Ai cũng có một thời Vùng vẫy giữa can qua Tưởng Cái tôi của ta Là nóc nhà thế giới Ở giữa của đêm ngày Vụn về những cơn mơ Loay hoay Chới với Phơi ra giữa chợ đời Ba sáng chín lung linh Ai biết vạn vật di dời Rồi cũng về nguyên tắc hình sin Bắt đầu Ắt sẽ có ngày kết thúc Biết vinh Sẽ có khi hiểu nhục Vùn vụt cao Âu rồi cũng thoái trào Này ai sẽ nhớ ai Như bậc trí dũng kẻ anh hào Ai sẽ nhớ Đứa trẻ trâu phường vô sự Trong câu chuyện của ai Ta bỗng biến thành nỗi muộn phiền tư lự Hay giấc Nam Kha Bừng tỉnh nửa canh trà Giữa lặng im Ai rồi sẽ ngộ ra Tính không Của trời đất san hà Cao Thấp Chẳng cao Và chẳng thấp Chẳng có chẳng không Chẳng qua và chẳng gặp Chuyện một đời Hay muôn kiếp nhân sinh Ai nói thật nhiều Để bừng tỉnh giữa lặng thinh Ai đến Chỉ để đi về nơi xuất phát Ai Đã qua Để nhận ra sự giản đơn Của mênh mông bát ngát Ai Quay về Để biết vẫn chưa qua Rất gần Nhưng vốn hãy còn xa Đã Đang Hay sẽ Là quá khứ Hạnh phúc nơi đây Hay giữa vạn bề vô xứ Lúc này Hay bềnh bồng lãng đãng giữa cơn mê Nhắm mắt lại nhìn Một phút Quá lê thê Một đời Nửa cơn chớp mắt Hành trình nhân gian Bao giấc mơ Và mấy phần huyễn hoặc Mở mắt ra nhìn Một kiếp Mấy lần qua… Nguyễn Phi Vân 05.12.2023

Lâu lắm rồi mới ngồi phỏng vấn cùng một team trong nhà Go Global, và vẫn thấy lịch sử lặp lại như bao nhiêu lần trước. Một số bạn trẻ vẫn nộp đơn, tìm việc, vì cần một công việc, vì nghe ai đó nói việc này chắc cũng OK, vì biết đâu đó có thể là cơ hội, là điểm đến tiếp theo trong công cuộc tìm việc của mình. Câu hỏi của tôi luôn là why this job - Tại sao phải là công việc này? Tại sao phải là vị trí này? Tại sao phải là công ty này? Tại sao phải là lúc này? Trong cuộc đời, mình phải múa may quay cuồng và đưa ra rất nhiều quyết định, từ việc chọn trường, chọn ngành, định hướng nghề nghiệp, chọn chỗ làm, nghỉ việc đến tìm chỗ làm mới, vv. Vậy quyết định của mình dựa trên cơ sở gì? Tại sao mình chọn học trường đó, ngành đó? Tại sao mình chọn chỗ làm đó, công ty đó? Tại sao mình lại nghĩ việc và điểm đến tiếp theo của mình sẽ là gì, tại sao? Có người chẳng bao giờ hỏi, chỉ trôi theo sự tình cờ. Có người đặt câu hỏi, nhưng chưa tìm thấy câu trả lời. Có người lười quá thôi bỏ qua tới đâu hay tới đó. Cũng có người biết rất rõ chữ tại sao. Phần lớn, hình như không biết…. Nếu bạn đang đi tìm việc, có bao giờ bạn tự hỏi tại sao bạn chọn nộp CV cho công ty này, cho vị trí này không? Vì nếu bạn không hỏi có nghĩa là bạn còn chưa biết có chữ why, huống chi là câu trả lời. Nếu bạn có hỏi, nhưng chưa tìm thấy câu trả lời, có lẽ bạn cần dành thời gian thêm cho bản thân để xử lý nội bộ, đối thoại với bản thân và đào sâu cuốc bẫm vào trong tâm thức của mình để biết mình là ai, mình sinh ra trong đời này để làm gì, Ikigai của mình nằm ở nơi mô, và mình phải làm gì để chạm vào điểm giao thần thánh đó. Cho những ai hứa biết Ikigai là gì thì link bài viết về Ikigai ở đây. Khi và chỉ khi mình biết mình muốn đến đâu, thế mạnh của mình nằm ở chỗ nào, thế mạnh ấy có thể ứng dụng vào những loại vị trí, công việc cụ thể kiểu gì thì mình mới biết mình cần đi tìm công việc như nào. Bằng không, bạn sẽ chỉ trôi trôi, ghé ghé không một cách bất tình vô ý vào những bến bờ tạm bợ, rồi lại rời đi, rồi lại lãng đãng trôi về những bến bờ vô định…. Như vậy, có phải là cách? Như vậy, có phải là hành trình? Như vậy, có phải là chủ động và tích cực dấn thân và phát triển bản thân? Nếu không, thì bạn đang làm gì vậy? Biết rằng “biết rồi khổ lắm nói mãi”, nhưng có lẽ tôi vẫn chia sẻ lại, vì ngoài kia dường như vẫn có rất nhiều người trôi dạt, hoặc giả quên mất chỗ neo vào. Giờ, nếu bạn đang nghĩ đến chuyện nghỉ việc, tìm việc, hay đổi việc thì có lẽ bạn nên khoan đã, dừng lại và hỏi mình vài câu hỏi sau đây: Tôi muốn gì trong cuộc đời này? Hãy cho bản thân sự tự do, phóng khoáng, bay bổng để nghĩ về điều mình muốn, bỏ qua mọi thách thức, hạn chế, định kiến hay mong muốn của bất kỳ ai khác. Nói vậy, là vì tôi biết trước sẽ có nhiều người “nhưng mà”. “Nhưng mà” hoàn cảnh em không cho phép. “Nhưng mà” em đang phải gánh vác gia đình, chồng vợ, con cái, và cả con mèo bé nhỏ gì đó…. “Nhưng mà” em không đủ sức, không có khả năng, không có cơ hội để chạm vào công việc em mơ ước. “Nhưng mà” đủ thứ kiểu. Khi bạn chưa làm gì, chưa kịp nghĩ gì mà đã “nhưng mà” thì bạn đang làm một việc cực kỳ hay ho là tự mình hạn chế bản thân mình, tự mình tước đi cơ hội có khi hãy còn rập rình ngoài ngõ. Đừng “nhưng mà” gì hết. Mơ mà, có bị đánh thuế đâu mà sợ. Hãy cứ nghĩ về điều bạn ước mơ. Biết sao không? Chỉ có giấc mơ đó nó mới đủ mạnh để đẩy bạn về phía trước, đánh thức bạn mỗi ngày, tự fill đầy cái máy bơm năng lượng cho bạn một cách vô điều kiện. Tôi muốn gì trong cuộc đời này? Câu hỏi ngắn, giản đơn nhưng mấy ai trên đời đi tìm và tìm thấy. Nếu không tìm, làm sao thấy? Nếu không tìm thấy, làm sao biết mình muốn gì? Nếu không biết mình muốn gì, thì bạn đang đi tìm gì đấy? Không lẽ là đi tìm thứ không biết? Ồ, thế cái “thứ không biết” đó nó có đậu ở công ty mà bạn đang nộp đơn? Nếu có thì wow, chúc mừng bạn. Nếu chưa trả lời được câu hỏi trên, thì khoan hãy nghỉ việc và xin việc, vì tìm gì mình còn chưa biết thì làm sao mình biết tìm ở nơi mô. Cho nên, nghỉ việc và đổi việc không phải là cách để bạn tìm ra mình muốn gì. Chẳng qua là bạn chơi vơi không biết tại sao bạn đang làm gì ở đó nên mới chán nản mà nghỉ thôi. Chuyển qua chỗ nào khác cũng vậy, rồi bạn cũng sẽ rơi ngay vào khoảng không chơi vơi của “tôi là ai, đây là đâu” sau một thời gian lạ nước lạ cái có phần phấn khích. Nghỉ việc và đổi việc chưa bao giờ là cách. Biết mình muốn gì mới là cách. Không có ngọn hải đăng làm sao biết thuyền sẽ đi đâu về đâu? Lòng vòng, loanh quanh một hồi rồi cũng trở về điểm xuất phát mà thôi, cuối cùng là tôi muốn gì trong cuộc đời này. Chữ why mà chưa xử xong thì không có thứ gì trên đời này nó rõ ràng, trong trẻo. Không lẽ mình cứ mãi mò mẫm trong lớp sương mù êm đềm đó, lò dò tìm mà chẳng biết tìm chi? Còn nếu bạn đã trả lời được câu hỏi bạn muốn gì, thì chuyện tiếp theo là phải lên kế hoạch. Thứ mình muốn có đang cân bằng với khả năng mình có? Nếu không thì mình còn thiếu gì để có thể dấn thân vào đó và trở nên xuất sắc? Thứ mình thiếu có thể học ở đâu, luyện chỗ nào, rèn ra sao? Hiện tại nếu chộp được một cơ hội làm thứ mình muốn thì mình có đỡ nổi không? Hay là mình nên chậm lại, dành thời gian rèn thêm chút nữa? Hay là mình làm gì đó ở gần nó hơn để học hỏi trước, rồi khi đã sẵn sàng sẽ chớp lấy thời cơ? Nhanh hay chậm, dài hay ngắn, được hay không là do mình lên kế hoạch mà thôi. Còn khi đã sẵn sàng, cơ hội luôn mở ra trước mắt. Khi biết rõ chữ how - cách mình chạm tay vào điểm đến rồi thì mới đặt câu hỏi, đâu là môi trường, đâu là tổ chức mà mình sẽ đồng hành để làm chuyện của mình và đồng thời đóng góp vào hành trình của họ. Nộp đơn vào đâu, công ty nào, tại sao lại là công ty đó là chuyện bạn phải rõ như ban ngày, không chút lăn tăn, không lênh đênh đậu vào cho có, không hợt hời hai chữ hên xui. Khi ta trình bày bản thân mình bằng hai chữ hên xui, làm sao tổ chức người ta đủ niềm tin để mở lòng đón nhận? Cho nên, tìm gì ở đâu là câu hỏi sau cùng mà bạn đặt ra cho bản thân. Cứ phải quay về tôi muốn gì, tôi sẽ đạt được điều đó bằng cách nào trước đã. Có rất nhiều quyết định con người đưa ra theo cảm xúc. Chán quá nên bỏ. Hết hứng nên thôi. Cảm thấy không ổn nên dừng lại, vv. Có khi, mình nên chậm lại, đặt câu hỏi, nhìn rõ hơn hành trình rồi mới bước đi. Mình tìm gì? Có phải là tìm việc hay không, hay ta thật sự đang tìm một dấu chỉ hướng về điểm đến?

Nỗi đau của tất cả các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân khi chuyển mình từ level này sang level khác nằm ở sự quen thuộc, thói quen, cách làm cũ, kiểu if it ain’t broke, don’t fix it - nếu không hư thì đừng sửa. Đó giờ mình làm vậy nó work, nó OK, và mình đã làm vậy gần cả chục năm rồi chẳng hạn, thì rõ ràng mình có rất nhiều kinh nghiệm, mình đã thành công, mình không có vấn đề gì sất. Nhưng có bao giờ bạn nghĩ, cách làm đó nó chỉ phù hợp với thời đoạn đó? Khi tổ chức của mình nhỏ xíu xiu thì làm vậy nó work. Khi công việc đòi hỏi bình thường thôi thì cách đó nó OK. Khi bỗng dưng business nó nở ra gấp 5-10 lần về độ lớn, thì liệu cách làm thời diễm xưa, khi ta loi nhoi ấy nó có còn hợp với ta? Bạn nghĩ đi, và tự bạn trả lời đi, vì chỉ khi bạn tự mình nhận ra thì bạn mới có thể tự mình vượt qua được cái ngưỡng của sự quen thuộc. Cái ngưỡng của sự quen thuộc nó thật là hại não, vì nó muốn giữ bạn ở đó, với những thứ bạn đã quen, với những bài bạn đã thuộc, với những minh chứng về quá khứ thành công mà chính bạn luôn khao khát nhắc lại để mơn trớn cái ego luôn tìm cách phồng to lên của chính mình. Đôi lúc bạn quên là, thời nào thế đó. 1 không thể giống 5. 5 không thể xử như 10. Thứ gì nó work cho 1 thì, ít khi nào cứ khư khư giữ y sì như vậy mà nó còn work cho cái thời đã lên 10 thành 8. Có khi ta quên. Có khi ta giả bộ quên. Có khi ta không nhận ra vì bản thân chưa bao giờ biết như thế nào là 8. Ở trong cái bong bóng nguy hiểm đó, người ta trở nên ignorant - thiếu nhận thức, không quan tâm đến cái thời, vì ngỡ rằng đời sẽ mãi loanh quanh như nó đã từng, và ta cứ sàng qua xê lại vài ba độ như đã từng là đủ. Liệu ta có biết thời đổi thì thế cũng phải dời chứ chẳng thể nào giữ yên như cũ? Làm sao có thể áp dụng cách làm cũ, khả năng cũ, kinh nghiệm cũ cho những vấn đề mới được? Thế mới có từ agility - linh hoạt chuyển đổi liên tục theo sự chuyển động của môi trường và điều kiện bên ngoài. Hôm nay vậy, mai đã khác. Hôm qua vậy, nay đã khác. Ở giai đoạn này của dòng chảy thị trường và thế giới, thay đổi không còn tính bằng năm, vài năm, chục năm. Thay đổi tính bằng ngày. Giải pháp hôm qua vì vậy chưa chắc đã là tốt nhất cho hôm nay, khi xuất hiện những điều kiện mới. Câu hỏi là, bạn có đủ open-minded - tư duy mở để nhận ra sự thay đổi, đón nhận nó, tư duy lại về cách tiếp cận, tư duy lại về giải pháp, tư duy lại về hiện tại và tương lai. Chuyện này khó, vì không phải ai cũng rèn được chiếc tư duy mở. Và dù ta có cố gắng, đôi khi cũng không làm lại thói quen của não là đấu tranh chống lại cái mới, điều bất định, sự đổi thay. Dù đã hàng ngàn năm, hệ thống phòng thủ của con người từ thời ăn lông ở lỗ vẫn vận hành như mới, tránh hết rủi ro, giữ cho bản thể loanh quanh trong chiếc vòng an toàn, tiết kiệm năng lượng cho việc phải nghĩ về những điều rất mới và rất khác. Cho nên, đây cuối cùng là chuyện ta phải vượt lên chính mình, liên tục nhắc nhở bản thân, rèn luyện tư duy mở đến mức nó trở thành thói quen đánh bại mọi sự phản kháng nguyên thuỷ và tự nhiên của con người về thời và thế. Chuyện này đương nhiên không dễ, nhưng là khả năng có thề rèn được. Cách rèn đơn giản nhất là thường xuyên tự mình hỏi mình những câu hỏi sau trong tâm thế phản tư, trước khi bạn nhanh nhẩu phản đối một đề xuất, ý kiến mới, cải tiến mới, thay đổi mới…. Ý kiến, đề xuất mới đó nằm trong ngữ cảnh nào? Ngữ cảnh đó có mới và xuất hiện những nhân tố, yếu tố, điều kiện mới hay không? Nếu có, thì nó khác với ngữ cảnh cũ mà bạn đã từng quen ở chỗ nào? Nếu khác vậy thì bản thân mình cảm thấy cách làm cũ, giải pháp cũ có còn phù hợp nữa hay không, hay bạn nghĩ là thời đã khác cho nên cách làm cũng phải khác? Nếu hiểu rằng thời khác cho nên thế cần phải khác thì, bạn nghĩ nó cần khác như thế nào? Nếu phải làm khác đi thì list những điều cần thay đổi theo bạn là gì? Vậy thì những điều bạn nghĩ cần thay đổi nó có trùng khớp với đề xuất, ý kiến của họ không? Chỗ nào giống, chỗ nào khác, tại sao khác? Trùng khớp thì hay quá rồi, cứ vậy mà triển thôi. Còn nếu khác thì, có khi nào đề xuất đó là đúng và hợp lý? Bằng không thì, điều gì bạn nghĩ cần hiệu chỉnh hoặc tư duy lại? Đặt câu hỏi đúng là một kỹ năng. Tự đặt câu hỏi đúng cho bản thân để bản thân mình luôn tự soi xét lại bản thân lại là một kỹ năng siêu quan trọng. Làm được điều đó, bạn sẽ giữ cho mình luôn ở trong tâm thế radically open-minded - tư duy mở triệt để. Người có tư duy mở triệt để thì khỏi cần phải nói, họ là tuýp người sáng tạo, linh hoạt, cấp tiến và vì vậy luôn thành công ở bất kỳ thời thế kiểu gì. Thời nào thế đó. Hiểu vậy chưa chắc đã chuyển động theo kịp. Chưa hiểu thì càng nguy hiểm hơn, vì bạn đang phán xét hiện tại và tương lai từ góc nhìn quá khứ. Bạn có đang như vậy, dù cố ý hay vô tình?

Chẳng biết tự khi nào, có lẽ là vì chính tâm thức của mình đã coi các bạn như con cái trong nhà, nên bản thân trong vô thức đã hành xử như một bà Mama mà chẳng hề hay biết. Cho đến khi…. Cho đến khi bè bạn quốc tế gặp gỡ tại Việt Nam hay nước ngoài đều comment “Sao Phi nhiều con thế!” Cũng chẳng phải là câu hỏi, mà là câu cảm thán hoặc là ngạc nhiên, hoặc là bông đùa, có khi là đồng cảm. Nhiều bạn nói, sao mấy bạn gần gũi hỗ trợ nhau như anh chị em trong một gia đình, thấy mà thương và có chút GATO. Riêng mình thì, nghe xong có chút giật mình, nhớ lại những lần mình cau có khó chịu, la mắng tụi nhỏ như con. Dù sao, các bạn cũng là doanh nhân, dù có trẻ đi chăng nữa thì cũng đã là những người lớn, có trải nghiệm và thành công của riêng mình. Vậy mà…. Nếu có thể biện minh, chắc lý do duy nhất mình dám bày biện ra là, mình thật sự thương yêu các bạn, chỉ mong muốn các bạn thành công, lớn nhanh như Phù Đổng, chuyên nghiệp hơn, vững vàng hơn để bước ra thế giới, xuất khẩu chính bản thân mình, để Việt Nam được tự hào, để trở thành doanh nhân toàn cầu người Việt. Đó, là giấc mơ thương hiệu và công dân Việt Nam toàn cầu mà mình đã ấp ủ bao lâu. Có lẽ, vì có chút nóng ruột, có phần nhiệt huyết hơi quá lửa, cộng với trải nghiệm quốc tế nhiều năm của mình, tôi tự nhiên trở nên thiếu kiên nhẫn, quên luôn rằng xuất phát điểm của các bạn trước giờ là từ thị trường nội địa Việt Nam, có rất nhiều thứ, cả về ngôn ngữ, giao tiếp, kiến thức quốc tế mà các bạn lần đầu tiếp cận. To be fair - để cho công bằng thì, cũng phải nhắc đến thất bại nhiều lần của chính tôi trong việc thử nghiệm nhiều cách khác nhau để hiện thực hoá giấc mơ Việt Nam của mình. Những ngày đầu quay trở về sau một hành trình dài bôn ba thế giới, tôi gõ cửa nhiều cơ quan nhà nước, mong thực hiện dự án xuất khẩu mô hình và thương hiệu Việt, theo cái cách mà chính phủ các nước hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tôi đã loay hoay mất rất nhiều thời gian và hoàn toàn thất bại. Không chịu thua, tôi thử lại, tự làm, một mình huấn luyện, coaching cho vài doanh nghiệp, với hy vọng có thể ảnh hưởng, thay đổi, và đẩy các bạn ra. Nhưng rồi, một mình, cộng với những thách thức lớn từ chính sự thiếu đủ thứ, trong đó có cả thiếu niềm tin và hoài bão lớn hơn mớ ba cọc ba đồng của một số người, tôi lại ra quân và thất bại. Đến đoạn này thì, thiệt tình là thấm mệt, cạn kiệt năng lượng, niềm tin, và đôi khi tự hỏi mình, is it worth it - có đáng không, khi mất quá nhiều thời gian, năng lượng, nguồn lực, và tâm trí cho một giấc mơ tưởng chừng như không thể. Nhưng là người hay phản tư và nhận trách nhiệm, tôi cũng tự hỏi, phải chăng cách tiếp cận của mình sai. Mỗi hoàn cảnh một cách làm. Có lẽ tôi cũng không nên và không có quyền expect - mong muốn Việt Nam cũng đi theo cách làm của những nơi mà tôi từng trải nghiệm. Nghĩ vậy, cộng với tâm thế rất design-thinking - ứng dụng tư duy thiết kế trong giải quyết vấn đề, tôi quyết định tiếp tục thử nghiệm bằng cách khác. Đó cũng là lý do mà Go Global ra đời, như một công ty cộng đồng, một hệ sinh thái hỗ trợ đa chiều, làm nền cho các bạn founder trẻ cùng học hỏi, cùng lớn lên, cùng nắm chặt tay nhau bước ra thế giới. Rồi tôi có thành công không, thời gian sẽ trả lời, nhưng bước đầu, đã có 10 thương hiệu, 10 team founder đang ngày đêm nỗ lực, ừ thì có lúc bị la như con, nhưng bước đầu đã mang về thành tích xuất khẩu được 3 thương hiệu, 3 team Việt Nam qua Philippines. Đồng thời, các deal quốc tế khác từ Malaysia, Indonesia, Bahrain, Saudi Arabia, Myanmar vẫn đang nổi sôi tiếp diễn. Nỗ lực đã được đền đáp. Cột mốc quan trọng đầu tiên đã được chạm vào. Từ những doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ các bạn đã xuất khẩu được trí tuệ Việt, con người Việt, mô hình và thương hiệu Việt ra thế giới. Vui, tự hào, hạnh phúc vì, sau tất cả thì, giấc mơ đã dần hiện thực hoá sau một năm thử nghiệm với cách làm rất khác. Nhưng tôi cũng mất ngủ, lo lắng vì có quá nhiều việc phải làm, phải mentor để các team nâng cấp năng lực và nền tảng quản trị, hỗ trợ khi làm việc với đối tác quốc tế là những người có thể đang ở level hiểu biết, kinh doanh, vận hành còn chuyên nghiệp hơn Việt Nam mình. Đó là áp lực rất lớn, nhưng cũng là động lực cho các bạn lớn nhanh. Chắc chỉ vài năm nữa thôi, sẽ có một thế hệ doanh nhân Việt Nam toàn cầu rất khác. Tôi luôn nhìn thấy bức tranh đó, và nó dần hiện ra rõ ràng hơn, sống động hơn, đầy hy vọng và niềm tin hơn. Hành trình hãy còn xa. Giấc mơ hãy còn xuôi về phía trước. Có đoạn sẽ có tôi, có đoạn sẽ không cần tôi nữa, khi các bạn đã vững vàng. Mong nhà Go Global của những đứa con này sẽ ngày càng đông hơn, mạnh hơn, xịn sò hơn để không cần Mama Phi nữa, vì chính các bạn sẽ trở thành người dẫn dắt cho những thế hệ tiếp nối, trên hành trình bất tận của những dấu chân Việt Nam….

Hôm kia, trong buổi chia sẻ về “Nhượng quyền - Thời & Thế”, mình có nói rất thẳng thắn rằng người Việt không tin nhau nên làm gì cũng kéo nhau xuống, nghĩ tiêu cực, đổ thừa, tranh cãi là chính chứ không đi tìm giải pháp cùng nhau. Một số người bạn quốc tế của mình nhận xét vậy. Chuyện này không có đúng sai. Nó là góc nhìn. Khách quan nhìn vào, người ta thấy thế thì người ta phát biểu như thế. Trong marketing có câu, “Perception is reality - Nhận thức chính là hiện thực”. Nếu đó là cách chúng ta trình diễn với thế giới và đó là cách thế giới cảm nhận về mình thì nó đương nhiên trở thành hiện thực, dù theo bạn đó có là sự thật hay không. Có bạn còn nói, ở thị trường của tôi, mọi người tin tưởng và cùng hợp tác, cộng tác tốt nên ngành nghề và hệ sinh thái dễ lớn mạnh hơn. Người Việt mình có câu “Buôn có bạn, bán có phường” âu cũng là như thế, nghĩa là ông bà mình xưa nay hiểu và trân trọng giá trị của sự “togetherness - cùng nhau” xây dựng, cùng nhau kiến tạo, cùng nhau lớn mạnh không phải chỉ vì cái lợi riêng tư mà còn vì màu cờ sắc áo chung. Còn nếu chúng ta cứ “lẻ tẻ”, ích kỷ chỉ chỉ biết lo cho bản thân, không chấp nhận được sự khác biệt, đa dạng, cái đầu không đủ minh triết để phân tích và nhận dạng vấn đề một cách khách quan, trái tim không đủ rộng để bao dung vài cú vấp ngã hay dăm ba lần sai nhịp thì, chưa bắt đầu đã nhìn thấy chiều kết thúc. Đã vậy, bắt đầu chi cho nó thêm bừa bộn cuộc đời này? Hay chúng ta thật ra đang khát khao sự bừa bộn đó trong đời để cảm thấy mình đang tồn tại? Hay sự bừa bộn đó chính là nguồn sống nuôi dưỡng bóng tối đang bần bật tìm cách phình to, chiếm lĩnh, sở hữu cái chủ thể đang có vẻ đang ngả về vùng thiếu sáng? Là con người, ai cũng có phần người phần con. Một khi phần con nó được nuôi dưỡng bằng sự tiêu cực, dù đó là sự tiêu cực của chính bạn, của người xung quanh bạn, của xã hội hay cả một quân đội ảo trên mạng, chuyên bu vào drama để sống thì, đương nhiên nó sẽ vươn vai đứng dậy. Và một khi nó đã đứng dậy, đã ùa ra và dẫn dắt chủ thể thì, mọi lời nói, hành động, lựa chọn, quyết định đều không còn minh triết. Chuyện đó là lẽ thường tình. Bên thắng cuộc, dù là bóng tối hay ánh sáng, nó đều là hạt giống nảy mầm từ bên trong bạn, từ cách bạn tưới tẩm nó bằng dưỡng chất tích cực hay tiêu cực, từ cách bạn hả hê với những ý nghĩ len lén ám màu độc ác, huỷ hoại hay xây dựng và kiến tạo. Có nhiều bạn than, môi trường vậy, xã hội vậy thì sống làm sao cho nó phải, cố làm sao cho nó tích cực, xoay sở làm sao cho ánh sáng nó mò mẫm tìm về? Một khi bạn đã đổ thừa cho yếu tố bên ngoài, thì đời này không còn gì nằm trong sự chủ động và kiểm soát của bạn nữa. Mọi sự phó mặc cho thế giới bên ngoài ảnh hưởng, dẫn dắt, quyết định. Nếu đó là cách bạn chọn để sống phần đời đã qua và còn lại của mình thì, đó là lựa chọn của cá nhân, không còn gì để bàn, không có gì cần cố gắng, chỉ việc để mặc cho thế thời nó đẩy mình đi, không phân định bóng tối hay ánh sáng, không còn lựa chọn và chủ quyền. Nếu đó là lựa chọn của bạn thì, đừng lên tiếng hay phản biện gì nữa cả, vì mỗi lựa chọn đều có hành trình của nó. Đạo bất đồng bất tương vi mưu - Không cùng chí hướng thì không thể cùng nhau mưu sự nghiệp được. Còn nếu đã không chấp nhận bỏ mặc cho thế giới bên ngoài nó dẫn dắt thì, mình cần lấy lại chủ quyền và xây dựng nội lực lớn mạnh lên để thế giới bên trong trở thành ngọn đuốc chỉ đường cho mình tìm đến và vững vàng trên hành trình ánh sáng. Không ai nói con đường này sẽ dễ, vì làm gì có con đường quang minh nào mà dễ, đặc biệt là trong cái thời nhiễu loạn, thật giả bất phân này. Vì khó, nên nhân loại đa phần mới ngả về bóng tối. Nếu dễ, chắc hồng trần đã hoá thiên thai. Mà đường khó, dốc chông gai thì mấy ai đủ dũng cảm và nhẫn nại để đu theo. Có, thì cũng được một đoạn, vài thời, rồi sẽ bị môi trường bên ngoài nó kiếm chuyện đẩy đưa mà nản chí. Vậy rồi ta có thật là đã hết quyết tâm và bỏ cuộc? Ta có nên bỏ cuộc? Ta có nên cố gắng hơn chút nữa để vượt qua? Hành trình ánh sáng kia có thật là thứ ta tìm, hay đó chẳng qua chỉ là chút trending, chiếc bao bì hợp thời, tấm áo thời trang đang được nhiều kẻ follow? Sáng nay, nhận được tin nhắn chia tay về nước của vào người bạn quốc tế, với thông điệp khá giống nhau, cám ơn vì đã đón tiếp, và rất ngạc nhiên khi thấy có một cộng đồng nhỏ các doanh nhân trẻ đang giúp đỡ nhau cùng lớn mạnh, bất phân tôi họ, lo cho sự lớn mạnh của nhau vì sắc áo màu cờ chung của một Việt Nam. Dù đó chỉ là một cộng đồng rất nhỏ, nhưng hạt giống đã gieo thì sẽ có nẩy mầm. Chỉ mong là, người Việt rồi sẽ nhìn thấy cái lợi lâu dài của sự cộng tác, của sự togetherness - cùng nhau, của cách mà tình yêu quê hương, tự hào dân tộc, mở lòng sửa mình vì sự tốt đẹp chung, học cách bao dung và nuôi lớn trái tim vì hạnh phúc và thành công không chỉ của riêng mình. Nước lên thuyền lên. Nếu thấy nước, thấy sự bao la và linh hoạt, dự bao dung dịu dàng của nó thì, chắc ai đó sẽ không chỉ nghĩ về cách đốt thuyền giữa tấm lòng mênh mông vô bờ bến…. Ai trong chúng ta rồi cũng không hoàn hảo, dù ta đang chọn đường nào. Còn một khi đã chọn con đường ánh sáng thì, ai dám nói là mình đầy ánh sáng? Ngày ngày, thời thời khắc khắc chúng ta vẫn phải học hỏi và hoàn thiện bản thân. Ta vẫn còn đang đấu tranh với chính bản thân mình giữa người và con, họ cũng vậy. Cho nên, ta cố gắng, và họ cũng cần cố gắng. Nếu phải giải quyết một vấn đề, các bên đều cần quản trị tốt nhất bản thân trước nếu thật sự muốn tìm một giải pháp, một điểm đến chung. Khi mâu thuẫn xảy ra, làm gì đơn giản chỉ là tôi đúng họ sai. Tất cả đều đúng nhưng tất cả đều sai. Tất cả đều nên vì sự tích cực và thế mạnh của nhau mà đồng hành trên hành trình ánh sáng. Bằng không, tiêu cực sẽ nuôi dưỡng phần con, cho đến khi ta không còn nhận ra mình nữa, và mớ tiêu cực đó nó lan rộng và tiêm nhiễm cả hệ thống, cả cộng đồng, rồi chúng ta lại quay trở về điểm khởi đầu, hăng hái kéo nhau xuống, hả hê cho sự thất bại của nhau. What’s the point? Cuối cùng là để làm gì? Chẳng ai có lợi gì. Chẳng ai vui vẻ hay thích thú gì. Hay ta chỉ làm thế để thoả mãn chút bóng tối đang khát khao chiếm hữu? Từ Việt Nam, nghĩ về ánh sáng, và mong là ánh sáng sẽ tìm được điểm khởi đầu, để hành trình Việt Nam của mỗi người sẽ không chỉ là những vất vả đấu tranh cùng vô ảnh. Nếu có đấu tranh, nên là sự quyết liệt đấu tranh cùng bóng tối, để hai chữ Việt Nam tìm được đường về giữa ánh sáng bao la….

Tôi nhận rất nhiều tin nhắn buồn bã, có khi chán nản, tuyệt vọng vì thấy mình không bằng ai, thấy mình thật là tệ, thấy mình chẳng ra gì khi so sánh với bạn bè cùng trang lứa. Đứa này thì lên chức này chức nọ. Đứa kia thì nhà nọ xe kia. Đứa thì gia cảnh đề huề. Đứa thì tung tăng quốc gia này thành phố nọ, vv. Còn mình thì… Nếu phải đem ra so sánh mình với thiên hạ thì, ôi thôi, có mà ngồi đó so hết cả đời, vì đâu đó, lúc nào cũng có nhiều người hơn mình chỗ này đoạn kia. Trên đời này, mỗi người một hoàn cảnh, gia cảnh. Mỗi người một xuất phát điểm khác nhau. Mỗi người một giấc mơ, hành trình. Mỗi người mỗi level khác nhau về tư duy, tâm thế, tinh thần, khả năng, bản lĩnh…. Có người bốn mươi tuổi mới nhận ra mục đích cuộc đời mình, mới hết chênh vênh giữa dòng đời dù sự nghiệp rất thành công. Có người năm mươi tuổi mới khởi sự kinh doanh, mới bắt đầu hành trình gập ghềnh xây dựng cơ đồ. Có người tuổi ba mươi đã hiểu ra và nhận thức được nguyên lý của vũ trụ, nên sống một cuộc đời hài hoà, an yên, hạnh phúc. Có người bạc trắng mái đầu vẫn chưa hiểu ra tại sao mình tồn tại. Có người cả đời chỉ loanh quanh trong nhà, ngoài ngõ. Có người tuổi đôi mươi đã dọc ngang trải nghiệm cả thế giới này. Bạn thấy đó, đâu có mẫu số chung nào cho việc ai phải làm gì, ở đâu, tại thời điểm nào của cuộc đời. Mỗi người một hành trình. Mỗi người một timeline - dòng chảy, cột mốc thời gian rất khác nhau. Không ai giống ai. Không ai mang ra so được với ai. Vậy thì, tại sao bạn phải trượt vào mớ bòng bong loay hoay so sánh đó? Có khi, việc của bạn là quay lại với bản thân, kiến tạo hành trình và timeline của chính mình, rồi cứ thong dong mà bước đi trên con đường mình vẽ ra, theo dấu thời gian mình đặt ra, với tốc độ mà bản thân thoải mái. Miễn sao, bạn vẫn luôn tiến về phía trước, về phía điểm đến giá trị mà mình mơ ước, theo cái cách mà mình muốn để lại dấu chân trên cát, với nguồn lực và khả năng mình sẵn có và vẫn đang phát triển hàng ngày. Đường đời khi chậm khi nhanh, lúc gập ghềnh khi bằng phẳng. It’s OK - có sao đâu, là lẽ đương nhiên, mỗi hoành cảnh một cách lèo cách lái. Hành trình cuộc sống có khi lên lúc xuống, khi đỉnh vinh quang lúc chạm đáy của mọi sự ê chề. It’s OK - có sao đâu, âu cũng là chuyện thường tình. Đời mà, làm gì có chuyện lúc nào cũng cát tường, như ý. Làm người, tinh thần có khi lên khi xuống, lúc năng lượng bừng bừng, khi cạn kiệt đến chẳng buồn nhớ mình là ai và tại sao lại có mặt ở cõi này. It’s OK - có sao đâu, ai rồi cũng có khi chao đảo trong đời. Quan trọng là, bạn give up - chịu thua và bỏ mặc bản thân mình rơi tự do hay đủ dũng cảm để gượng dậy, đứng lên và bước tiếp. Người ta chỉ khác nhau ở đó mà thôi. Ai cũng ngã, có người đứng dậy, nhưng có người cả đời chỉ biết nằm rên rỉ. Đường ai người ấy đi. Mỗi người một hành trình. Mỗi người một timeline rất khác nhau. GIờ, bạn cần bỏ qua chuyện so sánh với bất kỳ ai, focus - tập trung vào chính mình, vào hành trình của mình, vào timeline của mình để đi đến nơi mình mong muốn. Khi và chỉ khi bạn tập trung giải quyết vấn đề của bản thân chứ không phải là so sánh, đổ thừa và buồn bã cho số phận, hành trình của bạn mới bắt đầu, cuộc sống của bạn mới sang trang. Có đi rồi có đến. Không đi, ngồi đó ôm cục than thì một ngàn năm sau cũng chỉ là bộ xương khô ngồi còng lưng ôm đúng cục than xưa. Nếu đã rõ điều này, bạn có thể hỏi mình những câu hỏi sau để kiến tạo hành trình và timeline cho cuộc đời phía trước. Điểm đến của bạn là đâu? Sau tất cả, bỏ qua mọi sự lu xu bu ở ngoài kia, cuối cùng là bạn muốn gì? Sống an yên ở một vùng quê, tránh xa thế sự? Đứng trên đỉnh vinh quang của thành công về tiền bạc, vật chất, sự nghiệp, lợi danh? Trở thành sao Bắc đẩu, ngọn hải đăng về một giá trị đáng ngưỡng mộ nào đó cho thế gian này? Hay an trú trong hiện tại và hạnh phúc với từng khoảnh khắc? Điểm đến của bạn là gì chỉ có bạn là người biết rõ, không ai khác. Cho nên, chỉ có bạn mới có khả năng tư duy và đưa ra quyết định về điểm đến của bản thân mình. Đôi khi, nếu chưa thật sự rõ ràng, bạn có thể nhờ sự trợ giúp từ mentor, từ người hướng dẫn. Nhưng cho dù có người hướng dẫn, quyết định cuối cùng vẫn là ở bạn. Không ai trên đời này đủ hiểu, đủ dữ liệu để đưa ra bất kỳ quyết định nào về điểm đến của bất kỳ ai khác ngoài bản thân mình. Quyết định, tại một thời điểm nào đó có thể sai, có thể là ngộ nhận cũng chẳng sao. Khi nhận ra, hiểu rõ thì mình sửa thôi. Đời của mình mà, vừa đi vừa hiệu chỉnh, miễn sao bản thân thấy OK là đủ. Đừng dại mang ra trình diễn cho thiên hạ, rồi vì áp lực công chúng đó mà ngày càng rời xa điểm đến của mình, bám theo mong muốn của họ, để cuối cùng cảm thấy bản thân vô cùng tệ hại. Điểm đến của bạn là đâu? Mình cứ từ từ bình tĩnh hỏi mình, từ từ vui vẻ tìm câu trả lời, từ từ nhẹ nhàng đối thoại với bản thân. Không có áp lực gì ở đây. Chuyện nhà mình cứ thong dong mà sắp xếp. Có điều, đừng bao giờ quên câu hỏi, và nể - đừng bao giờ ngưng tìm kiếm câu trả lời về điểm đến của chính mình. Thiếu nó, mình biết đi về đâu? Không biết về đâu, chẳng lẽ loanh quanh hoài không điểm đến? Xuất phát điểm của bạn chỗ nào? Có điểm đến rồi thì phải canh nơi xuất phát mới có thể vẽ bản đồ. Điểm xuất phát chính là hiện thực của bạn, hiện thực về tư duy, tâm thế, tinh thần, hiện thực về nguồn lực, khả năng, bản lĩnh. Làm ơn trả lời chân thực, khách quan, và chính xác với bản thân về hiện thực của bản thân. Ở đây chẳng có ai khác để mà mất mặt. Bạn càng chân thực, càng chấp nhận sự thật, càng đối diện với hiện thực của bản thân và biết rõ mình đang ở đâu, bạn càng hiểu rõ làm thế nào để đi về điểm đến. Chấm đúng, từ A đến B, chấm 2 điểm thì sẽ tìm ra đường đi, dù khác lộ trình nhưng có đi có đến. Còn nếu chấm sai thì, bản đồ sai, hành trình sai, đi cũng như không đi, đi đi mà chẳng đến, đến cũng như không đến, vì đó có phải là điểm đến của mình đâu…. Cho nên, hết sức quan trọng là, đừng có làm bộ mày mặt làm gì, mình sao thì cứ chấp nhận vậy, mình tới đâu thì cứ ghi nhận vậy. Vấn đề không phải là bạn đang ở đâu. Vấn đề là bạn sẽ đi về điểm đến thế nào từ nơi xuất phát. Nhiều người vì quá care chuyện mặt mày mà không nhận ra vấn đề, cứ khư khư ôm lấy cái bóng to bự hơn khả năng thật sự của mình, rồi ngộ nhận về điểm xuất phát của mình, nên mãi lòng vòng trong chiếc mê cung do chính mình tạo ra. Không kém chẳng hơn, có sao nói vậy, có sao nhận vậy. Đừng tự ti cũng đừng ảo tưởng tự tin. Học cách thành thật với bản thân cũng là môn học chính trong đời, tránh cho bạn khỏi nhiều sự phiền phức phải loanh quanh, lòng vòng vì không dám, không chịu, không cộng tác cùng sự thật. Bản đồ của bạn ra sao? Khi đã có điểm khởi hành và điểm đến, người ta sẽ vẽ ra được bản đồ. Dễ thôi mà, bản đồ là đường nối giữa 2 điểm mà bạn đã xác định. Có điều, đường đi không chỉ một, không chỉ là đường chim bay dù ai cũng muốn vì đó là đường nhanh nhất. Đường đi nào phù hợp với bạn thì chỉ có mình bạn biết, vì ai cũng có hành trang, ai củng có quá khứ, ai cũng có nợ nần, trách nhiệm, mối quan tâm trong đời khác nhau. Có khi, bạn nhẹ nhàng một mình ênh lên đường thì dễ quá rồi. Có khi, bạn còn gia đình, vợ chồng, con cái, người thân, và những trách nhiệm mà bản thân cần gánh vác. Có khi, bạn còn vài điều chưa giải quyết xong với quá khứ và hiện tại. Có khi, bạn còn những sai lầm đang chỉnh sửa, nợ cũ trả chưa xong, chuyện cũ bước chưa qua, vv. Mỗi người một hoàn cảnh. Mỗi người một chuyện đời rất khác nhau. Cho nên, quẹo trái hay rẽ phải, đi tiếp hay dừng lại, dừng rất lâu hay chỉ xẹt xẹt rồi đi, tất cả đều canh vào hiện thực của chính bạn mà thôi. Không có tiêu chuẩn nào để so sánh, cũng không có con đường nào là đúng cả. Đường đi là do bạn vẽ, theo hiện thực của bạn, theo mong muốn và nhu cầu của bạn, theo sự khả dĩ có thể hiện thực hoá hành trình. Nếu không, vẽ bản đồ để làm gì nếu biết chắc là bản đồ đó không thực tế? Phương tiện của bạn là gì? Có bản đồ rồi, giờ mình bàn chuyện phương tiện di chuyển. Đời này, có người đủ nguồn lực thì đi máy bay, khoang thương gia. Có người đi Shinkansen, tiết kiệm 5-6 tiếng đồng hồ cho cùng một điểm đến. Có người đi tàu chậm, xe đò, xe buýt. Có người đi xe hơi, xe nhà, vừa đi vừa ngắm cảnh, vừa đi vừa enjoy, vv. Kệ ai đi kiểu gì, đó là chuyện nhà người ta. Nhà mình có thể sử dũng phương tiện gì, đó mới là điều bạn cần cân nhắc. Vậy, nghĩa là bạn phải ngồi xuống ghi kiểm tra lại và ghi nhận chính xác nguồn lực mà bạn có, để còn biết mình sẽ sử dụng phương tiện gì mà đi. Bạn có nên mua xe không? Bạn có nên đoạn này đi máy bay, đoạn khác đi xe bus không? Có nên khi Shinkansen lúc thì đi tàu chậm? Phương tiện là gì, khi nào phương tiện nào, tại sao lại cần như vậy đều là câu hỏi mà bạn phải hỏi chính mình. Và quyết định sử dụng phương tiện nào, khi nào, tại sao hoàn toàn là lựa chọn dựa vào hiện thực nguồn lực và khả năng của bạn. Có nhiều bạn trẻ tâm sự, em muốn đi du học, mà nhà em không có tiền, thế là đâm ra buồn chán. Ủa, nguồn lực mình không có thì sao lại chọn đi máy bay hạng thương gia? Chịu khó đi xe buýt chút đi, đường đi có dài hơn, gập ghềnh hơn nhưng ít ra là nó phù hợp với hiện thực của mình. Phương tiện gì đi cũng đến, chỉ là chậm hơn nhanh hơn một chút thôi. Người ta đi thẳng mình đi đường vòng, người ta đi xe mình đi tàu, khác nhau về phương tiện không có nghĩa là người ta làm được còn mình thì bỏ cuộc. Còn nếu bạn ngồi đó chờ cho đến khi mình được vũ trụ này mang hết nguồn lực đổ vào nhà bạn rồi mới chịu lên đường thì, bớt hoang tưởng đi ha, chuyện cổ tích hoang đường đó chẳng bao giờ là thật. Bạn có phải là tay lái lụa? Mỗi người, có level lái xe rất khác nhau. Người thì tay lái lụa, tay lái cứng, người thì bình thường thôi, người thì gặp tình huống khó chút thì loạng choạng, vv. Kỹ năng lái xe khác nhau thì điều khiển xe cũng khác nhau. Có người chạy chậm. Có người leo lên xe là rồ ga, vùn vụt. Có người không lái được đường dài, cần phải có người đồng hành, đỡ lái. Có người thuê tài xế để đỡ phải lo lắng chuyện căng thẳng khi phải lái xe, vv. Cho nên, bạn tự chạy xe một mình, cần người đồng hành hay thuê người hỗ trợ gì trên hành trình đi về điểm đến của mình, cũng là lựa chọn dựa vào hiện thực của bạn. Có người tự thân vận động được hết thì tự đi. Có người tự đi chưa vững thì phải có mentor, có người hướng dẫn và định hướng. Ai có điều kiện nữa thì thuê ekip theo hỗ trợ. Nói chung là, đi một mình, nhiều mình gì cũng tuỳ thuộc vào hiện thực của bạn mà thôi. Bạn thấy sao hợp với dáng mình thì làm, cũng không có công thức nào cho việc phải thế nọ thế kia trên hành trình về điểm đến. Quan trọng là, bạn giữ cho bản thân luôn rõ ràng về nơi bạn cần phải đến. Còn lại, sử dụng phương tiện gì, đi đường thẳng đường vòng ra sao, đi với ai hay một mình gì đều không phải là vấn đề. Thứ gì hợp với mình thì mình lựa chọn, không cần phải áp lực bản thân. Hành trình của mình thì mình tự quyết định thôi, liên quan gì ai đâu mà phải mày với mặt. Vậy ha. Đường ai người ấy đi. Hành trình ai người ấy quyết. Dẹp ba chuyện so sánh đi. So hoài cũng chẳng tới đâu đâu, phí thời gian vô ích.

Mặc dù đã chia sẻ rất nhiều về Kỹ năng giao tiếp trong suốt quá trình viết blog, tôi vẫn thường nhận được câu hỏi của các bạn trẻ về đề tài này. Do đó, hôm nay tôi viết tóm tắt một bài chuyên về cách giao bạn hoàn thiện kỹ năng giao tiếp một cách đơn giản và dễ hiểu nhất. Giao tiếp là thứ không thể thiếu trong bất kỳ việc gì bạn làm, dù là trong nhà hay ra ngoài đời, chốn công sở hay ngoài xã hội. Cho đến những công việc cần ít tương tác nhất cũng cần giao tiếp, vì không ai có thể làm việc, sinh hoạt, đi hết hành trình cuộc sống này một mình mãi được. Trước sau gì, dù làm nghề nghiệp gì, dù ở đâu hay mong muốn điểm đến thế nào thì bạn cũng cần giao tiếp. Đặc biệt là trong thời thế lên ngôi của mạng xã hội, khi thông tin đa chiều có thể xuất hiện từ mọi ngả đường, khi mỗi cá nhân trở thành một toà soạn, một kênh phát thanh truyền hình đôi khi còn hiệu quả hơn kênh chính thống, thì giao tiếp lại càng trở nên quan trọng. Nếu thiếu đi kỹ năng này, chắc chắn bạn khó mà làm việc và phát triển trong sự nghiệp, chắc chắn không thể dẫn dắt đội nhóm, không thể làm lãnh đạo, và đương nhiên vì vậy mà không thể thành công. Chuyện nhỏ mình giao tiếp không xong thì chuyện lớn, chuyện phức tạp và đòi hỏi nhiều người tham gia, cộng tác, làm sao mình xử lý cho nổi? Cho nên, làm gì làm, nghề gì nghề, công việc chức danh ra sao ra, làm gì cũng phải học và rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho thiệt là xuất sắc. Có kỹ năng này, bảo đảm con đường tiến thân của bạn sẽ suôn mượt hơn người ta gấp vạn lần, mở ra nhiều cơ hội, nhiều lựa chọn thênh thang hơn. Có điều, giao tiếp là làm gì, là phải như nào thì không phải ai cũng hiểu, cũng biết tường tận để mà rèn luyện. Giờ, mình chia sẻ với nhau vài điều cơ bản, dễ học dễ ứng dụng trước nhé. Muốn giao tiếp hiệu quả, trước hết phải lắng nghe tích cực Không ai người ta nói gì không nghe mà giao tiếp được hết. Người ta nói mình không nghe thì làm sao mình biết người ta đang nói gì? Rồi người ta nói gì mình không biết thì mình trả lời trả vốn ra sao? Rồi mình kết nối và tiếp nối câu chuyện đó, luận điểm đó thế nào? Cho nên, muốn nói tốt thì phải nghe giỏi. Nghe đã, nghe cho kỹ, cho rõ, cho thật tường tận đi rồi từ từ bàn luận. Cứ từ từ bình tĩnh không ai đi đâu mất cũng không việc gì biến mất đi đâu mà vội. Chớ không nghe hoặc nghe qua loa, lơ mơ, đầu được đuôi mất thì những gì mình trao đổi tiếp theo nó không đầy đủ, lệch hướng, thậm chí lạc đề thì mất mặt lắm. Người chuyên nghiệp không ai làm thế. Hãy cứ để đầu óc thật mở, lắng nghe tích cực không phán xét, ghi nhận thông tin khách quan, đầy đủ, đúng bản chất thông điệp được truyền đi, không cho phép thành kiến của mình nó thêm mắm dặm muối vào. Chỉ khi ta ghi nhận mọi thông tin đầu vào khách quan thì mình mới đánh giá đúng và khách quan bản chất vấn đề để đưa ra giải pháp phù hợp. Tránh một chuyện mà nhiều người Việt Nam hay mắc phải nè, là nghe phản vệ, nghĩa là tưởng như nghe nhưng trên thực tế là vừa nghe vừa tìm cách defend - phòng thủ, nghĩ cách biện minh biện hộ, trả lời hay đổ thừa vì sợ vạ lây, sợ trách nhiệm, sợ liên quan. Chưa nghe hết, nghe xong đã tìm cách trả trớt thì làm sao nghe cho hết, nghe cho đúng những gì người ta đang nói? Có khi, chẳng ai có ý liên luỵ gì tới bạn, nhưng vì bạn nghe không tới, không đủ nên chưa chi đã nghĩ ra cách này chuyện kia phòng thủ, làm cho mình mệt thêm chớ chẳng được tích sự gì. Thành ra, hoãn cái chuyện suy nghĩ lung tung, nghĩ quá sức lại một chút, chịu khó lần nghe tích cực một chút đã nhé. Rồi bạn sẽ thấy mọi chuyện không quá khó khăn và phức tạp như bạn tưởng tượng đâu. Vậy, thì tránh được bao chuyện phiền toái không cần thiết, chỉ bằng cách lắng nghe tích cực. Giao tiếp vô ngôn Giao tiếp không đồng nghĩa với lời nói. Lời nói chỉ là 1 trong những kênh giao tiếp, và chỉ chiếm đâu đó 25% nội dung giao tiếp. Lời nói thì có thể fake được, nói vậy nhưng không nghĩ vậy, nói cho hài lòng ai đó dù bản thân nghĩ khác, nói dối nói sai để được lợi ích cho bản thân, vv. Cho nên, lời nói không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sự thật. Tuy nhiên, giao tiếp vô ngôn như cử chỉ, thái độ, biểu hiện, ngôn ngữ hình thể thì không dối lừa được ai. Đương nhiên cũng có nhiều đại ca tu luyện đến level master thì vẫn có thể lừa được người khác, nhưng cũng không bao giờ 100%. Đâu đó trong tiềm thức, khi bạn nghĩ vậy, cảm nhận vậy, hoặc suy nghĩ và cảm nhận đi ngược lại với lời nói và hành động thì, cơ thể sẽ luôn luôn lên tiếng. Ví dụ như khi nói dối, không nói sự thật thì người ta hay nhìn chỗ khác, không dám nhìn thẳng, mắt đảo liên tục, tay chân có thể có những cử chỉ dư thừa, lo lắng, vv. Nghe lời nói, nhìn ngôn ngữ hình thể khác nhau thì mình biết là đang có vấn đề, và thứ người ta đang nói có thể không phải là thứ mà họ thật sự nghĩ. Quan sát người đối diện thì như vậy, cũng từ đó nên rút ra bài học cho bản thân, để khi biết là khi giao tiếp mình cần match - kết nối giữa thông điệp, lời nói và ngôn ngữ hình thể. Đừng tưởng mình nói sai, nói dối mà người ta không nhận ra. Lời bạn nói khi nó không đi cùng giao tiếp vô ngôn thì người tinh tế, giao tiếp giỏi người ta sẽ nhận ra ngay, đừng cố quá thành quá cố. Tốt nhất là nói đúng, nói thật, có thể cách diễn giải và trình bày khác nhau cho phù hợp hoàn cảnh, nhưng luôn luôn dựa trên thông tin và dữ liệu đúng. Đơn giản thôi, đừng đao to búa lớn Mình nói là để làm gì mọi người? Để người khác nghe, hiểu, đồng tình và hợp tác với mình đúng hôn? Nếu thế thì mình nói sao cho nó dễ hiểu nhất, dễ hình dung nhất, dễ thực hiện nhất đi để người ta còn giúp mình, hợp tác làm việc cùng mình. Chớ nói tùm lùm tán loạn, lời lẽ hoa mỹ đao to búa lớn để làm gì cho người ta không hiểu, mà không hiểu thì nghe xong không biết phải làm sao tiếp theo, có phải phí sức phí công bạn nói hay không? Trừ phi bạn thích nói cho người ta nghe không hiểu chơi, cho người ta confused - bối rối chơi vì đó là ý định của bạn thì thôi miễn bàn. Còn lại, nếu đã nói vì muốn người ta hiểu thì làm ơn hết sức đơn giản, càng đơn giản dễ hiểu càng tốt, ngôn ngữ càng nông dân dễ hiểu càng hiệu quả. Đỉnh cao của sự tinh tế là tận cùng của sự đơn giản là như thế. Người càng giỏi, càng hiểu biết thông thái người ta nói chuyện càng đơn giản dễ hiểu. Người nửa vời lơ mơ lại hay tung hoả mù, nói chuyện hàn lâm vĩ mô cho người khác sợ, khiến người nghe tưởng họ giỏi, nghĩ mình dốt vì nghe xong chẳng hiểu gì. Loại đó trên đời cũng nhiều lắm, cho nên gặp thì phải nhận ra, và quan trọng là đừng bao giờ trở thành họ. Người giao tiếp giỏi luôn nghĩ ra cách nói cho nó dễ hiểu hơn, đơn giản hơn. Cũng là một chuyện đó, một thông điệp đó, nhưng qua mỗi lần trình bày họ lại rút kinh nghiệm để tìm ra cách trình bày dễ hiểu và đơn giản hơn lần sau, và cứ như vậy mà cải tiến mãi không bao giờ dừng lại. Ghi nhận phản hồi tích cực Ai người ta phản hồi kiểu tấn công thì mình chặn ngay, nhưng nếu người ta phản hồi tích cực, có tinh thần xây dựng muốn tốt cho mình thì nên biết lắng nghe và ghi nhận. Đâu ai trên đời này cái gì cũng giỏi. Giỏi hết, tốt hết thì tự làm một mình đi giao tiếp tương tác làm gì. Cho nên, cùng một sự việc, mỗi người có góc nhìn khác nhau, mỗi người có đóng góp khác nhau. Chính sự đa dạng và khác biệt đó tạo nên sự sáng tạo và phát triển. Phản hồi tích cực và xây dựng thật ra là những đóng góp to lớn cho sự tiến bộ, cho lợi ích của chính bạn. Vậy thì nhận liền tay chứ tránh né chi? Càng biết tiếp thu và ghi nhận ý kiến đóng góp của người khác, bạn sẽ càng có nhiều góc nhìn đa dạng hơn về việc mình đang làm, vậy thì bạn càng dễ thành công và hiệu quả. Hỏi mình, trước giờ mình có ghi nhận phản hồi tích cực chưa? Hay mình không thích người ta ý kiến về chuyện mình đang làm vì mình sợ nhận ý kiến trái chiều hay chưa tốt? Mình có hay phản vệ khi người ta đóng góp ý kiến, chưa nghe hết đã biện minh này nọ không? Thành thật với bản thân đi, ai mà chẳng có lúc như vậy, và có người còn nhiều nữa là đằng khác. Nếu có thì mình sửa thôi chứ có sao đâu, vì chuyện này nó tốt cho mình mà, dại gì mà không dụng? Phát triển ngôn từ Nói mà muốn hay, muốn truyền đạt tốt, muốn người ta thích thú và ủng hộ, hợp tác thì cũng phải có vũ khí chứ không phải nói sao cũng được nhe. Vũ khí đó ngoài cách bạn thể hiện còn là ngôn từ bạn sử dụng. Cũng là diễn đạt một ý nhưng hoàn cảnh khác nhau cần sử dụng ngôn từ khác nhau, người nghe background khác nhau thì ngôn từ sử dụng cũng phải khác nhau. Có khi mình cần nghiêm túc, chuyên nghiệp. Có khi mình cần gần gũi, dân dã. Có khi cần nhiều cảm xúc, thăng hoa. Có khi chỉ cần đối thoại đời thường, nhẹ nhàng, thoải mái. Mỗi môi trường, mỗi hoàn cảnh, mỗi đối tượng, dù cùng chung một thông điệp nhưng lại cần sử dụng ngôn từ rất khác nhau. Do đó, đừng có bốn cũ soạn lại, một bài ghi âm cho cả thế gian thì sẽ khó mà chạm vào trái tim của người đối thoại. Mà muốn ngôn từ linh hoạt, phong phú, đúng cảnh đúng thời thì phải học chứ không phải tự nhiên mà có. Học ở đâu? Đương nhiên là học từ sách, từ blog, từ các trang mạng chính thống, từ những người có kỹ năng giao tiếp giỏi. Phải trau dồi, vận dụng, vừa học vừa rèn thì một thời gian sau mình mới giỏi được. Thứ gì cũng vậy, không chăm chỉ rèn luyện thì không thể master. Kỹ năng kể chuyện - Storytelling Đời này ai cũng thích nghe kể chuyện hết, và kể chuyện là một kỹ năng nha. Nếu có kỹ năng này, bạn sẽ dễ dàng dẫn dắt câu chuyện, tạo sự thích thú cho người nghe, tạo sự cuốn hút cho người theo dõi, và cuối cùng là tạo được cảm xúc cần có trong giao tiếp. Kỹ năng kể chuyện vô cùng lợi hại và ngày càng trở nên lợi hại hơn trong cuộc lên ngôi của thế giới trực tuyến. Cho nên, thứ này cần phải học, phải rèn luyện, phải cải tiến mỗi ngày mới được. Kỹ năng này bạn có thể lên các nền tảng mở học miễn phí nhưng phải biết tiếng Anh, ví dụ trên Khan Academy là chắc chắn có luôn, mà còn do các chuyên gia của Pixar dạy mới ghê, không học uổng cả đời. Cho nên, chỉ là mình có muốn hay không mà thôi. Nếu đã muốn thì thế nào cũng có cách, đừng đổ thừa đổ tháo gì hết nha. Cuối cùng, là rèn luyện cho đến khi bạn thành master về giao tiếp. Cái gì cũng vậy, làm hoài, làm hoài, thành thói quen, ăn vào máu thì thành master thôi chớ chẳng có gì là ghê gớm hết. Vậy đi ha. Đừng quên đây là kỹ năng cơ bản. Thiếu nó thì tương tác và giao tiếp xã hội đã khó khăn, đừng nói gì đến thành công đồ hén.

Nghe chữ đàm phán nghe ghê quá, tưởng tượng như những cuộc đấu trí thế kỷ như Việt Nam đàm phán gia nhập WTO. Thì đó là đàm phán, nhưng ở level cấp quốc gia. Còn tụi mình thì, hàng ngày vẫn cứ phải đâm đầu vào đàm phán đó thôi, ví dụ như đàm phán mức lương, lợi ích khi đi làm, đàm phán với khách hàng khi ký hợp đồng, đàm phán với gia đình khi phải thống nhất mua nhà ở đâu, kiểu gì, ngân sách ra sao, vv. Ngày nào mình cũng phải đàm phán hết, từ nhà ra cửa. Có điều là mình không để ý nên không biết gọi tên nó là kỹ năng đàm phán đó thôi. Riêng về ở chỗ làm, trong hành trình sự nghiệp thì, đàm phán là chuyện như cơm bữa. Ai mà tránh né, không dám đàm phán hay không biết, không có kỹ năng đàm phán thì sẽ khổ sở lắm trong công cuộc đi làm, khó mà thành công cho được. Đàm phán nó đụng tới cả chuyện nội bộ công ty, tổ chức bên trong, lẫn chuyện làm ăn giao tiếp với đối tác bên ngoài. Nó liên quan trực tiếp tới quyền lợi và trách nhiệm của cá nhân bạn, đội ngũ của bạn, phòng ban của bạn, tổ chức của bạn, và quan trọng hơn hết là nó thể hiện bản lĩnh và khả năng giải quyết vấn đề hiệu quả của cá nhân bạn. Tôi thường nhận được nhiều tin nhắn than phiền hay tâm sự là tại sao đồng nghiệp này, đối tác nọ, sếp xiếc kia không công nhận, không công bằng, không đưa cho bạn thứ bạn muốn hay cần, vv. Mà có bao giờ bạn tự hỏi, tại sao họ cần phải đưa cho bạn thứ bạn cần hay muốn chứ? Họ là người dưng nước lã, hơi đâu mà đi quan tâm đến cuộc đời và quyền lợi của bạn làm gì? Đời họ hông lẽ chưa đủ nhiêu khê sao? Cho nên, muốn người ta đưa cho mình thứ mình muốn thì bản thân mình cũng phải có cái để đưa lại chứ? Làm gì có bữa cơm nào là free? Trong đàm phán, chỉ có fair, nghĩa là cả hai bên tham gia đàm phán đều đạt được mục tiêu mình đề ra và mong muốn. Vậy họ muốn gì bạn có biết không? Và liệu bạn có thứ mà họ muốn hay không? Một cách hết sức đơn giản, giờ tôi chia sẻ cách tôi tư duy về đàm phán, không lý thuyết hay cao siêu gì hết. Thứ gì hợp với bạn thì thử nhé, để giúp bản thân mình đàm phán tốt hơn. Mục tiêu của 1 cuộc đàm phán Trước khi xông vào cuộc, làm gì cũng phải chuẩn bị, phải tư duy cho đủ, cho đầy, cho trọn vẹn mọi khía cạnh và ngóc ngách của vấn đề trước đã. Không mài rìu thì làm sao chặt cây? Cho nên, trước hết mình phải biết bản thân mình muốn gì trong cuộc đàm phán này. Không biết bản thân muốn gì, gió chiều nào ngả chiều đó thì làm sao có chỗ vin vào để mà đàm phán? Vậy, bạn đã biết mình muốn gì chưa? Mình biết mình muốn gì rồi thì bắt đầu tư duy xem người đối diện muốn gì. Nếu thứ gì cũng chỉ chăm chăm vào mình không thì chơi với ai? Mình được thì người ta cũng phải được. Hai bên đều win-win hết thì mới hợp tác được chớ. Vậy họ muốn gì mình có biết không? Không biết thì tìm hiểu, thì nghiên cứu, thì sử dụng hết khả năng thám tử của mình ra dò xét để tìm hiểu trước. Cũng có khi không cần dài dòng như vậy, có trường hợp chỉ cần hỏi thẳng người đối diện là xong. Giờ mình biết mình muốn gì, mình biết họ muốn gì rồi thì giao dịch này nó có fair không khi trao đổi thứ 2 bên mong muốn? Nếu fair thì quá dễ, nói vài câu là sắp xếp xong. Nếu không fair, một bên phải cho bên còn lại nhiều hơn hay cảm thấy bị chèn ép thì cuộc giao dịch đó có thể không đạt được. Vậy, như thế nào là fair? Thứ mình có để đưa ra đàm phán là gì? Thứ họ có là gì? Giao dịch trao đổi thế nào thì sẽ tạo ra sự công bằng, fairplay cho cả đôi bên? Nếu cán cân đàm phán không cân bằng, nghĩa là mình cần họ hơn hay họ cần mình hơn thì mình có sẵn sàng chịu cho đi nhiều hơn một chút hay họ có mở lòng hào sảng hơn một chút? Có không? Trong tình huống đó mình có chấp nhận không, họ có chấp nhận không, và sự chấp nhận này có vui vẻ, hợp tác hay mang đôi phần cay cú? Cay cú mà vẫn deal thì sau này quan hệ đó có còn không? Mình có muốn giữ quan hệ đó hay không? Những câu hỏi trên và nhiều câu hỏi tiếp theo bạn phải tự hỏi mình trong thời gian chuẩn bị cho đàm phán. Bạn càng dành nhiều thời gian chuẩn bị, chuẩn bị càng kỹ, đưa ra tất cả những tình huống có thể xảy ra trong đàm phán để chuẩn bị phương án, việc đàm phán của bạn càng dễ thành công. Đừng tưởng chỉ có chuyện lớn kiểu quốc gia mới phải chuẩn bị kỹ càng. Chuyện đàm phán hàng ngày nơi chỗ làm cũng cần thời gian và sự chuẩn bị tư duy y như vậy. Yếu tố ảnh hưởng đến đàm phán Điều gì, ai, môi trường nào có thể tạo ra ảnh hưởng tích cực cho một cuộc đàm phán? Muốn đàm phán thuận lợi thì phải nghĩ trước xem mình có thể ảnh hưởng kết quả cuộc đàm phán đó, hay ảnh hưởng những lựa chọn, quyết định của người đối diện như thế nào. Khi hai bên có một bạn chung, đối tác chung hay một quan hệ thân thiết nào đó chung thì bao giờ cũng dễ vượt qua được lớp băng lạnh của một quan hệ chưa hình thành, để người ta tự nhiên cảm thấy mở lòng hơn, đón nhận hơn, thoải mái hơn và bớt xét nét người đối diện. Được vậy thì quá hay rồi, vì mình bỏ qua được đoạn phải warm up - làm nóng hoàn cảnh trước khi đàm phán. Do đó, nếu có thể sử dụng một quan hệ nào đó khiến cho cuộc đàm phán dễ dàng hơn, nhất là trong những đàm phán quan trọng, hãy cứ làm cho thật tốt. Bên cạnh đó, mình có vũ khí gì trong tay để đàm phán? Nếu hai bên đưa ra hết các điều kiện mà không ai chịu ai thì sao? Liệu mình có thêm thứ gì có thể bỏ lên bàn để làm thay đổi cục diện hay không khi đối tác cảm thấy họ có thêm lợi ích? Bao giờ cũng vậy, đã vào đàm phán thì phải mang sẵn một chiếc túi Doreamon thần kỳ, chứa đựng một vài vũ khí lợi hại có thể giúp bạn làm thay đổi cán cân đàm phán khi cần. Đương nhiên, khi cần thì mới rút ra chứ đừng rút lia lịa làm gì nó uổng. Chiếc túi thần kỳ của bạn đâu? Trong đó chứa đựng những vũ khí gì? Chỉ có bạn mới biết mình có vũ khí gì và mình có thể chấp nhận thêm những điều kiện gì nữa nếu cần khi đàm phán. Môi trường để đàm phán cực kỳ quan trọng. Tuỳ vào mức độ và tính chất của cuộc đàm phán mà bạn chọn môi trường tương ứng, tại công ty, ngoài quán cà phê, trong khách sạn, phòng họp, hay ở một nơi đặc biệt nào đó khác. Không có công thức chung về nơi chốn. Khi hiểu rõ về đối tượng mình cần đàm phán, hiểu rõ môi trường nào sẽ tạo sự thuận lợi cho mình và sẽ khiến cho đối tác mở lòng, dễ dàng đàm phán hơn thì mình chọn chỗ đó thôi. Như vậy, điều này cần bạn phải tư duy đủ về đối tác đàm phán, về năng lượng tương tác giữa hai bên, về những yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, tinh thần, tâm thế của họ khi đàm phán. Khi hiểu đủ, bạn sẽ biết cần phải chọn location như thế nào. Kỹ năng cần có khi đàm phán Đàm phán là thứ cần vận dụng nhiều kỹ năng khác nhau mới thành công được. Muốn đàm phán tốt, trước hết bạn phải có tư duy mở, lắng nghe không phán xét, và tiếp nhận thông tin một cách khách quan. Chưa đàm phán gì hết mà bạn vừa nghe vừa bức bối, vừa phán xét và tỏ thái độ với người ta thì còn đường đâu nữa để mà đàm với chả phán. Vậy thì dẹp luôn đi cho đỡ mất thời gian, khỏi hợp tác khỏi lời qua tiếng lại làm gì. Người ta nói mình không lắng nghe thì làm sao mình biết người ta muốn gì? Không biết người ta muốn gì thì làm sao tìm ra được chỗ gặp nhau trong đàm phán? Cho nên, cứ phải lắng nghe tích cực, lắng nghe không phán xét và ghi nhận thông tin khách quan trước đã, xem đó như dữ liệu thô để đưa vào xử lý trong quá trình đàm phán của mình. Kỹ năng tiếp theo quan trọng không kém là kỹ năng quan sát và đọc vị người đối diện. Giao tiếp bằng ngôn ngữ cuối cùng chỉ chiếm có 25% content mà người đối diện muốn truyền tải. Có khi nói vậy không phải vậy, nói nhưng không tin vào điều đó, nói để tạo áp lực chứ chưa chắc gì sẽ bám theo dữ liệu vừa mới nói. 75% giao tiếp vô ngôn từ ngôn ngữ hình thể, biểu hiện, giọng nói, vv lại là thứ giao tiếp quan trọng hơn, thể hiện chính xác cảm xúc và ý định hơn. Ai mà không đọc được giao tiếp vô ngôn thì khó mà có thể đàm phán tốt vì không nắm bắt được hết và chính xác ý định của người đối diện. Sau khi có kỹ năng quan sát và đọc vị rồi thì quan trọng tiếp theo là kỹ năng giao tiếp, biết khi nào nói gì tại sao và bằng cách nào, làm sao để tránh xung đột hay mâu thuẫn có thể xảy ra trong đàm phán và nếu có thì hoá giải nó như thế nào. Người đàm phán giỏi rất tinh tế, khéo léo, nhanh nhạy trong việc điều chỉnh, quản trị cảm xúc, quản trị tình huống, và là người có EI - trí thông minh cảm xúc cực kỳ cao. Người đàm phán giỏi là master về kỹ năng. Họ vận dụng tất cả các kỹ năng một cách linh hoạt, thiên biến vạn hoá, vô chiêu thắng hữu chiêu, thành phong thái và style riêng của họ. Vậy mới thấy chỉ có cái skill đàm phán thôi mà phải học cả ngàn thứ khác để bổ sung cho nó. Cho nên, mình cũng không thể học skill theo cách học từng kỹ năng riêng lẻ được. Kỹ năng này rồi sẽ chạm vào kỹ năng kia, có skill này mới có thể hoàn thiện skill khác. Nhận thức được như vậy thì mỗi người đều cần có bản đồ học hỏi và phát triển cho bản thân mình, dựa trên thực lực hiện tại và mong muốn phát triển trong tương lai. Quan trọng, là cứ phải học hàng ngày, học cả đời không bao giờ dừng lại.

Trong bài 7 kỹ năng quan trọng & thiết thực ít ai để ý, tôi có nhắc đến kỹ năng bán hàng. Nếu bạn không đi làm thì thôi, miễn bàn. Còn nếu đã đi làm, dù là công ty tổ chức thương mại hay phi thương mại gì thì bạn cũng phải, vào một lúc nào đó, nói về, chia sẻ, trình bày cho ai đó về tổ chức, về sản phẩm dịch vụ, nhiệm vụ, hay thương hiệu, chương trình của tổ chức đó. Vậy, có nghĩa là bạn đang phải bán một ý tưởng, một khái niệm, hoặc một sản phẩm dịch vụ cụ thể. Và cho dù bạn đang ở phòng ban nào đi chăng nữa, dù không hề gắn mác phòng bán hàng hay marketing đi chăng nữa, bạn cũng phải có kỹ năng sell. Người càng giữ vị trí cao, quan trọng, cốt lõi trong công ty càng phải giỏi kỹ năng sell. Nếu ngay cả sản phẩm dịch vụ của công ty, tổ chức mình mà bạn còn không sell được thì bạn ở đó để làm gì, khi điều cơ bản nhất đòi hỏi khi tham gia vào một công ty, tổ chức là trở thành đại sứ thương hiệu của công ty, tổ chức đó? Vì vậy, tất cả mọi người phải hiểu một cách rất rõ ràng rằng, tất cả nhân sự trong công ty, dù đang nắm giữ vị trí gì, ở phòng ban nào, đều phải có trong bản mô tả công việc của mình khả năng bán hàng & xúc tiến thương hiệu. Giờ, thử hỏi nếu phải giải thích & bán sản phẩm dịch vụ công ty mình trong vòng 3 câu thì bạn sẽ nói gì? Hầu hết mọi người sẽ rất lúng túng khi bị hỏi câu này, đơn giản vì chưa bao giờ bản thân bị ép phải bán hàng một cách áp lực như vậy. Và hầu hết sẽ nói dài dòng văn tự, diễn giải đủ thứ mà có khi nghe xong cũng chưa hiểu bạn muốn bán gì hay thứ bạn bán có liên quan gì đến cuộc đời người đối diện. Vậy thì coi như fail rồi. Càng ngày, con người càng thiếu kiên nhẫn, và họ chỉ có 7-10 giây đầu tiên là còn quan tâm và tập trung. Nếu bạn nói không vào trọng tâm và không tạo sự chú ý thì, bạn sẽ mất họ ngay tại đó. Và rồi dù bạn có nói gì hay ho sau đó đi chăng nữa, họ cũng có nghe đâu mà bán với chẳng buôn? Cho nên, bán hàng là một kỹ năng, và kỹ năng này cần được rèn luyện liên tục trong suốt hành trình sự nghiệp. Kỹ năng này càng giỏi, bạn càng trở thành tài sản quý giá của công ty, tổ chức. Làm gì làm, cũng phải bán được hàng đã, rồi thì mới nói được những câu chuyện hay ho như xây dựng kiến tạo tổ chức này nọ. Cho người bán hàng amateur, tôi thích tự mình tìm ra cách bản thân cảm thấy thoải mái nhất khi bán hàng, để rèn level bán như không bán. Chứ nếu bán hàng mà dí người ta vào tường, ép người ta đến khó chịu thì nói làm gì, sau này gặp bạn người ta sẽ tránh như tránh tà, ai dám lại gần nữa? Nguyên tắc bán hàng của tôi vì vậy cực kỳ đơn giản và vận dụng trong bất kỳ hoàn cảnh hay loại hình sản phẩm, dịch vụ nào bằng 3 câu hỏi sau đây: Họ cần gì? Nỗi đau của họ là gì? Có bao giờ bạn đi bán thứ người khác không cần không? Nếu có thì bạn đang dập đầu vào tường chơi cho vui chứ chẳng vì mục tiêu gì cụ thể. Thứ người ta không cần ai để ý làm gì. Nhưng nếu đó chính là thứ họ cần thì lướt qua một cái là họ nắm bắt được ngay, vì cây ăng ten của họ đang thu sóng cực mạnh đối với những vấn đề họ quan tâm. Ví dụ, nếu đang có vấn đề về rụng tóc thì bất cứ thứ gì liên quan đến cách giải quyết vấn đề này sẽ được đặc biệt lưu ý. Nếu vấn đề là muốn đầu tư tạo ra thêm nguồn thu nhập nhưng chỉ có số vốn ít ỏi thì bất cứ mô hình nào đòi hỏi vốn đầu tư thấp sẽ trở nên thu hút sự chú ý. Bao giờ cũng vậy, vấn đề - giải pháp là cặp bài trùng trong bất kỳ việc gì bạn cần làm. Nếu tìm ra nỗi đau, tìm ra vấn đề của người đối diện thì bạn sẽ tìm ra giải pháp tương ứng cho họ. Như vậy, mỗi người có thể có nỗi đau rất khác nhau nhưng vẫn có thể mua cùng một sản phẩm, vì sản phẩm của bạn có thể cung cấp những chức năng khác nhau chứ không chỉ là 1 chức năng. Như vậy, việc lựa chọn sử dụng chức năng nào, lý tính hay cảm tính để trình bày là tuỳ vào đối tượng, không phải ai cũng nói đúng một bài, không phải ai cũng nói tràng giang đại hải tất cả các chức năng. Đôi khi, chỉ cần tập trung vào 1 thứ mà người ta quan tâm nhất là được, vì đó chính là thứ đang giải quyết nỗi đau hay vấn đề của họ. Vậy, có bao nhiêu cách bán hàng cho cùng một sản phẩm? Với tôi, câu trả lời là vô số, vì kịch bản bán hàng phải linh hoạt theo vấn đề, nỗi đau của người đối diện. Bạn cần học cách đặt câu hỏi, cách quan sát, cách quan tâm, thấu cảm để hiểu, để tìm ra vấn đề của họ trước đã. Đừng xông vào bán hàng mà không biết người ta có cần không, tại sao cần giải pháp của mình. Đâu là tính năng, giải pháp của sản phẩm, dịch vụ có khả năng giải quyết nỗi đau cho họ? Khi đã hiểu người đối diện cần gì rồi, đang đau chỗ nào rồi thì mình mới đi tìm giải pháp cho họ từ chính sản phẩm, dịch vụ của mình. Nhớ là, mới sản phẩm, dịch vụ đều tạo ra nhiều lợi ích khác nhau, có khi là 3, là 5, là 7, vv. Nhưng đừng bao giờ đứng đó kể lể dài dòng. Chỉ cần bạn match - đặt để đúng 1 tính năng sản phẩm nào đó có thể trở thành giải pháp, giải quyết được vấn đề, nỗi đau của họ là được, Mọi thứ còn lại nghe cho vui, thêm bonus, là hoa lá cành phụ hoạ vào chứ không cần đặt để ngang hàng với tính năng chính mà bạn vừa lựa chọn để giải quyết vấn đề cho họ. Như vậy, với mỗi đối tượng khác nhau, có nỗi đau khác nhau, bạn sẽ cần phải linh hoạt lựa chọn tính năng khác nhau làm thông điệp chính để chia sẻ, trình bày. Nghệ thuật là ở đó, không phải cứ bấm nút là phát cùng một bài như đã ghi âm trước. Người biết bán hàng là nhà thiết kế. Cũng là một sản phẩm thôi, nhưng họ biết cách đóng gói nó lại theo những cách khác nhau, tuỳ theo nhu cầu của người đối diện. Nguyên tắc rất ư là tư duy thiết kế, thấu hiểu - xác định vấn đề - tìm giải pháp. Chỉ cần vận dụng một nguyên tắc này thôi thì đưa cho bạn bất kỳ sản phẩm gì bạn cũng có thể bán hàng. Nguyên tắc là như nhau, chỉ có kiến thức về ngành nghề, sản phẩm, dịch vụ là thứ bạn cần phải học. Vậy, thì dù đi làm cho công ty nào, sản phẩm dịch vụ là gì bạn cũng có thể trở thành người bán hàng giỏi. Chỉ cần chịu khó rèn luyện kỹ năng đặt câu hỏi và thiết kế giải pháp như trên. Họ còn lăn tăn gì không? Đôi khi, vấn đề giải quyết rồi, nhưng đâu đó vẫn có thể còn vài thứ lăn tăn, dù rất phụ nhưng cũng ảnh hưởng đến quá trình đưa ra quyết định. Đây là lúc bạn cần quan tâm, theo dõi, phát hiện ra những lăn tăn có thể có đúng lúc để giải quyết dứt điểm, rồi dẹp bỏ hết mọi lăn tăn cho họ để close the deal - hoàn thành việc trao đổi, mua bán. Cho dù trước đó mọi thứ rất thuận lợi, nếu thiếu sự theo dõi và kết thúc quá trình bán hàng này, mọi thứ vẫn hoàn toàn có thể lệch ra khỏi quỹ đạo, nhất là khi người đối diện là người dễ bị ảnh hưởng bởi ý kiến từ người khác, thông tin từ nguồn khác…. Bạn không nên push quá đà, nhưng vẫn cứ phải theo dõi và can thiệp đúng lúc để giúp cho người đối diện cảm thấy thoải mái nhất, tin tưởng nhất vào giải pháp mà cả hai đã thiết kế củng nhau. Và rồi, làm gì làm, cũng cứ phải ký kết đã, tiền trao cháo múc đã mới tính là chuyện mua bán hợp tác đã xong. Lời hứa hẹn không được tính là deal, vì hứa hẹn là thứ có thể tan theo mây gió bất cứ lúc nào. Đừng vội vui mừng và mở party ăn mừng khi hợp đồng chưa ký và tiền chưa vào tài khoản. Tôi có đang bán hàng bất chấp? Một trong những điều khiến tôi thường thất vọng ở các bạn bán hàng là, chỉ biết bán cho xong cái deal đó, không hề biết cân nhắc liệu đó có phải là giải pháp tốt nhất cho khách hàng chưa. Tìm được một khách hàng đã khó, xây dựng được niềm tin của họ càng khó hơn. Cho nên, điều quan trọng nhất lúc này là, làm sao giữ được khách hàng đã tin tưởng mình, xây dựng quan hệ lâu dài với họ, để có thể bán hàng bền vững. Ở góc nhìn thiển cận, một khách hàng có thể chỉ là 1 cái deal. Ở góc nhìn bền vững, bạn cần hiểu khái niệm giá trị cả đời của một người khách hàng. Họ không chỉ là một cái deal. Họ có thể là một quan hệ tạo ra vô số deal, với giá trị ngày càng lớn hơn, nếu bạn biết vun đắp và tạo ra giá trị ngày càng tốt hơn cho mối quan hệ đó. Cho nên, bán hàng rồi biến mất, bỏ chạy là scam - lừa đảo. Bán hàng thực thụ là khi bạn xây dựng được một mối quan hệ vững bền, tạo ra nhiều giá trị theo thời gian, cùng với level tin tưởng ngày càng nâng cao theo thời gian. Ở đây, bạn biết điều gì cần, điều gì tốt cho người đối diện, và bạn không bao giờ đánh đổi, bán hàng bất chấp nếu đó không phải là thứ tốt nhất dành cho họ. Niềm tin không được xây dựng từ vài kỹ xảo lưu manh vặt. Niềm tin chỉ có thể được xây dựng từ sự chân thành, từ sự chính trực trong quan hệ. Nếu một thứ gì đó không tốt cho họ, bạn có khi phải quyết định bỏ deal, không bán. Thà là như thế để giữ gìn quan hệ, còn hơn là bán bất chấp để rồi mất đi một cơ hội vững bền. Vậy thôi! Chúng ta không phải là những người bán hàng chuyên nghiệp. Nhưng kỹ năng bán hàng lại là kỹ năng cơ bản nhất của tất cả mọi nhân sự, trong mọi phòng ban. Do đó, nếu nhận thức được điều này, thì dù bạn đang làm gì, ở đâu, cũng nên học và rèn luyện kỹ năng này nhé. Chắc chắn là với kỹ năng này, bạn sẽ giúp bản thân phát triển lên level mới và sẽ được trọng dụng hơn.

Thật ra thì, để thành công trong cả sự nghiệp lẫn cuộc sống đòi hỏi một con người phải có rất nhiều kỹ năng khác nhau. Những kỹ năng cốt lõi, không thể không có nếu muốn vận hành được như tư duy phản biện, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo, kỹ năng quản trị quỹ thời gian, vv được nhắc đến thường xuyên và với tầng suất dày đặc hơn vì chúng được truyền thông rộng rãi như kỹ năng cốt lõi, kỹ năng thế kỷ, vv. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chỉ học tới đó rồi thôi. Người thành công đòi hỏi phải sở hữu nhiều kỹ năng khác nữa, là những kỹ năng cộng thêm, đặt để họ ở những vị thế cao hơn, cạnh tranh hơn, xuất sắc hơn. Và vì những kỹ năng này dù rất quan trọng và thiết thực trong công việc nhưng ít được ai nhắc đến, đưa vào chương trình huấn luyện chính thức hay gắn liền với những yêu cầu phát triển nghề nghiệp của tổ chức nên cũng vì vậy mà ít được nhận dạng và coi trọng. Có điều, ai nhận biết được tầm quan trọng và học hỏi, rèn luyện thêm những kỹ năng này thì chắc chắn sẽ nắm bắt được nhiều cơ hội vượt lên, trở nên xuất sắc trong bất kỳ công việc gì mình đang làm. Các bạn tham khảo xem nhé. Kỹ năng bán hàng Dù bạn đang làm nghề gì, ở đâu, vị trí thế nào thì kỹ năng quan trọng nhất giúp bạn tiến xa vẫn là kỹ năng sell - bán hàng. Trước hết là bạn phải bán được bản thân mình cho nhà tuyển dụng, cho tổ chức, cho sếp trên, cho đội ngũ. Sau đó là dù làm gì thì bạn cũng phải có lúc trình bày, bán ý tưởng, dự án của mình cho nội bộ công ty. Bạn bán tốt, thuyết phục thì nhiều người ủng hộ, không thì phải đối mặt với những câu hỏi, phản biện bẻ ngang bẻ dọc đến kiệt sức. Đó là chưa nói đến phản đối bằng những lập luận thuyết phục hơn bạn, dù có thể là không đúng hay phù hợp với hoàn cảnh hiện tại, nhưng chẳng qua là vì họ giỏi sell và thuyết phục hơn mình. Vậy thì có bực mình không cơ chứ? Kế đến, trong vấn đề đối ngoại, và đặc biệt là ở vị trí nào, bạn cũng phải bán thương hiệu, sản phẩm, dịch vụ, công ty mình cho người ngoài. Bán hàng chưa bao giờ chỉ là trách nhiệm của phòng bán hàng. Tất cả mọi nhân sự trong một công ty, tổ chức khi có thêm đều nên và nhiệt tình bán hàng cho bất kỳ đối tượng nào liên quan đến công ty, tổ chức của mình. Cuối cùng thì, mỗi con người trong một tổ chức đều là một đại sứ thương hiệu, và việc bạn cần làm là promote cho tổ chức của mình mọi lúc mọi nơi, bất cứ khi nào có thể một cách xuất sắc nhất. Tuy nhiên, có một sự thật hiển nhiên là, ít ai nghĩ đến điều này, ít ai nhận biết đây là kỹ năng quan trọng, và cũng ít ai xem đó là việc mình cần làm, nếu mình đang không công tác tại phòng bán hàng. Có điều, người làm tốt việc này dù ở vị trí nào, với kỹ năng bán hàng xuất sắc, trước sau gì cũng trở nên nổi bật, vì họ sử dụng chính kỹ năng bán hàng để mang về nhiều cơ hội mới cho công ty một cách không ngờ. Họ cũng vì vậy mà trở nên nổi trội hơn trong đội ngũ. Bạn thử nghĩ đi, có công ty, tổ chức nào mà không thích và tạo cơ hội thắng tiến cho những người như vậy chứ? Kỹ năng đàm phán Ai, ngày nào trong đời, trong công việc mà không phải đàm phán đâu. Đương nhiên khi nhắc đến đàm phán, người ta nghĩ ngay đếm phòng bán hàng, phát triển kinh doanh phải đàm phán với đối tác, khách hàng. Nhưng phòng nhân sự có phải đàm phán lương không? Phòng marketing có phải đàm phán ngân sách không? Phòng cung ứng có phải đàm phán với nhà cung cấp không? Dù ở vị trí nào, công việc gì, hàng ngày bạn vẫn phải đàm phán. Ngay cả trong gia đình, khi muốn thuyết phục anh chị, bố mẹ, vợ chồng mình làm gì đó theo ý mình, bạn còn phải đàm phán mà, nói chi ngoài xã hội và tại công sở. Cho nên, ai giỏi món này thì người đó thuận lợi hơn, như ý hơn, lèo lái hành trình theo ý muốn của mình thong dong hơn. Ai không có kỹ năng này, chưa mở miệng đã chịu thua, đã lui bước thì đành phải ngậm trái đắng nhiều hơn thôi. Không phải vì bạn xui, mà vì bạn thiếu kỹ năng đàm phán. Sự tiến lui nhịp nhàng, biết người biết ta, tạo ra thế win-win cho cả đôi bên, ai cũng có lợi là cái thế mà bạn cần xếp cờ. Đàm phán không phải để mình thắng người ta thua. Háo thắng quá chỉ muốn cái lợi cho riêng mình, không quan tâm gì tới ai thì trước sau gì cũng bị thiên hạ ghét mà hạ bệ. Nhớ là, đàm phán nghĩa là tạo cơ hội và lợi ích cho tất cả những ai liên quan, để mang đến sự công bằng, vui vẻ, lợi lạc cho các bên tham gia đàm phán. Làm được vậy thì hành trình của mình mới vững bền, được nhiều người yêu thương và ủng hộ, cộng tác lâu dài. Kỹ năng trình bày Không ai làm nghề gì mà không phải trình bày cả, dù là trình bày trong nội bộ hay với đối tác bên ngoài. Đó là chưa kể đến việc bạn cần phải xuất hiện và trình bày trước công chúng. Đây là kỹ năng nhiều người yếu, ít người chịu rèn luyện, lại là kỹ năng mà Warren Buffet cho rằng tạo thêm 150% giá trị cho công việc của bạn. Có khi bạn làm rất tốt, rất xuất sắc, nhưng trình bày dở quá thành ra người ta không thèm quan tâm, không hiểu nên không ủng hộ, không thích nên bỏ qua không hợp tác, không nắm được thông điệp nên không tìm đến bạn để hợp tác, vv. Kỹ năng trình bày cực kỳ quan trọng.Nó là kỹ năng hàng đầu để thu hút đầu tư, thu hút đối tác, khách hàng, thu hút sự hỗ trợ nội bộ, thu hút nguồn lực cho các dự án của cá nhân, công ty, tổ chức. Người có khả năng trình bày tốt dễ thành công hơn vì họ thể hiện nội dung, thông điệp một cách rõ ràng, dễ hiểu, truyền cảm hứng và vì vậy được nhiều người biết đến và ủng hộ. Đó cũng là cách giúp họ xây dựng hình ảnh và thương hiệu cá nhân xuất sắc hơn, nhờ vậy thu hút được nhiều sự chú ý, nhiều cơ hội, nguồn lực đầu tư và hỗ trợ hơn. Bạn nghĩ xem, có người không ai biết đến, không biết phải tìm nguồn lực và sự hỗ trợ từ đâu. Có người làm gì vừa hê lên một tiếng là có quá trời người dang tay ra giúp đỡ. Bạn muốn là ai? Kỹ năng zoom in & zoom out Không biết mọi người có để ý không, chớ nhiều người chỉ biết nói chung chung, tổng thể, bao quát, nhưng khi vào chi tiết triển khai, hành động cụ thể thì không tư duy và vẽ ra kế hoạch rõ ràng vì thiếu kỹ năng zoom in, quan sát, bẻ nhỏ quá trình, chuyện lớn, mục tiêu tổng thể thành các bước nhỏ để thực thi. Thiếu kỹ năng này, nói và trình bày chung chung thì hay nhưng không triển khai thực tế và sát sao được. Ngược lại, có những người chưa nói xong là đã nhảy chồm vào chi tiết, rồi loanh quanh trong đó, loay hoay trong những tình tiết nhỏ nhặt mà quên mất đó chỉ là một phần rất nhỏ trong một kế hoạch và mục tiêu lớn hơn. Nếu không có khả năng zoom out, nhìn rõ đại cuộc, biết tại sao cần chẻ nhỏ chuyện lớn thành bước nhỏ, rồi zoom in vào để xử lý các bước nhỏ để chuyện lớn thành công, thì khó mà có thể thành công trong bất cứ dự án hay công việc gì. Khả năng linh hoạt có thể zoom in và zoom out, theo dõi cả tổng thể và chi tiết, can thiệp và xử lý khi cần là khả năng cực kỳ quan trọng, đặc biệt đối với những ai đang giữ các vị trí hướng dẫn, lãnh đạo, quản lý và quản trị dự án, đội nhóm. Thiếu đi kỹ năng này, rất khó để có thể làm việc hiệu quả, tạo ra kết quả và đạt được mục tiêu. Đã không thành công thì làm sao mà phát triển và thăng tiến? Kỹ năng thích nghi, ứng biến, và vượt qua trở ngại Trên đời này, không có gì là bất biến cả. Kế hoạch làm ra vậy đó, nhưng trong quá trình thực thi sẽ có những điều kiện bị thay đổi bất ngờ, không lường trước được, và thế là mình không thể cứng đầu cứ cắm mặt làm theo cái cách mà mình đã quyết. Khi có những nhân tố mới xuất hiện làm ảnh hưởng đến mục tiêu hay cách làm, thì kế hoạch đương nhiên cần được hiệu chỉnh, thay đổi sao cho thích nghi với điều kiện mới, hoàn cảnh mới, tình huống mới. Chỉ bằng cách đó thì bạn mới có thể luôn luôn giữ cho dự án và kế hoạch của mình cập nhật nhất, phù hợp nhất với thời thế và sự chuyển động bất định của thế giới bên ngoài. Tuy nhiên, không phải ai cũng làm được điều này. Con người vốn không thích thay đổi, lười thay đổi, và có khi vì thiếu kỹ năng nên thậm chí không biết mình cần thay đối, huống chi là thay đổi thế nào. Đó cũng là lý do vì sao bạn cần kỹ năng này, thích nghi - ứng biến theo tình thế - và vượt qua mọi cản trở, trở ngại, khó khăn có thể đối diện trên hành trình. Người không có kỹ năng này sẽ loay hoay, hoảng sợ, mất định hướng khi hoàn cảnh thay đổi, vì tâm thế chưa sẵn sàng để đón nhận thay đổi, và kỹ năng chưa có để xử lý tình huống thay đổi. Vậy, thì làm gì cũng sẽ gặp trở ngại và khó hoàn thành, vì thay đổi là hằng số trong bất kỳ dự án hay hành trình nào. Do đó, muốn thành công, bạn không thể thiếu kỹ năng này được. Kỹ năng giữ cho bản thân tích cực & lạc quan Đời này, ai cũng có lúc gặp khó khăn, trở ngại, thậm chí là tai hoạ. Đời, ai cũng có lúc lên voi xuống chó, không ai đi một đường bằng phẳng mãi đâu. Khác chăng, là có người gập ghềnh nhiều hơn, có người khập khiễng ít hơn, cũng tuỳ một chút vào luật nhân quả và phước đức của cá nhân mình. Tuy nhiên, khi phải đối diện với tình huống và hoàn cảnh nghiệt ngã, có người sẽ đau đớn gục ngã và không đứng lên nổi nữa. Có người sợ hãi và co cụm lại không dám dấn thân tiếp theo, cam chịu một đời co ro. Cùng có người, xem đó là bài học để lớn lên, để bản lĩnh hơn, vững vàng hơn, và có động lực để đứng dậy và bước tiếp ngay tại nơi mình vừa ngã xuống. Làm được vậy, là nhờ họ có kỹ năng giữ cho bản thân tích cực và lạc quan trong mọi hoàn cảnh. Họ hiểu cách vận hành của vũ trụ, chấp nhận luật chơi đó, chuẩn bị bản thân thích nghi và ứng biến được trong mọi hoàn cảnh bằng thái độ không gì là không thể. Thất bại ai mà chẳng từng kinh qua. Vấp ngã ai mà chẳng từng một vài lần sóng soài. Nhưng rồi sao nữa? Sự khác nhau cơ bản là cách con người xử lý tình huống đó, bằng chính tinh thần vững vàng và bản lĩnh sống của mình. Nếu bạn để mặc cho đời xử mình, còn mình chịu thua ngã xuống và không còn ý chí để đứng lên thì thua rồi. Đời này bạn sẽ chẳng làm gì cho thành được, vì chuyện gì rồi cũng sẽ gặp khi sóng gió, lúc khó khăn. Còn nếu bạn biết cách nuôi dưỡng năng lượng tích cực và sử dụng nó để tự mình thúc đẩy bản thân mình đứng lên thì, bạn chẳng sợ chi ngày gió mưa, giông bão. Được vậy, thì hành trình cuộc sống này có gì mà ngăn cản, làm khó hay vùi dập được bạn? Mà đã rèn được tính kiên trì, đứng lên và tiếp tục bất chấp mọi khó khăn chính là tố chất của người thành công. Bạn có thấy ai thành công mà suốt ngày chỉ biết than thân trách phận, khóc lóc đổ thừa cho số phận của mình chưa? Hay họ là những người chấp nhận nhưng đối diện trực tiếp với vấn đề và hoàn cảnh, tìm cách giải quyết phù hợp nhất, rồi mang tâm thế tiến lên mà bước về phía trước? Tích cực và lạc quan là thứ bạn phải học cách tự tạo ra, tự nuôi dưỡng như hệ thống miễn nhiễm cho cơ thể. Hệ miễn nhiệm càng mạnh, bạn càng vượt qua mọi sóng gió trong cuộc sống nhanh chóng hơn, dễ dàng hơn. Hệ miễn nhiễm càng yếu, bạn càng dễ gục ngã, cạn kiệt, và có khi mất khả năng tự vệ. Cuối cùng, đó cũng chỉ là kỹ năng mà thôi, học được và rèn luyện được. Vấn đề là, bạn có nhận ra và có chịu học hay không. Kỹ năng ra quyết định dựa trên thông tin, dữ liệu thay vì cảm xúc Giờ bạn thử phản tư đi, có bao nhiêu quyết định trong đời bạn đã đưa ra theo cảm xúc nhất thời? Tôi đoán, là nhiều không đếm nổi. Con người là loại động vật nhiều cảm xúc, và dễ bị cảm xúc dẫn dắt. Vì thương, vì yêu, vì ghét, vì giận, vì tưởng, vv mà người ta để cho cảm xúc dẫn dắt và đưa ra những lựa chọn, quyết định mang tính “không kịp nghĩ”. Trong cuộc sống như vậy đã đành, trong công việc rất nhiều người cũng lâm vào trạng thái này, đưa ra quyết định dựa vào cảm xúc cá nhân thay vì dựa trên thông tin, dữ liệu thể hiện thực tế, sự thật, thực trạng. Dĩ nhiên, khi quyết định đưa ra dựa trên cảm xúc thì chẳng có bao nhiêu quyết định là đúng đắn hết. Chúng chỉ được đưa ra để hả hê cơn emo nhất thời, dù rất thiếu sự khôn ngoan. Khi quyết định đã đưa ra, bao nhiêu hệ luỵ cuốn theo. Một cái sai dẫn đến vạn thứ sai. Muốn quay đầu đã khó nói chi là ngược dòng sửa sai và làm lại cho nó đúng. Cho nên, đây không phải chỉ là vấn đề một quyết định sai mà là cả một chuỗi những hậu quả tiếp diễn, gây ra những tổn hại lẽ ra không nên có. Do đó, người khôn ngoan và thành công là người biết quan sát vấn đề ở thể thứ 3, tách bản thân ra khỏi sự quay cuồng của cảm xúc, khách quan nhìn nhận căn nguyên vấn đề dựa trên thông tin và dữ liệu, khách quan nhìn nhận cái sai cái đúng, và khách quan đưa ra hướng xử lý tốt nhất cho tập thể và tổ chức thay vì chỉ để bảo vệ mày mặt hay mơn trớn ego của cá nhân mình. Để làm được chuyện này không dễ. Đây là kỹ năng đặc biệt và quan trọng mà bạn có thể rèn luyện, dù không dễ rèn luyện và không dễ ứng dụng. Tuy nhiên, nếu quyết chí và rèn luyện thành công thì nó trở thành đòn bẩy cực kỳ lợi hại giúp bạn dẫn dắt rất thành công bất kỳ đội ngũ hay tổ chức nào. Trước hết là bạn biết có những kỹ năng thiết thực và quan trọng như vậy nó tồn tại đã, ngoài những thứ bạn thường nghe. Xong, thì trước hết bạn nên tập trung học hỏi và rèn luyện những kỹ năng cơ bản trước. Sau đó mới đến những kỹ năng này. Khi master thêm được những kỹ năng này, bạn sẽ lên một level mới, trở thành người bản lĩnh và lợi hại hơn rất nhiều so với đám đông. Chỉ là bạn có muốn hay không mà thôi. Muốn, thì luôn có cách.

Trong thời gian làm việc quốc tế, vì phải vừa bay, vừa làm việc liên tục, vừa phải lo toàn bộ việc chuẩn bị cho hành trình di chuyển nên tôi học rất thuộc bài kỹ năng tổ chức. Nếu không biết tổ chức và sắp xếp mọi hoạt động một cách logic, khoa học, phù hợp với quỹ thời gian và thời gian biểu tương lai thì khó mà có thể hoàn thành được list công việc như núi một cách thuận lợi. Ngược lại, nếu thiếu đi kỹ năng tổ chức, nếu cứ làm việc theo cách nước tới chân mới nhảy chồm chồm thì đương nhiên không tránh khỏi làm việc lúc nào cũng stress, cũng sai trước hụt sau, chẳng bao giờ hoàn thành công việc một cách có chất lượng, và vì vậy đương nhiên là kết quả không bao giờ như mục tiêu đã đặt ra. Khi kết quả không OK thì lại hay đổ thừa là tại thiếu thời gian, không kịp làm chuyện này không thể xong chuyện nọ, vv. Cứ như vậy, cái vòng lẩn quẩn nó cứ bám lấy bạn từ ngày này sang tháng nọ, với mớ hỗn độn của vòng quay công việc lúc nào cũng rối tung, có vẻ như bận rộn đến thở không nổi, nhưng mục tiêu thì chẳng bao giờ chạm được vì đủ thứ lý do. Đó, là tình trạng chung rất phổ biến mà tôi nhận thấy ở các bạn trẻ Việt Nam khi đi làm. Tôi hay nói, tuần này phải làm việc của tuần sau, tháng này làm việc của tháng sau. Nếu không có khả năng tổ chức để có thể luôn quản trị tương lai trong hiện tại, bạn sẽ khiến cho bản thân luôn bị xô đẩy trong hiện tại bởi những công việc rất gấp, quá gấp, vì nó xảy ra ngay bây giờ, ngay hôm nay, ngay tuần này. Và thế là toàn bộ năng lượng và sự tập trung của bạn chỉ dành cho mọi thứ trước mắt. Tất cả những sự chuẩn bị cần thiết và quan trọng cho tương lai đều bị trì hoãn. Khi kiệt sức vì chạy đua nước rút cho hiện tại xong, buông tay ra thì tương lai đã biến thành hiện tại. Và thế là, bạn lại tiếp tục chạy đua cho một hiện tại tiếp nối, hết ngày này qua ngày khác, hết tuần này tháng này qua tuần khác tháng khác không bao giờ thoát ra được. Cũng vì vậy, bạn lúc nào cũng stress tột độ nhưng công việc thì lại chẳng bao giờ đạt đến chất lượng mà bản thân và cấp trên mong muốn. Nếu muốn thoát ra khỏi vòng xoáy gấp gáp đó, để có thể sắp xếp công việc trật tự hơn, khoa học hơn, tránh bị stress và đạt hiệu quả công việc xuất sắc hơn, không còn cách nào khác là bạn phải học kỹ năng tổ chức và quản trị dự án. Vậy, kỹ năng tổ chức và quản trị dự án là cần làm gì? The big picture - Vẽ bức tranh tổng thể Khi được giao một dự án để triển khai, không ai đi nhảy vào làm chi tiết này chi tiết nọ ngay cả. Khi bạn không có đầu óc tổ chức, chỉ nhớ gì nghĩ gì làm đó thì sẽ không tránh khỏi bị quên đầu này không nhớ đầu kia. Do đó, việc đầu tiên và quan trọng nhất cần làm là ngồi xuống, bình tĩnh tư duy đầu đuôi, trước sau, đầy đủ về dự án trước, vẽ ra bức tranh tổng thể dự án chia thành bao nhiêu đầu mục, mới đầu mục có bao nhiêu task - công việc chi tiết, mỗi task do ai chịu trách nhiệm thực hiện. Về thời gian dự án có bao nhiêu phase - giai đoạn, mỗi giai đoạn có bao nhiêu thời gian để thực hiện theo tiến độ cần hoàn thành của dự án, thời gian buffer - đệm vào để quản trị rủi ro khi có công việc hay ai đó không hoàn thành công việc đúng thời hạn. Quan trọng hơn hết là, để dự án hoàn thành và xảy ra theo đúng thời gian dự kiến thì dự án này phải kích hoạt từ khi nào để đảm bảo có đủ thời gian cho công tác chuẩn bị chu đáo, chất lượng, và hiệu quả. Tổng quan dự án cho bạn một cái nhìn tổng thể từ A đến Z về tất cả những gì cẩn xảy ra tại từng giai đoạn, tại mỗi thời điểm, với sự minh bạch trong chi tiết công việc, người chịu trách nhiệm và deadline hoàn thành. Chỉ khi bạn có cái nhìn vừa tổng thể vừa chi tiết như vậy thì bạn mới có thể quản trị tốt được dự án được giao. Ví dụ, nếu giao cho bạn dự án tổ chức một event giới thiệu sản phẩm mới của công ty cho đối tác tiềm năng chẳng hạn, bạn sẽ cần ngồi vẽ ra tổng thể dự án như sau: Các đầu mục công việc cần tổ chức: khâu logistics - tổ chức event, khâu marketing quảng bá event và thu hút đối tác đăng ký tham gia, khâu tài chính phục vụ cho event, khâu content - chương trình và nội dung sự kiện, khâu phân công quản trị tại sự kiện, khâu follow up sau sự kiện chẳng hạn. Task list: dưới mỗi khâu như vậy có rất nhiều chi tiết công việc cần hoàn thành, bạn phải nghĩ cho tường tận và list ra hết, bổ sung khi cần hoặc phát sinh. Phân công: trách nhiệm của mỗi task cần được phân công rõ ràng, thông báo cụ thể và chi tiết cho tất cả những ai chịu trách nhiệm liên quan. Giai đoạn: nếu thời gian tổ chức sự kiện là thời gian cố định, thì đếm ngược từ ngày đó trở lại thời điểm này, bạn có bao nhiêu thời gian cho mỗi giai đoạn và cần hoàn thành mỗi khâu vào lúc nào để đảm bảo tiến độ dự án? Deadline: nếu mỗi khâu có thời gian dự kiến thì thời gian phân công cho mỗi task là bao nhiêu từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc? Deadline bạn giao cho người chịu trách nhiệm là khi nào? Buffer: quỹ thời gian để dành cho rủi ro bạn có là bao nhiêu ngày dùng để buffer - đệm vào cho những rủi ro có thể xảy ra làm trễ tiến độ dự án? Rủi ro bạn nhận dạng có thể xảy ra ở đâu trong quá trình làm dự án, hay ở người chịu trách nhiệm nào dựa vào khả năng mà bạn đánh giá về họ? Xây danh sách hạng mục công việc chi tiết Tại sao cần nhấn mạnh việc này? Vì tôi thấy nhiều bạn khi gạch đầu dòng các hạng mục công công việc hay ghi chung chung, ví dụ ghi là “kết nối các đối tác tiềm năng để xúc tiến chéo”. Ghi như vậy thì chỉ mới là một ý tưởng chứ không phải là đầu mục công việc. Khi bạn ghi chung chung, người chịu trách nhiệm không biết bắt đầu từ đâu và bản thân người quản trị dự án cũng không biết việc đó đã được tiến hành đến đâu, kết quả thế nào, có kịp tiến độ hay không. Trong một đầu mục “kết nối” đó, có rất nhiều task cần làm, ví dụ cần lên danh sách các công ty có cùng nhóm khách hàng mục tiêu với công ty mình, phân loại theo nghành nghề, nếu là khách hàng cao cấp chẳng hạn thì có ngành du lịch, khách sạn, bảo hiểm, ô tô, thời trang, mỹ phẩm cao cấp, vv. Sau khi xác định ngành thì lập danh sách các công ty hiện đang vận hành trong phân khúc cao cấp đó của ngành nghề đó để tiếp cận. Sau khi có đủ danh sách rồi thì giao cho ai tiếp cận, trong bao lâu phải tìm ra chi tiết liên hệ của người cần tiếp cận, khi nào phải tiếp cận xong có kết quả để còn biết tóm lại là hợp tác được với công ty nào, hợp tác thế nào, khi nào hoàn thành ký kết hợp tác chính thức để có thể bắt đầu triển khai, khi nào họp triển khai, vv. Bạn càng tư duy chi tiết và cụ thể, task càng dễ thực hiện và theo dõi, dự án càng dễ thành công. Nếu cứ chung chung và báo cáo hay trình bày lan man, việc sẽ không bao giờ được triển khai cụ thể và đúng tiến độ. Giao tiếp là chìa khoá Trong bất kỳ dự án nào, chìa khoá thành công cũng nằm ở giao tiếp. Dự án càng lớn, càng nhiều người tham gia, thông tin càng dễ bị nhiễu hoặc bỏ sót, có người nắm có người không. Do đó, sau khi đã lên check list dự án chẳng hạn thì cần họp thống nhất với tất cả các thành viên dự án. Đây là lúc cả team phải cùng brainstorm, thêm vào bớt ra gì đó thì bàn với nhau ở đây một lần rồi thống nhất để triển khai. Từng thành viên cần hiểu rất rõ vai trò của họ, check list công việc của họ, deadline mà họ cần bám theo để thực hiện, khi gặp vấn đề hay cần tham vấn thì gặp ai, qua kênh nào, vv. Mọi chi tiết về thời gian họp định kỳ, qui định về họp bất thường, các kênh thông tin chính thức của dự án, kênh và cách chia sẻ khi có vấn để phát sinh khi thực hiện dự án, cách cập nhật thông tin dự án, vv cần phải được chia sẻ rõ ràng để tất cả thành viên dự án hiểu rõ cần làm gì trong từng tình huống mà không gặp bất kỳ trở ngại nào. Mỗi lần phát sinh cái mới, có cập nhật mới, hoặc sau mỗi lần họp có thay đổi về bất kỳ điều gì trong dự án, việc ghi nhận, thông tin chính xác và rõ ràng về những cập nhật và thay đổi này đến từng thành viên dự án là vô cùng quan trọng. Thà là mình giao tiếp nhiều còn hơn không đủ, gây rủi ro nắm bắt thông tin không đồng bộ ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng công việc. Người Việt Nam tính hay chung chung, nói cũng chung chung mà làm cũng chung chung quen rồi nên khả năng làm việc nhóm hay quản trị dự án không hiệu quả. Cái này là kỹ năng học được chứ không liên quan đến IQ hay bằng cấp gì ở đây cả nên đừng đổ thừa nha. Kỷ luật trong quản lý dự án Khi đã làm chung trong một dự án, cũng giống như tổ chức và quản trị một đội quân, càng nhiều người càng phải có luật lệ, có kỷ luật để mọi người dựa vào luật chung mà vận hành. Nếu không, người múa kiểu này kẻ nhảy đường kia sẽ biến tập thể thành một mớ hỗn độn, thiếu định hướng chung, thiếu liên kết, vô kỷ luật và đương nhiên là không hiệu quả. Đặt ra luật thì team phải chơi đúng luật. Ai giữ được thì làm, ai không muốn hoặc không theo được thì ra. Còn chuyện ở hay đi có ảnh hưởng thế nào đến cá nhân thì đó lại là chuyện khác, không nằm trong khung cần giải quyết của dự án mà sẽ là vấn đề người liên quan cần tự giải quyết với nhân sự hay sếp trực tiếp của họ chẳng hạn. Khi làm dự án, bạn có tiến độ thời gian cần phải bám theo. Do đó, không ai có thể đứng chờ người khác lề mề hay vô trách nhiệm làm ảnh hưởng đến tiến độ và thành quả chung. Người quản lý dự án cần quyết đoán, linh hoạt sắp xếp nhân sự sao cho dự án của mình thành công, đưa ra quyết định thay đổi nhanh chóng, quyết đoán nếu cần. Bên cạnh đó, để quản lý dự án tốt, dự án luôn cần có qui định về họp định kỳ. Bất kỳ dự án nào nếu không được họp theo dõi định kỳ một cách có kỷ luật sẽ không bao giờ hiệu quả, đặc biệt là đối với các dự án có sự tham gia của nhiều nhân sự. Bao giờ cũng vậy, trong một team sẽ luôn có người luôn làm tròn trên 100% trách nhiệm, có người chờ nhắc nhở push tới đẩy lui mới làm, có người không nhắc im luôn giả bộ quên, có người không coi công việc dự án là ưu tiên nên delay được thì cứ co kéo cho hết nấc, vv. Do đó, là người quản trị dự án, trách nhiệm của bạn là theo dõi sát tiến độ, nhắc nhở thường xuyên, bật đèn đỏ khi có rủi ro và luôn có plan B khi rủi ro xảy ra. Người quản trị dự án càng kỷ luật, dự án càng dễ thành công. Còn nếu bạn chỉ đẩy việc ra, xong để cho ai nấy tự làm tự theo dõi thì sure luôn là chẳng có chuyện gì xảy ra hoặc xảy ra đúng tiến độ. Bạn có thể tranh luận là mọi người phải có trách nhiệm với công việc của mình chớ sao lại bắt bạn đi theo dõi. Vấn đề là, ai cũng có rất nhiều việc trong check list của mình. Có người giỏi quản trị quỹ thời gian và công việc thì làm ra đấy. Phần lớn sẽ vận hành theo kiểu ai la hét trước, yêu cầu trước, hoặc chuyện gì không xong sợ bị sếp trên chém trước thì nó thành gấp và nên làm trước. Còn lại, dự án hay không dự án gì thì từ từ tính sau. Nếu không thấy nhắc nữa thì giả bộ im luôn cho nó qua, chừng nào bị nhắc thì tính tiếp. Cho nên, cứ phải kỷ luật. Ai phàn nàn mình khó tính, khó chịu, làm gì dữ vậy thì kệ họ. Chuyện của người quản trị là phải vậy, không thì dự án chẳng tới đâu. Thật ra, nói kỹ năng tổ chức và quản trị dự án nghe ghê vậy chứ có gì đâu. Chỉ cần bạn tư duy logic, trình tự vậy là OK thôi. Còn chuyện theo dõi và đôn đốc thì mình đặt lịch tự động tới ngày nó nhắc chứ cũng không cần phải nhớ. Vấn đề là bạn có muốn quản trị tốt hay không mà thôi. Vấn đề là bạn có nhận ra cách mình đang làm chưa hiệu quả và cần cải tiến hay không mà thôi. Bao giờ cũng vậy, xong bất kỳ một việc gì, dự án hay sự kiện gì củng nên hỏi lại mình, hỏi lại team xem mình cần làm gì tốt hơn cho lần sau để mà cải tiến. Nếu chưa quản trị tốt để có hiệu quả thì chưa quản trị tốt chỗ nào, vì sao và cần cải tiến thế nào. Bạn muốn học, muốn phát triển thì có chỗ để mà học thôi. Còn nếu bạn đã hài lòng với mọi thứ mình đang làm và cảm thấy không cần làm gì tốt hơn thì đó là lựa chọn của bạn, nhưng nếu vì vậy mà bản thân không phát triển thì cũng đừng hỏi tại sao như thế….

Tập trung, nỗ lực phát triển bản thân & phát triển kỹ năng Tập trung, nỗ lực phát triển bản thân & phát triển thái độ của mình Phát triển tất cả những thứ cần thiết khiến bạn trở nên có giá trị hơn trên thị trường. Các bạn biết không, nếu bạn biết tập trung thực hiện điều này, cuộc đời bạn sẽ bùng nổ với những thay đổi tích cực. Lên chức à? Không vấn đề gì. Trở nên có giá trị hơn với công ty? Không vấn đề gì. Tiền bạc à? Không vấn đề gì. Kinh tế à? Không vấn đề gì. Tương lai à? Không vấn đề gì. Chỉ cần bạn làm đúng việc cần làm. Đừng bao giờ cố thay đổi những thứ ở ngoài kia. Đừng cố thay đổi hạt giống. Đừng cố thay đổi đất trồng. Đừng cố thay đổi ánh nắng. Đừng cố thay đổi cơn mưa. Đừng cố thay đổi mùa vụ. Hãy để cho những điều kỳ diệu đang hiện hữu làm việc cho bạn. Còn bạn thì nên bắt đầu quay vào bên trong, làm việc trên chính bản thân mình. Làm việc trên triết lý sống của bạn Làm việc trên thái độ của bạn Làm việc trên tính cách của bạn Làm việc trên ngôn ngữ của bạn Làm việc trên kỹ năng giao tiếp của bạn Làm việc trên tất cả những khả năng của bạn Và nếu bạn bắt đầu tạo ra những thay đổi cá nhân đó, tôi chắc chắn mọi thứ khác sẽ thay đổi theo. Hãy tập trung, nỗ lực phát triển bản thân & phát triển kỹ năng.