Ngày xưa ba tôi dạy: “Hãy chuẩn bị sẵn sàng đi rồi cơ hội sẽ đến”. Cái câu này sau bao nhiêu năm nghiệm lại thấy đúng ghê. Khi năng lực bản thân chưa đủ thì cơ hội nó chẳng thèm ghé mắt. Lưu manh một chút thì quơ quơ quào quào, may mắn có khi cũng xốp được một em. Nhưng mà cái em cơ hội đó chẳng bao lâu nó cũng hiểu ra, hiểu rằng ở với mình thì nó chẳng có đường phát triển. Thế là nó xăm xăm bỏ đi. Trong kinh doanh có một triết lý rất hay: “farming, not hunting” (phải biết nuôi trồng chứ không nên chỉ lo đi săn bắn). Nếu cả đời chỉ lo đi săn cơ hội thì cả đời cũng chỉ là kẻ thợ săn nơm nớp từng ngày. Còn nếu biết bỏ công gieo trồng hạt giống, đúng là hồi đầu có cực hơn một chút, nhưng một ngày kia nó sẽ nở ra một bầy cơ hội. Singapore đã gieo trồng hạt giống cách đây 50 năm chỉ để vươn đến tầm nhìn. Họ tạo ra cho đất nước này những điều dễ nhất, và thế là người ta ùn ùn kéo về đây làm ăn. Giao thông vận chuyển ư? Singapore đứng trong top 5 trên thế giới về chất lượng cơ sở hạ tầng, nhất là cảng hàng không và cảng biển. Sân bay Changi, sân bay mà tôi ưa thích nhất, được tổ chức hàng không Skytrax bình bầu là sân bay tốt nhất trên thế giới năm 2014. Mặc dù đứng thứ 8 trên thế giới về số lượng hành khách, Changi dẫn đầu châu Á với hơn 145 triệu lượt khách trong năm 2014. Nghĩa là gấp 2.589 lần dân số của Singapore (5.6 triệu). Một đất nước có diện tích chỉ bằng 2.3% Việt nam, vậy mà khách đến sân bay lại đông hơn Việt nam gấp 5 lần. Ảnh: Marina Bay Sands, hay dân địa phương thường gọi tắt là MBS, khu phức hợp khách sạn, casino, trung tâm mua sắm và du lịch hiện đại và ấn tượng nhất của Singapore. Trên nóc MBS có hồ bơi Infinity dài như cái tên của nó – vô tận. Đến làm ăn đã dễ, làm ăn rồi thì thuế thu nhập doanh nghiệp lại thấp (17%). Trong khu vực châu Á này, nếu nói về thuế thu nhập doanh nghiệp thì chỉ thua có Hongkong (16.5%). Nếu so với Việt nam 22% thì ăn đứt mất rồi. Đứng từ góc độ nhà đầu tư nước ngoài, ai mà không thích? Còn một cái nữa mà người làm kinh doanh người ta rất quan tâm, đó là vấn đề giải quyết tranh chấp. Làm ăn thì phải có tranh chấp. Cái này là chuyện bình thường. Thế nhưng nếu đưa ra giải quyết tại toà án Singapore thì chỉ có 150 ngày là giải quyết xong. Trong khi đó, bình quân số ngày giải quyết tranh chấp ở khu vực Đông Á lên đến 554 ngày. Ở Việt nam thì khỏi nói. Vài năm là chuyện thường tình. Những người đi nhanh nhất thế giới Năm 2007, British Council công bố báo cáo nghiên cứu nhịp bước của người dân thành phố tại 32 nước. Việc đo lường tốc độ di chuyển này thể hiện nhịp sống của chính thành phố đó. Không có gì đáng ngạc nhiên, chính người Singapore là những người đi nhanh nhất hành tinh. Trong vòng 10.55 giây, họ đi được 18 mét. Điều đó cũng có nghĩa là trong vòng một tiếng đồng hồ, họ có thể đi được 6.15 cây số! Top 10 các thành phố đi nhanh nhất, tính bằng số giây sử dụng để đi cùng một đoạn đường 18 mét như sau: Trích chương 3 - Châu Âu giữa lòng châu Á - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả: Nguyễn Phi Vân

Nếu tính số lần làm thủ tục sân bay trong hành trình bay nhảy của 20 năm qua, không cần làm phép tính tôi cũng biết mình dừng chân ở Singapore nhiều nhất. Có một thứ cảm giác “thở phào nhẹ nhõm” không thể tả được mỗi khi dừng chân ở đất nước này. Mọi thứ đều dễ dàng. Mọi thứ đều dễ dàng hơn rất rất nhiều, từ chuyện nhỏ đến chuyện lớn, từ chuyện đơn giản cho đến chuyện cực kỳ phức tạp. Không có mới phải cố! Mặc dù tổng diện tích cả nước không đến 2.3% Việt nam, hay chỉ bằng 0.04% tổng diện tích của quốc gia có diện tích lớn nhất trên thế giới (Nga), nhưng Singapore đã làm cho ai ai cũng phải nhìn thấy tên mình trên thế giới. 9 năm liền, Singapore dẫn đầu bảng xếp hạng quốc tế là nước tạo điều kiện kinh doanh dễ dàng nhất do Ngân Hàng Thế Giới (World Bank) bình chọn. Nói đến cái họ “không có” thì vô số kể, không có đất, không có nhiều dân, không có thị trường lớn, không có tài nguyên khoáng sản…. Họ cũng đã bắt đầu như nhiều người trong chúng ta, với hai bàn tay trắng! Rồi tháng 8/2015 họ đón mừng sự kiện trọng đại SG50, 50 năm vàng son đưa Singapore từ “không có” thành “cái gì cũng có”. Box: Singapore có thu nhập bình quân đầu người cao nhất tại khu vực châu Á và xếp hạng thứ 3 trên toàn thế giới Cái hồi mấy năm ’90 khi mới bắt đầu đi làm trong ngành khách sạn, cứ thấy mấy anh Singapore là xách dép bỏ chạy. Họ nổi tiếng là dân hay phàn nàn. Ui trời! Chuyện nhỏ như con thỏ mà cứ phải phàn nàn. Tính người Việt nam mình thì vốn hay xuề xoà, chuyện lớn chuyện nhỏ gì cũng cho chìm xuồng được hết. Từ đó đâm ra khó chịu. Từ đó đâm ra ghét cay ghét đắng cái đồ Singapore coi người Việt như cỏ rác. Sau này con ếch đi ra thế giới rồi, con ếch mới hiểu Singapore là một trong những dân tộc làm việc hiệu quả nhất. Nói có sách mách có chứng. Theo Euromonitor, Singapore dẫn đầu châu Á và đứng thứ 5 trên thế giới về hiệu quả lao động tính bằng GDP trên đầu người đang làm việc. Thống kê năm 2013 cho thấy con số này tại Singapore là 133.381 đô la Mỹ, cao hơn nhiều so với nước xếp hạng thứ 2 tại châu Á là Brunei, 89.161 đô la Mỹ. Việt nam? Dưới 5.000 đô la Mỹ, nghĩa là hiệu suất lao động đầu người của mình chỉ bằng khoảng 3.75% một người Singapore. Một người súp-pờ hiệu quả, khi phải tương tác trong một môi trường còn chưa hiểu định nghĩa của chữ hiệu quả, chuyện gì sẽ xảy ra? Không nổi cáu thì mới là chuyện lạ! Nhân cái chuyện nổi cáu này, tôi cũng xin “phàn nàn” một chút. Cái sự hiệu quả mà người Singapore có được là nhờ đầu tư phát triển con người. Nhưng điều đó không có một chút nào đồng nghĩa với việc ngồi há hốc nghe thầy cô nói nói, phán phán ở trên bục giảng hết. Muốn hiệu quả là phải có kỹ năng - kỹ năng tổ chức, kỹ năng phân tích và nghiên cứu, kỹ năng nhận định và giải quyết vấn đề, kỹ năng quản lý quỹ thời gian, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc đội nhóm, vv và vv…. Nói nghe có vẻ như là hơi quá đáng. Nhưng mỗi khi nhận một bạn sinh viên mới ra trường vào làm việc, tôi phải bắt đầu như thế này: “Chuyện đầu tiên em nên làm là quên hết những gì xảy ra trong mấy năm đại học đi. Trong năm đầu tiên này, chị nuôi em ăn học.” Nhà trường chẳng hiểu dạy cái chi chi. Các em khi bước ra đời, một mảnh kỹ năng hội nhập cũng không có mà vắt vai. Đến cái chuyện sắp xếp lịch làm việc làm sao cho hợp lý trong một ngày, làm gì trước làm gì sau cho hiệu quả mà cũng lơ tơ mơ. Hỏi làm sao mà mấy anh Singapore không cáu? Sự thật thì mất lòng. Nhưng nếu không nói thật ngày hôm nay thì còn đợi đến bao giờ nữa? Nghĩ lại chuyện ghét mấy anh Singapore mà mắc cỡ. Cũng vì thiếu cái tầm nhìn. Cũng vì thiếu kiến thức mới đâm ra như thế. Bởi vậy tôi khuyên các bạn trẻ nên khiêm tốn mà học hỏi. Tập trung vào việc rèn luyện kỹ năng. Người ta nhận mình vào làm thì nên biết ơn, vì người ta thực tế là đang nuôi mình ăn học đó. Bạn có biết? Singapore là trung tâm tài chính lớn thứ 4 trên thế giới, chỉ sau London, New York, và Hongkong. Ảnh: khu trung tâm tài chính Singapore (Singapore Financial District) Trở lại câu chuyện của Singapore, khi không có gì trong tay, người ta phải làm sao nhỉ? Và Singapore đã làm gì để biến không thành có? Với tầm nhìn trở thành trung tâm thương mại của châu Á từ hai bàn tay trắng, Singapore biết rằng chuyện duy nhất họ có thể làm là xây dựng năng lực của bản thân, biến đất nước và con người Singapore thành đỉnh cao của sự hiệu quả, thành cửa ngõ của cái khu vực mang tên châu Á. Và họ đã làm được điều đó. Hàng hoá từ các nơi trên thế giới cứ thế đổ về Singapore trước khi được tái xuất đi các nơi khác trong khu vực. Năm 2014, tỷ lệ xuất khẩu trên GDP của Singapore là 133%, trong khi tỷ lệ trung bình của cả châu Á chỉ ở mức 20%. Ảnh: Khu công viên Gardens by the Bay rộng 101 héc ta chứa 3 vườn sinh thái với nhiều hoa cỏ lạ trên khắp thế giới. Trích chương 3 - Châu Âu giữa lòng châu Á - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả: Nguyễn Phi Vân

Mỗi lần ghé thăm Dubai, tôi đều gặp và ăn tối với Abdul Rahim. Anh là người Emirati chính gốc, nhìn chân chất và có vẻ như là hơi nhút nhát. Nhưng đừng bị bề ngoài đánh lừa dễ dàng như thế. Là ông chủ của một tập đoàn, nắm trong tay một gia sản tính bằng tỷ đô la, vậy mà lúc nào cũng chỉ mặc đúng bộ áo trắng tay dài (taub), đội khăn quấn đầu (keffiyeh), và đi đôi dép kẹp trông xềnh xoàng hết sức. Nói gì cũng cười hề hề, nhưng lúc cần đàm phán thì không ai chịu nổi. Tôi luôn ngưỡng mộ anh vì cái tính nhìn xa, trông rộng. Tính toán thì làm ăn ai mà chẳng tính toán, nhưng cái bài đầu tư thông minh vào con người và đội ngũ thì không phải ai ai cũng đã từng lĩnh hội. Có nguồn lực rồi, Abdul Rahim nói với họ về tầm nhìn, để cho đội ngũ quản lý cái quyền xây dựng chiến lược để thực hiện tầm nhìn đó. Cứ như vậy, công việc kinh doanh cứ ngày càng nảy nở. Ông chủ thì cứ có vẻ rất phởn phơ. Anh chỉ có một trách nhiệm phải làm. Đó là nghĩ về tương lai! Như thế đó, nói đến UAE là nói đến tầm nhìn. Nói đến UAE là phải nhắc đến tương lai. Tất cả những con người tôi đã từng gặp gỡ trên đất nước này, dù là anh lái taxi người Ấn độ đã ở UAE 20 năm, chị hướng dẫn viên người Phillipines đã ở UAE 17 năm, ông chủ cửa hàng tiện lợi người Palestine đã ở UAE 5 năm, hay chính một ông chủ tập đoàn người Emirati đi chăng nữa, tương lai chính là đề tài và cốt lõi của từng câu chuyện. Một tương lai rất hiện thực. Một tương lai khiến năng lượng quốc gia cùng chuyển động về một hướng. Lại là “nhất thế giới” Trường tư là một thị trường cực kỳ lớn tại UAE, với tổng giá trị thị trường bằng cả Trung quốc và Ấn độ cộng lại (Trung quốc gần 1.4 tỷ dân, Ấn độ gần 1.3 tỷ dân). Dự báo cho rằng đến năm 2020, số lượng học sinh trường tư tại Abu Dhabi sẽ tăng gấp ba lần. Hiện nay, Abu Dhabi đang có đến 37 chi nhánh trường tư mang đẳng cấp quốc tế. Đây là số lượng chi nhánh trường tư mang đẳng cấp quốc tế nhiều nhất trên thế giới. Vậy mà vẫn còn một cái rất list dài những phụ huynh xếp hàng chờ đăng ký cho con. Có chăng một tầm nhìn? Câu chuyện về UAE là như thế. Họ có một tầm nhìn. Câu chuyện này đã khiến cho một con ếch như tôi mất ngủ, và không chỉ một đêm. Rồi tôi nghĩ mãi, nghĩ mãi. Rồi tôi viết đi viết lại về tầm nhìn của bản thân mình. Khó! Khó nhất là làm sao xoá sổ cái nếp suy nghĩ vốn rất ngắn hạn của người Việt để có thể ôm chầm lấy cái tầm nhìn. Đi nhiều rồi, tôi nhận thấy người Việt mình vốn thông minh, lanh lợi. Học cái gì cũng nhanh. Tính cần mẫn tính ra cũng hơn nhiều nước khác. Chỉ có một điều là làm gì cũng tính cái lợi trước mắt. Cũng vì vậy mà cứ loay hoay hoài với vũng nước bờ ao. Nếu chỉ thấy cái ao, làm sao ra biển rộng? Tôi có một tầm nhìn. Tầm nhìn của tôi là trở thành công dân thế giới. Cũng như UAE, tôi đang hiện thực hoá tầm nhìn. Còn bạn? Đừng tưởng được đi xe xịn Cảnh sát Dubai làm PR rất dữ. Để xây dựng hình ảnh và uy tín đối với cộng đồng địa phương và khách du lịch quốc tế, họ thường xuyên xuất hiện trong những chiếc xe hơi xì po cáu cạnh hiệu Ferrari, McLaren, hay Mercedes. PR kiểu này hơi hiệu quả đấy. Khách du lịch cứ thấy cảnh sát là bấm selfie lia lịa, share liền trên các mạng xã hội. Thế nhưng đừng tưởng phạm pháp là được rước bằng xe xì po đâu nhé. Cái này chỉ là một chiêu thức PR. Có phạm pháp thì chịu khó ngồi ô tô tải! Ảnh: cảnh sát Dubai đi tuần bằng Lamborghini. Trích chương 2 - Tầm nhìn sa mạc - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Ai trong chúng ta có khả năng nhìn thấy một đất nước hiện đại nhất mọc lên từ sa mạc? Ai trong chúng ta trong vòng 35 năm có thể biến những hộ gia đình chật vật trở thành hộ gia đình có thu nhập thặng dư lớn nhất trên thế giới? Ai trong chúng ta có một tầm nhìn? Tầm nhìn là thành quả cuối cùng mà bạn mong muốn. Thành quả này có thể nghe rất xa xôi, nghe có vẻ như khó mà thực hiện được. Nó vượt quá tầm với hiện tại của bạn. Nó ép bạn vươn tới điều có vẻ như là không thể. Nó mơ hồ như là phải mất cả mấy chục năm sau mới có thể thực hiện được. Tầm nhìn là mục đích chính, là giá trị cốt lõi, là tương lai xa vời mà bạn hình dung được trong giấc mơ của mình. Nó trở thành di sản mà bạn để lại cho thế hệ tiếp nối. Tầm nhìn trả lời câu hỏi tại sao, vì cái gì mà bạn có mặt và bước đi trong cuộc đời này. Cũng như nhiều người trẻ tuổi, tôi cũng đã từng loay hoay chẳng biết mình muốn cái gì. Nhà trường thì chẳng bao giờ đá động đến những khái niệm hay ho như là tầm nhìn. Gia đình thì trước giờ có ai đi ra thế giới đâu mà kể cho mình nghe những điều kỳ diệu về giấc mơ có thể biến thành hiện thực. Loay hoay, loay hoay…. Mãi đến một ngày nọ, nhờ làm việc trong khách sạn, tôi quen một anh bạn người Mỹ qua Việt nam làm ăn. Anh này được cái thẳng tính. Mến tôi lắm ảnh mới nói thẳng: “Ở đây hoài như ếch ngồi đáy giếng. Không thấy thế giới thì làm sao mà phát triển?” Trời! Nói nghe dễ xa nhau ghê. Hồi đó ít nhiều mình cũng là dân dữ dằn, đậu đại học thì thủ khoa, năm thứ 4 đại học đã đi làm ở công ty IBC – Pepsi, đeo cái máy beeper thật oách. Tiếng Anh tiếng u thì cũng chẳng thua ai. Đi làm chưa mấy năm đã được phong làm trưởng phòng. Vậy thôi mà đã tưởng mình đứng trên nóc nhà thế giới. Sau này nghĩ lại, thấy biết ơn cái anh bạn người Mỹ đó. Mình quả là ếch ngồi đáy giếng. Có những lúc trong cuộc sống, ta cần những người nói thật, dù sự thật rát như phải nuốt cơm khô. Nhưng nếu không dừng lại để biết mình đang thật sự ở đâu, làm sao ta biết nơi nào là điểm đến? Đừng ảo tưởng! Hãy thật lòng với chính bản thân mình. Sốc cũng được. Ngỡ ngàng cũng chẳng sao. Tôi đã từng là một con ếch. Nhưng con ếch nọ một ngày kia đã đi ra thế giới, nhìn thấy UAE, và có một tầm nhìn. Bạn có biết? UAE xếp hạng quán quân trên thế giới về thời gian làm thủ tục thuế, chỉ cần có 12 giờ / năm. Trong khi đó, Brazil là nước xếp hạng cuối bảng với 2.600 giờ / năm. Việt nam? 872 giờ / năm. Nói tầm nhìn nghe xa vời lắm. 35 năm ai biết UAE đã làm được đến đâu? Nhưng bạn ơi, họ không nói chung chung đâu nhé. Để đạt được tầm nhìn, UAE đã đạt được những chỉ tiêu hết sức là cụ thể. Nếu nói về tài chính, UAE là thị trường thu hút vốn đầu tư đứng thứ 2 trong khối thị trường Ả rập, chỉ sau Saudi Arabia, với trị giá gần 74 tỷ đô la trong bốn thập kỷ qua. Đừng quên thị trường Saudi có đến 30 triệu dân, gấp hơn 3 lần so với UAE. Vậy thì điều gì thu hút các nhà đầu tư đổ tiền vào một đất nước có thị trường nội địa chỉ bằng chưa đến 1/8 thị trường Việt nam như thế? Đó không gì khác hơn là quyền lực và sức ảnh hưởng của UAE đến các thị trường khác trong khu vực. Nói đâu xa, mỗi lần làm hội nghị cho các đối tác trong khu vực Trung đông, châu Phi, và cả châu Âu, chúng tôi đều chọn Dubai làm vị trí. Về mặt địa lý mà nói, đây là vị trí dễ dàng tiếp cận nhất từ nhiều khu vực. Về mặt cơ sở hạ tầng mà nói, không đâu có thể bì với UAE. Về sự hiện diện và ra mắt của các thương hiệu, đây chính là nơi người ta có thể mục kích những bài học về đỉnh cao của chuẩn mực. Và nếu cần phải wow ai đó, có thể đưa lên tầng thượng của khách sạn 7 sao Burj Al Arab, mời một ly cốc tai có giá hơn 100 đô. Nói đến cái ly cốc tai dở hơi này, ông xếp cũ người Anh cứ bắt phải đi cho bằng được. Dù gì cũng đã đến Dubai. Ai mà chẳng muốn mục kích sự xa hoa. Thế là 4 người, mỗi người 2-3 ly cốc tai. Vậy mà đêm đó trả hơn ngàn đô cái bill nước uống. Nghĩ lại mà tiếc đứt ruột. Nhiêu đó tiền cứu được biết bao người! Mà thôi. Cũng nhờ vậy mới có chuyện mà kể cho các bạn. Bạn có biết? Năm 2015, UAE được viện phát triển quản trị thế giới (IMD) xếp hạng thứ 8 trên thế giới về mức độ cạnh tranh của một quốc gia nhưng lại xếp hạng đầu bảng trên thế giới về đất nước có chính phủ hoạt động hiệu quả nhất, đưa ra những quyết định về quản trị mạnh mẽ nhất, và có mức độ quan liêu thấp nhất. Cũng vì cái sự xa hoa, “nhất thế giới” các kiểu đó mà UAE đã trở thành trung tâm du lịch của khu vực. Từ 5 triệu lượt khách nước ngoài năm 2003, UAE đã nâng số lượng khách du lịch lên 17 triệu năm 2013, mang về cho đất nước này một khoảng thu khổng lồ trị giá gần 17 tỷ đô. Để cho dễ hình dung, Việt nam năm 2013 đón khoảng 7.5 triệu lượt khách, với tổng doanh thu từ khách du lịch nước ngoài khoảng 5 tỷ đô. Cả cái nước này chưa bằng dân số Sài gòn. Họ làm thế nào mà hay dữ? Nói đi nói lại thì cũng là nói cái chuyện tầm nhìn. Họ biết rõ mình muốn trở thành trung tâm du lịch của khu vực. Vậy là 15 năm qua, UAE tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch. Nào là khách sạn, khu vui chơi, nhà hàng, sân bay hiện đại nhất, đường xá, phương tiện vận chuyển…, cái gì cũng được thiết kế sao cho du khách cảm thấy tiện nghi và hài lòng nhất. Hồi cuối năm rồi khi ghé lại Dubai, anh tài xế taxi người Ấn độ còn thân thiện hỏi tôi có chương trình khám phá Dubai chưa. Nghe nói tôi đã đi từa lưa hết rồi, anh mới bảo chính phủ dạy làm du lịch là phải lịch sự, thân thiện và giúp đỡ du khách như thế. Có vậy mới giúp UAE trở thành trung tâm du lịch của khu vực. Trời! Lái taxi còn biết nói đến tầm nhìn. Hỏi UAE có làm được không ư? Chắc không cần phải hỏi. Chuyện chỉ có ở UAE Bị xếp hạng là nước có tỷ lệ béo phì đứng thứ 5 trên thế giới, chính phủ UAE đã phát động chiến dịch “Đứa con vàng” tháng 7/2013. Cứ giảm một kí lô là được thưởng 1 kí vàng. Còn nếu con cái mà cũng tham gia vào chiến dịch thì phần thưởng tăng liền gấp đôi. Chiến dịch này mà phát động ở Việt nam chắc chính phủ không có vàng mà trả! Người ta thống kê có đến 30.000 cần cẩu xây dựng đang hoạt động rải rác khắp thành phố Dubai, chiếm tỉ lệ 25% tổng số cần cẩu xây dựng của thế giới, đưa Dubai vào hàng một trong những thành phố phát triển xây dựng nhanh nhất trên thế giới. Theo phong tục đạo hồi, người ta phải cầu nguyện 5 lần mỗi ngày. Trước mỗi lần cầu nguyện, người theo đạo phải rửa tay, để nước chạm vào tất cả bề mặt cánh tay, bàn tay, kể cả móng tay. Cũng vì lẽ này mà nhiều phụ nữ đạo hồi không sơn móng tay. Với nước sơn móng tay thông thường, nước không có cách nào chạm được vào bề mặt của móng. Còn nếu phải chùi rửa nước sơn trước khi cầu nguyện thì mất công quá đáng. Không lẽ ngày nào cũng sơn mấy tiếng rồi lại phải đi chùi? Thế nhưng tháng 8/2015, nhiều salon tại Dubai đã quảng cáo rầm rộ loại nước sơn móng tay “dễ thở”, có tác dụng cho nước thấm qua màng nước sơn và chạm vào bề mặt móng tay. Từ nay phụ nữ UAE tha hồ mà sơn móng! UAE đã làm được. Tầm nhìn đối với họ chẳng phải là một giấc mơ xa vời. Từng ngày, từng ngày, họ vẫn đang tiến dần đến tầm nhìn tưởng như không thể với tới từ 35 năm trước. Nhưng họ chẳng có dấu hiệu gì là dừng lại. Tầm nhìn Dubai 2020 hứa hẹn sẽ mang về cho Dubai 20 triệu lượt khách du lịch, với dự kiến doanh thu gần 82 tỷ đô. Họ đã được chọn làm nước đăng cai sự kiện World Expo 2020. Họ đang xây khu giải trí khổng lồ Dubai Adventure Studio & bảo tàng nghệ thuật Dubai với tổng chi phí hơn 163 tỷ đô la để thật sự biến UAE thành trung tâm du lịch không ai qua mặt nổi. Ăn chơi nhảy múa các kiểu đã đành, chiến lược sức khoẻ Dubai 2013-2025 cũng không quên biến Dubai trở thành trung tâm du lịch sức khoẻ của cả khu vực bằng cách xây dựng những trung tâm chăm sóc sức khoẻ hàng đầu về chất lượng. Cùng lúc đó, Abu Dhabi, thành phố lớn thứ 3 tại UAE, nhưng lại là trung tâm tài chính, thương mại lớn thứ 2 tại UAE, đang ráo riết thực hiện tầm nhìn Abu Dhabi 2030 với mục tiêu biến thành phố này thành trung tâm phát triển công nghiệp hàng không và năng lượng tái tạo. Abu Dhabi cũng hứa hẹn sẽ đầu tư vào giáo dục, mở cửa đón chào các trường đại học quốc tế xây dựng thêm cơ sở đào tạo và nghiên cứu. Ảnh: Bảo tàng nghệ thuật quốc gia Zayed – Abu Dhabi Trích chương 2 - Tầm nhìn sa mạc - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Không nhớ đã bao lần ghé Dubai làm việc, nhưng mỗi một lần đến thăm đất nước non trẻ này, tôi đều phải “wow” với những dự án mới, những ý tưởng mới, với cái cách mà UAE (Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất) hiện thực hoá tầm nhìn của họ. Thế giới của những điều “số 1” UAE là một đất nước non trẻ, được thành lập năm 1971 khi bảy tiểu vương quốc Ả Rập sáp nhập. Các mỏ dầu hỏa được phát hiện cách đây 35 năm đã biến một đất nước nghèo khó, không có gì ngoài các khu sa mạc, thành một trong những đất nước được xem là hiện đại nhất, với mức sống cao nhất trên thế giới. Nhưng mọi chuyện không chỉ bắt đầu từ dần hoả. Có tiền không có nghĩa là thành công. Điều vĩ đại mà vương quốc này thực hiện được là xây dựng một tầm nhìn, rồi từng bước, từng bước biến tầm nhìn đó trở thành hiện thực. Biết nguồn dầu hỏa sẽ cạn dần kể từ năm 2010, tầm nhìn của UAE là trở thành trung tâm dịch vụ của khu vực Trung đông, châu Phi và Trung Á. Tầm nhìn đó được thể hiện bằng những sứ mạng hết sức cụ thể và rõ ràng, biến UAE trở thành trung tâm tài chính, thương mại, và du lịch. Họ đã thực hiện những sứ mệnh đó như thế nào? Thu nhập thặng dư hàng năm tính theo hộ gia đình của UAE là US$130.753, cao nhất trên thế giới và cách xa quốc gia thứ 2 trong danh sách top 5 là Thuỵ Sỹ. Nguồn: Euromonitor Hồi mới đến UAE lần đầu, tôi ngỡ ngàng vì mãi mà chẳng thấy một người bản địa (người Emirati). Đón sân bay là một cậu Phillipines. Lái xe đưa về khách sạn là một cậu Pakistan. Cô tiếp tân là một cô em xinh đẹp, có đôi mắt huyền bí người Iran. Lăng xăng xách hành lý và pha nước mời tôi trong khi chờ check in lại là một cậu Phillipines khác. Sau này hỏi ra mới biết, dân số người Emirati chỉ chiếm khoảng 12% tổng dân số UAE, còn lại toàn là người nhập cư từ nước ngoài. Nghĩ lại cũng phải thôi. Hồi năm 1980 cả đất nước chỉ có vỏn vẹn 951 ngàn dân. Vậy mà đến 2015 đã có khoảng 8.5 triệu dân, nghĩa là mỗi năm, đất nước này đã khai sinh cho 215.685 người dân mới, gần ¼ tổng dân số nguyên thuỷ cả nước. Không nhập cư thì sinh cái kiểu gì. Có điều, một đất nước nhỏ bé chưa đến 1 triệu dân hồi 1980, hay chưa bằng một cái thành phố Sài gòn năm 2015 này, dựa vào cái gì mà dám tuyên bố tầm nhìn trở thành trung tâm dịch vụ của cả mấy khu vực? Bạn nhìn đi, UAE năm 1990 nhìn ra thế này nè: 1990 là chỉ mới có 25 năm trước. Nhìn cứ như là cảnh trong phim Lawrence of Arabia ấy nhỉ, một cái sa mạc mênh mông có thể khiến con người khuất phục trước sự nghiệt ngã của thiên nhiên. Chỉ mười ba năm sau, UAE nhìn như thế này đây: Đến 2015 thì khỏi phải nói rồi. Cứ mỗi lần đến Dubai là tôi cứ ngỡ như mình lạc vào một thế giới khoa học viễn tưởng của tương lai. Đến rồi, choáng rồi nhưng lần sau ghé thăm vẫn cứ choáng. Cái gì ở đây cũng phải táo bạo và “nhất thế giới” như tòa nhà cao nhất thế giới Burj Khalifa, trung tâm mua sắm lớn nhất thế giới Dubai Mall, đài phun nước lớn nhất thế giới Dubai Fountain, khách sạn cao nhất thế giới Rose Tower... Ảnh: thành phố xa hoa nhất thế giới ngày nay – Dubai Box: Tổng thu nhập đầu người của UAE cao nhất trong khu vực Trung đông & châu Phi Nguồn: Euromonitor Ngoài ý tưởng “nhất” ra, UAE còn là nơi thi thố tài năng sáng tạo của các nhà thiết kế kiến trúc, biến UAE thành đất nước có những công trình kiến trúc độc đáo nhất, những ý tưởng thiết kế có một không hai trên thế giới, như dự án khu resort dưới nước đầu tiên của thế giới Hydropolis, hòn đảo nhân tạo hình cây cọ lớn nhất thế giới The Palm Islands, 250 hòn đảo nhân tạo được xây dựng mô phỏng bản đồ thế giới khi nhìn từ trên cao xuống mang tên The World, công viên tuyết nhân tạo lớn nhất thế giới ngay trên đất nước của sa mạc mang tên Ski Dubai, khu du lịch sinh thái nhân tạo Eco Tourism World được xây dựng trong những sinh quyển (biosphere), tạo môi trường sinh thái cho các loại thực vật và động vật không tồn tại được trong thời tiết khắc nghiệt của sa mạc.... Ảnh: Dự án đảo nhân tạo trên biển The Palm Islands Dubai Trích chương 2 - Tầm nhìn sa mạc - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả: Nguyễn Phi Vân

Có một bài hát tựa đề“Nature Boy” do Nat King Cole hát từ thời những năm 1948 mà 67 năm sau đó mới có một người ngồi nghe &thấm thía. Bài hát nói về một cậu bé có cặp mắt buồn tênh, có vẻ ngoài dường như nhút nhát, nhưng đằng sau cái vỏ bọc rất “nội tâm” đó thấp thoáng bóng hình của một nhà thông thái. Người ta đồn rằng cậu bé đã bôn ba khắp chân trời góc bể, kể vô số những câu chuyện hay ho về thế giới lạ kỳ. Nhưng bài học lớn lao nhất đọng lại sau những chuyến đi dài lại là bài học tưởng chừng như đơn giản nhất: “Biết yêu thương và được yêu thương”.Tôi sinh ra ở Việt nam và cũng như bao người trẻ khác, đã từng mang trong mình một ước mơ chinh phục thế giới. Thời còn trẻ ai mà chẳng ăn to nói lớn, máu sôi sùng sục và tim đập như nhạc phim “Bước nhảy” (tựa phim tiếng Anh là Step Up). Hai mươi mấy năm sau, vào một đêm mưa gió bão bùng trên đường Nguyễn Du, nghe anh bạn thân phán một câu “Em bây giờ là công dân thế giới”. Cái quán nhỏ, gió ồ ồ, còn mình thì tay chân lạnh ngắt....Cũng từ cái đêm định mệnh đó, cái đêm mà mở đèn, tắt đèn 20 bân vẫn không ngủ được, tôi bắt đầu ghi lại những câu chuyện về hành trình bước ra thế giới. Hai mươi mấy năm, bôn ba làm việc tại gần 60 quốc gia, làm từ cái chân dọn phòng khách sạn, chạy bàn các kiểu nhà hàng, cho đến Tổng giám đốc khu vực châu Á, Giám đốc phát triển toàn cầu của một tập đoàn, tôi vẫn ngỡ ngàng khi được gọi là công dân thế giới.Huênh hoang một chút thì nói về ly cốc tai trị giá hơn 100 đô tại khách sạn 7 sao Burj Al Arab. Bề ngoài một chút thì nói về những tấm hình selfie chụp lia lịa trước Kim Tự Tháp Ai cập hay khu lăng mộ Taj Mahal. Thế nhưng đằng sau những thước phim đã làm hậu kỳ rất kỹ ấy, mấy ai biết được sự thật về con đường gian nan để bước ra thế giới?Nếu thử chơi trò “phút thật lòng”, tôi sẽ nói thế này: “Tôi đã từng sợ hãi. Tôi đã từng thiếu hiểu biết. Tôi đã từng sai lầm. Tôi cũng đã từng cố chối bỏ bản thân mình chỉ vì mong muốn được trở thành người khác.”Công dân thế giới –có mất mặt quá không ta? Hai mươi mấy năm sau, hành trình đi ra thế giới đối với tôi là hành trình trở về nguồn cội, trở về nơi nuôi dưỡng hạt giống tâm hồn. Đi để học cách yêu thương con người. Đi để biết cái tôi khổng lồ không là gì trong sự hiện hữu của vũ trụ. Đi để hiểu khái niệm vô cùng tương đối của được và mất. Đi chỉ để tìm lại chính mình. Đừng gọi tôi là công dân thế giới! Bài học lớn lao nhất của tôi cũng chẳng khác Nature Boy là mấy, “biết yêu thương và được yêu thương”. Quyển sách này là một trong những bước đầu tiên để tôi học cách biết yêu thương, học cách chia sẻ một cách mộc mạc, chân thật, với mong muốn phần nào giúp các bạn trẻ tự tin bước ra thế giới. Sài gòn, 05/09/2015 Nguyễn Phi Vân

TTCT - LTS: Trong số báo trước, TTCT kể câu chuyện bạn trẻ loay hoay khởi nghiệp ở Việt Nam. Xin tiếp nối câu chuyện từ góc nhìn hỗ trợ của nhà nước qua lăng kính của một chuyên gia nhiều năm làm việc với các nước ASEAN. Đã đến lúc khởi nghiệp cần được xác định đúng vị trí trong chiến lược chung về phát triển kinh tế của quốc gia. Hỗ trợ khởi nghiệp phải nằm trong chuỗi giá trị xuyên suốt về hỗ trợ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN). Đó là cách mà các quốc gia ASEAN đang triển khai một cách tích cực và hiệu quả. Chút phác họa nhỏ và vừa Với 89-99% số doanh nghiệp trong khu vực ASEAN là DNVVN, việc khuyến khích DNVVN khởi nghiệp, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp phát triển trở thành một nền tảng không thể thiếu trong chiến lược phát triển kinh tế của từng nước thành viên, trong đó có Việt Nam. Một vòng quanh ASEAN sẽ cho chúng ta cái nhìn toàn cảnh về hiệu quả triển khai các vấn đề khuyến khích khởi nghiệp và hỗ trợ phát triển cho DNVVN. Theo báo cáo đánh giá về mức độ hỗ trợ hiệu quả của nhà nước đối với DNVVN của cộng đồng kinh tế ASEAN, các quốc gia trong khu vực đang chia thành hai nhóm khác nhau. Nhóm có chỉ số hỗ trợ chính sách cao xếp hạng cao nhất từ trên xuống bao gồm Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Philippines. Đây là nhóm được đánh giá có chính sách và chương trình hỗ trợ hiệu quả cho DNVVN với chỉ số dao động từ 3,8 (Philippines) đến 5,4% (Singapore). Nhóm có chỉ số dưới chỉ số trung bình của ASEAN là 3,7% theo thứ tự thấp dần bao gồm Việt Nam, Brunei, Myanmar, Lào và Campuchia. Cũng như vòng đời sản phẩm, vòng đời của một doanh nghiệp bao gồm năm giai đoạn: tiền khởi nghiệp, khởi nghiệp, phát triển, trưởng thành và phục hồi. Để có thể hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp bền vững, chính sách hỗ trợ không thể chỉ dừng lại ở giai đoạn 1 - tiền khởi nghiệp hay giai đoạn 2 - khởi nghiệp. Chính sách hỗ trợ nhất thiết phải xuyên suốt theo sự phát triển của vòng đời doanh nghiệp nhằm tạo ra những doanh nghiệp phát triển bền vững, đóng góp ổn định vào kinh tế quốc gia. Chính sách hỗ trợ hiệu quả vì vậy được xác định theo tám đề mục chính là cơ chế hỗ trợ, mức độ dễ dàng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ, thủ tục đơn giản và chi phí khởi nghiệp thấp, mức độ dễ dàng tiếp cận nguồn tài chính, chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường thế giới, xúc tiến đào tạo quản trị doanh nghiệp, và bảo vệ quyền lợi DNVVN. Trong tám đề mục nêu trên, mức độ chênh lệch về hiệu quả triển khai và thực hiện tại các nước ASEAN chủ yếu nằm trong năm đề mục là mức độ dễ dàng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ, thủ tục đơn giản và chi phí khởi nghiệp thấp, mức độ dễ dàng tiếp cận nguồn tài chính, chuyển giao công nghệ và xúc tiến đào tạo quản trị doanh nghiệp. Những chỉ số này thấp nhất tại bốn nước CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam). Dễ dàng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ Thiếu thông tin là một trong những trở ngại lớn nhất đối với DNVVN, nhất là doanh nghiệp trong giai đoạn khởi nghiệp. Thiếu thông tin có thể là do nguồn thông tin cung cấp không đầy đủ, không xuyên suốt do có quá nhiều tổ chức và nhiều kênh thông tin rải rác. Vì vậy, đòi hỏi nhà nước phải xây dựng nhiều trung tâm hỗ trợ một cửa, giúp doanh nghiệp dễ dàng tương tác cả về vị trí địa lý lẫn về nguồn thông tin hỗ trợ khởi nghiệp và phát triển. Dịch vụ hỗ trợ của nhà nước trong thời đại thông tin cần phải online, cần có một cổng tương tác nhất quán và xuyên suốt cho doanh nghiệp. Về đề mục hỗ trợ này, top 3 quốc gia được đánh giá hiệu quả nhất bao gồm Singapore, Malaysia và Indonesia. Qua dự án hỗ trợ SPRING Singapore, hơn 10 trung tâm hỗ trợ DNVVN đã được triển khai với mục tiêu cung cấp dịch vụ tư vấn miễn phí cho doanh nghiệp. Mỗi trung tâm có một đội ngũ chuyên viên tư vấn chuyên nghiệp trong nhiều lĩnh vực, từ pháp lý đến tài chính, sáng tạo, công nghệ và phát triển thị trường quốc tế. Tôi từng tham gia diễn thuyết tại những hội thảo chuyên đề phát triển quốc tế cho những trung tâm này năm 2013. Thủ tục đơn giản, chi phí thấp Đây là một trong những hỗ trợ giúp doanh nghiệp mạnh dạn và dễ dàng khởi nghiệp. Việc cải cách hành chính để thủ tục đăng ký hay giải thể công ty đơn giản, nhanh chóng, chi phí thấp sẽ khuyến khích doanh nghiệp khởi nghiệp nhiều hơn. Đối với đề mục này, top 3 nước có chỉ số cao nhất về hiệu quả cũng vẫn là Singapore, Malaysia và Indonesia. Tại Malaysia chẳng hạn, chương trình “Giấy phép 1 ngày” giúp doanh nghiệp đăng ký và nhận giấy phép thành lập công ty chỉ trong vòng 1 ngày với thủ tục đơn giản. Nhằm khuyến khích nhiều doanh nghiệp công nghệ khởi nghiệp, Malaysia cũng đã thành lập Quỹ Khởi nghiệp để trực tiếp đầu tư vào các doanh nghiệp khởi nghiệp mới về công nghệ, theo mô hình kết hợp giữa cho vay tài chính và sở hữu cổ phần. Theo nghiên cứu của tổ chức ERIA (Viện Nghiên cứu kinh tế khu vực ASEAN và Đông Á) năm 2010, rất nhiều DNVVN vẫn đang khởi nghiệp hoặc phát triển bằng nguồn vốn tự có hoặc nguồn vốn tái đầu tư của chính mình. Ngân hàng và các tổ chức tài chính có khuynh hướng xem xét mức độ rủi ro của khoản vay theo độ lớn của doanh nghiệp và mức độ phát triển của thị trường tài chính quốc gia. Vì vậy, doanh nghiệp càng lớn ở các quốc gia có thị trường tài chính càng phát triển như Indonesia, Malaysia, Thái Lan lại càng dễ dàng tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp. Do đó, nhà nước cần can thiệp bằng cách mở rộng thị trường tài chính, tạo điều kiện cho nhiều tổ chức tài chính tham gia vào thị trường, tạo ra sự cạnh tranh, qua đó giúp giảm lãi suất cho vay, khuyến khích sự đa dạng của các sản phẩm và dịch vụ tài chính cho DNVVN. Đối với đề mục hỗ trợ này, top 4 thị trường có chỉ số hiệu quả cao nhất là Singapore, Malaysia, Thái Lan và Indonesia. Trong thời gian cố vấn cho Chính phủ Malaysia về xuất khẩu thương hiệu quốc gia ra quốc tế, tôi đã làm việc với rất nhiều DNVVN của Malaysia tham gia chương trình nâng cấp thương hiệu quốc gia và qua đó dễ dàng tham gia vay vốn từ các tổ chức tài chính nhờ vào xác nhận đảm bảo tín dụng từ chính phủ. Đến cuối năm 2012, chương trình này đã tạo điều kiện vay vốn cho 420.217 DNVVN với tổng giá trị cho vay lên đến 12,5 tỉ USD. Ngoài ra, Malaysia hiện cũng có rất nhiều tổ chức cho vay tài chính dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ (micro-financing), có khả năng cho vay lên đến 12.000 USD cho mỗi giao dịch. Chuyển giao công nghệ và đào tạo quản trị Trong thế kỷ 21, khi thế giới thay đổi từ thời đại công nghiệp sang thời đại thông tin, mọi vấn đề sáng tạo và đổi mới đều ít nhiều có liên quan đến công nghệ. Sáng tạo có thể bắt đầu từ nguồn lực bên trong, nhưng rất thường xuyên lại dựa vào nguồn lực bên ngoài. Ví dụ: hình thức doanh nghiệp liên kết với các trường đại học đầu ngành. Trường đại học, theo định nghĩa hiện đại phải là nơi ươm mầm, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ. Chính những nguồn lực bên ngoài này, từ trường đại học đến tổ chức nghiên cứu của chính phủ, hiệp hội nghề, tổ chức hỗ trợ chính phủ hay phi chính phủ..., là những nguồn lực quý giá hỗ trợ doanh nghiệp phát triển khả năng đổi mới, sáng tạo qua các hoạt động chuyển giao công nghệ và chia sẻ tri thức. Nhà nước có thể xây dựng những chương trình miễn giảm thuế hay hỗ trợ kỹ thuật khi doanh nghiệp đầu tư vào sáng tạo và công nghệ. Ba quốc gia có chỉ số thực hiện việc chuyển giao tri thức và công nghệ hiệu quả nhất là Singapore, Malaysia và Thái Lan. Tuy xếp sau nhưng gần đây Thái Lan đã đạt được một số thành tựu mà nhiều nước phải... ghen tị trong việc tổ chức chương trình “Vườn ươm doanh nghiệp” tại các trường đại học. Hiện người Thái đã xây dựng được 9 hệ thống với sự tham gia của 56 trường đại học trên cả nước, trong đó có khoảng 10 trường có thể chuyển giao công nghệ qua văn phòng cấp phép chuyển giao công nghệ. Muốn có doanh nghiệp khởi nghiệp bền vững cần phải có doanh nhân có kiến thức và kỹ năng. Trong sự phát triển tất yếu của kinh tế tri thức, nguồn lực con người chính là sức mạnh. Cần có những chương trình tổng thể, xuyên suốt nhằm hỗ trợ đào tạo doanh nghiệp về quản trị chuyên nghiệp, hệ thống sản xuất, cải tiến chất lượng, tiếp thị, phân phối, nâng cao hiệu suất, hiệu quả, tỉ lệ lợi nhuận. Quan trọng không kém là việc thương mại hóa ý tưởng sáng tạo và phát triển thị trường. Trong bối cảnh khu vực như vậy, Việt Nam hiện đang triển khai vấn đề này một cách thiếu hiệu quả nhất (chỉ số đánh giá 2,9 - thấp nhất trong tất cả các chỉ số đánh giá của Việt Nam). Thiết nghĩ chúng ta cần có chiến lược và kế hoạch tức thời và thực tế để hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp. ■ https://tuoitre.vn/khoi-nghiep-o-asean-1070074.htm

TTO - Cách đây không lâu, tôi được ngồi nghe một nhóm bạn trẻ trình bày về ý tưởng khởi nghiệp công nghệ hóa y tế trong một quán cà phê lãng mạn. Sau khi nghe các em trình bày xong, tôi nói: “Các em à, nhà đầu tư họ không có nhiều thời gian ngồi nghe mình nói dài dài. Họ chỉ muốn biết dự án này có khả thi hay không bằng ba câu hỏi”. Trong 30 phút vừa qua, với tư cách là nhà đầu tư, tôi không hiểu có nên hay không nên đầu tư vào dự án của các bạn. Ba câu hỏi lớn, những nền tảng khả thi của một dự án vẫn chưa được trả lời. Trong thời đại thông tin hiện nay khi thông tin chia sẻ và kiến thức giăng đầy trên mạng, tôi cho rằng ý tưởng khởi nghiệp không quá khó. Vấn đề lớn nhất là khả năng hiện thực hóa ý tưởng, khả năng triển khai ý tưởng thành kế hoạch rõ ràng bằng cách trả lời ba câu hỏi cơ bản: Tổng chi phí đầu tư là bao nhiêu? Dự toán lãi lỗ và dòng tiền trong 3 năm, 5 năm tới thế nào? Bao nhiêu lâu thì dự án đạt khả năng hoàn vốn? Trả lời được ba câu hỏi đó nghĩa là bạn đã sẵn sàng trình bày dự án của mình đối với nhà đầu tư tiềm năng. Tuy nhiên để trả lời được ba câu hỏi trên, rõ ràng người khởi nghiệp cần rất nhiều kỹ năng về nghiên cứu thị trường, kỹ năng dự đoán, lập kế hoạch và nhất là kiến thức về tài chính. Định vị thị trường của bạn là gì? Định vị đó đồng nghĩa với các chỉ số đo lường (KPI) cụ thể ra sao? Nguồn doanh thu tiềm năng đến từ đâu? Đóng góp của từng nguồn doanh thu thế nào vào tổng doanh thu dự kiến?... Thường thì nhiều bạn trẻ khởi nghiệp cứ nghe đến con số và tài chính là ngán ngẩm lắc đầu. Phức tạp, khô khan quá, nghe cứ như là tạt một gáo nước lạnh vào lò lửa nhiệt huyết đang đến hồi bùng cháy. Nhưng ngọn lửa bùng lên có bao giờ tức thời? Phải nhóm lửa, phải châm than, phải nuôi ngọn lửa lớn lên, phải canh lửa để nó bùng lên đúng lúc. Ai đã nhóm lửa và ngồi canh nồi bánh chưng đêm 30 tết có lẽ sẽ hiểu rõ hơn về cách nuôi lớn dự án của mình. Trong báo cáo về mức độ cạnh tranh toàn cầu của Diễn đàn kinh tế thế giới WEC phát hành năm 2015, có một chỉ số cơ bản gọi là mức độ tinh tế trong kinh doanh (business sophistication). Việt Nam xếp hạng 106/144 quốc gia trên thế giới. Mức độ tinh tế trong kinh doanh đề cập đến hai yếu tố không thể tách rời là chất lượng chung của hệ sinh thái kinh doanh tại một quốc gia và chất lượng xây dựng chiến lược, triển khai hoạt động tại từng doanh nghiệp. Với 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam là vừa và nhỏ, phải chăng thứ hạng 106 này đang đặt ra một câu hỏi rất lớn về năng lực của từng doanh nghiệp, tập hợp lại thành năng lực của cả một nền kinh tế tư nhân hiện đang đóng góp 40% vào GDP của Việt Nam? Khởi nghiệp rất dễ. Nhưng khởi nghiệp bền vững mới khó. Nếu chỉ bắt đầu bằng những ý tưởng bay bổng, thiếu nghiên cứu thị trường, thiếu kiến thức, kỹ năng lập và triển khai dự án, những doanh nghiệp khởi nghiệp rồi sẽ về đâu? Trong một buổi trao đổi với một số bạn trẻ khởi nghiệp cách đây không lâu ở TP.HCM, có một bạn hỏi tôi phải bắt đầu từ đâu khi bản thân không biết gì về quản lý hay tài chính. Người xưa dạy “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”. Bạn biết gì về bản thân mình? Bạn đã bao giờ tạm gác đi thời gian mơ mộng để phân tích thật nghiêm túc về điểm mạnh, điểm yếu của cá nhân? Nếu từng làm như thế, hẳn bạn sẽ biết rất rõ cần phải bổ sung những kỹ năng gì trước và trong suốt thời gian ươm mầm dự án. Đôi khi trong cuộc sống ta cần phải dừng lại để thở một hơi thở thật sâu, mỉm cười vì sự ngây ngô của chính mình, rồi lại tiếp tục hành trình giải đáp những câu hỏi lớn. NGUYỄN PHI VÂN https://tuoitre.vn/3-cau-hoi-lon-cho-nguoi-khoi-nghiep-1090096.htm

Hôm qua đưa ông phó chủ tịch một tập đoàn nhượng quyền khách sạn hàng đầu Đông Nam Á đi tìm hiểu Việt Nam. Ngồi trên xe anh tâm sự là mỗi sáng anh đều viết ra trong nhật ký mục tiêu cần đạt được trong ngày và buổi tối trước khi đi ngủ đều kiểm tra xem mình có đạt được hay chưa. Thật ra chuyện đó cũng bình thường bởi vì người biết quản trị thời gian hầu như ai cũng thế. Rồi anh lật nhật ký đó ra cho xem thử. Ngày 8/6/2016 9999 Hỏi ủa 9999 là sao? Trả lời anh cho là con người trung bình sống đến 75 tuổi, và anh đếm ngược mỗi ngày số ngày mà anh còn có mặt trên cõi đời này. 'Phi Vân biết không? Làm như thế bạn sẽ không phí thời gian vào những việc vô nghĩa như hằn học với ai đó, chém gió quá nhiều hay giận hờn, chửi bới lung tung. Thời gian còn lại quá quý giá và tôi chỉ tập trung vào những điều tích cực hay những tình cảm mang lại hạnh phúc cho bản thân và những người yêu quý quanh mình.'

Hội thảo bắt đầu lúc 9g sáng ngày 28/12/2015, nhưng 8g30 đã thấy 100 doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) của Mã lai có mặt đông đủ. Họ là những doanh nghiệp đã trải qua vòng tuyển chọn để được tham gia vào chương trình Doanh nghiệp đổi mới & hội nhập (BIT – Business in Transformation) của chính phủ Mã lai. Chương trình có mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh cho DNVVN của nước này trước thềm hội nhập. Cũng tương tự như Việt nam, Mã lai có khoảng 97% số lượng doanh nghiệp là DNVVN, tương đương 645.136 doanh nghiệp (Việt Nam 96%, tương đương 600 ngàn doanh nghiệp). Họ cũng đi lên từ gốc doanh nghiệp gia đình, cũng gặp nhiều hạn chế và khó khăn như Việt Nam mình vậy. Nói về cơ hội bước ra thế giới với tư duy không dừng lại ở 30 (Mã lai 30 triệu dân), mà là tư duy 600 (600 triệu - dân số cộng đồng kinh tế ASEAN – AEC), tư duy 800 (800 triệu - dân số cộng đồng kinh tế TPP), hay tư duy toàn cầu, họ cho rằng tư duy đã xác định rồi nhưng kiến thức và kỹ năng quản trị doanh nghiệp thì còn kém lắm. Tôi hơi sững người một chút. Ngồi đây trước mắt tôi là những chủ doanh nghiệp có từ 30 đến 100 chi nhánh nhượng quyền, có doanh nghiệp đã ký được một hoặc hai hợp đồng nhượng quyền ra nước ngoài như Các tiểu vương quốc Ả rập, Indonesia, Úc…. Vậy mà họ rất tự nhiên và thật tình nói với nhau và nói với tôi rằng năng lực của mình còn kém lắm. Rồi họ chăm chú lắng nghe, ghi chép, đặt câu hỏi. Rồi họ tranh cãi, bàn luận theo nhóm về cách áp dụng những gì mình vừa học vào thực tế quản trị doanh nghiệp. Rồi họ đứng lên trình bày và phản biện về những hành động thực tiễn mà mình cần triển khai cho doanh nghiệp ngay sau 2 ngày hội thảo. Có một nguồn năng lượng thật dồi dào, thật thăng hoa trong từng cử chỉ, câu nói, tiếng cười. Tôi, người Việt Nam duy nhất trong căn phòng vỡ oà năng lượng tương lai ấy, lặng người bối rối. Tự hào vì người Việt Nam này đang chia sẻ kiến thức cho những doanh nghiệp quốc tế của tương lai. Lo lắng khi nghĩ đến 600 ngàn DNVVN Việt Nam đang loay hoay trước thềm hội nhập. Điều đáng lo ngại nhất theo khảo sát của Học viện nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS – Institute of South East Asian Studies) là 76% DNVVN Việt Nam không biết gì về cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), và 63% cho rằng việc thành lập AEC này chẳng có ảnh hưởng gì đến họ. Ở đây, ngày 28 & 29 tháng 12 năm 2015, có 100 DNVVN của Mã lai đang nhận ra sự kém cỏi về kiến thức và kỹ năng của bản thân mình, đang gấp rút nâng cấp năng lực nội tại để bước ra thế giới. Họ hỏi tôi đâu là thị trường cần vươn ra trước nhất. Tôi trả lời chính là thị trường AEC. Rồi họ sẽ vươn ra. Rồi họ sẽ bước vào thị trường Việt Nam theo tiến độ chúng tôi đã vẽ trên bản đồ phát triển. Không ảnh hưởng sao? Sân chơi không còn là Việt Nam. Luật chơi không còn là bảo hộ. Nhớ lại sáng chủ nhật ngày 27/12/2015 tôi hãy còn ở Việt Nam và tham gia toạ đàm cùng TS. Nguyễn Thanh Tú, quyền vụ trưởng vụ Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư Pháp dành cho DNVVN tại thành phố Hồ Chí Minh. Ông cập nhật những thông tin vô cùng bổ ích về các hiệp định thương mại, về cơ hội và thử thách mà DNVVN Việt Nam cần lưu ý. Trong đó, ông có nêu ra ba vấn đề về năng lực cạnh tranh trước thềm hội nhập là năng lực cạnh tranh của quốc gia, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, và nguồn nhân lực. Quay lại với Mã lai và nhìn vào hội thảo mà tôi đang làm, đó chính là một phần trong nỗ lực của quốc gia này nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Tại hội thảo quốc tế về nhượng quyền quốc tế diễn ra ở Kuala Lumpur hồi tháng 5 năm nay, đại diện của Bộ tài chính cũng trình bày rất rõ rằng để tăng năng lực cạnh tranh kinh tế của quốc gia, họ sẽ đầu tư vào nguồn vốn nhân lực. Chỉ khi doanh nghiệp nâng cao hiểu biết, kiến thức và kỹ năng của mình thì năng lực nội tại của họ mới vững mạnh, khả năng sáng tạo, đổi mới, và phát triển của họ mới phát huy, và sự phát triển của họ cũng như sự phát triển chung của kinh tế quốc gia mới thực sự bền vững. Đó cũng là lý do có cái hội thảo này do chính phủ tài trợ để nâng cao kiến thức và kỹ năng cho DNVVN. Hội thảo 2 ngày đã kết thúc. Họ đề nghị tạo một nhóm riêng online để tiếp tục trao đổi, cập nhật về việc ứng dụng, về thành công, về khó khăn, về thất bại, vì cái học và sự cải tiến chẳng bao giờ có bờ bến nào mà dừng lại. Vừa rời khỏi phòng hội nghị về đến khách sạn, tôi đã nhận ngay nhiều email cám ơn vì những kiến thức hữu ích và thực tế, cùng những câu hỏi tiếp theo. Biết tôi có tham gia một chương trình cố vấn trực tiếp (mentoring) cho các doanh nghiệp hạt giống được chính phủ đầu tư để xuất khẩu ra quốc tế, ai cũng hỏi tới tấp làm sao để tham gia và điều kiện thế nào. Tất cả không chỉ dừng lại ở ý nghĩa một cái hội thảo do chính phủ tài trợ và học không tốn phí. Nó là tinh thần “Ừ thì tôi kém” và tôi đang học hỏi, luôn tìm cơ hội học hỏi để vươn lên. Nguyễn Phi Vân

Với trải nghiệm làm việc và tham dự làm diễn giả tại 4 châu lục trên thế giới – châu Á Thái Bình Dương, Trung Đông, châu Phi, và Đông Âu, nếu hỏi tôi đã tương tác và làm việc với người nước nào tại châu Á đi làm thuê xuyên quốc gia dạng quản lý cấp trung và cấp cao nhiều nhất, tôi sẽ trả lời ngay là Singapore. Gần đây, khi ranh giới thị trường và quốc gia bắt đầu nhạt dần do ảnh hưởng của các hiệp định thương mại tự do như hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), hiệp định thương mại tự do Việt Nam - châu Âu (EU-Vietnam FTA), và sự hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN, tôi nhận thấy có sự xuất hiện nhiều hơn của các quản lý cấp trung và cấp cao làm việc xuyên lục địa từ Ấn độ, Phillipines, Hàn quốc, Malaysia, và Thái lan. Điều này cho thấy thị trường lao động đã bắt đầu không còn ranh giới, và người trẻ khi đến tuổi tham gia làm việc nên bắt đầu suy nghĩ rộng hơn, xa hơn ranh giới quốc gia mình. Người ta đi làm xuyên quốc gia được, người ta trở thành công dân toàn cầu được thì hà cớ gì mà người Việt Nam lại không làm được? Có điều, nếu muốn đi ra được, muốn cạnh tranh được trong thị trường lao động với những láng giềng Singapore, Malaysia hay Thái lan, mình cần phải biết mình hơn thua người ta ở điểm nào để còn chuẩn bị xây dựng lợi thế cạnh trạnh cho chính bản thân mình trước giờ xuất phát. Người xưa từng nói thắng trận là thắng trong tư tưởng, chứ ra đến trận rồi mới suy nghĩ đánh như thế nào thì đã quá muộn rồi. Vậy thì muốn thắng từ trong tư tưởng trên chiến trường cạnh tranh làm việc xuyên quốc gia này, bạn trẻ Việt Nam cần phải bắt đầu từ đâu và chuẩn bị thế nào? Nói khó thì nghe có vẻ khó nhưng nếu trả lời được 3 câu hỏi đơn giản sau đây là bạn đã sẵn sàng: - Tôi đang ở đâu? - Tôi mong muốn đi đến đâu? - Tôi sẽ làm gì để đi đến đó? Tôi đang ở đâu? Làm người, cái khó nhất là biết mình dở ở điểm nào và thiếu những kiến thức hay kỹ năng gì. Người phương Tây có một câu châm ngôn “Bạn không biết những gì mà bạn không biết”, nghĩa là đừng tưởng rằng mình biết nhiều và biết hết. Thế giới này rộng lớn và bao la lắm. Những gì mình đang tưởng là mình biết thật ra chỉ là một giọt nước bé tẻo teo trong cái đại dương xanh vô tận mà thôi. Trong một lần dự hội thảo về thị trường lao động trẻ khu vực châu Á do một công ty tuyển dụng của Anh quốc tổ chức tại Kuala Lumpur, báo cáo nghiên cứu cho thấy trên 90% người trẻ Việt Nam nghĩ rằng những gì mình biết và có là quá đủ để tham gia thị trường lao động. Trong khi đó, kết quả thăm dò các nhà tuyển dụng lại cho thấy rằng trên 90% các bạn trẻ tham gia dự tuyển đều thiếu rất nhiều kỹ năng hội nhập vào công việc như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tổ chức công việc, kỹ năng quản lý quỹ thời gian, vv…, và do đó hầu hết các công ty sau khi tuyển dụng phải huấn luyện thêm rất nhiều cho các em trước khi có thể bắt đầu hội nhập vào công việc. Ví dụ trên cho thấy nhiều bạn trẻ còn đang chưa biết là mình đang thiếu những gì. Nếu không biết mình đang ở đâu, làm sao biết nơi nào là điểm đến? Bạn trẻ vì vậy mà nên hết sức khiêm tốn với người khác và thành thật với bản thân mình. Hãy lắng nghe người khác, người đi trước nhận xét về mình, tập trung vào cái mình không có, cái mình thiếu để còn biết cách mà phát triển bản thân. Có một câu gần như là chân lý trong tuyển dụng là “Tuyển người vì thái độ, đào tạo người về kỹ năng”. Nếu bắt đầu từ một thái độ khiêm tốn, biết mình còn khiếm khuyết, biết mình cần học hỏi và sẵn sàng lao vào học hỏi, nhà tuyển dụng sẽ vì vậy mà nhận ta vào để đào tạo cho ta. Tôi mong muốn đi đến đâu? Trong cuộc sống, trong làm việc, và ngay cả trong công việc kinh doanh, sự khởi đầu bao giờ cũng bắt đầu từ điểm đến. Nếu không biết mình muốn gì, làm được gì, kết quả đạt được ra sao thì bản thân sẽ mất định hướng và nguy cơ là sẽ phung phí thời gian vào những việc chẳng liên quan. Ngày xưa khi còn trẻ tôi cũng đã từng có lúc mất định hướng như thế. Chọn chỗ làm vì lương cao, chọn công việc vì cơ hội, làm đông làm tây, cuối cùng nhìn lại thấy mình chẳng đến đâu. Sau này khi đi ra thế giới làm việc rồi, tôi mới hiểu được rằng mỗi con người cần xác định cho mình đích đến. Đó là bài học về định vị bản thân để chúng ta không lạc lối trên con đường xây dựng sự nghiệp. Ví dụ như thế này cho dễ hiểu, giả sử trong tay bạn đã sở hữu thiết bị định vị - GPS hay một cái bản đồ google map hiện đại và cập nhật nhất. GPS hay bản đồ cuối cùng cũng chỉ là công cụ mà thôi. Nếu bạn không xác định được mình cần phải đến đâu, làm sao ta biết đường đến đó đi như thế nào? Do đó, người trẻ cần tìm hiểu và xác định cho mình điểm đến dựa trên đam mê và sở trường của bản thân. Làm gì cũng được nhưng cần phải xác định đó là gì, là trưởng bộ phận lên kế hoạch sản xuất khu vực Đông Dương, hay trưởng phòng marketing khu vực ASEAN, hay Tổng giám đốc khu vực châu Á? Người trẻ cần cân nhắc và suy nghĩ thật kỹ về định vị của bản thân mình. Tôi sẽ làm gì để đi đến đó? Khi đã xác định được điểm khởi đầu và điểm đến, con đường như đã hiện ra. Vấn đề là có rất nhiều con đường để cùng đến một nơi, và mỗi người cần phải chọn cho mình một con đường phù hợp. Bản thân tôi chẳng hạn, vốn không xuất thân từ một gia đình khá giả, tôi phải tự mình vừa làm, vừa học để vươn lên. Do đó, đường ra thế giới của tôi được đánh đổi bằng sự hy sinh, làm thêm rất cực nhọc trong thời gian đi học để phát triển kiến thức và kỹ năng cho bản thân, nhận lương thấp hơn nhiều so với các đồng nghiệp từ Singapore phụ trách một công việc giống nhau để có điều kiện trải nghiệm và tích luỹ kinh nghiệm. Vì biết mình thiếu gì và cần gì để có thể đạt được mục tiêu và định vị, tôi chọn cách tiếp cận như vậy để đi lên. 5 năm sau, chức của tôi cao hơn, lương của tôi cao hơn người đồng nghiệp Singapore ngày xưa đó. Cơ hội lúc nào cũng có sẵn, nhưng tuỳ thuộc vào cái vốn tự có, vào nguồn lực hiện có của mỗi người mà các bạn xác định cho mình một hình thức tiếp cận khác nhau. Có người sẽ đến nhanh hơn nhờ nguồn lực dồi dào hơn. Có người sẽ đến chậm hơn vì còn phải lo nuôi thân và tích luỹ. Có điều, vẽ ra được lộ trình và cách tiếp cận cho mình chính là việc bạn vừa xây dựng được cho mình khái niệm to tác mà nhiều người hay nhắc đến: “chiến lược”. Đó chính là chiến lược phát triển bản thân của riêng mình, là kế hoạch hành động chứ không chỉ ngồi chờ sung rụng. Công dân toàn cầu, nói nghe thì có vẻ rất xa xôi, khó khăn và phức tạp. Trên thực tế thì chỉ là 3 câu trả lời rất chân thành, rất thực tế của mỗi người đối với bản thân mình. Tôi đang ở đâu? Tôi mong muốn đi đến đâu? Tôi sẽ làm gì để đi đến đó? NGUYỄN PHI VÂN (Bài đã đăng trên báo Hà nội mới tháng 05/2016)

Nhiều người nghĩ rằng “khởi nghiệp” là chuyện cũa lũ trẻ, của những đứa mười chín đôi mươi chưa biết kinh doanh là gì. Nếu thời thế chẳng đổi thay và bà ba cạnh nhà tôi vẫn phải chọn mua giữa vài ba món hàng Việt Nam, có lẽ doanh nghiệp Việt cũng không cần bận tâm về vấn đề khởi nghiệp. Thế nhưng, thời thế đã đổi thay! “Bối cảnh” kinh tế đã thay đổi khi Việt nam chính thức trở thành thành viên của WTO sau 11 năm đàm phán, khi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã chính thức ký kết ngày 04/02/2016 sau 7 năm đàm phán, khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) kết thúc đàm phán thành công tháng 12/2015, khi cộng đồng kinh tế ASEAN được thành lập cuối năm 2015. Việt Nam sẽ chính thức hội nhập vào kinh tế khu vực, kinh tế thế giới. Với hàng rào thuế quan được gỡ bỏ, Việt nam trở thành một trong những thị trường tiềm năng và được quan tâm nhất trong khu vực Đông Nam Á. Điều này cũng đồng nghĩa với việc thị trường hoàn toàn rộng mở, chào đón sự xuất hiện và cạnh tranh tự do từ các doanh nghiệp, thương hiệu khu vực và thế giới. Thế cờ đã đổi thay. Sức mạnh bây giờ không còn nằm trong tay doanh nghiệp, những nhà cung cấp nữa. Sức mạnh bây giờ nằm trong tay người tiêu dùng và phụ thuộc vào sức mạnh của thương hiệu. Người tiêu dùng ngày nay có vô số lựa chọn, cả từ nội địa, khu vực và quốc tế. Trong “bối cảnh mới” này, áp lực cạnh tranh đòi hỏi doanh nghiệp Việt nam phải tìm ra một định hướng mới, một chiến lược mới để cạnh tranh, tồn tại, và phát triển. “Bối cảnh mới” hiện tại chính là động lực đòi hỏi doanh nghiệp Việt nam phải rà soát lại năng lực nội bộ, phát huy thế mạnh, thay đổi và củng cố nền tảng quản trị, nền tảng hỗ trợ để có thể nắm bắt những cơ hội mới. Bên cạnh đó, vấn đề thứ hai đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi trong thời thế mới, ngoài vấn đề “bối cảnh mới” chính là “hiệu quả hoạt động” và “sức cạnh tranh”. Nếu nhìn vào lịch sử phát triển của nền kinh tế Việt nam, luật doanh nghiệp ra đời những năm 2000 đánh dấu sự phát triển của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh. Phần lớn các doanh nghiệp ngoài quốc doanh này là doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ, phát triển lên từ nền tảng kinh doanh nhỏ lẻ của hộ gia đình. Với lợi thế về quan hệ, với hiểu biết nhu cầu tiêu dùng và phương thức kinh doanh của người dân địa phương, đây là giai đoạn “phất” lên của nhiều doanh nghiệp Việt nam, cái mà chúng ta gọi là “organic growth” – sự phát triển tự nhiên mà không cần phải có sự can thiệp nhiều về chiến lược hay kế hoạch. Với cơ hội phát triển “tự nhiên” hiếm có như thế tại thị trường Việt nam, việc doanh nghiệp tập trung đầu tư vào hoạt động thiết lập hệ thống phân phối nhanh chóng để tranh thủ cơ hội thị trường là điều không thể tránh khỏi. Cũng vì vậy, các vấn đề về xây dựng giá trị cốt lõi và nền tảng cho sự phát triển lâu dài hầu như chưa được quan tâm. Và đây chính là lý do vì sao doanh nghiệp Việt nam hiện tại chưa đủ năng lực để cạnh tranh khi thị trường mở cửa. Sau nhiều năm tập trung vào việc phát triển doanh thu và kênh phân phối, bỏ qua các vấn đề xây dựng nền tảng doanh nghiệp, liệu doanh nghiệp Việt nam có sẵn sàng để nắm bắt cơ hội mới, để cạnh tranh và phát triển lâu dài? Câu trả lời thẳng thắn là chưa. Và đó cũng chính là lý do mà vấn đề tái cơ cấu doanh nghiệp là vấn đề cần được đặt lên hàng đầu nhằm xây dựng nền tảng cho doanh nghiệp phát triển bền vững. Thời thế đã đổi thay – doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước “bối cảnh kinh tế mới”, đối mặt với những yếu kém trong “hiệu quả hoạt động” và “khả năng cạnh tranh” với hàng hoá, thương hiệu, doanh nghiệp mạnh của khu vực như Nhật, Hàn quốc, Thái lan, Malaysia, Trung quốc…, và vô số những thương hiệu, doanh nghiệp mạnh của thế giới từ Bắc Mỹ, châu Âu, Úc. Giải pháp có thể là gì? Lựa chọn dễ dàng nhất có lẽ là mua bán sát nhập, giao tài sản còn lại của mình cho doanh nghiệp nước ngoài. Đối với doanh nghiệp mà hệ thống quản trị còn cứu vãn được thì phải quyết tâm mời bác sỹ “tái cơ cấu doanh nghiệp” về để cắt bỏ những ung nhọt cũ, bổ sung những nguồn dinh dưỡng mới, giúp doanh nghiệp có thể “tái khởi nghiệp”. Thời thế mới đòi hỏi nền tảng, đòi hỏi tư duy dài hạn, đòi hỏi tầm nhìn, chiến lược, và kế hoạch. Làm bao nhiêu đó việc thì chẳng khác quá trình “khởi nghiệp” là bao. Còn nếu như việc đập nhà sửa móng quá khó khăn, có khi giải thể doanh nghiệp cũ và khởi nghiệp lại bằng một doanh nghiệp mới lại là thượng sách. Vì vậy mà nói, doanh nghiệp Việt, dù có 10 hay 20 năm lịch sử hoạt động, cũng đừng nên thờ ơ với khái niệm khởi nghiệp trong thời điểm hội nhập hiện nay. Nguyễn Phi Vân (Bài đăng trên tạp chí Nhà Quản Lý 05/2016)