, dù bạn đang làm gì hay ở đâu trên hành trình cuộc sống của mình, có lẽ điều quan trọng nhất là trở về và hỏi lại chính mình như thế nào là hạnh phúc. Nó có thể rất khác người, rất lạ lẫm, rất riêng tư, rất bạn, và điều đó chẳng hề hấn gì. Chỉ cần bạn hạnh phúc vì đó là mục đích của chúng mình là được, không phải là định nghĩa của xã hội, của thế giới bên ngoài hay của một ai đó khác. Và nếu bạn đang dấn thân vào lựa chọn bạn cho là hạnh phúc, nhưng bạn không hạnh phúc, và dường như có gì đó sai sai, thì có lẽ nó sai rồi. Khi trái tim sai nhịp thì đừng cố dùng lý trí để thuyết phục mình. Sai là sai, không có sai nhưng mà tại vì thì là bị. Đôi khi, ta cần dừng lại, để lắng nghe trái tim mình, và thành thật với bản thân rằng, ừ thì nó đã sai. Quan trọng là, mình sẽ dũng cảm thay đổi thế nào để cho nó đúng. Vậy thôi! Hạnh phúc là định nghĩa rất riêng tư. Định nghĩa của bạn là gì?

Giờ, ở tuổi này rồi, cập nhật sao cho nó relevant - liên quan thật là vấn đề nan giải. Em còn lạc hậu, là, sao dạy con? Bạn cảm thán như vậy và hỏi tôi, với tư cách một người mẹ, chị nghĩ em phải làm sao bây giờ. Cũng với tư cách một người mẹ, tôi trả lời, thời này phụ huynh không thể làm biếng được, không thể giao con hết cho trường được, lại càng không nên chỉ biết kiếm tiền lo cái ăn cái mặc, cho tiền và gởi vào trường là xong. Trách nhiệm quan trọng nhất của cha mẹ thời nay, trong cái thế chuyển động bất định này, là đồng hành cùng với con. Cả hai đứa, cả đám tụi mình đều không biết thì mình phải lập thành một bè và học cùng nhau. Không biết thì học thôi chớ có gì khó đâu. Khó, là khó ở chỗ cha mẹ đã quen thế người đi trước chỉ bảo kẻ đi sau, đóng vai know-it-all biết hơn trơn hết trọi và ra tay chỉ bảo con cái phải nghe và làm theo lời mình. Thời đó thật sự nó hết rồi. Khi chính mình còn không biết cuộc đời và sự nghiệp mình nó đang trôi theo kiểu gì về bến nào thì nói chi tới chuyện dạy cho ai. Hiểu vậy, thì có khi mình cần thay đổi góc nhìn, thay đổi cách tiếp cận cho thích ứng với hoàn cảnh mới. Một là, bạn dứt khoát không được ở trong tâm thế buông xuôi, thôi thì mình cứ lạc hậu cho xong, tạo điều kiện cho con hội nhập là đủ rồi. Dạ không bao giờ các con có thể đi vào tương lai một mình trong khi bố mẹ tụt hậu như thế được. Rồi các con sẽ nói chuyện gì với bạn? Hay các con sẽ lại đi nói chuyện với AI - trí tuệ nhân tạo vì nó hiểu mình hơn? Vậy thì vai trò của cha mẹ sẽ trở thành gì? Cỗ máy kiếm tiền ư? Hay là cỗ máy làm việc nhà phục vụ cho nhu cầu cơ bản của các em? Thời nào cũng vậy, và thời bất định càng vậy, các con sẽ cần được chia sẻ, định hướng, được cổ vũ để dũng cảm đưa ra những lựa chọn, quyết định cho bản thân trong đời. Các con sẽ cần được cảm thấy OK khi vấp ngã, thất bại. Các con sẽ mong được tựa vào một ai đó, tâm sự với một ai đó khi hoang mang, lạc lối. Các con cần sự thông hiểu, thấu cảm, chia sẻ, và hơn bao giờ hết là sự tiến thoái cùng nhau. Khi bạn không hiểu thế giới tương lai, làm sao bạn hướng con mình về phía đó? Khi bạn không biết nghề nghiệp tương lai là gì, làm sao bạn có thể bàn bạc về sự nghiệp của con? Khi bạn không chút idea nào về kỹ năng tương lai, làm sao bạn có thể giúp cho con học và rèn luyện? Nói chung, bạn không có quyền chối bỏ trách nhiệm đồng hành cùng các con trên hành trình lạ lẫm này của tương lai. Và nếu đã không lui được, thì chỉ có một đường là tiến mà thôi. Tiến, nghĩa là bản thân phải unlearn - bỏ những thứ đã từng học đi, bỏ hết những thành tích, trải nghiệm quá khứ đi, để relearn - học lại cùng con. Khi và chỉ khi chúng ta cùng học, cùng tư duy, cùng bàn bạc về tương lai trong cùng một hành trình, chúng ta mới có thể hiểu nhau, hiểu cách cộng tác và lớn lên cùng nhau, hiểu cách bước vào tương lai phía trước cùng với nhau. Quan trọng hơn nữa, là tạo ra những dự án để cùng nhau làm, cùng nhau ứng dụng, cùng nhau tìm ra giải pháp. Học của thế kỷ 21 là học bằng hành, học qua dự án, học bằng cách triển khai thực tế. Cho nên, chỉ khi cha mẹ và các con xem nhau như những người bạn, người cộng sự, cùng đội cùng thuyền để làm dự án cùng nhau, cả nhà mới có thể cùng học, cùng dấn thân, cùng vỡ ra, cùng thất bại và thành công khiến cho áp lực cá nhân không còn nữa. Giờ, làm gì cũng ứng dụng tư duy thiết kế, xác định vấn đề, đưa ra ý tưởng, thử nghiệm thực tế và vỡ lẽ ra sự OK hay không Ok cùng nhau. Đâu còn cái thời mà các con làm còn phụ huynh thì ngồi phán xét này nọ kia. Mình còn không biết làm sao mà phán? Câu hỏi bây giờ là, phụ huynh có bỏ mày mặt xuống để thôi đóng vai know-it-all không? Tư duy có đủ mở để chấp nhận chuyện m ấy đứa mình đều không biết và cần phải cùng học hay không? Có đủ cool và xì tin để tham gia cùng làm cùng học cùng các con không? Có đủ trong trẻo hồn nhiên để vấp ngã hay thất bại khi làm dự án mà không quê với con không? Có thấy ờ thì ra mình là sản phẩm lỗi của giáo dục kiểu cũ và chính bản thân mình phải thay đổi chứ không phải là các con. Có hiểu rằng à thì ra các con có khi còn giỏi hơn và xịn hơn mình trong công cuộc dấn thân này? Khi phụ huynh bỏ ego xuống thì mới có thể nâng tầm các con lên. Khi phụ huynh đồng hành thì hành trình tương lai của các con mới bắt đầu khởi sắc. Khi phụ huynh biết rằng mình không biết, đó là khi các con biết rằng mình cần phải cố gắng học cả đời. Khi phụ huynh là tấm gương luôn bắt đầu và học lại thì các con sẽ hiểu bản thân rất cần học từ thực tiễn, học vượt qua khỏi khuôn khổ trường học và thi cử. Cho nên, các con sẽ canh vào mình. Còn mình, thì chỉ có thể canh vào mình mà thôi. Nếu mình không cố gắng vượt ra khỏi bụi chuối luỹ tre thì làm sao mà giúp các con cho được. Em lạc hậu, làm sao dạy con? Dạ, em không nên và không thể lạc hậu. Em cần cùng con lập thành một đội cùng học và cùng vượt qua chữ lạc hậu này. Có lẽ, quỹ thời gian của tất cả phụ huynh chúng ta đã từng là 80% dành cho công việc và kiếm tiền, 20% còn lại cho những lo toan. Có người còn dành thời gian cho con và có người không. Nhưng thế kỷ này không cho phép chúng ta quản trị quỹ thời gian như thế nữa. Bản thân tôi, giờ đây thời gian dành cho con gái luôn là ưu tiên 1. Khi bạn cần chia sẻ, tâm sự, bàn bạc về công việc, dự án thì bạn luôn là ưu tiên số 1 trong list hàng trăm công việc phải làm. Khi xác định tâm thế như vậy, tôi rất rõ ràng về điều quan trọng trong cuộc sống của mình. Hoặc là bạn chỉ lo toan cho hiện tại của mình, hoặc là bạn san sẻ thời gian quan trọng cho tương lai của các con. Quyết định này chỉ có bạn mới đưa ra được mà thôi. Không ai khác. Và cũng đừng tự huyễn hoặc mình bằng cách cho rằng bạn đã làm đủ trách nhiệm kiếm tiền để gởi con vào trường xịn. Chẳng có trường nào là xịn nữa cả, vì không trường nào bắt kịp sự chuyển động chóng mặt của thế kỷ này. Cho nên, trường học chỉ là một kênh trong hệ thống học đa kênh của tất cả chúng ta. Em còn lạc hậu, làm sao dạy con? À, em và con cùng xoá lạc hậu là cách em nha. Mình không bị bỏ lại phía sau là cách tốt nhất để cùng con tiến về phía trước….

Hôm qua, trong một buổi chia sẻ với nhân sự của một tập đoàn quốc tế lớn, một bạn hỏi, hiện giờ ai cũng khuyên nhau phải học cách sống chậm lại, học thiền, quay về bên trong. Trong khi đó, khoa học kỹ thuật thì phát triển chóng mặt, mà chị thì lại khuyến khích mọi người phải nhanh lên, phải học, phải chạy về phía trước để bắt kịp với thời đại. Như vậy có quá mâu thuẫn hay không? Câu hỏi rất hay, vì nó mô tả đúng hiện thực của tất cả chúng ta. Sau Covid, ai cũng thấm thía thế nào là ý nghĩa cuộc sống, thế nào là vô thường, thế nào là có đó nhưng sẽ không còn đó. Và cũng vì vậy, mọi người bắt đầu hành trình quay về, hành trình đi tìm chính mình, hành trình đi tìm ý nghĩa và mục đích của cuộc sống. Hành trình lẽ ra đã phải được bắt đầu từ rất lâu, từ hồi chúng ta bắt đầu có nhận thức và tương tác với cuộc sống, từ khi ta bắt đầu suy nghĩ về lựa chọn và hướng đi. Có điều, nhà trường, hệ thống giáo dục, gia đình và xã hội hầu như không bao giờ nhắc đến nền tảng quan trọng này. Tất cả hối thúc ta phải học toán lý hoá, thi thố đạt thành tích, cố gắng kiếm tiền hơn người để cuộc sống có tương lai. Và ta, sinh ra trong môi trường đó, trong hoàn cảnh như vậy, đương nhiên chỉ biết hoà mình vào trong đó. Một cách cố ý hay vô tình, chúng ta đều lấy những giá trị chung của xã hội, cộng đồng làm giá trị riêng của bản thân. Không thể trách ai ở đây được cả. Con người sinh ra, đương nhiên bị dẫn dắt bởi hệ giá trị chung của gia đình và xã hội. Cho nên, từ bao nhiêu lâu nay, chúng ta đều lao về phía trước để chạm vào những phần thưởng mà xã hội tung hô. Cho đến khi…. Cho đến khi ta chạm vào một nỗi đau, vào sự trống rỗng, vào sự hoang mang vô định vì tất cả những gì ta biết, những gì ta được dạy, những gì ta theo đuổi và lấy làm kim chỉ nam bấy lâu nay bỗng dưng trở nên không còn “relevant - liên quan”. Và ta chới với, hốt hoảng, mất phương hướng…. Covid là một trong những sự kiện khiến cho con người ta bị nhốt lại, dí đến tận cùng của mọi nỗi sợ hãi, hoang mang, về cái gọi là “giá trị thật sự”. Lúc này, ta mới bắt đầu gặn hỏi chính mình, như thế nào mới là hạnh phúc, như thế nào mới là giá trị thật sự mà bản thân ta, cá nhân ta muốn chạm vào, vươn đến, sống và thở với nó mỗi ngày, vì thời gian trên nhân gian này có hạn. Liệu ta có nên chờ hay phải thay đổi ngay bây giờ? Thở thật sâu, nhắm mắt lại để trả mình về với bản thân, với hiện tại, từ đó trở thành cách cứu cánh cho chúng ta chậm lại, phản tư, đi tìm hành trình mới cho riêng mình, hành trình sống hạnh phúc với chính mình trước khi lao vào nhân thế. Chậm, vì vậy là chuyện cần thiết và đương nhiên…. Nhưng thật ra, khi đã chậm, khi đã tìm và thấy mục đích rõ ràng, hành trình rõ ràng, giá trị rõ ràng của bản thân thì không ai lại đứng ì ở đó. Vì hiểu rõ giá trị của mình, vì hiểu rõ bản thân cần phải làm gì cho bản thân, cho gia đình, cho cộng đồng nên người ta trở nên hiệu quả, nhanh chóng, đầy năng lượng, dấn thân mạnh mẽ và thực thi cực kỳ quyết liệt. Ví dụ như tôi đi, vì biết rõ sứ mệnh của mình là gieo hạt cho tri thức, cho sự tử tế, cho chân thiện mỹ nên tôi làm gấp một trăm một vạn lần người bình thường. Tôi chuyển động với tốc độ chóng mặt. Ai cũng hỏi chị có ngủ không mà làm nhiều thứ thế? Xin thưa, tôi chỉ làm có 1 việc, là gieo hạt, nhưng dưới những hình hài khác nhau, dù là cho các em học sinh, các bạn trẻ, các doanh nghiệp trẻ, hay cộng đồng nói chung. Tôi nhanh, vì tôi đã rất chậm, để hiểu rõ bản chất của vũ trụ, hiểu rõ bản thể cá nhân, hiểu rất rõ mục đích và giá trị sống của bản thân mình. Và hàng ngày, tôi vẫn dành thời gian chậm lại để phản tư, thay đổi và hiệu chỉnh bản thân, hướng về phía mặt trời. Cho nên, tôi học biến mình thành dòng nước, khi chậm lúc nhanh. Khi cần chậm thì rất chậm. Khi cần nhanh thì cực nhanh. Khi cần trở thành sóng cao, lũ quét thì sẽ dấn thân một cách vô cùng quyết liệt, không quay đầu nhìn lại, không lấn cấn, do dự, vừa đi vừa quay đầu…. Khi ta chưa rõ ràng về điểm đến và mục đích của mình, ta do dự, ta chần chừ, ta vừa làm vừa hỏi tại sao, vừa đi vừa ngoái đầu nhìn lại xem đây có phải con đường hay không, vv. Cứ như thế, ta đi, nhưng không đi, tiến 1 lại lui 3, loanh quanh trong mớ hỗn độn và mơ hồ của chính mình. Ta sống như không sống, vì không biết đó có phải là cuộc sống ta mong muốn, đó có phải là sự hy sinh cá nhân vì ai đó, vì những ai đó hay không. Mà hy sinh thì nó có đáng hay không? Hay đó chỉ là ngộ nhận? Mà tại sao phải hy sinh đời mình vì những gì ta không rõ lắm? Hay ta đang bị nhốt trong một hệ thống niềm tin do ai đó đặt ra? Sống cho mình, hay sống cho ai? Sống cho mình có phải là ích kỷ? Thật ra, khi chậm lại, là lúc ta tự mình tìm ra câu trả lời cho bản thân, cho những câu hỏi bất tận sinh ra từ sự mơ hồ. Còn một khi đã rõ rồi, thì chẳng còn gì phải hỏi, ta biết và hiểu rằng mình cần canh theo giá trị bản thân mà sống, và trên hành trình chạm vào đích đến giá trị của cá nhân đó, ta cũng mang hạnh phúc rải khắp mọi nẻo đường. Bản thân không hạnh phúc thì làm sao có hạnh phúc mà mang đến cho ai? Quên đi! Đừng huyễn hoặc bản thân là mình đang hy sinh hạnh phúc bản thân để gieo rắc hạnh phúc cho mọi người. Làm gì có! Khi bản thân ta không hạnh phúc, mà lại treo vào người chiếc cúp gieo rắc hạnh phúc, là ta đang fake, đang bề ngoài, đang nhân danh hạnh phúc để làm cho mình cảm thấy bớt tệ đi. Thế thôi! Ai thật sự hạnh phúc, bạn sẽ nhìn thấy nó sáng ngời lên trong ánh mắt, trong lời nói, trong sự dấn thân bất tận không bao giờ mệt mỏi, trong sự hào hứng, cam kết, lao về phía trước nhanh như tên lửa nhưng chẳng chao đảo bao giờ. Họ làm thế, vì chính mình, vì hạnh phúc của chính mình, và by the way, toả ra năng lượng hạnh phúc đến mọi người. Cho nên, chậm để nhanh, và nhanh rồi phải chậm. Đây chỉ là hai mặt của yin yang. Khi ta hiểu rồi, thì chậm nhanh chỉ là lựa chọn, không còn là sự đối lập, không còn là quyết định phải lựa chọn bên nào. Làm gì có bên nào, chỉ có một sự kết hợp thật tự nhiên và linh hoạt trong tốc độ của một dòng nước mà thôi. Nước, sẽ luôn chuyển động về phía trước, khi nhanh, lúc chậm, nhưng chẳng bao giờ chùn bước, không bao giờ ngừng lại, không bao giờ khuất phục trước bất kỳ vật cản nào. Cho nên, chậm hay nhanh, đó không còn là câu hỏi….

Cô Hạnh nắm chặt tay tôi, nước mắt dù cố lắm vẫn không kìm được, chảy dài trên gương mặt chớm nhuốm màu thời gian nhưng vẫn rạng rỡ nét thanh tú, kiêu sa. Ở đó, trong giây phút vô tận của vũ trụ, không có lời nói nào, cũng không cần câu chữ nào. Khi Huệ Anh phát biểu xong, tôi quay qua nhìn cô, gật đầu mỉm cười. Chúng tôi ôm nhau thật chặt. Vậy, là Thư viện Ước mơ đã mở…. 107 thư viện, và hành trình chạm mốc 100 diễn ra ở Thanh Hoá với 15 thư viện được trao tặng. Chúng tôi, những con người dường như chẳng nương theo một khuôn khổ chuẩn mực nào, hội tụ tại Thư viện Ước mơ, và bằng một cách diệu kỳ nào đó, mỗi người đúng việc của mình, cùng nhau kiến tạo nên chiếc túi Doraemon thần kỳ chứa hàng vạn ước mơ của các con. Không lần nào khi thư viện mở cửa, khi tụi nhỏ chạy ùa vào mà lòng không nghẹn lại, tim thiếu điều ngừng đập, miệng auto cười mà nước mắt cứ chực chờ. Với nhiều người, nhiều trẻ em thành thị có điều kiện, việc chạm vào một quyển sách không có chi là ghê gớm. Thế nhưng, với các bạn nhỏ miền xa, nơi đi học đã là một sự cố gắng của cả thầy cô, cha mẹ, gia đình, cuốn sách mở ra là cả thế giới diệu kỳ hiển hiện. Ở đó, các con có thể trốn vào, rong chơi, tạm quên đi những khó khăn của hiện thực, được là mình, ê a trong thế giới thần kỳ của sắc màu và những điều không tưởng. Ở đó, từng ước mơ nhỏ bé bật sáng, cười rúc rích, và bay lên…. Có khi, ước mơ lặng lẽ đánh vần từng chữ một. Có khi, ước mơ chụm đầu bàn tán rôm rả về cái bản đồ, về nhân vật, câu chuyện, chiếc hình. Có khi, ước mơ rượt đuổi nhau từ giá sách, lòng vòng qua mấy chỗ ngồi. Có khi, ước mơ nằm sải lai, ngả oành ra ghế, lăn lê bò toài trên nền thảm, lật lật từng trang. Dù là gì, ước mơ thật tự do, thật vui vẻ, hả hê trong thế giới tưởng tượng của chính mình, chẳng màn ngoài kia ngày mưa hay tháng nắng. Và sáng nay, Thư viện Ước mơ 107 ở Thọ Kiên cũng vậy. Khác chăng, là có nhiều hơn những giọt nước mắt giấu vội vào những cái quệt quệt tay. Thầy cô khóc. Chúng tôi khóc. Cuộc sống ngoài kia vốn vẫn gian nan lắm. Lương giáo viên ba cọc ba đồng. Có những lời ra tiếng vào về những con sâu làm rầu nồi canh. Nhưng rồi, cũng có những con người thầm lặng cống hiến vài ba chục năm, ngày ngày đấu tranh cho sự tồn tại vốn chẳng mấy dễ dàng, để giữ cho bản thân luôn tích cực, vì các con…. Giọt nước mắt rơi xuống, tình yêu thương dâng lên. Ôm nhau, khóc cùng nhau, để không cần phải nói ra mà vẫn thầm hiểu với nhau rằng, tất cả chúng ta sẽ cùng lặng thầm mà cố gắng. Ai cũng chọn con đường dễ, thì còn ai sẽ mở lòng, thương yêu và nuôi dưỡng những ước mơ con? Chia tay Thọ Kiên, chia tay những giọt nước mắt trân quý nhất trên hành trình Thư viện Ước mơ, chúng tôi người Nam kẻ Bắc lại lục tục quay về với hiện thực của chính mình. Đường sẽ lại kẹt xe. Máy bay sẽ lại bay lên, đáp xuống. Nhưng dòng máu Việt Nam của những con người không cùng tên, khác họ, sẽ mãi gặp nhau trên nẻo đường gìn giữ những ước mơ…. Thanh Hoá 23.10.2022

Sau một tuần toàn đi làm giám khảo nhiều cuộc thi khác nhau, mình thấy rất nhiều bạn trẻ có lẽ vì đi thi nên bản thân hay do được hướng dẫn sao đó mà diễn thuyết hơi quá trên sân khấu. Có một làn ranh rất mỏng manh giữa diễn giả và diễn thật. Diễn mà giả quá thì vô hình chung bạn tự chăm điều khó, tự làm cho khán giả thay vì tin tưởng thì đâm ra nghi ngờ mình. Còn khi diễn thật, vì chia sẻ sự thật, nhưng có kỹ năng sân khấu nên chia sẻ sự thật đó một cách đi vào lòng người hơn, được yêu thích và ủng hộ hơn. Vậy, thay vì học diễn giả, nghĩ là các bạn nên xem lại sự không hiệu quả của nó, và học cách diễn thật. Sau đây là vài điều chia sẻ từ trải nghiệm thực tế của cá nhân. Hiểu khán giả của mình là ai và xây dựng bài trình bày theo cách tiếp nhận của họ Tôi hay hỏi, có bao nhiêu cách để trình bày một vấn đề? Câu trả lời là vô giới hạn cách. Mỗi khi chúng ta đối diện với một đối tượng khác nhau, bài trình bày của chúng ta phải được chuẩn bị khác nha. Tại sao ư? Vì mỗi người là một bản thể độc lập, hoàn toàn khác nhau, có cách học, cách tiếp nhận thông tin khác nhau. Có người thích đọc. Có người thích hình ảnh, có người thích động tay động chân. Có người thích đủ thứ. Cảm xúc cũng vậy. Có người thích logic, khoa học, gãy gọn. Có người thích con người, câu chuyện có dẫn dắt, có đầu có đuôi. Có người thích hành trình. Có người quan tâm đích đến, vv. Cho nên, trước khi xây dựng bài trình bày, mình cần tìm hiểu người nghe là ai, họ muốn nghe gì, họ đề cao điều gì, họ có cảm tình với chất liệu gì…. Không có 1 bài nói cho tất cả mọi người, quên đi. Phải tư duy đủ về người nghe, và thiết kế bài trình bày của mình theo cách nghe, cách tiếp nhận và xử lý thông tin của họ thì bài nói của mình mới có hiệu quả. Hiểu bản thân Vấn đề chưa bao giờ là nói. Bạn nên nhớ là, chỉ có đâu đó khoảng 30% giao tiếp của con người là qua lời nói. 70% còn lại là giao tiếp vô ngôn, hay nói cách khác là qua biểu hiện, cử chỉ, sắc mặt, vv. Khi con người nói thật, toàn bộ các biểu hiện khác của cơ thể, tức là ngôn ngữ không lời sẽ vận hành theo hệ thống một cách rất tự nhiên, thoải mái. Ngược lại, khi cố nói quá, nói sai, thổi phồng sự thật thì thần thái, biểu hiện, sắc mặt không đồng bộ, miệng nói vậy nhưng mắt đảo láo liên không đúng vậy chẳng hạn, dễ làm cho khán giả nghi ngờ, đặt dấu chấm hỏi, thậm chí thấy làm quá thì đâm ra phản cảm. Đó là phản ứng đương nhiên của con người khi thấy ai đó “tỏ vẻ”. Ngoài ra, khi đối diện với những người có tầm hơn, có trải nghiệm, EI - trí thông minh cảm xúc cao, họ có khả năng quan sát rất tinh vi, có khả năng độc vị cực kỳ chuẩn, nên sẽ dễ dàng nhận ra sự không đồng bộ trong lời nói và giao tiếp vô ngôn của bạn. Bên cạnh đó, khả năng và kinh nghiệm của họ trong chuyên môn và cuộc sống khiến họ xử lý thông tin rất nhanh, logic, khoa học và tìm ra những điểm không khớp cực nhanh khi bạn trình bày. Cả hai điều này đều mang đến một kết quả như nhau, là họ không tin, không ủng hộ, không muốn hỗ trợ bạn. Nếu việc chia sẻ của bạn là cơ hội để xây dựng quan hệ với những nhân vật có thể trở thành mentor, người ủng hộ, người dẫn dắt, hay thậm chí là nhà đầu tư cho bạn, thì việc bạn tự tố cáo mình không trung thực trên sân khấu đã là thiệt hại quá lớn cho bản thân. Cho nên, đừng múa rìu qua mắt thợ. Đừng cố lập lờ thông tin. Đừng ra sức biến không thành có hay ngược lại. Sự thật mãi mãi sẽ là sự thật. Sự thật được soi rọi một cách khiêm tốn, đúng bản chất của nó thật ra sẽ mang lại Đức mạnh ghê gớm hơn rất nhiều. Bạn không cần phải diễn, chỉ tạo điều kiện cho thông tin thật, câu chuyện thật, cảm xúc thật được thể hiện, thế là xong. Đâu có diễn sâu diễn lố làm cho cho mệt. Không cần nói nhiều, nên nói đúng trọng tâm Một trong những cách tiếp cận thiếu hiểu biết của các bạn trẻ là kể lể, có bao nhiêu mang lên kể hết trên sân khấu. Một là bạn chẳng bao giờ có đủ thời gian để kể, trừ phi người ta đã quan tâm và mong muốn dành cho bạn nhiều thời gian riêng tư hơn. Hai là kể dài dòng thì sẽ mất trọng tâm, lan man, mà span of attention - khung chú ý hay thời gian có thể tập trung của con người cực kỳ ngắn. Do đó, khi bạn bắt đầu lan man thì người ta bắt đầu chán, mất tập trung, và bực mình. Thành ra, phải hiểu khán giả của mình muốn biết điều gì, rồi tập trung vào đó. Cái gì quan trọng thì phải mang ra nói trước, nói súc tích, rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu nhất có thể cho người ta hiểu được ý chính. Sau đó muốn giải thích gì thêm thì giải thích sau, nhưng cũng giải thích ngắn gọn thôi. Ai quan tâm sẽ đào sâu tìm hiểu thêm. Đừng có dẫn người ta qua 36 phố phường, lòng vòng một hồi như cái mê cung mà vẫn không hiểu bạn muốn nói điều gì, ý gì, để làm gì…. Nhưng cũng đừng chỉ duyệt binh rập rập không chút cảm xúc nào. Nói ý chính xong có thể kể câu chuyện hay trải nghiệm bản thân liên quan để thổi hồn cảm xúc vào đó. Từ khoá là chữ “liên quan” nha. Đừng mang râu ông này cắm cằm bà kia không ai hiểu bạn muốn nói gì. Ngoài ra, nên lưu ý nếu đã kể chuyện thì phải kể câu chuyện thật, là trải nghiệm cá nhân của bản thân, với cảm xúc thật của chính mình. Đừng bịa ra hay vẽ vời câu chuyện khiến cho cảm xúc mang sắc màu giả tạo. Bạn không fake được cảm xúc đâu. Nó sẽ phản bội bạn, vì không ai control được hết mọi biểu hiện vô ngôn của bản thân, đặc biệt là khi nó fake. Cuối cùng, chỉ cần học cách làm quen và thở được trên sân khấu. Trình bày hiệu quả không khó. Che dấu sự thiếu chân thành mới khó. Cứ chân thành, chính trực, mang sự thật ra chia sẻ thì ai mà chẳng thích, chẳng đồng cảm, ủng hộ? Đâu cần phải bày binh bố trận làm gì. Vậy nha. Chúc các bạn trẻ sẽ chuẩn bị và trình bày hiệu quả hơn vì được là chính mình, kể câu chuyện của chính mình, nói những điều mà bản thân thật tình trải nghiệm….