Hôm trước, chia sẻ với các bạn khởi nghiệp, tôi có nhắc chuyện “đi làm lãnh lương thì dễ chứ làm chủ doanh nghiệp chẳng dễ chút nào”. Để doanh nghiệp tồn tại và thành công, bạn đi hỏi khắp xóm đi, ai mà chẳng lên bờ xuống ruộng vài chục bận. Tôi cũng vậy thôi à, cũng up and down muốn xỉu. Nhưng con đường doanh nhân là như thế, là phải biết nhìn thẳng vào mặt của gian nan mỗi ngày, và just deal with it – và giải quyết thôi à. Còn không, thì chỉ còn cách bỏ chạy cho nhanh, nếu không có một tinh thần thép. Giờ, nếu đang gian nan quá, thì chia sẻ vài điều tôi luôn giữ bên mình, để vượt qua mọi gian nan trong đời doanh nhân trước giờ nhe. 1. Have a sense of humour – Khôi hài chút: Trời ơi, đời mà. Sống vui chút, chọc ghẹo nhau chút, cười cho thật nhiều vào, mới đủ vui để vượt qua mọi khó khăn. Nên, tôi đăng đàn hay chia sẻ đều lấy sự thoải mái, khôi hài làm nền. Không vui sao học vô? Không vui làm chi cho mệt? Người có tính khôi hài thì lạc quan, nhìn vấn đề thoáng hơn, và vì vậy dễ vượt qua khó khăn hơn. Thôi đừng đăm chiêu tư lự nữa. Cứ vui lên cái đã nhe. 2. Reflect on what you’ve been through – Nhắc nhở mình về những gian nan đã qua: Đời này, ai mà chẳng có lần đã vượt qua những khó khăn tưởng chừng đã đè ta ngã sấp ngã ngửa. Nhưng con người tính chịu đựng ghê lắm. Nói vậy thôi cũng vượt qua hết được à. Khi gặp chuyện khó quá, tưởng chừng chịu hết nổi, có khi bạn cũng nên nhớ lại xem mình đã vượt qua những chuyện còn kinh hơn trước đây như thế nào. Tự truyền cảm hứng cho mình ấy mà. Vậy, thì bạn sẽ lấy lại nghị lực và tự tin để tiếp tục vượt qua sóng gió phía trước thôi. Rồi, tất cả đều trở thành quá khứ, trở thành câu chuyện đời để bạn kể cho con cháu mình nghe. 3. Learn from adversity – Học từ gian nan: Thiệt tình là nhiều khi ta cứng đầu quá, nên gian nan nó đến là để dạy cho ta bài học. Khi bị đánh một trận gục ngã, người ta mới chịu ngồi im lắng nghe lời dạy của gian nan ấy mà. Cho nên, lỡ mà gặp phải gian nan, thì thôi ngồi xuống, nhắm mắt lại và tĩnh lặng lắng nghe xem bài học là gì. Được vậy thì cũng là gian nan có giá trị ha. 4. Have a purpose – Sống và làm việc có mục đích: Nếu chỉ làm vì tiền, vì của, vì hào quang thì đời quánh một cái là gục ngã. Còn nếu việc bạn làm, no matter what it is – dù là việc gì, mà nó có một mục đích lớn hơn như thế, mang lại lợi lạc gì đó cho một cộng đồng, một xã hội, một quê hương, vv, thì chính cái sự larger than life – lớn hơn những điều nhỏ nhặt đời thường ấy nó sẽ là động lực để bạn đứng lên, bước tiếp, đi tiếp, và vấp ngã bao lần vẫn cứ đứng lên. Nhìn vậy chớ mục đích sống nó có sức mạnh kinh lắm. Thử đi ha. 5. Establish a positive mindset & believe in yourself – Xây dựng tư duy tích cực & hãy tin vào năng lực bản thân mình: Con người đó, ai cũng có tiềm năng ngang nhau hết nhe. IQ có thể cao hơn chút, nhưng bạn có thấy ai tự nhiên sinh ra mà thành công đâu. Những người thành công, toàn là có một quá khứ dữ dội, ngã sấp té ngửa muốn xỉu rồi mới tới được đó thôi. Cho nên, học bài của người ta đi, cứ tích cực mà bước tới, từng bước, từng bước một. Biết mình giỏi gì, yếu gì, rồi cứ cái giỏi làm tới, cái yếu tìm cách khắc phục là xong. Ví dụ nhe, tui là không giỏi làm quản lý chi tiết. Đâm đầu vô đó là khổ sở lắm, mặc dù làm không tệ nghe, nhưng cảm thấy như bị cầm tù ấy. Biết vậy, nên chỉ tìm và làm những dự án mới, mang tính pioneer – tiên phong. Nhưng nó mà xong là phải giao lại liền à, vì biết mình sẽ không làm tốt hơn cái đoạn sau. Cho nên, đừng tưởng mình cái gì cũng giỏi. Phải hiểu mình tệ ở nơi mô mà tránh ra cho người giỏi hơn làm. Kiểu các bạn founder mà ôm làm hoài á, trước sau gì cũng có chuyện. Chẳng phải anh Jack Ma ảnh vừa từ chức chủ tịch Alibaba rồi đó sao? Biết tránh ra đúng lúc là quan trọng lắm. Biết mình, hiểu mình, tin mình, nhưng cũng ra quyết định tiến thoái đúng lúc nhe. Và cứ tích cực rồi mọi sự tích cực nó sẽ thấy năng lượng đó mà bu vào chỗ bạn. Vậy thì bạn khoẻ rồi! Riết rồi, tôi cũng hết thấy gian nan. Cứ chuyện gì tới, thì coi nó như một vấn đề cần giải quyết thôi. Hết sức là khách quan nhìn nó, cười với nó, rồi hỏi nó làm sao giải quyết đây bạn. Chẳng bao giờ mang cảm xúc thổi cho nó cháy bùng thành con quái vật hết. Bạn cứ bỏ cảm xúc tiêu cực vào đó nuôi nó, nó sẽ lớn lên kinh lắm á. Ờ, cứ ngồi nhậu với nó một trận, rồi sẽ ra cách giải quyết thôi mà.

Người khác hay khuyên bạn nên theo đuổi đam mê của mình, vì đam mê sẽ giúp bạn vượt qua mọi gập ghềnh để đi đến thành công. Nhưng đam mê thôi thật ra là không đủ. Hôm nay chia sẻ với các bạn một nghiên cứu về tâm lý học tích cực (positive psychology) của nhà nghiên cứu tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi, tác giả sách Flow – The Psychology of Optimal Experience (tạm dịch là Thuyết dòng chảy – Tâm lý hạnh phúc). Theo ông, hạnh phúc là trạng thái nội tại, không liên quan gì đến ảnh hưởng bên ngoài. Và hạnh phúc có thể được nhân lên nếu ta biết cách vươn đến trạng thái “dòng chảy” này. Các bạn nhìn vào sơ đồ dưới đây. Trục đứng là mức độ thử thách, từ thấp đến cao. Trục ngang là mức độ kỹ năng của bạn từ thấp đến cao. Khi không có kỹ năng, kỹ năng thấp và thử thách thấp, con người ta ở những trạng thái như sau: - Apathy: lãnh đạm, hờ hững, không quan tâm - Worry: lo lắng - Anxiety: lo sợ Khi mức độ thử thách thấp nhưng kỹ năng ở mức trung bình, bạn rơi vào trạng thái boredom – chán nản. Khi thử thách cao nhưng kỹ năng trung bình, bạn rơi vào trạng thái arousal – bị kích thích muốn vượt qua thử thách mặc dù khả năng còn hạn chế. Khi kỹ năng cao nhưng mức độ thử thách thấp, bạn ở trạng thái relaxation – thư giãn, không muốn làm gì hơn. Khi thử thách trung bình nhưng kỹ năng cao, bạn hay trở thành kẻ muốn control – kiểm soát mọi thứ, mọi người. Trạng thái cuối cùng, khi thử thách cao nhưng mức độ kỹ năng của bạn cũng siêu, bạn rơi vào trạng thái tuyệt vời nhất – trạng thái flow (dòng chảy). Bạn trở thành dòng chảy sung mãn của nước. Không còn rào cản. Không còn giới hạn về không gian và thời gian. Đó là khi bạn sáng tạo không ngừng, làm việc không mệt mỏi, năng lượng sung mãn, và luôn vui vẻ, hạnh phúc, hài lòng nhất với cuộc sống của mình. Bạn đang ở đâu? Bạn có kế hoạch gì để đón nhận thử thách ở mức cao nhất nhưng với sự chuẩn bị phát triển tốt nhất về kỹ năng chưa?

Cách đây vài ngày nghe được câu chuyện hay cúa một bạn trước đây là ngôi sao của một công ty media tech. Giờ ra ngoài startup được mấy năm. Bài học mà bạn chia sẻ với tôi là bài reset lại cái tôi của bản thân, trả mình về với số mo, để bình an hội nhập vào một tương lai rất khác.... “Khi ở công ty to, em tưởng mình giỏi lắm, ghê gớm lắm, một tay che trời, một mình quánh cả chục dự án lớn nhỏ mang hình hài triệu triệu đô. Giờ nghĩ lại, chẳng qua là mình có trong tay cả một hệ thống support quá dữ mới được vậy mà thôi. Ngon ra startup thử coi. Như em bước ra 1 mình một ngựa, vừa là sếp vừa culi, hông ai support, coi giỏi không biết liền.” Bản vừa kể vừa cười, nụ cười của kẻ giang hồ từng trải, nhuốm chút cay đắng, chút trải đời, pha chút an yên của nguời vừa bước ra từ những cơn bão lửa.... Bước ra từ môi trường corporate - công ty tập đoàn lớn chưa bao giờ là dễ. Có người chọn làm thuê cả đời vì không thể start small - bắt đầu lại từ những gì rất nhỏ. Có người ngán ngẩm lắm, muốn dứt áo ra đi lắm, nhưng chiếc vòng an toàn và nỗi sợ hãi nó to hơn vài giây hào hứng của khái niệm tự do. Chi phí cơ hội lớn quá, tính bằng mấy x trăm triệu đồng / tháng, đâu phải ai cũng dám nhắm mắt mà đưa ra quyết định. Có điều dù lựa chọn là gì, ở cũng được, đi cũng Ok. Nếu đã đưa ra quyết định thì all-in hết lòng sống với nó thôi. Hễ quyết định này nó work cho mình thì OK, hổng work thì cũng chả chết ai, ít ra bạn cũng đã thử, biết thực hư ra sao và không lăn tăn trên con đường phía trước. Vậy đi! Còn hơn xác ở một nơi hồn một nẻo, đến đi chẳng biết chỗ thuộc về. Khi chọn bước ra, bỏ hệ thống support khổng lồ, bỏ những hào quang từng tưởng của mình nhưng thực tế thuộc về một nơi rất khác, bạn dũng cảm. Tôi nói, “Em thật dũng cảm. Đó thật sự chưa bao giờ là một quyết định dễ dàng.” Nhưng có lẽ đáng ngưỡng mộ hơn, là sự khiêm tốn reset lại cái tôi, trả mình về số mo để đi học lại và bắt đầu một hành trình gian nan mới. “Rồi em có bình an, hạnh phúc với lựa chọn của mình?” “Có chứ chị, dù hành trình không kém gian nan.” Zero up - Bắt đầu lại từ con số 0, với sự khiêm tốn cúa người trả mình về với số mo. Với nhiều người, đó có thể là lựa chọn kém thông minh, tự làm khó mình. Với tôi, đó là lựa chọn đầy rủi ro, đầy dũng cảm, rất thông minh, vì reset lại bản thân chính là từ khoá quan trọng nhất để hội nhập vào thế kỷ và tương lai phía trước.

Nhận tin nhắn này & đã nhận rất nhiều tin nhắn trước đây của các bạn tâm sự việc download và save các bài viết FB của mình trên máy để dành đọc lại. --------- Chào cô Vân, con đã biết cô qua quyển "Tôi đi tìm tôi" và thường theo dõi fb của cô để học từng chút một những điều cô chia sẻ. Tuy nhiên con đang có vấn đề ở việc sắp xếp, lưu trữ những điều đã học được. Trí nhớ của con giờ hok tốt lắm, nên hay quên dễ sợ luôn ạ. Đọc xong quyển sách hay, còn thường summarize, note điểm chính những điều mới học được để áp dụng cho mình, vậy mà sau một thời gian con cũng quên. Con thích viết ra giấy để nhớ được nhiều hơn, rồi ví như những bài hay đọc được từ cô thì con copy lại vào máy tính, nhưng sao thấy cũng lộn xộn quá ạ. Cô Vân chia sẻ cho con cách lưu trữ, hệ thống hóa các kiến thức với ạ, con biết ơn cô nhiều! Chúc cô sức khỏe ạ. --------- Những gì chúng ta đọc và ghi chép lại thật ra chỉ là thông tin. Thông tin chỉ có thể biến thành kiến thức khi ta áp dụng được nó vào đời sống, công việc của mình. Quá trình này gọi là internalization - cá nhân hoá kiến thức. Cùng một thông tin, bài viết, mỗi người sẽ tiếp cận, thấy có ích, thấy cần thiết ở góc độ khác nhau. Vì vậy, việc bài viết có nội dung gì không quan trọng. Quan trọng là nội dung đó liên quan cụ thể đến cá nhân bạn thế nào. Khi đọc xong, bạn rút ra bài học gì cho bản thân, và đỉnh cao của việc đọc là bạn đưa ra được action - hành động cụ thể gì để giúp bản thân rèn luyện và phát triển. Tôi khuyên các bạn đừng chỉ đọc, save, ghi chép vì rồi bạn cũng sẽ quên thôi. Thay vào đó, create action points - tạo list các hành động cụ thể sau khi đọc và bắt tay vào thực hiện. Dù vậy, tôi vẫn hướng dẫn cách save nội dung theo danh mục để bạn dễ review và tạo động lực cho bản thân theo 4 nhóm nền tảng phát triển bản thân tạo thành cái tôi gọi là learning compass - la bàn học để phát triển bản thân như sau: 1. Giá trị: người muốn làm việc xuất sắc, muốn phát triển xa và rộng, muốn làm được những điều tưởng chừng như không thể là người có nền tảng giá trị cốt lõi rất vững vàng, không thoả hiệp với giá trị đó. Ví dụ nếu đã xác định giá trị của mình là chính trực, bạn rồi có cố gắng tạo ra những trường hợp ngoại lệ và đổ thừa hoàn cảnh khiến mình không thể chính trực? Giá trị của bạn là gì? 2. Attitude - thái độ: mọi việc xảy ra trên đời bản chất là như nhau. Tuy nhiên, có người vì đó mà chán nản, buồn phiền. Có người lại nhìn thấy bài học giúp mình lớn lên, tìm ra cơ hội mới. Tất cả chỉ là thái độ tiêu cực hay tích cực trong cách ta tiếp cận thông tin. Xưa giờ đi làm, luôn nhớ câu bay: Hire for attitude, train for skills - tuyển dụng vì thái độ, huấn luyện về kỹ năng. Người đã không có thái độ tốt thì dạy gì cũng như không. Cho nên bản thân tôi cũng thế, chọn người có giá trị và thái độ rồi train chứ chưa bao giờ là ngược lại. 3. Knowledge - kiến thức: đây có lẽ là thứ ta bị nhồi nhét nhiều nhất từ khi bắt đầu đến trường. Tuy nhiên, điều cần ngộ ra trong thời điểm này là kiến thức thế kỷ 21 rất khác so với những gì hệ thống giáo dục cũ đang nhồi nhét. Vì vậy, học là cập nhật kiến thức mới nhất từ nhiều nguồn, một cách phi truyền thống và học cả đời. 4. Skills - kỹ năng: có kiến thức mà không có kỹ năng, không hội nhập được, không cộng tác được với thế giới thì cũng như không, vô ích. Đây là điểm yếu của giáo dục Việt Nam và cũng nên là mục tiêu phát triển bản thân của mỗi cá nhân. 4 nền tảng này, bạn đều cần rèn luyện. Learning compass sẽ là định hướng giúp bạn biết cần rèn luyện gì một cách có hệ thống để phát triển bản thân mỗi ngày về mọi mặt, không dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin.

Chẳng biết vì cuộc sống dễ dàng hơn, hay do lười suy nghĩ, tôi thấy nhiều bạn trẻ Việt Nam mà tôi từng tiếp xúc có tính hài lòng với sự qua loa. Làm việc mà sơ sơ vậy cũng được rồi, hay làm cho có là được rồi, khỏi mất công suy nghĩ, sợ tốn thêm thời gian hay công sức. Họ cứ lơ ngơ nổi lều phều trên bề mặt, chẳng đầu tư nghiên cứu, suy nghĩ, phản biện, phản tư. Cứ tâm thế đó họ vật vờ trôi nổi, và chẳng làm gì ra trò, và cả đời cũng chỉ phất phơ như thế. Vậy thì đòi hỏi gì người khác phải quan tâm bạn? Vậy thì yêu cầu gì người khác phải giúp đỡ bạn? Vậy thì sao đòi hỏi người ta phải dâng cho bạn cơ hội thăng tiến hay cơ hội kinh doanh? Nếu đang là kẻ qua loa như thế, bạn biết không người thuê bạn đang bực mình lắm đấy. Còn người có tầm thì chẳng ai chọn bạn làm mentee, nhân viên, hay cộng sự cho bất kỳ dự án nào. Bạn cứ là lục bình trôi nổi trong đời, cứ thảnh thơi cuốn theo dòng chảy cuộc sống, nhưng đừng bao giờ mong có ai nghĩ tới mình khi cần cộng tác. Còn nếu không muốn chảy lêu phêu như thế, có lẽ nên nghĩ cách để hết qua loa trong năm 2021 này thôi. Chia sẻ vài cách cho các bạn đây: 1. Pack your schedule – Bắt đầu mỗi ngày với lịch làm việc kín: nếu chưa bao giờ ngồi xuống đầu ngày để sắp xếp lịch làm việc trong ngày, năm 2018 là năm bạn cần bắt đầu thói quen này đấy. Không sắp xếp thì chẳng bao giờ làm được hay làm xong. Không có lịch thì chẳng biết phải làm gì. Nếu thấy lịch của mình còn trống quá, bắt đầu fill in the blank – điền vào chỗ trống đi nhé. Hãy làm việc, tham gia vào nhiều hoạt động hơn nữa, xung phong nhận nhiều trách nhiệm hơn nữa để giúp bản thân luôn suy nghĩ, hành động, học hỏi trong ngày. 2. Do things no one else is willing to do – Làm việc người khác không thích làm: người có tố chất lãnh đạo là người luôn nhận lãnh trách nhiệm về mình. Người xuất sắc là người luôn làm những việc mà người thường không thích. Bởi vậy, khi đi tìm người giỏi, tôi luôn tạo hoàn cảnh mà câu hỏi là ai sẽ xung phong đứng ra nhận lãnh trách nhiệm này. Đa số người thường sẽ tránh né. Người có tố chất sẽ không ngại việc nhỏ, việc có vẻ boring – chán ngắt, việc nhiều trách nhiệm mà né tránh. Việc người khác né, họ nhận. Và tôi luôn trân trọng, phát triển, cộng tác với những người biết nhận làm những việc mà người khác né. Họ mới là người nên được cho thêm cơ hội, vì tâm thế họ đã sẵn sàng. 3. Learn more than anyone else – học nhiều hơn người khác: người giỏi học hỏi mỗi ngày, mọi nơi, về nhiều phương diện. Vì họ biết cách sắp xếp thời gian để dành riêng thời gian học cho bản thân mỗi ngày, nên họ tiến xa hơn người khác. Đừng nói em không có thời gian. Câu này tôi nghe nhiều rồi. Bạn nghĩ tôi có thời gian không với lượng công việc, công tác cộng đồng, cam kết viết lách của mình? Vậy mà ngày nào tôi cũng có thời gian để học. 4. Read between 2-4 books per month – Đọc từ 2 đến 4 quyển sách mỗi tháng: có người cả năm chả đọc 1 quyển sách. Trung bình thì các bạn đọc 2-4 quyển sách mỗi năm. Người giỏi đọc nhiều hơn, đa dạng hơn, nên họ tiến nhanh hơn người thường từ 6-12 lần. Bạn cứ qua loa đi không sao. Cứ để người ta qua mặt và phát triển, và thành công, nhưng đừng trách nhé. 5. Never surrender on the things you truly want – Đừng bao giờ bỏ cuộc khi bạn thực sự muốn làm: người qua loa bỏ cuộc nhanh lắm. Họ cứ negative kiểu không được đâu, khó lắm, trời ơi vầy thì thua rồi…. Họ sợ tốn sức suy nghĩ giải pháp, và họ cho rằng thế giới này khan hiếm giải pháp lắm. Nói nghe nè, điều bạn muốn chỉ có bạn mới làm. Chẳng ai rảnh và dại gì mà đi giúp bạn vì bạn không làm được. Người ta chỉ đưa bàn tay ra nâng đỡ khi ta cố gắng hết sức, khi ta quyết chí không bỏ cuộc, khi ta tìm cách vượt qua mọi khó khăn trở ngại để thành công. Khi qua loa, đừng trách người đời hờ hững. Don’t settle for mediocrity – Đừng cứ qua loa cho xong chuyện. Nếu muốn có một năm 2021 hay ho, đầy hứng khởi và thành công, cứ phải thay đổi cái tính qua loa của bản thân mình trước đã.

Nếu đã muốn ra đời và thành công trong xã hội, dù là trong bất kỳ ngành nghề gì, bạn cũng cần phải làm cho người đối diện tôn trọng mình. Sự tôn trọng không tự nhiên sinh ra từ tước vị, tiền bạc hay quyền lực. Bạn cần phải tạo ra nó. Có thể bạn thông minh, có tài, hay bán hàng siêu giỏi, nhưng bao nhiêu đó chưa đủ để làm cho người khác tôn trọng bạn. Nếu có thể tập cho mình 7 thói quen sau đây, cộng với tài năng mà bạn đang có (và ai cũng có tài năng cả nhé), bạn sẽ xây dựng được những mối quan hệ vững bền dựa trên lòng tôn trọng. 1. Be kind – Tử tế với mọi người: tử tế không có nghĩa là với người trên, người cho ta lợi ích. Tử tế nên là thói quen hành xử với tất cả mọi người, từ người trên đến người dưới, từ sếp đến ông xe ôm mà bạn gặp trên đường. Chính sự lịch sự, tử tế này làm cho mọi người tôn trọng bạn. Đâu có gì khó! Mở cửa cho một ai đó sau bạn khi đang bước vào quán cà phê, nhường cho 1 người già trong hàng khi xếp hàng check-out tại siêu thị, mỉm cười và cám ơn mọi người khi cần…. Chỉ vậy thôi. 2. Act respectfully – Hành xử một cách đáng tôn trọng: con người khi giận hay bực mình hay nhướng mắt, cau mày, khi chẳng để ý đến người khác hay tập trung lướt điện thoại, khi muốn tỏ ra quyền lực hay nói át người khác…. Những hành động như thế không những thiếu tôn trọng đối với người đối diện mà còn tạo ra rào chắn khiến người khác không hợp tác giải quyết vấn đề với bạn. Nếu có thể tạo ra môi trường tôn trọng lắng nghe, cho dù bạn không đồng ý với những gì người khác nói, cuộc sống sẽ dễ dàng hơn cho bạn rất nhiều. Hãy tưởng tượng mình trong vị trí của người bạn vừa có những hành động thiếu tôn trọng để hiểu cảm giác của họ. 3. Listen well – Lắng nghe tích cực: lắng nghe là một kỹ năng mềm cực kỳ quan trọng, và phải là lắng nghe một cách tích cực, không thụ động. Khi lắng nghe tích cực, ta bỏ qua những ý kiến, thành kiến của riêng mình chỉ để lắng nghe và thực sự hiểu được điều người ta đang nói. Nếu để cho thành kiến, suy nghĩ của mình can thiệp vào và xét đoán câu chuyện của người khác trong khi họ còn đang trình bày, bạn đâu có lắng nghe. Là bạn đang xét đoán người ta đó chứ. Hãy nghe một cách tinh khôi, khuyến khích người nói giải thích thêm, đặt câu hỏi khiến người nói có cảm hứng để kể câu chuyện của mình hay hơn. Khi bạn làm được điều đó, bạn đang làm cho người đối diện cảm thấy được tôn trọng, và do đó họ cũng sẽ tôn trọng bạn. 4. Be useful – Luôn giúp đỡ người khác: người luôn lắng nghe và giúp đỡ người khác là người luôn được tôn trọng. Có khi nào bạn nghĩ rằng mình vì quá bận rộn mà quên nhìn thấy, nghe thấy, hay chú ý đến một ai đó xung quanh ta cần được giúp đỡ hay không? Hãy thử trở thành người có ích mỗi ngày và làm một việc gì đó nhỏ để giúp đỡ người xung quanh, bạn sẽ được tôn trọng. 5. Don’t make excuses – Đừng bao giờ đưa ra lý do lý trấu: nếu bạn đến trễ, đó là kết quả của việc bạn đi trễ, hay vì bạn quản lý thời gian của mình chưa hiệu quả. Đừng biện hộ cho bản thân. Nếu bạn làm không xong một việc, đó có thể là kết quả của việc bạn thiếu tập trung, hay bị phân tán tư tưởng vì những điều nhỏ nhặt và không quan trọng khác. Nếu làm chưa được, làm chưa xong, làm sai, hãy có đủ dũng cảm để nhận cái sai về mình, đừng đưa ra lý do lung tung khiến người nghe cảm thấy bị thiếu tôn trọng. Tốt nhất là nhận sai, bỏ qua chuyện đó, và tập trung vào việc làm sao cho công việc hiệu quả hơn. 6. Let go of anger – Học cách không nổi giận: nhiều người sau khi chuyện xảy ra thì nổi giận và để cho cái giận nó gặm nhấm mình. Khi nổi giận, bạn chẳng còn nhớ gì, chẳng còn điều khiển nổi bản thân thì dĩ nhiên sẽ cư xử thiếu tôn trọng với người khác. Có khi, chuyện bạn giận chẳng qua chỉ vì hiểu lầm ý của người khác. Vậy mà có những cơn giận vô lý như thế làm cho quan hệ của bạn với mọi người tệ hại hẳn đi, không vì một cái gì cả. Vậy có đáng không? Bạn rồi sẽ hối tiếc vì mình thật là vô lý. Chẳng ai trên đời này là hoàn hảo cả. Tôi cũng vậy và bạn cũng thế. Ai cũng có lần sai lầm. Hãy biết dung thứ, lắng nghe, và tìm cách gỉai quyết sự việc thay vì nổi cơn giận dữ. Người khác sẽ tôn trọng bạn hơn. 7. Be willing to change - Sẵn sàng thay đổi: cứ khư khư ý kiến của mình, cho rằng mình đúng không phải là cách để thành công. Người thành công hiểu rất rõ sự tiến hoá đồng nghĩa với sự thay đổi. Mà khi môi trường và thế giới thay đổi thì điều bạn biết hay nghĩ có khi chẳng còn đúng nữa. Hãy cho mình cơ hội phát triển bản thân, học kiến thức mới mỗi ngày, học kỹ năng mới mỗi ngày, thử những hoạt động mới, đôi khi xem xét lại cách hành xử của chính bản thân xem có còn phù hợp với thời đại mới hay không. Người luôn học hỏi, tiến hoá cùng thế giới sẽ được người khác tôn trọng.

Tối hôm qua, lật các tin nhắn dài và chán nản của một số bạn ra trả lời, tôi nhận thấy các bạn có một điểm chung, ghét cay ghét đắng chuyện mình đang làm, chán nản và trầm cảm về cuộc sống hiện tại, và mơ về một miền hạnh phúc xa, xa lắm. Happiness is synthetic – you either create it or you don’t – Hạnh phúc không có sẵn – Bạn là người quyết định tạo hay không tạo ra hạnh phúc. Nghiên cứu khoa học hẳn hoi nhé, nói rằng event-based happiness is fleeting – hạnh phúc do sự kiện đạt được thứ gì đó, giả sử như trúng số hay được thăng chức chẳng hạn, thoáng qua rồi biến mất. Cho nên, không nên ngồi đó mà mơ về nơi xa lắm. Đừng tưởng rằng khi có được thứ gì đó, chắc ta sẽ hạnh phúc vô cùng. Những thứ ta mơ cũng như bong bóng xà phòng, đẹp lung linh, thoáng qua rồi vỡ tan. Nó chẳng làm ta hạnh phúc được bao lâu. Nó chỉ làm ta trầm cảm hơn khi đã có rồi lại mất. Tỉnh dậy đi nhé! Giờ suy nghĩ về những thứ đời thường thế này. 1. Slow down to appreciate life’s little pleasures – Chậm lại để hít thở niềm vui cuộc sống: não người lười lắm, chỉ muốn theo thói quen mà làm và nghĩ, nên riết rồi ta rơi vào trạng thái cứ thế mà làm, như con zombie ấy, chẳng buồn dừng lại nghe, nhìn, hít thở những điều vụn vặt dễ thương trong đời. Tôi có thói quen hay đi bộ, nhìn ngắm, mỉm cười với một cái hoa dại, một thoáng nắng tươi, vài ánh mắt cười của người bán hàng rong ở bên đường…. Và thấy vui. Bạn đừng có auto pilot, cắm mặt xuống bàn và cắm mắt vào điện thoại nữa. Hãy ngẩng lên, hãy nhìn xung quanh, hãy cười với thoáng nắng lung linh nơi song cửa, hãy kết nối với cuộc sống và tìm thấy niềm vui trong những điều vụn vặt dễ thương. 2. Surround yourself with positive people - Ở cùng những người tích cực: bạn muốn vui, muốn hạnh phúc, mà xung quanh toàn người suốt ngày than phiền, chỉ trích, thất chí thì sao mà vui cho được? Có một thứ gọi là toxic workplace – chỗ làm độc hại, là nơi bạn phải đâm đầu vào để kiếm tiền nhưng nó giết dần giết mòn con người bạn. Biết thế thì tìm môi trường khác mà làm. Ở đâu vẫn kiếm tiền được mà vui hơn thì làm thôi chứ. Còn trong thời gian lên kế hoạch thoát thân thì nên tham gia vào các hoạt động cộng đồng, xã hội bên ngoài. Tìm những người cùng chí hướng, dễ thương, tích cực mà góp sức, chung tay. 3. Have deep conversations – Tương tác sâu: người hạnh phúc không quan tâm đến chuyện phiếm, chuyện bà tám, nói xấu, than phiền. Họ thích những đối thoại sâu, có ý nghĩa, chia sẻ, học hỏi, giúp ích cho người khác. Bởi vậy, nếu bạn không biết nói tàm xàm cũng chẳng sao. Nhưng nên quan tâm đến người khác, đặt câu hỏi từ những gì họ chia sẻ, tìm hiểu sâu về vấn đề họ đang nói. Có như thế bạn vừa học được, vừa tương tác được. 4. Help others – giúp đỡ người khác: nghiên cứu khoa học của Havard nói rằng khi bạn giúp đỡ người khác, bạn sẽ vui và hạnh phúc hơn. Khi làm điều tốt, khi giúp đỡ người khác, các chất oxytocin, serotonin, và dopamine tăng vọt lên và tạo ra cảm giác vui vẻ, thoải mái. Nói thế không phải là lấy tiền đóng vô quỹ từ thiện là xong. Giúp đỡ có thể là đồng nghiệp, có thể là dẫn một người qua đường, có thể là nâng đỡ tinh thần cho một ai đó, có thể là tham gia xây dựng thư viện cho trẻ em nghèo. Nếu cứ nghĩ về mình và những vấn nạn của bản thân, bạn chỉ thấy nó càng ngày càng thảm hại. Bạn thử ra xem một đứa trẻ chưa bao giờ được nhìn thấy một cuốn sách mới vùi đầu vào trang sách thế nào đi. Cái thứ gọi là vấn nạn của bạn thật ra nhỏ như hạt cát. Giờ sao? Ta tự tạo hạnh phúc hay ta lại vùi đầu vào vũng lầy cảm xúc? Hay làm thử 1 trong những cách trên ngày hôm nay? Happiness is synthetic – you either create it or you don’t!

Mình sinh ra. Mình khổ sở chịu bao nhiêu áp lực, học hành, kiếm tiền, làm việc, đấu đá với xã hội, mệt mỏi với bản thân. Rồi, mình già đi. Mình chết. Ủa là sao? Ai chơi kỳ vậy? Ờ cuộc đời đặt ra cái game như thế. Ai sinh ra cũng phải chơi trò đó, dù muốn làm game thủ hay không. Ừ sẽ có người thắng vài ván, cười hả hê. Và sẽ có người thua trắng tay, buồn rũ rượi. Có điều, nghĩ lại đi, có ai thắng cuộc đời đâu? Cuối cùng, tất cả đều nằm xuống, lấy vài hơi thở tàn tạ còn lại trong đời, rồi bất lực hỏi, sao chơi trò bất công như thế. Đã là cuộc chơi, thì phải có luật chơi. Luật chơi của đời đặt ra, là con người phải cào nỗi đau ra làm miếng ăn, đan sợi khổ cho thành tấm áo. Càng cào, tim càng trũng một hố to sâu hoắm. Càng đan, nỗi cô đơn, sợ hãi càng quyệt chặt lấy tâm. Ta ngã gục, và hiểu ra mình đã thua từ khi mới bắt đầu. What if – ta thay đổi luật chơi có được không? Why not? Sao ta không thay bằng luật của chính mình? Bạn là thế, chính trực, thẳng thắn, tử tế, chân thành. Ai không chơi thì đi chỗ khác. Ai muốn chơi thì đúng luật mà chơi. Còn nếu muốn cái game của cuộc đời, thì tự đi mà cào mà cấu. Có điều, người đặt ra luật chơi là creator – người sáng tạo. Mà muốn làm creator thì bạn phải rất original – là nguyên bản chớ đâu có vay mượn danh tính của ai khác được. Đi vay mượn, là chơi game theo luật của đời. Trước sau gì, cũng sóng soài trên sàn tử đấu. Làm creator, vì vậy, đòi hỏi ta phải là chính bản thân mình, thôi cái trò làm nghệ nhân design mặt nạ đi, và dũng cảm đem hết ba ngàn cái mặt nạ mà bạn đã sáng tác mấy chục năm qua, ra mà đốt cho hả hê một trận. Có điều, đặt ra luật, thì chơi cho nó công bằng. Đừng nửa đường dao động, thoả hiệp mà ăn gian nhe bạn. The moment you cheat is the moment you fall – Thời điểm bạn ăn gian chính là thời điểm bạn lật nhào. Luật mà, nó hà khắc như thế đấy. Nobody is half kind – Không ai nửa tử tế. Nobody has half integrity – Chẳng ai nửa chính trực. Chỉ có người tử tế hay không. Chỉ có người chính trực hay không. Rồi bạn chọn đi. Do you play the game life has laid out for you – Bạn chơi trò cuộc đời đã bày binh bố trận cho mình? Or do you set your own game – Hay bạn tự bày trò và luật chơi của bạn?

Why are we doing this? Tại sao lại cần làm cái này? What are we doing this for? Làm này để làm gì? Is this contributing to our purpose? And what is our purpose? Việc này đóng góp gì vào mục đích của tổ chức/công ty mình? Mà mục đích của mình là gì? How is this going to help us achieve our goal? What"s our goal again? Làm này thì có đóng góp gì vào mục tiêu mình đã đặt ra không? Mà mục tiêu đã đặt ra là gì ta? Không biết đã bao nhiêu vạn lần, tôi nói & viết về đề tài muôn thưở này. Không rõ tôi đã hỏi cùng một câu hỏi bằng bao nhiêu ngàn cách khác nhau. It's not about what you do. Vấn đề không phải là lao vào làm làm, mà làm cái gì mới được chứ? Làm để làm chi? Why? Câu hỏi cần phải hỏi trước khi than trời ơi nhiều việc quá, hay tự bày ra một đám việc là, tại sao cần phải làm, để đạt được mục tiêu gì, để giải quyết vấn đề gì, cho ai, để mang lại lợi ích cụ thể là gì, cho đối tượng nào? Why are we doing this? Nếu không bắt đầu từ mục tiêu cuối cùng - end goal, hiểu rõ ta muốn đạt được mục tiêu gì, thì chuyện ta làm cái chi chi, làm như nào, làm vật vã ra sao không một chút liên quan. Vậy sao cứ phải cắm mặt vào? Hay vẽ vời ra cho có để báo cáo? Hay tung ra như hỏa mù để chứng tỏ mình có võ? Hay không biết phải làm gì nên gạch vội gạch vàng một mớ những đầu dòng? All that, for nothing? Làm quá trời, không vì mục tiêu rõ ràng nào cả á? Why? Tại sao? Có khi trong cái bao bố việc bạn đang mang vào thân, chỉ có 20% là thứ bạn cần làm. Why? Tại sao làm? Làm để làm gì? Mục tiêu là gì? Nếu chưa đặt câu hỏi và không biết câu trả lời thì khoan khoan, ngưng lại đi. Q&A đi rồi tính tiếp cho đỡ mất thời gian & công sức. Khi hiểu why rồi thì tiếp nữa là How - Làm thế nào. Khổ lắm! Trên đời này có n+1 cách làm. Đừng có rập khuôn. Đừng đóng khung mình vào cái chuồng nào hết. Cho dù bạn kinh nghiệm cỡ nào, làm công ty to nhỏ ra sao, đã xử lý vấn đề tương tự mấy vạn lần, đã là vấn đề thì luôn là fresh - mới toanh. Tương tự là không hề giống y chang. Thêm bớt một yếu tố, con người, hoàn cảnh thì đã thành chuyện khác. Cứ phải ideate - nghĩ ra cả vạn ý tưởng, cách tiếp cận, rồi chọn cái nào hợp nhất với nội lực, nguồn lực, hoàn cảnh mà triển khai. Đời này, không nghĩ thì thôi. Đã nghĩ, thì sẽ luôn có hơn 1 đường giải quyết. Why, how rồi mới tới đoạn bạn thích nhất nè - what. Tới đây mới what - làm cái gì để đạt được mục tiêu, theo cách tiếp cận mà ta vừa mới chọn. Cách tư duy cực kỳ đơn giản, là tư duy Golden Circle - 3 vòng tròn why how what để định hướng việc mình làm. Vậy nha. Start with why - Luôn bắt đầu từ why. Cuộc đời sẽ bớt phức tạp, lu xu bu. Công việc sẽ giản đơn, hiệu quả. Và cuộc sống sẽ thảnh thơi, không bị chèn ép bởi những mớ việc chả kết nối vào đâu. Why are you doing what you are doing?

Chỉ có bản thân mỗi người mới biết mình là hàng thật hay hàng fake. Mà có khi, ngay cả bản thân cũng không biết. Ham muốn quá, được thổi phồng quá, nghe người đời bơm quá, bỗng một ngày nắng ấm nhẹ lên cao, cứ ngỡ mình là hàng thật. Ta thật genius - thiên tài. Ta thật giỏi giang. Ta là biểu tượng của sự xa hoa, quý tộc, thành công, thoang thoảng mùi thánh thần trong đám đông nghê ngô kia. Ta hả hê gặm nhấm sự tung hô. Đời, đương nhiên rất bất công, vì ta là một và thuộc về level ở trển. Có khi, ta không hề hay biết mình là hàng fake. Giấc mộng Nam Kha, mấy ai sực tỉnh giữa dại khờ. Đời, ai rồi cũng sẽ qua một lần nghiệt ngã kia, khi giấc mơ hoang trở mình thảng thốt. Thì ra, vạn tiền tài không mua nổi một chữ yêu. Thì ra, lớp lớp tung hô vấy đợt đợt cấu cào. Thì ra, lời thánh thót mỹ miều sớm đã nhuốm màu thực dụng. Ta tưởng thật. Họ fake. Họ tưởng thật. Ta fake. Cuối cùng, tất cả chỉ là một cuộc đổi chác của lòng tham. Chỉ có bản thân mỗi người mới biết mình là hàng thật hay hàng fake. Mà có khi, bản thân cũng không biết. Con người ta chỉ biết, khi tự tay tháo lòng tham xuống, khi trả lại cho mình căn nguyên trong trẻo nhất của vũ trụ này. Khó! Vì làm hàng fake vốn sẽ dễ dàng hơn. Khó! Nên sống thật chưa bao giờ là dễ. Ai? Và sự dũng cảm nào sẽ dẫn lối cho ai?

Lâu nay, thấy nhiều bạn trẻ vầy nè, hông đầu tư xây dựng, kiến tạo quan hệ gì hết. Nhưng khi cần thì lao vào hỏi han nhờ vả như đúng rồi. Rồi chỉ biết xong chuyện của mình, lo cho mình, lợi mình mình, còn đương nhiên người khác có trách nhiệm phải giúp mình một cách vô mong cầu, bất vụ lợi. Ở đâu ra giống loài thanh cao như thế chỉ để phục vụ các cậu thế? Coi lại giùm đi nha! Như nào thì gọi là một quan hệ? Biết nhau? Lâu lâu gặp nhau? Thỉnh thoảng làm deal gì đó với nhau? Không biết nữa, vì có lẽ mỗi người đều có một định nghĩa khác nhau về chữ “relationship”. Với tôi, nó mang tính nghiêm túc, nuôi dưỡng, trải nghiệm. Nghiêm túc ý là tôi xem việc xây dựng relationship với một ai mà mình mong muốn là việc quan trọng, đáng đầu tư thời gian, tâm sức. Không ai tự nhiên, hông làm gì mà có relationship. Cũng không ai vô tâm vô tính, thiếu quan tâm, thiếu suy nghĩ cho đối phương mà tạo dựng được quan hệ. Càng không có người núp lùm ở đâu lâu lâu xông ra nhờ vả như thể quan hệ thân thiết lắm. Càng không thể chơi kiểu đường một chiều, toàn được cho mình hổng lợi ích gì cho người mà thành relationship cả. Muốn có, phải xây. Muốn giữ, phải bảo dưỡng bảo trì. Muốn thắm thiết, phải vượt qua những đổi chác hợt hời, nông cạn. Relationship đương nhiên không tự nhiên tự sướng mà mọc. Phải gieo trồng, chăm sóc, nuôi dưỡng thì nó mới lớn lên. Vậy nuôi bằng chất liệu gì, nếu không phải là giá trị mà ta mang lại cho người đối diện? Giá trị, có thể là bất kỳ điều gì, từ vật chất đến tinh thần, từ công việc đến cuộc sống, từ vài ba củ khoai nướng đến một hai cơ hội, từ ly cà phê lặng im đến rón rén một chiếc ôm. Là gì, không quan trọng chuyện to nhỏ, mắc rẻ, vật chất tinh thần. Chỉ đơn giản là thứ cần nhất, quan trọng nhất tại thời điểm cam go nhất. Vậy thôi! Mà mấy thứ đó tiền muôn bạc vạn dễ dầu gì mua được. Nên mới nói cần nuôi dưỡng. Nuôi dưỡng, là quan tâm, để ý, xuất hiện khi cần nhất, một cách thầm lặng nhất, một cách ngoài mong đợi nhất. Thứ đó, đời này thời này lại thiếu nhất, chỉ vì ai cũng quá nhanh, quá nguy hiểm, quá tức thì.... Relationship, không qua nổi đầu ngọn cỏ nếu chỉ dụng binh trên giấy. Cùng trải qua, cùng chiến đấu, cùng up down theo sự đời thì quan hệ càng già càng cay, càng đồng cam cộng khổ, cùng chạm ngả vinh quang lại càng sẻ chia đạo sống. Khi giá trị sống xếp thẳng hàng, khi đồng đạo đồng thuyền qua bao sóng gió hành trình, người ta càng gắn kết nhờ trải nghiệm, vui có, buồn có, vinh quang có, thất bại có, khóc có, cười có. Quan hệ nào cũng qua trải nghiệm chung mà lớn lên. Không có loại quan hệ cần thì nhảy sổ vào, không cần thì đốt đèn soi tám năm hổng thấy. Ừa, thì tui hơi old school trong vụ này, nhưng thế giới loài người mấy chấm mấy thì quan hệ sẽ cứ vẫn old school như thế. Take it or leave it! Biết cách thì sẽ tìm ra đường, được nhiều người thương và giúp đỡ, chứ xông vô cào quài ở đâu ra cho đủ mấy muội mấy huynh?

Bạn biết chữ này không “autopilot”? Chữ này tôi hay sử dụng khi não hết suy nghĩ và chỉ miệt mài làm theo lối mòn. Autopilot – chế độ tự động mà người ta hay sử dụng cho xe cộ, máy bay khi chuyển từ chế độ có người lái sang chế độ không người lái. Khi ta chạy theo tiền bạc, vật chất, danh vọng…, ta chạy, ta chạy, và não ta được lập trình sang chế độ không người lái. Dần dần, ta chẳng còn suy nghĩ nữa. Ta cứ thế để chế độ autopilot và cũng dần dần quên đi những sự thật mộc mạc trong đời. “The unexamined life is not worth living – cuộc đời không suy xét là cuộc đời không đáng sống”, Socrates đã từng nói như thế. Bạn đã bao giờ chuyển cuộc đời mình trở lại theo chế độ có người lái chưa? Có những sự thật như sau mà ta đôi khi phải quay về, tĩnh lặng, suy ngẫm trong im lặng. 1. Great success is often preceded by failure – Thành công lớn có thể bắt đầu từ thất bại Sự đột phá thường xảy ra khi ta bị ép vào đường cùng, ép ta phải nghĩ khác, ép ta phải tồn tại. Thành công đòi hỏi sự nhẫn nại và một thái độ tích cực cho dù ta phải đau khổ vì niềm tin của chính bản thân mình. 2. Being busy does not equal being productive – Bận không có nghĩa là hiệu quả. Người đời bây giờ bận lắm. Sao ra đường thấy ai cũng hối hả. Người ta chạy từ cuộc họp này sang meeting kia. Ủa vậy là có hiệu quả không ta? Hay ta chỉ chạy lòng vòng trong vòng xoáy thời gian mà chưa làm gì được? Có một sự thật mà ai cũng nên ghi nhớ, dù giàu hay nghèo, dù làm thuê hay làm chủ, ai cũng chỉ có 24 giờ trong một ngày mà thôi. Và khi thời gian đã trôi qua, xem như thời gian đã mất. Có khi, ta không cần bận, chỉ cần tập trung làm 1, 2 việc chính đóng góp 80% vào thành công của ta mỗi ngày…. 3. You’re only as good as those you associate with – Bạn chỉ giỏi bằng những người xung quanh mình Nếu muốn thay đổi cuộc sống mình tích cực hơn, có khi bạn cũng nên bắt đầu suy nghĩ về việc thêm bạn bớt bè đi. Bạn không để ý, nhưng những người xung quanh ta cộng lại chia đều ra thì chính là ta đó! Thật khủng khiếp nếu nhìn quanh và thấy toàn là kẻ tiêu cực trong đời. 4. You’re living the life you’ve created – Cuộc sống là do bạn tạo ra Nhiều người hay đổ thừa hoàn cảnh, đổ thừa người khác. Thật ra tất cả những quyết định của chính ta tạo ra hoàn cảnh đó thôi. Nếu bạn cảm thấy bản thân không lối thoát, ấy có khi là vì bạn không chịu chấp nhận rủi ro theo đuổi mục đích sống của mình. Trước khi quyết định điều gì hãy nhớ rằng thà là đứng ở nấc cuối cùng của một cái thang mà ta còn có thể leo lên còn hơn đứng ở bậc trên cùng của một cái thang không còn bậc. 5. Fear is the #1 source of regret – Sợ hãi là lý do số 1 làm ta hối hận Không dám làm, bỏ qua cơ hội, và cuối cùng nghĩ lại, hối hận là chuyện hiển nhiên. Khi sợ hãi, thử hỏi mình “What’s the worst that could happen to you? – Điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là gì?” trước khi quyết định. Nếu nó chẳng giết chết ai thì có gì đâu mà sợ. Làm đi rồi thất bại cũng chẳng sao. Còn hơn sau này ngồi đó tiếc. 6. You don’t have to wait for an apology to forgive – Đừng chờ người ta xin lỗi rồi mới tha lỗi Khi ta giận, ta ghét, ta hờn thật ra là ta làm đang làm hại chính mình. Người bị ta giận ra sao không biết. Chỉ biết là cảm xúc tiêu cực đó nó bám lấy ta, nó gận nhắm ta, nó ám ảnh ta…. Và thế là người ta làm sai nhưng mình đi lãnh hậu quả. Thôi bỏ qua đi nhé. Chẳng cần họ xin lỗi làm gì. Đời có vay có trả. 7. Live in the moment – Sống ở thể hiện tại Có chuyện này không công bằng lắm. Nếu bạn không biết sống trong hiện tại, bạn sẽ chẳng bao giờ vươn đến hết tiềm năng của bản thân. Hối hận không thể làm thay đổi quá khứ. Lo lắng chẳng làm thay đổi tương lai. Nếu ta cứ mãi ở đâu đâu, không hiện diện trong hiện tại này, ta mãi lơ lửng, trôi nổi và chẳng bao giờ sống cả. 8. Your self-worth must come from within – Giá trị một con người là giá trị nội tại Tôi hay nói cái gì ở ngoài thân đều có thể mất đi và gây ra đau khổ. Điều ta mong muốn nếu phụ thuộc vào hoàn cảnh, con người, môi trường bên ngoài thì ta sẽ mãi mãi cảm thấy trống vắng, thiếu thốn vì bản thân mình có chủ động được đâu. Đường đi ra là trước hết phải đi vào. Đường đi tìm hạnh phúc là quay về suy xét nội tâm ta. Khi ta vui vẻ, hạnh phúc, hài lòng với chính mình, với những gì mình chủ động suy nghĩ và thực hiện, ấy là khi ta trở thành người giá trị. 9. Life is short – Cuộc sống rất ngắn ngủi Ngày thật ra chẳng ai biết ra sao. Hôm trước có một bạn trẻ báo tin, em sinh viên trường ĐH An Giang mà tôi đã từng ôm trong một đêm chia sẻ về công dân toàn cầu ở trường đã mất. Vậy đó! Em khóc đêm hôm đó, nói về ước mơ của mình và sự loay hoay vì chưa làm được gì để vươn đến ước mơ. Cuộc đời sao ngắn ngủi. Có những giấc mơ gãy cánh như thế đó. Ta ngồi đây và mong đợi điều gì? Hãy hành động đi. Hãy gọi cho người mình cần cám ơn. Hãy góp một bàn tay nâng đỡ. Hãy bước ra, chia sẻ và trải nghiệm. Ngày mai không biết sẽ ra sao…. 10. Change is inevitable. Embrace it! – Thay đổi là tất yếu. Hãy đón nhận! Con người ai cũng sợ cái mới, sợ sự thay đổi, sợ những gì mình chưa biết. Nhưng nếu ta cứ làm những điều mình đang làm thì làm sao ta làm được chuyện gì tốt hơn, hay ho hơn, sáng tạo hơn? Bạn muốn khác mà không muốn thay đổi cho khác đi thì thôi cứ ngồi đó mà mơ mộng. Cuộc sống sẽ trôi qua, và ta sẽ mãi ngồi đó ngắm dòng đời bỏ ta ở lại….