Càng ngày, thế giới ngoài kia càng hỗn loạn, linh tinh, tào lao, và ồn ào như cái chợ. Người ta kéo từng đàn ra so găng nhau, chửi bới nhau, bán mua chính linh hồn và sự đen đúa của nhau. Càng ngày, thông tin rác, fake news - tin tức sai sự thật, dàn dựng, xỏ mũi dư luận, ác ý càng bị thải như thuốc độc tràn lan ngoài đời, trên mạng hàng ngày, hàng giờ, hàng giây. Càng ngày, sự rối loạn quá tải của thế giới bên ngoài càng quấy nhiễu tâm trí con người, khiến họ ngày càng hoảng hốt, mơ hồ, hoang mang, trầm cảm, và tê liệt sức khoẻ tinh thần. Càng ngày, việc chọn tin vào điều gì, tin vào ai, hay đơn giản chỉ là tin vào chính mình, càng trở nên khó khăn hơn, khi 8 tỷ dân trở thành 8 tỷ cái nhà đài, thi nhau thải rác rưởi từ góc tối trong tâm trí của họ ra thế giới. Càng ngày, tư duy của con người càng bị ảnh hưởng, tác động bởi những kẻ thao túng suy nghĩ bằng công nghệ số. Cho đến khi ta thật ra không còn làm chủ chính mình, làm chủ suy nghĩ hay hành động của mình. Những thứ ta ngỡ là của mình thật sự chỉ là sự trình diễn một cách cá nhân hoá của tư tưởng, suy nghĩ, mệnh lệnh, hay tác động của một ai đó khác. Trong thế giới hỗn loạn đó, để thành công và để lại dấu ấn của bản thân mình, một cách tự do và chủ động, ai cũng cần những kỹ năng sau: Kỹ năng kiểm chứng và sàng lọc thông tin Bởi vì ngoài kia và ở trển nó cực kỳ ảo, linh tinh và tào lao, đầy những thứ rác rưởi độc hại cho nên mỗi người phải tự trang bị và gắn cho mình một thiên hà bộ lọc, install khắp nơi, bật chế độ always on - luôn luôn hoạt động, được bảo trì bảo dưỡng liên tục và có độ nhạy cực đỉnh mới bảo vệ được bản thân khỏi những quyền lực mềm độc hại đang nghiễm nhiên thấm vào từng thớ thịt, mạch máu mà con người không hề hay biết. Nó giống như một loại độc dược mà bạn uống mỗi ngày như cà phê, trà và không hề hay biết mình đang uống thuốc độc, cho đến khi độc dược nó tích tụ đủ lượng và bùng phát. Lúc đó thì đỡ sao nổi nữa, vì độc dược nó đã thấm vào lục phủ ngũ tạng rồi. Cũng vì vậy, khi mình bật chế độ sàng lọc lên, là mình đang bảo vệ bản thân khỏi độc dược, thử độc các kiểu an toàn rồi mới cho nó lọt vào nhà. Trong công việc và cuộc sống đều vậy, khi tiếp cận bất kỳ thông tin nào cũng đều phải kiểm tra và sàng lọc. Thông tin đó đến từ đâu, nguồn thông tin gốc là gì, nguồn đó có chính thống và đáng tin cậy không hay chỉ là một tờ báo lá cải, một trang FB cá nhân hay một kênh tiktok thị phi nào đó. Ai cũng có thể nói lung tung, còm loạn xạ hay share fake news mà chính họ cũng không kiểm soát được. Thành ra, thay vì ở đó phàn nàn khấu nghiệp người ta thì mình tự lo bảo vệ nhà mình, bằng biện pháp của mình, theo cái cách kiểm chứng và sàng lọc thông tin của mình, để bảo vệ lấy chính mình trước đã. Kỹ năng này cực kỳ quan trọng, vì nó là tiền đề cho việc tiếp cận thông tin, dữ liệu sạch, chất lượng, có giá trị làm input cho tất cả những ý tưởng, suy nghĩ, giải pháp tiếp theo. Nó mà sai thì cả đám phía sau tè le, từa lưa, loạn cào cào hết cả lên. Cho nên, làm gì làm, trước hết phải học cách kiểm chứng và sàng lọc thông tin để đỡ mất công xây lâu đài trên cát. Kỹ năng đặt câu hỏi Thời thế thì thập diện mai phục như vậy, mà giáo dục thì kiểu ngồi im đó ngậm miệng lại mà nghe, cho nên thói quen tiếp nhận thụ động nó đã hình thành từ nhỏ. Nghe xong, tin vậy, cho nó đương nhiên là vậy, hoặc giả có thấy kỳ kỳ, không khớp, không suông lắm thì cũng chỉ nhíu mày cau trán tí rồi thôi. Người Việt không có thói quen đặt câu hỏi khi không hiểu, không thông, chưa rõ. Hoặc có hỏi, thì cũng chỉ hỏi toàn những câu cực kỳ ngây thơ vô số tội, câu hỏi cực đơ mà người bị hỏi nghe xong thấy mắc cỡ không biết trả lời sao, vì chuyện đó nó quá cơ bản google ra cũng được. Đặt câu hỏi là kỹ năng quan trọng nhằm làm rõ, đào sâu, nghiên cứu tìm hiểu đến tận cùng. Khi và chỉ khi ta hiểu đủ, hiểu hết, hiểu rõ, hiểu tận tường, hiểu từ nhiều góc độ khác nhau thì suy nghĩ của ta mới không bị phiến diện, cách nhìn vấn đề của ta mới tròn trịa, đa diện, tổng thể, khách quan. Chớ chủ quan phán như đúng rồi từ góc nhìn và hiểu biết giới hạn của mình thì ai làm chả được. Người xuất sắc và thành công là người biết lắng nghe, tổng hợp, chọn lọc ý tưởng và thông tin hay từ đám đông, với cái đầu mở và trái tim không phân biệt. Họ đặt câu hỏi, đặt câu hỏi, đặt câu hỏi cho đến khi họ thoả mãn mới thôi để tìm hiểu đến tận hang cùng ngõ hẹp của mọi vấn đề. Cũng vì thế mà họ trở nên xuất sắc. Kỹ năng tự suy nghĩ & xây dựng chính kiến Cả thế giới này đang vận hành theo kinh tế ảnh hưởng, nghĩa là ai ảnh hưởng người khác nhiều thì người đó có thể tận dụng sức ảnh hưởng này để làm ra tiền. Mà ở đâu có mùi tiền thì ở đó người ta bu vào. Cho nên, người người ra sức tạo sự ảnh hưởng, nhà nhà đổ xô đi học và làm người ảnh hưởng. Khi ảnh hưởng để kiếm tiền thì đương nhiên người ta xem bạn như công cụ để kiếm tiền, thoả mãn bạn bằng tất cả những khát khao đen tối và giấu kín nhất mà bình thường không dám show ra, vì sợ bị đánh giá. Và họ làm đủ trò, để bạn tin vào họ một cách mù quáng, thích thú theo dõi họ vì content nó khác xa hay ngược lại với những khuôn khổ bạn bị ép vào hay giáo dục. Họ làm tất cả để ảnh hưởng bạn, dẫn dắt bạn, và làm ra tiền từ sự follow của bạn. Khi ảnh hưởng vì cái lợi của bản thân, người ta đương nhiên phải thoả hiệp. Tốt hay không tốt, thật hay không thật, nên hay không nên đều có cái giá của nó, và khi giá càng cao thì sự thoả hiệp càng lớn. Nền kinh tế ảnh hưởng là như thế, người ta kiếm tiền từ tầm ảnh hưởng. Vậy thì, logic mà nói, người ta không muốn bạn có chính kiến, không muốn bạn tự suy nghĩ hay phản biện. Người ta cần bạn follow, nghĩa là lắng nghe, làm theo, ủng hộ quan điểm, ý kiến, sự kêu gọi của họ một cách trung thành nhất, mù quáng nhất, cuồng nhiệt nhất. Vậy thì, bạn có còn là mình không, có còn nói lên tiếng nói của mình không, có còn dám nêu ra quan điểm khác biệt, đa chiều, ngược lại của mình không? Hay bạn chọn bỏ qua, hoà tan vào đám đông, hành xử như đám đông cho nó mang danh chính nghĩa? Vậy thì, bạn tự nguyện đánh mất bản thân dưới sự kiểm soát tư tưởng bởi tầm ảnh hưởng của một ai đó? Cả thế giới đang tuyển follower, cả thế giới đang giành giật nhau follower để nuôi lớn tầm ảnh hưởng của mình, và cả thế giới không care bạn nghĩ gì, họ chỉ cần bạn nghĩ theo họ, giống họ, và trung thành với cách nghĩ đó. Khi bạn quyết định mình là follower, bạn sẽ mãi mãi chỉ là follower, không dám có chính kiến, không dám tự quyết định, lựa chọn những điều khác biệt, và cũng vì vậy mà không thể thành công. Người thành công là người dám nghĩ khác, làm khác, chọn con đường khác, dù nó có là lựa chọn rất không được đồng tình hay ủng hộ. Cho nên, muốn thành công thì phải tự mình suy nghĩ, tự mình phản biện, tự mình đưa ra quyết định và lựa chọn, tự mình chịu trách nhiệm về lựa chọn đó. Không có người thành công nào chỉ follow, họ lead và trở thành leader - lãnh đạo. Kỹ năng triển khai Đời này, ai cũng nghĩ ra được, ai cũng có ý tưởng, ai cũng mơ mộng hão huyền được hết, vì có quá nhiều công cụ để bạn tham khảo, tìm hiểu, học theo. Có điều, 8 tỷ người mơ mộng thì chỉ 1% thật sự bắt tay vào thực hiện. Từ ý tưởng đến thực hiện nó cách nhau khá là xa, đường khá là gập ghềnh, và đòi hỏi quyết tâm và nội lực. Nhưng con người ai cũng thích dễ, thích nhanh, thích không tốn gì hết mà có ngay, có liền, mà còn free nữa chớ. Cho nên, ai cũng ngồi rình chờ chộp được deal hời, ít ai chịu đầu tư thời gian và nguồn lực để triển khai một ý tưởng original - độc bản, của riêng mình, bằng nước mắt và máu tươi. Cho nên, đừng ngồi đó ôm khư khư lấy ý tưởng của mình và sợ người đời vớ được, chôm mất. Người ta chỉ khác nhau ở đoạn hiện thực hoá mà thôi, vì đó mới là đoạn khó nhất, chông gai nhất, đòi hỏi tất cả những phẩm chất xịn sò nhất như kiên cường, quyết liệt, linh hoạt, kiên nhẫn, vững vàng, hướng về kết quả sau cùng. Cho nên, thành công hay không cũng cách nhau chỉ một đoạn đó thôi, có ý tưởng rồi dừng lại hay có ý tưởng và triển khai nó tới cùng. Người ta có thể thất bại 1 lần, 2 lần rồi cứ đứng dậy cho đến khi thành công, hoặc người ta có thể bỏ cuộc ngay từ khi chưa bắt đầu và chẳng bao giờ hiểu được vì sao mình mãi loanh quanh giữa những con đường hẹp. Kỹ năng tập trung Đời loạn xạ, thì lòng người đương nhiên rất dễ tán loạn. Chỉ có những ai giữ được cho mình tập trung, bỏ qua và không bị cuốn vào sự loạn xạ đó mới là người xuất chúng. Vì tập trung vào ưu tiên quan trọng, bỏ qua mọi sự loanh quanh, họ mới có thể hoàn thành và tạo ra kết quả. Nếu cứ bị đánh lạc hướng, kéo theo vào những thứ linh tinh ở bên ngoài, chắc chẳng có việc gì xong, không có thứ gì làm cho tới nơi tới chốn. Do đó, kỹ năng tập trung có thể nói là một trong những kỹ năng vũ khí để thắng cuộc trong thế giới hỗn loạn. Bằng không, nếu đổ thừa, thì có hàng vạn lý do bên ngoài để đổ thừa, tại bạn bè, tại event, tại chương trình này sự kiện nọ, tại vụ này bùng lên vụ nọ nổ ra, vv. Sẽ luôn có lý do từ thế giới bên ngoài, và lý do nào nghe cũng có vẻ hợp lý, dễ thông cảm, và dễ cho qua hết. Mà đã dễ cho qua, thì không có chuyện gì thành, vì chuyện gì nó cũng bị thế giới bên ngoài ảnh hưởng. Trong thế giới lao xao này, vì vậy kỹ năng quan trọng nhất để thành công là tập trung, vì nếu thiếu tập trung, sẽ không có chuyện gì thành. Đơn giản là như thế.

Sáng sớm, ngồi ở lan can nhà và hoảng hốt nhận ra, mình nhìn thấy 2 mặt trời. Phía Đông, nơi đốm sáng chói chang hơn, có vẻ uy quyền và chính thức hơn, mặt trời lạnh lùng vươn lên, dù bầu trời vần vũ xám. Mùa Đông là thế. Mặt trời vẫn ở đó thôi. Bên phải, là đốm sáng tập trung hơn, nhỏ bé hơn, loé lên giữa mảng trời xám xịt một cách đầy thách thức. Tôi nhìn qua, rồi nhìn lại, không biết bao nhiêu lần, đầu óc mơ màng, mình nhìn thấy hai mặt trời ư? Vậy, thì phải chụp lại tấm hình này, vì nó quá là kỳ dị. Nghĩ vậy, rồi đứng lên. Nhìn lại, mặt trời bên phải biến mất. Kỳ vậy? Tại sao đúng lúc mình muốn ghi nhận lại thì nó lại biến mất? Điều gì đang xảy ra? Hiện tượng này liệu có ý nghĩa gì? Nghĩ vậy, nhưng tôi vẫn bước vào nhà lấy chiếc điện thoại ra. Không có hai mặt trời. Chỉ có một mặt trời, với chút thái độ sáng choang không nhượng bộ phía bình minh ló dạng. OK, trời đất cứ thử mình, mới đó mà đã không đã có. Tôi ngồi xuống chỗ cũ, không chụp thì không chụp, nên với tay lấy máy tính để viết blog. Viết blog mỗi buổi sáng vốn đã thành thói quen, viết lại những gì mình thấy hôm qua, nghĩ lại những gì còn vương vấn trong đầu, phản tư về cuộc đời, lòng người, và cả những dấu chấm hỏi…. Ly cà phê ấm áp, nhấp nhẹ thoáng mơ màng mùa lễ hội cuối năm. Rồi vô ưu nhìn qua phải. Hả? Nó kìa! Lại là sự hiện hữu đầy thách thức của pha mặt trời bên phải. Là sao? Lại là hai mặt trời? Tôi lại nhìn thấy hai mặt trời. Chuyện gì đang xảy ra? Một dị tượng của đất trời hay đầu óc tôi đang chơi game gì với tôi đây nhỉ? Có khi, chính vì mình muốn quá nên tâm sinh cảnh hay sao? Cơ mà, mình muốn hai mặt trời để làm gì nhỉ? Máu não chạy rần rần. Ngàn vạn câu hỏi tung toé. Tôi giơ điện thoại chụp lại mặt hình mặt trời hai bên. Mình cần thêm góc nữa, có khi phải đứng lên để hình không bị vướng lan can. Đứng lên, chỉ có một mặt trời. Ngồi xuống, rõ ràng có hai mặt trời. Hả? Là sao? Đứng lên, chỉ có một mặt trời. Ngồi xuống, rõ ràng có hai mặt trời.Ôi trời, thì ra tất cả chỉ là thứ đầu óc mụ mị chưa tỉnh ngủ của mình. Bên phải cuối cùng chỉ là hình ảnh phản chiếu qua lớp kính lan can của đốm mặt trời bên trái. Haha… Tôi bật cười vào sự mụ mị của chính mình. Chút nữa thì dị tượng này lớn chuyện. Tào lao ghê! Đôi khi trong đời, có những lần như thế, khi ta mơ màng, tưởng là mình đã thấy, ngỡ thứ gì đó không tồn tại là hiện thực, chắc chắn và tin sái cổ vào sự mục kích của chính mình. Cho đến khi…. Cho đến khi ta chợt nhận ra, thứ ta rõ ràng nhìn thấy, một mực tin vào, nó chỉ là giả cảnh, là sự phản chiếu tình cờ của sự thật, là trò đùa vô tình nào đó của qui luật tự nhiên. Nhưng vì ta chính mắt nhìn thấy, tận tai nghe được, nên chân lý không thể lẫn vào đâu. Ta không thể sai, ai khác cũng có thể sai nhưng hoàn toàn, chắc chắn không phải là ta, và ta còn có thể tin ai khác hơn là chính bản thân mình? Có những lúc trong đời như thế, ta ôm khư khư lấy niềm tin mù quáng vào một thứ gì đó không tồn tại, rồi thêu dệt và tạo ra vô vàn câu chuyện mới, khởi vô vàn duyên nghiệp mới, cuống cuồng vì những âm mưu, kế hoạch, trận đồ mới để bảo vệ, chống lại, tiêu diệt, so găng với con khỉ trong tâm trí của mình. Monkey mind - tâm trí con người cứ như là con khỉ trong rừng hoang. Nó nhảy nhót loạn xạ, không kịp bình tĩnh để hiểu chuyện gì đang xảy ra, không đủ tĩnh để biết mình đang tăng động. Tĩnh, không có gì xảy ra. Động, cả thế giới là một cơn sóng ngầm đang chực chờ, với trái tim đen đúa và một âm mưu xấu xa muốn xoá sạch sự hiện hữu. Não người công năng giỏi nhất là thêu dệt, theo chiều hướng tiêu cực nhất có thể, vì nhiệm vụ của nó là bắt tín hiệu xấu, tín hiệu rủi ro, không an toàn, để la làng lên, để ép con người phải trốn ở trong hang, bảo vệ chính mình và bầy đàn. Vì công năng này mà khả năng phóng đại của nó cũng khiếp lắm. Chuyện không có gì nó sẽ làm thành chuyện như đúng rồi, không chối vào đâu được. Chuyện nhỏ như con kiến nó hô biến thành chuyện long trời lở đất sạt giang san. Cộng thêm với cái cơn emo, cảm xúc vô lý vô minh, mù quáng và những ngòi nổ bom tấn nữa thì không thể không đẩy lên cao trào, vỡ oà thành drama, rồi cuốn phăng phăng mọi sự tỉnh thức để tâm hồn xác xơ, tan tác. Đó, kiểu viết kịch bản của não người là như thế. Tự biên tự diễn hết, tự xông ra đóng vai chính rồi tự khổ tự đau vì những sự bất công, vì trò đời gian manh, vì chính nghĩa thuộc về ta và sự xấu xa của họ. Trong bộ phim tình cảm tâm lý xã hội cực đoan của mình, ta tự xây vai của mình là protagonist - người hùng thuộc về chính nghĩa, là người phải trải qua bao nhiêu kiến nạn vả sự bất công vô lý đến tận cùng. Khán giả rồi sẽ phải đồng cảm với ta, yêu thương ta, bức xúc vì kiếp nạn mà ta phải trải qua, khóc vì ta, hy vọng ở ta, hụt hẫng khi ta thất bại, hả hê khi ta thành công, và tìm thấy công lý cho chính mình khi ta giết chết kẻ thù đã khiến đời ta vùi dập. Ở chiều ngược lại, để biện minh cho cái sự chính trực, chính nghĩa, đạo đức sáng ngời của ta, thì ai cũng phải xây nhân vật antagonist - nhân vật phản diện, kẻ xấu xa, độc ác, vô nhân tính, phản bội, không ra gì, blah blah blah, ở cực đoan của chiều ngược lại. Ta hiền bao nhiêu thì nó dữ bấy nhiêu. Ta đàng hoàng cỡ nào thì nó mất dạy gấp nhiều lần như thế. Để ta đúng, nó phải sai. Để chính nghĩa thuộc về ta thì nó đương nhiên phải super đểu giả, gian tà. Để người đời đứng về phía mình thì phải làm cho người ta ghê tởm, khinh miệt, thù ghét đến nỗi phải khởi tâm giết chết nó, một cách tàn bạo nhất cho hả hê cái sự bất công mà họ phải chịu đựng thay cho nhân vật chính. Đó, cuối cùng cũng chỉ là giết chết nhau thôi. Họ giết thì họ là chúa ác mà ta giết thì ta trở thành anh hùng cứu rỗi. Chỉ vì tranh giành cái vai protagonist, vai chính, vai anh hùng mà người đời dở trò biên kịch bằng kỹ năng kể chuyện đỉnh cao. Họ đâu cần học trường lớp gì. Thứ động cơ “tao chính nghĩa” nó có sức mạnh biến không thành có, có khả năng sáng tạo vô biên để vẽ vời và dẫn dắt câu chuyện đi quá xa, đến tận cùng vô lý, đến tận đáy giới hạn chịu đựng của con người, rồi châm ngòi. Voilà! Boom! Ta đã há mồm đớp oxy cả hành trình chỉ để tận hưởng và chứng kiến cú boom thần thánh. Boom! Và họ tan tành, còn lòng ta thì xác xơ. Ôi, cái cảm giác diệt vong đó, cho ta cơ hội được làm lại từ đầu, từ tro tàn và sự cạn kiệt đó sao đầy ma lực thế…. Đừng nghĩ, ôi chuyện đó chỉ xảy ra với người khác chớ làm gì đụng tới mình, người đạo đức sáng ngời không lẫn vào đâu được. Ai cũng nghĩ thế, và rồi ai cũng bơi vào thêu dệt, chỉ vì ai cũng là con người và có monkey mind. Khác chăng, là có người sẽ nhận ra học cách vô hiệu hoá con khỉ tâm trí kia, đưa tâm trí trở về với thinh không, với lặng im và tĩnh tại. Con người chỉ nhìn thấy sự thật như nó là trong tĩnh lặng, nhận ra qui luật giản đơn của vũ trụ trong lặng im, và nhìn xuyên qua mọi suy tào lao, giả dối của chính mình và của đời trong sự trống không. Làm đạo diễn thì ai cũng giỏi hết. Còn không là ai và không làm gì có lẽ lại là điều khó nhất. Cho nên, người đời ai cũng chọn chuyện dễ mà làm, và thói đời cũng vì thế mà không ngừng hiện hữu quanh ta. Chuyện là, ta chọn gì mà thôi. Ta thích phim hành động, tâm lý xã hội gay cấn, phim kinh dị máu me hay phim ma quỷ ám ảnh người đời thì ta cứ action thôi, đâu ai cản. Còn nếu ta chỉ muốn lặng im, thở sâu, và bình yên trong hiện hữu trong veo thì, đừng làm phim, đừng đóng phim, và với tay lấy cái remote mà tắt phim đi. Đơn giản chỉ là như thế!

Có thể vì tôi đì tìm, cũng có thể vì tôi mong muốn và may mắn được vũ trụ dạy cho, nên đã từ rất lâu rồi, tôi luôn tự do trong tư tưởng, không trụ vào bất kỳ hình thái nào, không trụ vào bất kỳ khái niệm gì, cảm xúc nào, càng không trụ vào hành trình đã qua hay sắp đến. Lựa chọn này không dễ, vì con người vốn ích kỷ, vốn quen sở hữu, vốn hỷ nộ ái ố và chia phe lập đảng từ phán xét cá nhân, người này đúng, người kia sai, kẻ nọ không ưa, người kia không thích…. Vì trụ vào khái niệm, đúng sai, giỏi dở, mạnh yếu, thắng thua, vv, nên người ta từ đó phán xét nhau, khẩu nghiệp nhau, thù ghét nhau, thậm chí đâm chém nhau, mưu hại nhau…. Tất cả, đều dựa vào tâm phân biệt, muốn ai cũng phải giống mình, theo mình, trọng thị mình, tung hô và khuất phục mình. Cái tôi vĩ đại của con người cần được thoả mãn và nuôi dưỡng mỗi ngày bằng sự tâng bốc, nịnh nọt, phục tùng, bằng sự đắc thắng khi họ thua ta thắng. Và đó, cũng là nguồn gốc của mọi đau khổ, khi cứ phải đối đầu, chiến tranh, vắt cạn não và đốt cháy trái tim không còn chỗ cho những điều tốt đẹp. Là ta thôi, vì trụ mà vô minh, vì trụ mà duyên khởi trùng trùng, vì trụ mà mất đi sự trong trẻo, bao dung vốn hiện hữu trong tâm thức của của muôn nghìn ức kiếp. Giành giật để làm gì? Tranh đua thua thắng để làm gì? Cào cấu chút mày mặt để làm gì? Hại đứa này bẫy đứa kia để làm gì? Qui luật của đất trời vốn rất giản đơn, cái gì của mình sẽ thuộc về mình, cái gì không phải của mình dù có làm gì nó cũng là của người ta, dù có mang hết bóng đêm hay sự xấu xí ra để mà giành giật. Không có ai thắng cả, vì tất cả đều thua. Không có ai thua cả, vì tất cả đều nghĩ mình chính là công lý. Vũ trụ, vốn chẳng có tâm phân biệt, không thắng không thua, không đúng không sai, không không không có. Chỉ có con người, vì trụ vào những khái niệm này mà đẩy nhau vào biển lửa, xô nhau xuống vực sâu, đùa nhau qua khổ ải. Địa ngục, vốn ở trần gian, và loài người, vốn vẫn tự kiến tạo cho mình và cho nhau địa ngục. What for? Bạn nghĩ đi, sao phải vậy? Tại sao cứ phải lao tâm khổ tứ để tạo ra đau đớn cho nhau? Tại sao cứ phải bên mày phe tao? Tại sao cứ phải mày sai tao đúng? Sao cứ phải giết chết họ vì chính nghĩa? Có chính nghĩa nào mà lại vấy máu tanh hôi? Hay đã sinh ra là con người thì đương nhiên không có khả năng và phúc phần được vui vẻ, hạnh phúc, bình an? Hay cứ phải tự tạo drama, tự làm nhau đau, tự tuyệt vọng và cạn kiệt rồi thì mới chịu chuyển màn thay cảnh? Chuyện trần gian trước sau, xưa nay vẫn thế, vẫn khổ vào chữ trụ. Vì trụ, nên loài người không thể tự do. Đâu đó, trong tâm thức của mỗi cá nhân, sẽ luôn có bất công, luôn có chính tà, có kẻ sai người đúng. Và năng lượng toả ra trên thế giới, luôn là năng lượng xung khắc, năng lượng hung hãn, đen đúa, huỷ diệt. Vì vậy, sẽ luôn có chiến tranh, có bất hoà, có xung đột, có diệt vong. Vấn đề, có khi không là gì, nhưng lòng người, sự trúc trắc, nỗi tỵ hiềm, sự hoài nghi sẽ nuôi nó thành con quái vật khổng lồ, đe doạ sự an toàn, đe doạ đến tính mạng, và nhất là cái ego mang danh chính nghĩa. Vậy thôi, và người ta mãi mãi chỉ nhìn thấy, trụ vào, và chắc chắn về sự sai quấy của người, sự đúng đắn của ta, và sứ mệnh trời giao phải xông ra dẹp loạn. Tất cả, đều chỉ là những câu chuyện, những ý tưởng được chính ta nung nấu, thêu dệt, thêm bớt, gia cố bằng thiết kế sân khấu và kịch bản, rắc thêm chút cao trào cho nó tăng tính thu hút mà thôi. Ta cần khán giả. Ta cần công chúng và những chuyến vỗ tay. Ta cần like, cần được thả tim, cần sự công nhận rằng mình hero, họ evil, ta là nhân vật chính và họ mới là những kẻ vào vai phản diện. Câu chuyện, một khi đã bắt đầu sẽ không bao giờ có hồi kết thúc, vì lỡ phóng lao ắt phải theo lao. Hero, thì phải diễn tới cùng, cho dù có ngã xuống, có thiêu cháy, có chết đi, thì cũng phải lấy cho bằng được nước mắt và sự thán phục của đám đông khán giả. Vì trụ, nên tưởng, tự buộc mình vào những sân khấu và vai diễn, có khi một thời, có khi cả đời, nên chưa bao giờ có tự do. Một khi vô trụ và mong muốn tự do, đương nhiên cũng phải trả giá. Cái giá, là sự hoài nghi của cả hai bên chiến tuyến, khi ta không thuộc về đâu. Cái giá, là sự lôi kéo của đôi bên, vì ai cũng là phe chính nghĩa. Cái giá, là thế trận đã bày, có phe có cánh, và không ai chấp nhận bên trung lập thứ 3. Trung lập, nghĩa là bạn do dự ư? Không đưa ra quyết định được ư? Nửa này nửa kia ư? Điệp viên hai mang lúc phe này khi phe nọ? Trung lập, nghĩa là không thuộc về phe ta, nên chắc chắn thuộc về phe họ, là kẻ thù. Một khi chiến trận đã nổ ra, người ta chỉ chăm chăm chuyện bạn thuộc phe nào để còn biết mà xử cho nó dễ. Ở đó, không ai còn đủ minh mẫn để nhận ra, chiến tranh bản chất của nó đã sai. Bạn nghĩ mình đúng. Họ nghĩ họ đúng. Ai cũng chiến đấu vì chính nghĩa thì chính nghĩa là gì và linh hồn của nó ở đâu? Hay chính nghĩa đơn giản chỉ thuộc về bên thắng cuộc? Trong mớ loay hoay, hỗn loạn đó, ai cũng khởi tâm tàn độc, ai cũng nghĩ cách trả thù, ai cũng biến mình thành terminator và không ngại phô diễn khả năng huỷ diệt. Vậy, là đúng sao? Khi mode huỷ diệt đã bật lên, con người rồi có còn nhân tính hay không, hay kẻ huỷ diệt cứ tàn phá, tàn sát, thà giết nhầm còn hơn bỏ lỡ? Và những người không liên quan, không thuộc về phe nào, chỉ mong muốn an yên, hoà bình, rồi cũng bị vạ lây, cũng ăn đạn một cách vô lý, chẳng hiểu đầu cua tai nheo khi nằm xuống. Vậy, là chính nghĩa ư? Dù thế, tôi vẫn chọn tự do, chọn vô trụ để linh hồn học cách bao dung, hướng về tính không và trả mình về vô tận. Tự do, là thứ ai cũng muốn nhưng không hiểu, ai cũng nghĩ là mình có nhưng thật ra chỉ là ảo giác, ai cũng vin vào để tranh đấu một cách tự lừa mình, gạt người, hay ngây ngô hiến dâng chút hồn nhiên, ngỡ rằng mình chết vì một lẽ sống rất nhân văn nào đó. Tự do, không thuộc về bên thắng cuộc. Tự do là cảnh giới, là tính ngộ, là nhận ra và không trụ vào khái niệm tự do. Vì nó không có nên khó mà phô diễn. Vì nó vô hình, vô danh vô tính nên khó mang ra giải thích cho những ai đang muốn nhìn thấy, sờ vào, sở hữu, chứng minh. Vì nó đơn giản chỉ là, trong trạng thái being - hiện hữu nên tâm động không nhìn thấy. Tôi, tự do, nên không ai có thể lôi kéo tôi về phe họ, cũng không ai có thể qui chụp cho tôi thuộc về phía bên kia. Tôi, tự do, nên không chọn loay hoay giữa hỗn độn lòng trần, không mong cầu gì, không được mất gì, không ủng hộ cũng không gây hại. Tôi, tự do, nên không tham gia vào những cuộc chiến tranh vô nghĩa, để làm gì, và để tạo ra giá trị tích cực gì, nhân văn nào cho nhân loại ngoài kia? Tôi, tự do, khi ngộ ra rằng tôi chẳng là ai, và vũ trụ vốn vô chung vô thỉ….

Tính của mình trước giờ, cầm lên bỏ xuống rất nhanh. Có bạn hỏi, sao chị quyết định nhanh thế, sao chị không chờ thêm chút nữa? Chờ thêm chút nữa? Chờ để làm gì nếu mình thấy nó thật ra không còn hy vọng hay tiềm năng? Ở đó để làm gì trong sự loay hoay của một mớ bòng bong không lối thoát? Nếu chờ, chỉ để mơ hồ hơn, hoàng mang thêm, và đâm đầu vào tường vì không tìm thấy lối ra, thì chờ để làm gì? Thật ra, không có việc gì trên đời này là không giải quyết được. Bằng một cách hay ho nào đó, vũ trụ sẽ luôn có lời giải, khi con người không còn lời giải. Tuy nhiên, khi mọi thứ đã thả vào luồng thuận theo tự nhiên, thì sự kết thúc hay khởi đầu xảy ra lúc nào không ai biết. Chi bằng, mình hãy tin rằng vũ trụ sẽ cho con người một dấu chỉ thần thánh nào đó, vào một lúc nào đó. Còn con người, thì nên điều chuyển năng lượng của mình về phía những gì tích cực hơn, khả thi hơn, nằm trong vùng có thể ảnh hưởng, có thể tác động của mình hơn. Không thì, nếu vẫn mắc kẹt trong mới bòng bong không lối thoát kia, người ta chỉ phí phạm thời gian, phí phạm nguồn lực, phí phạm năng lượng tích cực vốn là tài nguyên cực kỳ quan trọng của mỗi cá nhân trong cuộc đời này. Quay trở lại với vùng có thể tạo tác động, bạn còn nhớ khái niệm Circle of Influence - Vòng tròn ảnh hưởng không? Xem lại ngay đây nhé Trong cùng là Circle of Control - là vòng tròn của tất cả những thứ mà chúng ta có thể kiểm soát. Mà con người thì kiểm soát được gì? Nhớ cho kỹ nhé, chỉ có thể là bản thân mình mà thôi. Chỉ có ta kiểm soát được bản thân mình. Chỉ có cái thân của bạn là thuộc về và nằm trong sự kiểm soát của bạn. Đó là nói trong ngữ cảnh hoàn hảo thôi, chớ khối người đến cái thân cái tâm của mình còn không kiểm soát được nữa là. Cuối cùng, trong vũ trụ to lớn và chồng chéo này, thứ duy nhất bạn có thể và nên học cách kiểm soát và quản trị là bản thân. Một là vì đó là thứ duy nhất bạn có thể, đừng ảo tưởng. Thế giới bên ngoài có qui luật vận hành của nó. Con người ngoài kia có cách hỷ nộ ái ố của họ. Đừng ảo tưởng là mình có thể manipulate - thao túng hay ảnh hưởng ai. Nếu có, thì cũng chỉ trong một đoạn mà thôi, rồi mọi thứ sẽ lại rơi tự do vào quỹ đạo riêng của nó. Hai là, khi học được cách quản trị bản thân mình, bạn thật ra đang học cách harness the power of one - giải phóng tiềm năng của bản thân. Khi ta trở nên bản lĩnh, trở thành người có nội lực, có nền tảng kiến thức và kỹ năng, khi ta hiểu mục đích sống và giá trị mình nằm ở đâu, khi ta biết bản thân có thể làm được gì, đó chính là khi ta có thể khai phá sức mạnh của chính mình và trở thành kho thuốc nổ khổng lồ được dự trữ để bùng nổ khi cần. Vậy là, khả năng kiểm soát chỉ có thể ở trong tầm cá nhân. Mọi thứ còn lại nằm ngoài khả năng kiểm soát của bạn. Tuy nhiên, còn một vùng kế tiếp mà bạn có thể ảnh hưởng, và khi nói chữ ảnh hưởng nghĩa là bạn có thể tạo ra một tác động nào đó, có khi nhỏ, có khi to, có khi insignificant - không đáng kể dù là có chút ảnh hưởng. Vòng tròn ảnh hưởng là những thứ hay người bạn có thể tác động đến, chủ yếu là người thân, người nhà, bạn bè hay những ai cùng hội củng thuyền. Họ có chủ đích của họ, có quan điểm và ý kiến riêng của họ, nhưng họ cũng có thể đi tìm sự tham khảo từ ý kiến của người mà họ tin tưởng, và người đó có thể là bạn. Không phải là người thân và người nhà là có thể ảnh hưởng được, chưa chắc. Ảnh hưởng chỉ có thể sinh ra trong môi trường hoặc là sử dụng quyền lực, hoặc là sử dụng niềm tin và tình yêu thương. Khi là sếp, bạn có thể ảnh hưởng cách nhân viên bạn làm việc và tạo ra kết quả, dù bạn hoàn toàn không kiểm soát được, chỉ có thể là ảnh hưởng. Bạn có thể ảnh hưởng gia đình mình việc chọn trường cho con, mua cái nhà, chiếc xe, nhưng không thể hoàn toàn bắt buộc và kiểm soát người nhà phải làm theo 100% yêu cầu của mình. Tại vòng tròn này, ai càng biết cách tạo ra niềm tin, tạo ra sự tôn trọng thì người đó tạo ra tầm ảnh hưởng càng lớn. Nhưng cuối cùng, đó cũng chỉ là tầm ảnh hưởng chứ không bao giờ là kiểm soát. Mọi thứ vẫn có thể out of control - vượt ra khỏi tầm kiểm soát nếu khả năng tạo ảnh hưởng của bạn có vấn đề. Cuối cùng, nằm ngoài tất cả những vòng tròn này, là tất tần tật những thứ bạn không hề, không mảy may có chút ảnh hưởng nào, ví dụ như chuyện chính trị, chuyện sóng gió thương trường, chuyện dịch bệnh, chiến tranh, thời tiết mùa màng, hay chuyện người đời xuống chó lên voi, vv. Accept it - Hãy học cách chấp nhận rằng con người chúng ta cũng chỉ là một hạt cát nhỏ nhồi trong vũ trụ này, chịu tác động của nhiều qui luật tự nhiên khác nhau, và có rất nhiều thứ nằm ngoài khả năng con người có thể hô mưa gọi gió. Đừng ảo tưởng! Đừng nghĩ rằng mình có sức mạnh và khả năng để hô hoán vũ trụ này. Cơn đại dịch vừa qua đã là một lời cảnh tỉnh từ vũ trụ, về sự ảo tưởng hơi quá đà của con người, và về sự thật vĩnh hằng của lưới trời ai dệt. Cho nên, điều con người cần làm, là học và hiểu rất rõ những gì mình có thể kiểm soát, ảnh hưởng, để tập trung năng lượng của mình vào đó. Còn những thứ bản thân không thể ảnh hưởng, thì bớt tỏ ra, bớt làm trò và tán dóc, chỉ phí thời gian thôi. Khi hiểu rõ về 3 vòng tròn ảnh hưởng, điều con người cần làm lúc này là tập trung vào vòng số 1 và số 2. Khi ta focus đúng và đủ vào những điều ta có thể kiểm soát và ảnh hưởng, vòng tròn ảnh hưởng của ta sẽ ngày càng mở ra, mở ra. Hay nói đúng hơn, là khả năng kiểm soát bản thân và khả năng ảnh hưởng của ta đến môi trường và cộng đồng xung quanh ngày càng lớn hơn, rộng hơn, và vì thế mà cuộc sống của chính chúng ta cũng sẽ ngày càng tạo ra nhiều giá trị. Ngược lại, nếu ta chỉ tập trung vào vòng tròn của những điều không thể ảnh hưởng được, buôn chuyện về nó, loay hoay một cách bất lực trong đó, overthink - suy nghĩ quá độ về nó dù bản thân chẳng ảnh hưởng được gì, vòng tròn ảnh hưởng của ta cũng vì sự bất lực đó mà ngày càng nhỏ lại, cho đến khi ta vật vờ trôi nổi trong đời mà chẳng tạo ra tí ảnh hưởng hay giá trị nào. Thứ cần ảnh hưởng thì không ảnh hưởng được vì có làm gì đâu mà tạo ra ảnh hưởng. Thứ không thể ảnh hưởng thì lại ngập ngụa trong đó không có lối ra. Cuộc đời như vậy thì quá thất bại, quá phí phạm, quá vô nghĩa. Giải thích dài dòng như vậy, chỉ để chia sẻ tại sao tôi lại cầm lên nhanh, bỏ xuống nhanh. Khi hiểu được thứ gì bản thân có thể kiểm soát hay ảnh hưởng thì còn consider - cân nhắc có nên tham gia vào hay không, Một khi thấy sự việc đã nằm ngoài vùng phủ sóng, ngoài vòng tròn ảnh hưởng, ngoài khả năng tác động của mình thì việc gì phải phí sức. Thời gian và năng lượng đó để dành làm những việc hay ho hơn, có giá trị hơn, có kết quả hơn. Cho nên, nếu bạn còn do dự vào những ngày cuối năm về những việc nên làm, những nơi nên ở lại, những hành trình mới nên dấn thân thì nên dành thời gian cho bản thân để phân tích và quyết định. Do dự là phí thời gian, là mặc cho bản thân trôi nổi giữa tứ bề bất định. Đâu cần phí thời gian và năng lượng như thế. Việc gì mình có thể ảnh hưởng và tạo tác động thì tham gia, không thì thôi. Đời vốn đơn giản lắm mà. Sao phải loay hoay và do dự?

Cuối năm nào cũng vậy, team mẹ con chúng tôi cũng đi xa, dành thời gian cho nhau để review - nhìn lại năm cũ, nhìn lại những gì cả hai đã trải qua, tổng kết lại xem mình đã làm được gì, chưa làm được gì, và mong muốn sẽ làm được gì cho năm sắp đến. Làm gì đôi khi không quan trọng, nhưng việc nhìn lại, phản tư về hành trình vừa qua và chuẩn bị cho hành trình sắp đến mới thật sự là quan trọng. Làm để làm gì, làm để đạt được mục đích gì, là, để thoả mãn giấc mơ gì, mong ước gì cho bản thân mới là câu hỏi. Câu hỏi luôn bắt đầu từ why - tại sao - để làm gì? Hơn nữa, khi nhìn lại, người ta mới có thể hiểu được tại sao mình lại làm được, tại sao lại không được, tại sao lại lạc đường, chệch đường, tại sao lại vấp ngã, và bài học cần gia cố là gì khi dũng cảm đứng lên. Do đó, thời gian dành cho bản thân, với mentor, để review lại một năm, một hành trình lấy cột mốc của một năm là điều mà ai cũng nên làm, vì nó cực kỳ quan trọng đối với sự chuẩn bị cho một hành trình mới. Năm vừa qua của con thế nào? Một năm thật nhiều cảm xúc đó Ma. Con nghĩ mình đã làm được nhiều thứ mới, đã startup bước đầu thành công, đã trải qua rất nhiều những up and down - những cú sốc về công việc lẫn quan hệ, cách người ta đối xử với nhau trong kinh doanh ngoài xã hội. Rồi đó có phải là thứ con muốn hay không? Con thấy mình lớn lên, có thêm nhiều trải nghiệm, nhưng con thật sự không biết đó có phải là thứ mình muốn hay chưa, vì con vẫn chưa tìm ra mục đích của con là gì. Con bắt đầu chia sẻ về việc đi tìm mục đích sống từ hồi 17 tuổi, 2 năm rồi vẫn chưa tìm thấy à? Nhưng có cảm thấy nó gần chưa? Có Ma. Con cảm thấy nó đang rất gần, từ từ hiện ra, giống như chỉ một hơi thở nữa thôi là chạm vào, nhưng thật ra vẫn chưa chạm vào. Có điều, nó đã rất gần, và khi con thật sự hiểu ra mục đích sống của mình là gì, con biết mình sẽ bùng nổ, sẽ release - giải phóng được năng lượng và tiềm năng của mình. Con biết bản thân mình có khả năng, và khi release, có thể làm được những thứ hay ho, ghê gớm hơn. Có điều, nếu không hiểu mục đích sống của mình là gì, năng lượng đó sẽ vô dụng và không bao giờ bùng nổ được. Với một bạn teen 19 tuổi, câu chuyện về mục đích sống thật ra không kém phần trăn trở và khủng hoảng hơn bất kỳ ai đang 30, 40, hay thậm chí là nhiều tuổi hơn như thế. Cuối cùng, khi chưa tìm được được mục đích sống, chưa nhận ra được sứ mệnh của bản thân trong kiếp đời này, tất cả những thứ chúng ta đang làm, đã làm, sẽ làm cũng chỉ là chuyện múa may mang tính kỹ thuật mà thôi. Người ta sinh ra, rơi vào hoặc lựa chọn một vòng lặp nào đó, rồi loay hoay trong đó, là cơm áo gạo tiền, là sự an toàn và đủ đầy của người thân, là khái niệm tình yêu mang tính dựa dẫm và sở hữu, là chạm vào đỉnh cao này thành tích nọ theo mong đợi của người đời và xã hội. Mỗi người đều có thể đang loay hoay trong một hoặc nhiều vòng lặp của cuộc sống, phần lớn do chính mình lựa chọn thuộc về. Điểm cân bằng - equilibrium - là điểm bình an khi đã hiểu mình đang ở đâu, tại sao lại đang ở đó, và bình an với lựa chọn ở đó, theo cách đã đến rồi thì bình an ở lại, làm cho xong nhiệm vụ được giao rồi lại ra đi, một cách thong dong và bình thản giữa mọi cuộc sóng gió ba đào do chính con người tạo ra, giữa những hoàn cảnh tréo ngoe và chồng chéo do chính con người dệt ra hay tưởng tượng thành. Đừng trở thành thợ săn hay con mồi, một con nhện đã dạy con như thế, bạn teen nói. Nếu không phải là thợ săn hay con mồi thì mình trở thành gì, tôi hỏi. Be the web - là chiếc mạng nhện thôi, là sự hiểu biết đã kết nối bao nhiêu kiếp người, sống trong đó và hiểu rằng mình đang được giao cho một kiếp này, tại đây, với sứ mệnh như vậy, và bình an với nhiệm vụ được giao. Vậy gọi là being - sống trong hiện tại đó con. Khi hiểu được như vậy, và hiểu mình đang ở đây, trong kiếp này, giữa muôn nghìn ức kiếp, người ta không còn đi tìm hay hay loay hoay trong câu hỏi ta là ai đây là đâu. Mà con đã biết trạng thái being của mình chưa? Ủa Ma sao vậy, con đã nói là con vẫn đang đi tìm câu trả lời mà, dù cảm thấy nó đã rất gần. OK, thì theo dòng câu chuyện nên hỏi vậy thôi, xem trước sau trạng thái của con có giống nhau không. Nếu giống, nghĩa là con đúng là đang ở đó. Bao giờ, câu chuyện phản tư hàng năm của chúng tôi về cuộc sống cũng sâu sắc và hướng về mục đích sống, giá trị sống. Từ hồi bạn 13 tuổi, Quality time - thời gian chất lượng của chúng tôi dành cho nhau đã luôn là như thế. Câu chuyện thời đầu mỏng manh hơn, nhạt nhoà hơn, thoáng qua hơn. Càng ngày, theo sự lớn lên và trải đời của bạn, cùng với những lần travel, làm việc và trải nhiệm cùng nhau, câu chuyện của chúng tôi ngày càng mặn hơn, xa hơn, sâu sắc hơn. Nếu nói, hạnh phúc lớn nhất của tôi là gì, có lẽ sẽ là những giây phút này đây, khi chợt nhận ra, con gái mình đã đi và đến rất gần tới cảnh giới being - hiện hữu trong hiện tại, vì biết rằng khi ở đó, bạn rồi sẽ bình an và hạnh phúc, dù đang ở đâu, với ai, làm gì. Cuối cùng, mục đích chúng ta đến với thế gian này là gì? Cuối cùng, cuộc sống tạm bợ của trần gian này có ý nghĩa gì với mọi sự tranh đấu, khủng hoảng, gập ghềnh của mỗi chúng ta trong cuộc sống? Cuối cùng, chúng ta có thật sự hạnh phúc hay vẫn đang giả bộ hạnh phúc? Cuối cùng, chúng ta đang hiện hữu và bước đi giữa cuộc đời này hay chỉ trôi theo đám lục bình nào đó, bám lấy, trụ vào giấc mơ mỏng manh của một ai đó, hay chỉ tồn tại trong một bức tranh mà ai đó đã vẽ ra? Cuối cùng, mục đích sống của ta là gì, hay ta chỉ ghé quan quán trọ trần gian này để rồi lại loanh quanh trong cõi người ta? Sống, cuối cùng là để làm gì, hay chỉ chỉ để đến rồi đi, vô nghĩa? Có thể có những người không biết, không bao giờ nghĩ về nó, hoặc đơn giản là chưa bao giờ dành đủ thời gian cho bản thân. Có thể có những người sợ nghĩ về nó, tránh né nó, gác lại vì không đủ dũng cảm để chạm vào nó. Có thể có những người không lựa chọn đi đến tận cùng với những cuộc đối thoại hay phản biện với bản thân vì nó. Có thể có những người lựa chọn đặt để sự mơ hồ vào hiện thực, rồi đổ thừa cho hoàn cảnh, cho sự hy sinh, cho người khác, và cả cho tình yêu…. Dù là gì, khi chưa tìm thấy mục đích sống của chính mình, thì mọi thứ đang vận hành quanh ta chỉ là kỹ thuật tồn tại, và ta, đang là technician - những kỹ thuật viên đang làm làm, tối ưu hoá, phấn đấu đạt thành tích kỹ thuật cao nhất mà chẳng hiểu tại sao. Ta trở thành kỹ thuật viên của chính cuộc đời mình, tháo ra, lắp vào, hiệu chỉnh, bảo trì, thay phụ tùng này sửa hỏng hóc kia, một cách rất khoa học, rất kỹ thuật, nhưng vô minh vì đến cuối đời vẫn chưa hiểu tại sao phải nhọc nhằn cả đời chỉ để làm điều đó. What for? Để làm gì? Để làm gì cơ chứ? Nhưng lần nữa, đây lại là lựa chọn, và mỗi chúng ta đều có quyền được lựa chọn để đi tìm, để tìm thấy hay để không bao giờ tìm thấy. Tất cả đều được trao quyền, nhưng mấy ai dám sử dụng chiếc quyền lực mạnh mẽ kia. Lựa chọn đôi khi cũng là chuyện khó. Mỗi khi năm tàn tháng tận, chúng ta lại suy nghĩ về lựa chọn, để bâng khuâng, rồi lại loanh quanh với chính những quyết định của mình. There’s always tomorrow - luôn sẽ có ngày mai, tháng sau, năm sau, chúng ta nghĩ. Nhưng cũng có thể tomorrow never comes - ngày mai sẽ chẳng bao giờ đến, sẽ chẳng bao giờ hiện diện, hay không còn cơ hội để đi tìm. Đời người, có mấy lần được là mình, và có mấy khi được làm tất cả vì mục đích sống của mình, được lựa chọn chứ không phải là bị lựa chọn?

Một trong những thành tựu lớn nhất đời của bất kỳ ai là được làm chính mình trong một thế giới luôn cố gắng biến ta thành người khác. Phải vậy không? Tất cả chúng ta sinh ra đều đã là độc bản, đều đã là khác biệt, vì chúng ta bắt đầu từ những bộ gen khác nhau, được tác hợp bởi hai cá nhân rất khác nhau. Trong 9 tháng hình thành trong bụng mẹ, chúng ta ở trong những môi trường hoàn toàn khác nhau, được chăm sóc và quan tâm khác nhau bởi những cộng đồng rất khác nhau. Khi ta sinh ra đời, gia đình chúng ta khác nhau, môi trường nuôi nấng và giáo dục chúng ta khác nhau, trải nghiệm của chúng ta về tình yêu thương, về sự công bằng, ảnh hưởng về văn hoá, hành vi ứng xử, hệ niềm tin và cách vận hành cũng hoàn toàn khác nhau. Do đó, không bao giờ có 2 con người hoàn toàn giống nhau trên cõi đời này. Điều đó cũng có nghĩa là, không cần làm gì hết bạn đã khác biệt, đã độc bản, đã rất nguyên bản rồi. Nhưng thế giới bên ngoài không thể vận hành một cách hỗn loạn được, nên những người mong muốn kiểm soát nó sẽ đặt ra những luật lệ, tạo ra những hình mẫu, và xây dựng những cấu trúc quản lý theo kiểu chăn cừu, nhằm trật tự hoá thế giới có quá nhiều sự khác biệt và độc bản. Vì thế, loài người bắt đầu xây dựng những hệ niềm tin khác nhau để phân loại và gán ghép con người vào từng ô mẫu giống nhau, để có thể thực hiện việc quản trị đồng nhất một cách dễ dàng hơn. Đúng là sẽ dễ dàng hơn rất nhiều nếu có bài toán mẫu, bài văn mẫu, nếu ai ai cũng phải học đúng lớp này cấp kia, ra trường phải làm nghề này ngành kia, đến cả chuyện dựng vợ gả chồng cũng phải theo qui định bất thành văn của xã hội nếu không muốn bị cho là “outsiders - những kẻ ngoại đạo”. Cũng vì vậy, thế giới luôn tồn tại 3 lại người. Một là luôn tuân thủ một cách hồn nhiên ngây thơ, chấp nhận một cách vô điều kiện mà không bao giờ đặt câu hỏi về sự tồn tại và hiện diện của những yêu cầu, qui định đang có sẵn. Có người sẽ xuôi dòng cả cuộc đời như thế cho đến khi chia ta, nếu không có chuyện gì nháo nhào xảy ra. Còn khi sự bất hợp lý đã hiện nguyên hình, kiểu ủa tại sao tôi cứ phải học 4 năm đại học để ra trường vẫn không biết gì hết, chưa chuẩn bị gì để hội nhập và thực tế xã hội và thế giới bên ngoài, ủa tại sao tôi cứ phải chọn nghề bác sỹ kỹ sư, ủa tại sao tôi phải lấy chồng vì áp lực để gia đình theo tuổi tác, ủa tại sao tôi làm lụng vất vả cả đời mà không hạnh phúc, dù tất cả những yêu cầu của thế giới bên ngoài tôi đã đáp ứng 100%, tại sao và tại sao? Khi bắt đầu những trúc trắc trục trặc trong đời, khi ta dừng lại và đặt câu hỏi về sự tồn tại của chính mình, ta bắt đầu question - đặt câu hỏi về lý do tại sao lại phải fit in - ngoan ngoãn chui vào những chiếc khung đã giam mình bao năm tháng. Tất cả đều OK hết, cho đến khi…. Cho đến khi là lúc ta nhận ra, và hiểu rằng không phải tất cả những chiếc khung ta đang phấn đấu chui vào đều đúng. Sao lại là chiếc khung đó? Ai xây ra nó? Xây ra để làm gì? Ai đang sử dụng nó? Mục đích sử dụng để làm gì? Không ở trong đó thì sao? Lợi hại của việc ép hay không ép mình vào chiếc khung kia là như thế nào? Chính việc ta question sự tồn tại thay vì chấp nhận bất kỳ thứ gì đang kiểm soát mình luôn sẽ là sự bắt đầu cho những cách tư duy, suy nghĩ khác. Khi bạn nghĩ khác, bạn làm khác, sống khác, và kiến tạo một hành trình cuộc đời rất khác. Hai là, có những người có máu chống đối từ nhỏ, hoặc từ khi nhận ra tính phi lý của việc phải làm răm rắp theo yêu cầu của thế giới bên ngoài. Họ sinh ra đã không chấp nhận the status quo - tính hiện hữu, sự sắp đặt, qui trình qui định đã được xây dựng sẵn của thế giới này. Họ question, phản biện, liên tục đặt câu hỏi để tự mình make sense - tìm ra tính hợp lý của thế giới bên ngoài đối với sự tồn tại của họ. Vì vậy, họ trở thành những kẻ hay bị chỉ trích, bị ném đá, bị kỳ thị, và bị đẩy ra ngoài rìa xã hội. The outsiders - những kẻ không thuộc về đám đông, đứng bên lề xã hội, bị ruồng bỏ là như thế. Tình trạng này có thể bị cường điệu hoá, và biến thành cực đoan, để rồi hình thành những cộng đồng underground - không lộ diện, hoạt động ngầm, của những bộ tộc với lối sống và niềm tin rất khác. Họ có sai không? Đương nhiên là không. Họ có đúng không? Chưa chắc, vì có khi họ đang cực đoan hoá sự khác biệt của mình, hoặc cũng có khi họ cũng đang tin tưởng một cách mù quáng vào một hệ thống được vận hành rất khác, của một ai đó đang muốn lợi dụng và tạo ra quyền lực ngầm bằng những nguyên tắc và chiếc khung rất khác. Vậy, là vẫn có một chiếc khung do ai đó tạo ra để kiểm soát mình. Cho nên, chưa chắc outsiders đã là tự do không mang vào mình những chiếc khung dệt sẵn. Có thể, bạn chỉ đang mang một chiếc khung rất khác, trong sự hài lòng và đắc ý của bạn mà thôi. Ở giữa của hai đầu cực đoan này là world traveller - những người khách du hành được giữa nhiều thế giới. Họ travel được, là vì họ tự do, tự do trong tư tưởng của mình, vì họ không thuộc về bất kỳ một thế giới nào, nhưng họ hoàn toàn có thể vận hành bình thường trong bất kỳ thế giới nào. Tự do vì họ không bị ép vào bất kỳ một khuôn khổ nào, ở bất kỳ cực đoan nào, nhưng đều có thể hiểu, thông cảm, tương tác và làm bạn với tất cả. Họ là nước, và có thể tạo hình trong bất kỳ chiếc vỏ bọc nào mà thế giới bên ngoài yêu thích, nhưng họ cũng có thể trút bỏ hết mọi hình hài, vỏ bọc, để trả mình về với bản chất căn nguyên nhất, là nước. Họ không favor - thích bên nào hơn bên nào, không coi trọng ai hơn ai, không phán xét hay đánh giá bóng tối hay ánh sáng. Họ hiểu rằng phía bóng tối chưa chắc đã thiếu sáng, có thể ánh sáng chỉ được gói lại trong những chiếc màn đêm. Họ hiểu rằng phía ánh sáng chưa chắc đã vắng mặt của nhiều không gian tối, chỉ vì nghệ thuật sắp đặt đang làm cho người ta theo quán tính tập trung vào ánh sáng. Tối, không có nghĩa là không có gì ở đó. Và sáng, chưa chắc đã giúp ai nhìn thấy bản chất thật chưa trưng bày ra của bất kỳ sự vật hay sự việc nào. Vì tâm rỗng không, họ chấp nhận mọi thứ như nó là, không cầm lên nên cũng không bỏ xuống. Nói tất cả những điều đó, để hiểu rằng chúng ta không cần phải cố gắng để làm ai khác cả. Cố gắng fit in - trở thành một trong số họ cũng không cần thiết. Cố gắng khác biệt đi, đóng vai phản diện, cố gắng chống lại hay cực đoan và xem họ như một bầy cừu cũng thật sự không cần thiết. Trong khi cố gắng khác đi, có khi bạn lại đang cố gắng hoà nhập vào thế giới cực đoan của sự khác đi. Thật ra, bạn chỉ cần là chính bản thân mình mà thôi, vì bạn đã là độc bản trong bản chất, từ khi mới chạm vào thế giới này, từ khi bắt đầu hành trình nhân gian này. Có điều, có quá nhiều tiếng ồn ngoài kia, và tất cả đều cố gắng lôi kéo sự chú ý của bạn, để bạn gia nhập vào thế giới của họ. Thế giới của họ, không thế giới nào là thế giới của mình. Nếu biết thế giới của mình là gì, bạn rồi sẽ học cách trở thành nhà du hành giữa các thế giới, tự do, nhẹ nhàng, và hạnh phúc. Bạn tự do, nên không cần thiết phải đi tìm sự thuộc về, chỉ để nhận ra rằng, thuộc về, dù ở đâu, cũng có sự ràng buộc liên quan. Còn passport của world traveller, sẽ cho phép ta trải nghiệm mọi sắc màu, mọi không gian và thời gian một cách bình an và thăng hoa nhất.

Hôm trước ngồi nói chuyện với đứa em, bản nói em khổ mấy đứa nhỏ mới đi làm sau này lắm chị ơi, cái gì nó cũng “Ủa, em tưởng” hết. Người trẻ hoặc người chưa biết cách tiếp nhận thông tin thường hay nghe ba chớp ba nháng , xong nháo nhào xông ra làm làm, xong đến lúc quay lại báo cáo mới biết là mình nghe chưa đủ, chưa hết, hiểu chưa thấu đáo, nghĩ chưa tới bến, chưa vẹn toàn trước sau. Kết quả là, kết quả thực hiện dựa trên sự thiếu thấu đáo đó nó đương nhiên là kết quả thiếu đầu hụt đuôi. Như vậy, thì với bằng đó thời gian đã đầu tư vào làm, với kết quả không sử dụng được hay không liên quan, phù hợp, thì bạn đang hoang phí thời gian đầu tư đó. Mà thời gian là thứ quý nhất trên đời, mất đi không cách nào lấy lại được. Cho nên, có khi mình nên chậm lại 1 nhịp, nghiên cứu tìm hiểu vấn đề cho nó đầy đặn rồi mới làm, để chắc chắn là mình đang làm đúng yêu cầu, đúng hướng, đúng việc. Như vậy, chậm nhưng mà lại rất nhanh. Còn hơn làm cho vội vàng mà sai. Kiểu nào đỡ mất thời gian hơn theo bạn nghĩ? Thành ra, đừng có “Ủa, em tưởng” nữa. Em tưởng là thứ em tự cho là, tự mặc định, tự nghĩ ra. Và rất nhiều khi thứ mình tưởng nó không có bà con họ hàng gì với thứ người ta muốn hết. Thành ra, làm gì cũng vậy, đừng tưởng, thay vào đó, lắng nghe và đặt câu hỏi tới tới cho đến khi mình hiểu, hiểu đúng, hiểu đủ mới thôi. Nghe xong chưa chắc hiểu phải hỏi lại, hỏi tới hỏi lui hỏi thêm cho đầy đủ thông tin. Thứ người ta nói ra củng hỏi mà thứ người ta không nói ra cũng phải hỏi. Lỡ mất công tìm hiểu rồi thì hiểu cho chính xác. Chớ vấn để còn chưa hiểu rõ thì sao mà giải quyết đây? Mà hiểu xong chưa chắc đúng phải kiểm tra lại, làm rõ, xác nhận. Thấy thứ gì mình còn đang lơ mơ, chưa thông, chưa hài lòng với thông tin, dữ liệu thì cứ phải hỏi cho tới, đừng bỏ qua, đừng thoả hiệp và tự assume - cho là, giả sử theo ý của mình, theo cái hiểu của mình chứ không liên quan gì tới người đang giao việc. Nghe đúng và hiểu đúng là công đoạn cực kỳ quan trọng, có khi là quan trọng nhất của làm đúng. Cho nên, cái này phải tập, phải rèn, phải nhắc nhở bản thân luôn chú ý, double check, triple check trước khi triển khai thực hiện để khỏi mất thời gian của tất cả những người liên quan. Thời gian không chỉ hoang phí của riêng bạn mà thôi, mà khổ hơn là nó hoang phí đối với tất cả những người liên quan, từ người đặt vấn đề, người hỗ trợ và theo dõi. Cũng đừng chờ tới khi làm xong mới quay lại chia sẻ, đặc biết là với những công việc, dự án dài hơi, tránh tình trạng 3 tháng sau quay lại mới nhận ra mình nghe sai, hiểu lầm, xác định vấn đề chưa đúng. Nhoáng một cái, là 3 tháng biến thành hư không, khổ lắm. Cho nên, dự án càng dài, thì càng phải chia nhỏ cột mốc ra, rồi quay lại chia sẻ quá trình, chia sẻ kết quả cột mốc xem những người liên quan người ta thấy có đúng hướng không, có hợp lý không, có cần chỉnh sửa hiệu đính gì không trước khi xỏ giày chạy tiếp. Có như vậy, lỡ mà mình có sai sót hay hiểu lầm gì thì còn phát hiện được ngay, chỉnh sửa được ngay, đỡ tốn thời gian chạy hết một quãng đồng mới hay mình lạc đường ngay từ hồi khởi động. Vậy thì đau lắm. Ngoài ra, mỗi dự án luôn có một người quản trị. Khi người đó là phát ngôn viên của dự án thì mình phải hỏi chính họ, check với họ, làm rõ với họ trước khi thực hiện việc gì. Đừng có lóng ngóng nghe chuyện gì đó từ ai đó xong phản ứng liền, hành động ngay theo kiểu cầm đèn chạy trước ô tô. Làm đã xong mới biết chuyện mình nghe nó không đúng, chưa được xác nhận, chưa được người nắm dự án người ta quyết định có nên phản ứng gì không. Cái này gọi là nhanh nhẩu đoảng. Chưa gì hết, chưa chắc, chưa rõ, chưa nghe từ chính chủ, chưa xác định có phải là việc cần làm không mà đã nhảy sổ vào làm như là đúng rồi, chỉ để hiểu ra là mình đang hấp tấp cho hỏng việc. Lại “Ủa, em tưởng”. Có ai nhờ đâu mà ủa với em tưởng? Mà em đừng tưởng có được không? Mà em hỏi một câu có mất mát gì không? Mà em tự sinh tự diệt như vậy có đáng không? Giờ, mình xếp hàng vài câu hỏi mà bạn có thể sử dụng để kiểm tra chính bản thân và cả người đối diện khi nhận brief - nhận yêu cầu, thông tin các kiểu để khỏi bị rơi vào cảnh “Ủa, em tưởng” nữa nhé. Sau khi nghe xong ai đó giao việc hay đặt để yêu cầu, hỏi mình, trong những gì mình vừa nghe có thông tin gì mình không hiểu hay không. Nếu có thì ngay lập tức, xin cho đặt câu hỏi để làm rõ thông tin. Nhớ là, có bao nhiêu thứ không hiểu, chưa hiểu thì hỏi hết, không chừa thứ nào, không sợ mất mặt, quê độ hay sợ bị người ta đánh giá gì hết. Nói thiệt nha, thứ làm người ta nổi cơn nhất là nghe không hiểu mà không hỏi, để rồi làm sai, làm trật lất, mất thời gian của nhau. Và ngạc nhiên chưa? Trong những thứ người ta appreciate - đánh giá cao nhất thì đương nhiên bao gồm việc bạn hỏi tới cùng, hỏi cho ra vấn đề, cho đến khi hiểu thiệt là hiểu mới thôi. Ít ra, tôi là người như vậy. Không hiểu là phải hỏi cho ra lẽ. Vì tôi như vậy, nên tôi rất tôn trọng những người như vậy. Sau khi nghe xong, hỏi xong, kiểm tra lại xem có gì bản thân thấy chưa thông, hơi gợn, hơi không khớp, không make sense - hợp lý hay không. Nếu có thì lập tức verify - xác nhận, làm rõ, khẳng định lại bằng cách hiểu của chính mình xem có phải ý người ta là vậy hay không. Ý anh/chị là……? Hỏi bằng từ vựng, ngôn ngữ và cách hiểu của mình. Cái này gọi là paraphrase - lặp lại hay diễn giải lại bằng từ ngữ khác, theo cách hiểu của cá nhân xem nó có đúng với ý ban đầu của người nói hay không. Nếu có thì check, thông qua. Nếu không thì hỏi lại để làm rõ xem ý của họ là gì. Luôn lặp lại bài người ta đặt ta một lần nữa trước khi kết thúc buổi họp hay gặp mặt. Hành động này là cách bạn xác nhận lại lần nữa và lần cuối về đề bài được đặt ra. Vậy thì nãy giờ vặn qua quẹo lại mà lỡ có mất hay sai thông tin gì thì đây là cơ hội để sàn lọc lần nữa cho nó chắc. Luôn đặt câu hỏi về next steps - dạ tiếp theo em sẽ làm vầy vầy đúng ý anh/chị không, hay anh/chị thấy được không? Nếu OK người ta sẽ gật đầu. Nếu không thì người ta sẽ nói ra ý kiến của mình. Vậy thì đôi bên hiểu rõ tiếp theo cả hai cần phải làm gì, một cách rõ ràng và minh bạch nhất, khỏi hiểu lầm hiểu sai mà choảng nhau. Luôn đặt câu hỏi về thời gian, khi nào cần hoàn thành, khi nào cần quay lại, khi nào làm gì cho công việc vừa đặt để. Đừng rời khỏi bàn họp mà chưa thống nhất thời gian, cột mốc, nếu không mỗi người hiểu một cách chắc chắn sẽ sinh chuyện. Thà là mình cứ rõ ràng ngay từ đầu cho dễ xử. Đơn giản vậy thôi đó, là chữa được bệnh “Ủa em tưởng”. Chúc các bạn trẻ phòng bệnh chữa bệnh hiệu quả nha.

Mình hỏi, và bạn hơi sững lại, chị hỏi gì khó vậy? Thoáng bối rối lục tìm trong quá khứ, rồi bạn cũng kể cho chúng tôi nghe về một lỗi lầm mà bạn cho là rất nghiêm trọng trong sự nghiệp nhiều năm trước. Vậy thì đâu tới nỗi gọi là thất bại lớn nhất em? Vậy với em là lớn rồi chị, lần đầu tiên trong đời phải đối mặt nhận lỗi với rất nhiều người. Mình thì, kể cho em nghe chuyện thất bại lớn nhất đời mình, là do cái tính cao ngạo thời trẻ trâu mà ra. Hồi xưa, thành công sớm, thành công nhanh, tưởng mình ghê gớm hơn người, bất khả chiến bại nên mâm nào cũng có mặt, dựng lên một lúc rất nhiều công ty khác nhau. Thật ra, nếu tính về tài chính thì công ty nào cũng làm ra tiền ào ào, nhưng thất bại thì lại đến từ sự gãy đổ trong quan hệ với những người cùng thuyền, đồng sáng lập. Khi tập trung vào cơ hội và tiền bạc, người ta đôi khi quên mất thứ tạo nên sự bền vững là con người. Cơ hội có thể quơ quào, nhưng con người thì phải take time - có thời gian để tìm hiểu, nhận biết, xây dựng niềm tin. Bằng không, làm sao mình biết người ta có cùng tầm nhìn, cùng giấc mơ, cùng giá trị? Mọi thứ được xây dựng dựa trên cơ hội và lòng tham đều có nguy cơ gãy đổ, khi con người không OK. Năm đó, chẳng hiểu sao nào nó chiếu, cùng một lúc 3/7 công ty gặp sự cố về co-founders banh chành hết. Hồi mới gom lại, mọi thứ còn phải tính toán hạn hẹp cho giấc mơ khổng lồ thì không sao. Tới lúc làm ra tiền, phình lên chút là con người ai cũng bắt đầu tính toán thiệt hơn, giành giật quyền lợi, ích kỷ nghĩ cho mình trước. Vậy là đâm ra đánh nhau thôi chớ có gì ghê gớm lắm đâu. Vậy đó, nhưng con người vẫn cứ là con người, ngàn năm trước ngàn năm sau vẫn thế, vẫn cứ đâm chém nhau vì quyền lợi cá nhân. Sự ích kỷ này nó nằm trong DNA, phải tu luyện ghê lắm mới detox được trong một kiếp người. Cho nên, chuyện người ta quánh nhau giành này giật kia âu cũng là chuyện bình thường. Không vậy thì mới lạ, chớ cứ vậy thì có gì đâu mà khó hiểu. Có điều, hồi xưa trẻ trâu khi còn tưởng mình ghê gớm, tôi không hiểu. Nghĩ, mình giỏi vầy chắc làm gì cũng thành công, mình nổi tiếng vầy chắc ai cũng phải dưới cơ, lắng nghe và phục tùng mình. Thiệt là tào lao hết sức! Một là chẳng ai trên đời này giỏi hơn ai hết. Mỗi người chúng ta đều có một sự giỏi nào đó rất khác nhau, và nếu có duyên lành gặp gỡ và kết hợp với nhau, có khi làm nên việc lớn. Còn mỗi đứa một cái ego vác vào một chỗ thì trước sau gì cũng mang nó ra làm gậy choảng nhau. Hơn nữa, khi sáp vào nhau chỉ bằng quyền lợi, lòng tham và cơ hội, đến bằng gì đi bằng đó, rồi cũng chỉ vì quyền lợi, lòng tham, cơ hội khác mà đập nhau rồi bỏ ra đi. Một khi giá trị đã không tìm thấy nhau thì chẳng có thứ gì trên đời này giữ ai ở bên nhau. Đến, đi, chỉ là chuyện thường ngày ở huyện. Thất bại lớn nhất của đời mình là thế, hồi chưa học được bài học khiêm tốn, ngộ được tính không, biết mình chẳng là ai trong vũ trụ này. Bạn có vẻ hơi ngạc nhiên, khi bà này kể về thất bại của mình một cách cởi mở và vui vẻ như vậy. Thói thường, thất bại thì người ta giấu vào, ai lại trưng ra thế kia thì mất hình ảnh hết. Ôi xời, hình ảnh cái khỉ gì. Đi qua hơn nửa cuộc đời, mình nghiệm ra một điều, càng là mình càng vui vẻ và hạnh phúc bền vững. Càng lột bớt vỏ củ hành, người ta càng đỡ mệt, đỡ diễn, đỡ phải giấu đầu lòi đuôi và chống đỡ mớ dối trá ngày càng đè nặng lên vai. Cho nên, em biết không, nếu chị có thể kể và cười trên cái sự tào lao của chính mình thì đời này chị chả đánh giá ai, chẳng qui chụp ai, chẳng quan tâm đến những thứ trang sức bề ngoài, chỉ quan tâm đến con người thật sự. Thành công có, thất bại có, tào lao có, đủ hết, nên rất mệt những kẻ cố gắng diễn vai này trò nọ. Nhìn phát chán! Mà thôi, ai diễn kệ người ta, mình không xem thì thôi chớ cũng không rảnh đâu mà đi phán xét hay khẩu nghiệp họ làm gì. Câu chuyện của chúng tôi dừng lại ở đó, với chút lắng đọng có phần bối rối của vũ trụ, về chút cởi mở có phần quá thẳng thắn và thô ráp. Ừ, mà sự thật có bao giờ cần bọc đường đâu? Thất bại lớn nhất trong đời bạn là gì? Bạn có bao giờ nghĩ về nó, đối thoại với nó, nghiệm ra một chân lý sống mới từ nó? Có khi, đó chính là người thầy lớn nhất, gần nhất, chân thật nhất đối với mỗi người. Khi ta dám đối diện với thất bại của chính mình, để học và lớn lên từ đó, thì ít ra ta cũng sẽ không bao giờ cho phép mình lặp lại chuyện cũ, mắc lại lỗi lầm cũ, trả giá cho sự tào lao cũ. Còn nếu ta có thể chia sẻ về thất bại của mình, một cách bình an nhất, có nghĩa là ta đã lớn hơn nó, vượt qua nó, trưởng thành hơn từ nó, và giờ đây đã có đủ bản lĩnh để cười với nó. Còn khi, ta dám lấy thất bại của chính mình ra làm bài học cho người khác mổ xẻ, bình luận như một bài học, thì ta đã lên thêm một level, là level bình an với quá khứ đã qua. Mọi thứ giờ đây chỉ còn là trải nghiệm mà mỗi người cần bước qua, mỉm cười và lớn lên từ đó. Ở tâm thế này, ta lớn nhanh hơn, vì ta cởi mở hơn, vì ta hiểu thế nào là cúi đầu để có thể ngẩng lên, thế nào là lùi lại để tìm đường bước tới. Giọt nước, dù trong ly hay trong hồ thì vẫn là giọt nước. Đừng lấy hình hài của chiếc ly hay cái hồ ra để sừng cồ về chuyện đúng sai. Bản chất, cuối cùng vẫn cứ là bản chất của nước thôi, lúc ly, lúc hồ, lúc mương rạch lúc đại dương, lúc lặng im hay dữ dội cũng không làm thay đổi được bản chất thật trong bất kỳ hình hài nào khác. Cho nên, có khi mình nên bỏ qua sự vất vả biến hình này dạng nọ, mà bình an vui vẻ với bản chất của mình. Còn chuyện biến hình, thời nào thế đó. Mà đã là nước thì, làm gì có thành công hay thất bại. Chỉ có cái hình hài nào, cái vỏ bọc nào cho nó hợp thời hợp cảnh mà thôi….

Thói thường, và theo cách vận hành sinh học của não, thì con người luôn tránh xa rủi ro, nguy hiểm, và luôn muốn mọi thứ được bảo vệ, kiểm soát trong vòng an toàn. Tiến hoá từ động vật bầy đàn, tụ tập trong hang, khả năng bắt tín hiệu thay đổi, rủi ro, nguy hiểm, của con người là cực nhạy, và khả năng bảo vệ bầy đàn trong vòng an toàn, tránh xa mọi mảy may rủi ro có thể xảy ra là đỉnh của chóp. Cho nên, đương nhiên là con người rất against - chống lại mọi sự thay đổi. Cho nên, thay đổi đương nhiên trở thành kẻ thù của sự an toàn. Cho nên, thay đổi tốn rất nhiều năng lượng não vì còn phải nghĩ trước tính sau xem có nên hay không, có bắt buộc hay không, thay đổi liệu có tốt hơn hay không, thay đổi lỡ theo không nổi thì sao, thay đổi lỡ mất đi những điều đã từng quen thuộc, thân thương, gắn bó này nọ thì sao…. Nói tóm lại, từ thưở hồng hoang tới nay, hễ nói tới thay đổi là nói tới thách thức, nói tới khó khăn, nói tới cản trở, nói tới mission impossible - điệp vụ bất khả thi. Nhưng hồi xưa thì còn cái thế tránh né và lựa chọn, chớ thời nay thì nó dí như nước lũ ngay sau lưng, không cách nào từ từ chờ cháo nó nhừ được nữa. Một là mở toang cửa nhà, cửa sổ tâm hồn, cửa cái tri thức để mà welcome nó. Hai là đi kiếm chỗ trốn, chờ cho tới khi lũ nó đi qua. Có điều, lũ nó quét từng cơn, có thể chẳng ngừng, có khi không dừng lại. Mà dẫu cho nó có dừng lại, cũng có thể đã là ngày xơ xác của một thế kỷ khác, nơi không còn có ta. Cái thế ngày nay nó vầy, dịch bệnh vừa đổ qua, cả thế giới xơ xác, vật vã đi tìm ngày tái sinh rất mới. Cho tới giờ, hậu quả của dịch bệnh mới thật sự bắt đầu, khi những điều xưa cũ mà chúng ta từng vin vào, không còn đất tái sinh. Cho tới giờ, tất cả những dự trữ của cá nhân, tổ chức, công ty mới thật sự cạn kiệt, và ta đang phải đối diện với những quyết định và lựa chọn trống rỗng, thiếu back-up. Cho tới giờ, mọi sự xáo trộn trong xã hội vì cạn kiệt mới thật sự bùng lên. Tất cả những thứ đó, cùng với chuyển động không cảm xúc của công nghệ, sự tiến hoá của thế kỷ toàn cầu hoá chỉ làm cho tính intensity của hiện thực trở nên nghiệt ngã hơn, gay gắt hơn, tàn nhẫn hơn, cạn tàu ráo máng hơn. Đương nhiên, ai trong chúng ta cũng mong muốn trốn tránh vào những giấc mơ bay bổng hơn, những ảo diệu mê man hơn, những thế giới cầu vồng hơn. Ai trong chúng ta cũng mong muốn và sẽ đều có lúc phải trốn vào trong đó để từ chối hiện thực khắt khe, thô ráp. Thế nhưng, thật ra, the only way out - con đường duy nhất để thoát ra là đối diện một cách trực diện với hoàn cảnh, dũng cảm đối thoại với nó, và hợp tác tìm ra giải pháp cùng nó. Đây chính là điệp vụ bất khả thi, vì đây là cuộc chiến giữa mình với ta, cuộc đấu tranh giữa ta và bản thân, cuộc hội ngộ thế kỷ giữa chính ta với chính mình, giữa chối bỏ, giữa hoang mang, giữa lẩn tránh và dửng dưng tỏ ra nguy hiểm. Bên ngoài càng hỗn, bên trong càng loạn. Bên ngoài càng bất định, bên trong càng rối tung. Bên ngoài càng thay đổi, bên trong càng trì kéo. Mọi thứ, vì cái thế như vậy mà biến đổi khôn lường. Tuần trước khác, tuần này đã khác. Ngày trước thế, ngày sau đã khác. Vừa mới vậy, giờ đã phải khác rồi. Nhân tố mới không ngừng xuất hiện. Sự việc mới không ngừng nổ ra. Thông tin dữ liệu mới không ngừng pop up. Cho nên, mới quyết định xong phải quyết định lại là chuyện bình thường. Mới lựa chọn xong phải xoá sổ lựa chọn lại là chuyện bình thường. Mới lên kế hoạch xong chưa kịp triển khai phải ngồi tính lại là chuyện bình thường. Mới xếp bài vậy lát sau phải xốc bài lại là chuyện bình thường. Mới giao người này giờ phải giao lại cho người khác cũng là chuyện bình thường. Mọi thứ biến chuyển quá nhanh quá nguy hiểm, và tất cả chúng ta không còn cách nào khác là phải ứng biến với những thay đổi đó. Muốn làm được như vậy, cần cái nền tảng chắc, không lung lay, tróc gốc theo chuyển động của tâm bão, nhưng vì vững ở gốc mà xoay chuyển rất nhanh trên bề mặt theo mọi chuyển biến không ngừng của thế giới bên ngoài. Cá nhân cũng thế. Tập thể cũng thế. Tổ chức và công ty cũng thế. Cho nên, trước khi la làng lên, trước khi “Ối làng nước ôi, họ thay đổi mất rồi!”, thì chịu khó hiểu ra rằng, họ thay đổi là thức thời, đương nhiên và đúng nhịp. Họ không thay đổi thì họ sẽ phải chịu nguy cơ diệt vong, lụi dần, lịm dần và tan biến. Còn họ thay đổi nghĩa là họ đang theo kịp với thời gian. Họ sống, tất cả những hệ quả xung quanh họ sẽ sống, và có thể bao hàm ta. Mất một phần, giữ một thể, cái đó gọi là hy sinh vì nghĩa lớn, hy sinh chuyện nhỏ vì một hệ sinh thái lớn hơn, vì một tập thể nhiều người hơn, vì một tương lai vững bền hơn cho tất cả. Cho nên, trước khi bạn càm ràm, phàn nàn, uất ức vì thay đổi, hãy dừng lại và nghĩ sâu hơn một chút, về tính đương nhiên của sự thay đổi, và nên dùng sự thấu cảm của mình để nhận ra Ồ de, họ thay đổi đúng rồi. Còn mình, dù bạn có quyết định trở thành một phần của sự thay đổi đó hay không, quyết định vẫn là ở bạn. Không sao cả nếu bạn chọn rời đi, không lên thuyền, không tham gia, không tiếp tục. It’s OK. Không ai đi mãi cùng nhau trên một hành trình được. Lên tàu xuống ga âu cũng là chuyện bình thường. Nhưng ra đi, là để lại những ký ức đẹp về một đoạn đường, đã qua, biết ơn, và biết đâu sẽ có ngày tái ngộ. Còn nếu chọn ở lại, ai cũng cần phải dọn lòng đón một hành trình mới, một cung bậc mới, một hành trình khác. Không có làm kiểu cũ mà ra kết quả mới. Không có quản lý kiểu cũ mà tạo ra tác động mới. Không có vì chuyện cũ mà thoả hiệp với mục tiêu mới. Không có ngoài mặt thì mới nhưng thật lòng bên trong vẫn cũ. Không có chỗ cho sự lừng khừng, đong đưa, sàn qua xê lại, do dự lưỡng lự trong lựa chọn và quyết định của mình. Không có! Không có và không còn bất kỳ dư địa nào cho điều đó. Giờ, là lúc ta phải đưa ra quyết định, đưa ra lựa chọn, đưa ra sự khẳng định cuối cùng của đi hay ở, của thay đổi hay lùi lại, của mới hay cũ, của dừng lại hay dấn thân. Và dù quyết định đó là gì, hãy hết mình với nó. Chỉ có cách đó, mới có thể đưa chúng ta vào tương lai, đẩy chúng ta về phía trước trên hành trình dù bất định. Ngày đó là hôm nay. Lựa chọn là hôm nay. Sự rõ ràng về con đường phía trước bắt đầu từ hôm nay. Tâm thế mới khởi đầu từ hôm nay. Năm mới, bắt đầu từ hôm nay…. Có khi, mình nên in câu này ra, “Ối làng nước ôi, họ thay đổi mất rồi”, dán lên trước mặt và đọc nó mỗi sáng, để thấy là câu này thật ra cũng rất bình thường, thay đổi thật ra cũng rất bình thường, nó là thứ ta đối diện hàng ngày, từng giờ, từng giây, từng phút. Và ta OK với nó, vì nó cần phải OK với ta, thì cả hai mới có thể collab cùng nhau mà làm nên những kỳ tích mới, trong cái thế kỷ rất mới, trong một thế trận vô cùng mới. Cuối năm, cũng là thời gian tốt nhất để nhìn lại, để nhận ra, và để bước vào một hành trình mới khác đi. Ở đó, thay đổi là chất xúc tác, là niềm vui, là sự thú vị của một thời rất mới.

Từ hồi mình lột xuống và quăng đi những sự lơ mơ, ham muốn, lu xu bu tào lao trong đời, dù chẳng làm gì khác, chẳng tìm kiếm chi, lúc nào mình cũng thấy hạnh phúc. Hạnh phúc, thật ra chỉ là một khái niệm, và khái niệm đó mang tính chất rất cá nhân, rất tôi, khi người ta tìm thấy chính mình. Hạnh phúc thật sự chỉ hiện ra, một cách ngây thơ, trong trẻo, và tự nhiên nhất, khi ta quay về, là mình, và hài lòng nhất với phiên bản đó. Có rất nhiều khái niệm về hạnh phúc được đặt ra bởi những cá nhân, gia đình, cộng đồng, xã hội, quốc gia, thế giới, vv. Có bao nhiêu người thì có bấy nhiêu khái niệm về hạnh phúc. Có bao nhiêu ông bố bà mẹ thì có bấy nhiêu khái niệm về hạnh phúc. Có bao nhiêu cộng đồng thì có bấy nhiêu khái niệm về hạnh phúc. Tất cả đều dựa vào hiện thực của môi trường sống, của quá khứ đã qua, của giấc mơ sắp đến, và cả những trăn trở chưa thực hiện. Rồi người ta mang nó ra, những khái niệm rất riêng tư, truyền thông ra ngoài với KPI về reach - mức độ chạm vào và nhận biết thật khủng, để người khác đi theo mình, đi theo khái niệm hạnh phúc của mình, đi theo mong muốn của mình, vận hành theo nguyên tắc của mình. Ví dụ, tất cả chúng ta đều được truyền thông là, nhiều tiền thì hạnh phúc. Xã hội truyền thông như vậy để người ta lao vào kiếm tiền, làm ra tiền, khẳng định vị thế bằng đồng tiền, xây dựng giai cấp thượng lưu, exclusive - chỉ dành cho người có tiền, vv. Như vậy, thì mới xúc tiến được xã hội tiền tệ và vật chất. Khái niệm đó không có gì sai, vì nó thật sự là chân lý với một số người. Có thể có người, vì có nhiều tiền nên hạnh phúc thật sự, không có gì không đúng ở đây cả. Nhưng có thể nó không đúng với nhiều người khác, khi họ chỉ vì bị truyền thông mà tin vào điều đó, chứ bản thân không tìm thấy hạnh phúc trong sự rủng rỉnh của túi đựng tiền. Cho nên, vấn đề chưa bao giờ là chuyện tiền bạc. Vấn đề là, khái niệm hạnh phúc mà người ta đưa ra có phải là khái niệm hạnh phúc cá nhân của bạn? Nếu có, thì tìm thấy nó bạn sẽ hạnh phúc. Nếu không, thì dù có tìm thấy nó bạn cũng không hạnh phúc. Vậy thôi! Cha mẹ cũng thế. Cha mẹ nào cũng làm truyền thông ghê lắm, như này là đúng, như kia là không, như này mới hạnh phúc, đề huề, nở mày nở mặt các bên. Khái niệm hạnh phúc của phụ huynh đưa ra, cũng chỉ dựa trên hoàn cảnh, quá khứ, và niềm tin của họ. Khi khái niệm cá nhân của bạn trùng với khái niệm của ba mẹ, bạn làm theo và hạnh phúc. Khi khái niệm của bạn hoàn toàn không liên quan với khái niệm của ba mẹ, dù có làm được KPI họ đặt ra, bạn cũng không hạnh phúc, dù đó là tiền bạc, vật chất, chuyện chồng vợ con cái hay danh tiếng, hào quang. Cho nên, tại sao có rất nhiều người, dành hết cả đời ra cố gắng, phấn đấu, vất vả để đạt được những thứ mà người nhà, người khác mong muốn có được để hạnh phúc, nhưng khi đạt được rồi, bản thân lại cảm thấy không miếng nào hạnh phúc. Đơn giản thôi, vì khái niệm hạnh phúc của bạn chưa bao giờ được nghĩ đến, chưa bao giờ được đặt câu hỏi, chưa bao giờ được quan tâm. Có khi, cả đời, mình đã chỉ sống và làm việc vì khái niệm hạnh phúc của hay cho một ai đó khác. Có nên trách họ không? Trách ai đó, trách gia đình, trách xã hội đã lừa gạt ta, che mắt ta, khiến ta mù quáng không nhận ra đâu là hạnh phúc? Nhưng nghĩ lại đi, đó là niềm tin của họ, và việc họ truyền thông niềm tin của họ cho thế giới bên ngoài, đâu có gì sai. Sai ở đây là, ta đã nghe theo và tin vào một cách thiếu tư duy, thiếu phản tư và phản biện. Truyền thông là chuyện của bên ngoài. Lựa chọn tin vào truyền thông là quyết định của chính ta. Có khi, ta đã lựa chọn tin vào và lấy đó làm khái niệm của chính mình vì ta ngây thơ, vì ta lười suy nghĩ, vì ta bận quá không kịp suy nghĩ, vì ta muốn chiều lòng ai đó, vì ta nghĩ mình còn thời gian, thôi thì tạm gác lại mong muốn của bản thân để tập trung vào người khác, vv. Có muôn vàn khái niệm, và cũng có muôn vàn lựa chọn rất cá nhân. Mà khi đã chọn rồi thì đó là chuyện của ta, là trách nhiệm của ta, là cuộc đời của ta mà bản thân mỗi người phải tự mình ứng xử và giải quyết. Không thể và không nên đổ thừa cho ai khác. Hạnh phúc là khái niệm rất cá nhân, và chính bạn là người quyết định khái niệm đó là gì. Cũng chính bạn là người quyết định, khi nào lá thời điểm tốt nhất để triển khai và hiện thực hoá khái niệm đó của mình. Vì đời này, cuối cùng chỉ có một mình ta là chịu trách nhiệm về hạnh phúc của bản thân thôi. Không ai khác. Như vậy, có ích kỷ quá không? Nếu sống vì người khác là hạnh phúc của bạn thì chúc mừng, bạn đang tạo ra hạnh phúc cho mình bằng cách sống vì người khác. Nếu sống để hoàn thành giấc mơ người khác không làm cho bạn hạnh phúc thì, tại sao bạn lại chọn cách này? Chọn, nghĩa là bạn đang đánh đổi hạnh phúc cá nhân mình với một thứ gì đó khác. Chọn, nghĩa là bạn cảm thấy cuộc đổi chác này nó đáng, nó fair, nó hợp lý với bạn tại thời điểm hiện tại. Cho nên, bạn quyết định delay - trì hoãn hạnh phúc cá nhân, đánh đổi hạnh phúc cá nhân vì nó. Vậy, thì cũng là sự tính toán và lựa chọn của bạn thôi, đâu trách ai cho được. Đánh đổi như vậy có đúng không? Đâu ai trả lời được. Fair hay không fair lại là khái niệm hết sức cá nhân, nào có đong đếm được đâu. Người rao giảng đạo lý có thể phán xét và cho là bạn sai khi chạy theo thứ gì khác mà đánh đổi hạnh phúc cá nhân. Nhưng người ta có ở trong hoàn cảnh của mình đâu mà biết. Có khi, tại thời điểm đó, trong hoàn cảnh đó, ở khúc quanh đó, bạn cần đánh đổi thì sao? Có điều, đánh đổi là đánh đổi, hãy rất rõ ràng về điều đó, đừng cố thuyết phục mình thứ bạn vừa đánh đổi chính là chân lý, là hạnh phúc của bạn để tự lừa dối, huyễn hoặc bản thân mình. Đánh đổi một đoạn rồi quay về có được không? Đương nhiên là quá OK rồi. Quay về là trạng thái của rất nhiều người, kể cả bản thân tôi. Khi mình không được chỉ cho con đường đúng từ hồi sớm, lỡ có loanh quanh mỏi mệt, giờ trở về thì vui quá đó thôi. Đời này, everything happens for a reason - mọi thứ xảy ra đều có mục đích của nó, ngay cả chuyện quay về. Có đi, mới mệt. Có mệt, mới quyết tâm quay về và trút bỏ mọi sự tào lao mà đời đã khoác vội lên người. Bằng không, sao biết mình tào lao cỡ nào mà trút bỏ? Muốn trong, có khi cần hiểu rất rõ thế nào là đục. Muốn về, có khi cần trải qua sự rã rời của những chuyến đi. Vậy thôi. Ở đoạn nào, thời nào, hiện cảnh nào thì ta chọn cách đối diện với hạnh phúc rất khác nhau. Và lựa chọn nào cũng có cái đúng cái sai của nó, kể cả khi ta chọn khái niệm hạnh phúc rất cá nhân đi nữa, nó cũng có thể sai với một số người. Mà đời, ai chịu trách nhiệm cái cuộc của người đó, chớ biết làm sao làm vừa lòng hết thảy mọi người cho được? Nên, bàn về hạnh phúc thì bàn mãi không xong, vì mỗi nhà mỗi cảnh. Có điều, hạnh phúc nó đơn giản lắm, chỉ là khái niệm do bạn đặt ra. Khi biết nó là gì với bản thân mình, nó có thể ở ngay bên cạnh đó thôi, vẫn song hành cùng ta trước giờ đó thôi, vẫn giản đơn mộc mạc quanh ta đó thôi, chỉ có điều là ta không rõ về khái niệm cá nhân nên chưa kịp nhìn thấy được. Còn lại, dù bạn chọn thế nào, tại thời điểm nào, vì bất kỳ lý do nào, lựa chọn của bạn cũng OK hết. Chỉ cần bạn rất rõ ràng tại sao mình làm như thế, và biết đường trở về sẽ như thế nào và sẽ bao xa.

Cuối năm, bị đứa em rủ đi ăn và lại hỏi, như tất cả mọi năm, kế hoạch năm mới - new year’s resolution của chị là gì. Năm trước bạn hỏi vậy, và mình trả lời là tập trung thời gian cho bạn teen, vì bạn đang trong giai đoạn bắt đầu nhiều thứ và cần được quan tâm, chia sẻ, và hướng dẫn nhất. Và năm 2022 đã là như thế. 2023, và cho tới 2025 là 3 năm mình cam kết dành thời gian cho các doanh nghiệp SME trong portfolio của Go Global Group, với mong muốn kiến tạo một thế hệ doanh nhân trẻ Việt Nam bước ra thế giới, bằng cách tăng tốc năng lực cá nhân, tăng tốc business của các bạn, và phát triển được cả hệ sinh thái trong ngành nghề liên quan. Và mình làm việc này để hoàn thành lời hứa với bản thân về đóng góp của cá nhân, của một người Việt Nam yêu quê hương cho quê hương. Đây có lẽ là tâm nguyện còn chưa hoàn thành duy nhất có liên quan đến công việc. Sau đó, khi thế hệ khoảng 30 doanh nhân trẻ này đã chinh chiến global được bằng cách xuất khẩu mô hình và thương hiệu, và có thể dẫn dắt thế hệ tiếp nối, thì mình sẽ chuyển hướng tập trung toàn lực cho dự án cộng đồng. Tại sao mục tiêu cá nhân của mình lại khác nhau như thế tại từng thời điểm? Kể lể như vậy thật ra là để trả lời cho rất nhiều bạn gởi thư về, hỏi em phải làm sao khi loay hoay giữa một mớ những việc cần làm, phải làm, nên làm, và chắc là chỉ có một mình em làm được. Các bạn ạ, mỗi giai đoạn, một ưu tiên. Đời người mà, là những mảnh ghép thành công và hạnh phúc khác nhau, có bản thân, có gia đình, có cộng đồng, xã hội. Tại mỗi thời điểm, thời gian và thứ tự ưu tiên có thể dành cho những đối tượng khác nhau, có khi là bản thân, có khi là người khác. Khi zero in - tập trung vào 1 đối tượng rồi, ví dụ là bản thân, thì lại bắt đầu lựa chọn ưu tiên nhất của bản thân trong thời đoạn này là gì, ví dụ học nâng cấp kỹ năng, học chuyển đổi ngành nghề, tập trung học lấy bằng, dành thời gian chăm sóc sức khoẻ tinh thần, dành thời gian tôi đi tìm tôi, vv. Khi đã lựa chọn được ưu tiên của ưu tiên, thì điều đó trở thành mục tiêu trong năm của bạn. Mọi thứ còn lại sẽ là ưu tiên phụ, xếp hàng theo thứ tự 2, 3, 4, 5 gì gì đó. Ai trong chúng ta cũng muốn cùng một lúc làm được nhiều thứ, giải quyết được nhiều nút thắt, dẹp hết được mọi nỗi lo toan…. Có điều, ai trong chúng ta thời gian và nguồn lực cũng giới hạn. Thành ra, it’s OK - không sao hết nếu ta chỉ có thể tập trung và giải quyết được một vấn để ưu tiên nào đó hiện đang là vấn đề quan trọng nhất, lớn nhất, ảnh hưởng nhất trong thời đoạn này đến cuộc đời mình. Thành ra, không giải quyết được hết tất tần tật cùng một lúc thì cũng là chuyện bình thường, vì đời này đâu có ai siêu nhân tới nỗi làm được hết mọi thứ cùng một lúc đâu. Thành ra, thay vì hốt hoảng, loay hoay, lan man trong mớ hỗn độn vô tận và vô hình kia, thì điều tốt nhất mình có thể làm, là ngồi xuống vẽ lại thứ tự ưu tiên là xong thôi mà. Năm nào, cuối năm khi lên kế hoạch cá nhân cho năm sau, mình cũng phải làm bài này, tự hỏi và tự trả lời những câu hỏi quan trọng về thứ tự ưu tiên cho bản thân. Trả lời hết, thì nó biến thành kế hoạch cá nhân, hay thứ người đời gọi một cách rất chuyên nghiệp là new year’s resolution - kế hoạch năm mới. Giờ, mình thử làm cùng nhau nha. Tại thời điểm này của năm 2022, bản thân tôi nghĩ điều quan trọng nhất, vấn đề lớn nhất mà tôi cần quan tâm giải quyết trong năm 2023 là gì? Cái này mỗi người mỗi khác. Có bạn cần đổi ngành. Có bạn cần lập gia đình. Có bạn cần dành thời gian cho ba má, gia đình, người thân. Có bạn cần tập trung học để nâng level cho bản thân. Có bạn cần sinh con. Có bạn mới thăng chức cần chứng minh năng lực bản thân. Có bạn cần lùi lại để tìm lại niềm vui, hạnh phúc trong đời. Mỗi chúng ta là một bản thể khác nhau, sống trong những môi trường và hoàn cảnh khác nhau, đối diện với những vấn đề cá nhân khác nhau, đang ở trong từng giai đoạn cuộc đời khác nhau. Cho nên, câu trả lời này không cách nào canh vào thiên hạ được, mà phải là câu trả lời rất cá nhân hoá của bạn dành cho chính bản thân mình. Dù là gì, chỉ cần nó thoả mãn nhu cầu thật và quan trọng nhất của bạn là được. Đừng sợ mất mặt hay so đo sợ quê với thiên hạ vì mục tiêu của mình có vẻ hơi thấp bé hay không lung linh hoành tráng. Đời ai người nấy sống mà. Canh theo người ta làm gì. Nếu đó là vấn đề quan trọng nhất, là ưu tiên 1, thì tôi có thể dành bao nhiêu % thời gian và nguồn lực cho nó? Nếu những ngôi sao đang xếp thẳng hàng, thời gian và nguồn lực đều cho phép, thì OK rồi, mình cứ thế mà triển thôi. Tuy nhiên, nếu chuyện này lớn quá, hiện thời gian và nguồn lực mình chưa cho phép, thì mình gác lại cho đoạn sau, chọn ưu tiên khác, trong khi vẫn chuẩn bị những thứ cần chuẩn bị. Tới đây, khi đã xác định thứ tự ưu tiên 1 rõ ràng rồi, thì mình tiếp tục xếp hàng ưu tiên 2, 3, 4, 5 gì gì đó. Đời mà, làm gì có chuyện chỉ cần làm 1 thứ mà xong. Mỗi người đều có bản thân, gia đình, người thân, cộng đồng, xã hội để quan tâm. Mỗi đối tượng lại có rất rất nhiều vấn đề cần quan tâm. Cho nên ở đây, mình cần tư duy rất rõ ràng, mạch lạc, cụ thể khi xếp hạng các thứ tự ưu tiên để còn phân bố thời gian và nguồn lực còn lại một cách thích hợp. Nhớ là, không ai có thời gian và nguồn lực vô hạn cả. It’s OK. Mình chọn ưu tiên thôi. Từ từ giải quyết từng chuyện một, rồi đâu cũng sẽ vào đấy, không việc gì phải rối lên. Xếp thứ tự ưu tiên xong thì nghĩ cho kỹ thôi. Nếu tôi có 100% thời gian thì tôi phân bổ như nào cho các thứ tự ưu tiên từ 1 tới n? Tương tự cho các nguồn lực như tài chính, công sức, hỗ trợ từ bên ngoài, vv. Vậy ha. Từ từ cháo nó cũng nhừ. Mình cứ bình tĩnh đi từng bước một là xong. Không cần phải hoảng hốt, loay hoay hay rối lên đâu. Và nhớ là, it’s ok nếu mình không phải siêu nhơn. Chả ai là siên nhơn đâu, chẳng qua là họ bình tĩnh sắp xếp thứ tự ưu tiên cho cuộc đời họ tại từng thời điểm mà thôi nhé. Họ làm được, thì mình cũng làm được.

Thói thường, ai đi làm cũng muốn có sếp dễ, sao cũng được, không được cũng cho qua, có la cũng mắng nhẹ mắng yêu vài câu rồi thôi. Có sếp vậy thì sướng quá rồi, vì cuối cùng chẳng phải áp lực gì. Công việc tới hay không tới, xong hay không xong, có hay không có kết quả thì cũng ok thôi, sếp dễ mà. Có điều, người dễ là người không đặt tiêu chuẩn cao, không quá quan trọng kết quả, không push nhân viên phá vỡ giới hạn, thay vào đó vẽ ra cho họ một chiếc vòng an toàn, thoải mái và xinh đẹp. Ngược lại, sếp khó đòi hỏi cao, đòi hỏi nhiều, không chấp nhận sự qua loa, xuề xòa, không chấp nhận làm mà không tạo ra tác động hay kết quả. Gặp ai thiếu hoặc vô trách nhiệm, im im, làm cho qua, cho xong thì họ nổi cơn ngay, đơn giản chỉ vì không chịu được sự yếu kém, thiếu tiêu chuẩn, thiếu quyết tâm, thiếu cam kết, vv. Thường thì, xem báo cáo kết quả xong họ sẽ trả lại, yêu cầu làm lại, yêu cầu chỉnh sửa, và luôn rất chi tiết trong cách phản hồi. Ở đây, chúng ta đang nói về sếp vì giỏi nên khó, vì yêu cầu cao nên không thoả hiệp, vì luôn hướng tới sự xuất sắc nên không chấp nhận sự xềnh xoàng, sao cũng tạm được, cho qua. Người trẻ, đặc biệt là những bạn mới ra trường, nên chọn sếp khó mà làm, vì đó là cách tốt nhất để bạn học, thực tập, và rèn luyện mỗi ngày, từ công việc thực tế. Thời này, chỉ có học từ dự án, học từ tình huống, hiện thực thì mới giúp cho người ta trở nên thực tế và liên quan thôi. Và môi trường học đó chẳng ở đâu xa, chính là ở ngay trong môi trường làm việc hàng ngày. May mắn, thì có thêm ông sếp, bà sếp khó. Khó, không có nghĩa là người ta rảnh quá đi làm khó bạn. Ai cũng bận hết, và chẳng ai có thời gian rỗi hơi đâu mà bỏ ra hàng giờ để ngồi đó chỉ ra chỗ cần chỉnh, hướng dẫn chuyện cần làm, sửa cho bạn từng chi tiết nhỏ. Chỉ có người quan tâm, mong muốn điều tốt nhất cho bạn mới dành thời gian lẽ ra để làm chuyện khác đó cho bạn. Thời gian, đối với người giỏi và xuất sắc, là tài sản quý giá nhất, và họ sẽ không bao giờ chịu lãng phí thời gian vì những thứ không đáng. Cho nên, khi thấy người ta dành thời gian cho mình, thì bạn nên hiểu rằng bạn đang được người ta thương yêu và quan tâm lắm. Không quan tâm, sẽ chẳng thèm đếm xỉa nói chi là gọi vào chỉ từng chút một. Cho nên, thay vì tỏ ra khó chịu và uất ức chuyện bị sếp la, bạn nên biết ơn cuộc đời vì đã gởi một người sếp khó qua đời mình, để giúp mình nhận ra, hiểu ra, và rèn luyện kỹ năng và tâm thế tốt. Giờ vầy đi, khi bạn cảm thấy cảm xúc bung bét vì bị sếp la mắng, nổi cơn, thì đừng làm gì hết. Im lặng lắng nghe xong rồi tìm một góc yên ắng, một mình, tự hỏi và tục trả lời cho bản thân những câu hỏi sau đây. Nếu vén tấm màn cảm xúc qua một bên, nếu chỉ khách quan nhìn vào facts - thông tin thật, thì chuyện sếp nói có đúng không? Giờ mình quan sát chuyện có lý hay không trước, còn layer - lớp màn cảm xúc lát mình bỏ vô sau. Tách ra xdeal với từng cái một nó dễ hơn. Chớ mình gom một nùi vô 1 chỗ thì hông biết làm sao mà gỡ. Rồi, len lén vén màn và trả lời đi. Chỉ là trả lời với bản thân thôi, không có quê hay mất mặt với ai đâu mà sợ, cho nên cứ thành thật với bản thân mình. OK, nếu sếp nói hông có lý, thì nó với lý ở chỗ nào? Tại sao bạn nghĩ là nó không có lý? Nếu sử dụng tư duy phản biện để thu thập thông tin dữ liệu, phân tích và thành lập lý lẽ để phản biện sếp thì mình sẽ làm sao, nói thế nào, phát biểu chính kiến và chứng minh luận cứ của mình ra sao? Muốn nói ai đó sai hay vô lý thì bản thân phải có khả năng phản biện chứ không cãi khơi khơi, theo cảm tính được đúng hôn? Ủa, vậy thì học và rèn cho tới Tư duy phản biện đi chớ còn chờ gì nữa? Rồi, nếu sếp nói có lý, mình thấy mình sai thiệt, thì giờ mình học cách chấp nhận mình sai đi. Đời này, người thành công nhất là người hiểu rõ mình không bao giờ giỏi hết và đúng hết trong mọi trường hợp. Người thành công người ta biết học, biết nhận sai, biết đi tìm người giỏi hơn giúp mình, biết dung nạp mọi sự khác biệt và điều mới toang mà kẻ khác không biết cách chấp nhận. OK, thở sâu 3 lần và chấp nhận được về mặt lý trí rồi, thì giờ tách lớp cảm xúc ra mà deal với nó. Về mặt cảm xúc, nếu sếp có phản ứng hơi quá, la hơi lớn, nổi cơn hơi over thì học cách thông cảm. Sếp cũng là người mà, cũng hỷ nộ ái ố chớ. Nhiều khi cái lỗi của bạn nó chỉ là giọt nước tràn ly. Nhiều khi bực tới một đám nhưng bạn xui sao rơi vào ngay đoạn tràn ly nước. Thế là, nhiều khi sếp phản ứng cho cả một nùi chớ không riêng gì bạn. Ờ thì, nếu đúng như thế, thì sếp chưa biết cách quản trị cảm xúc tốt, thì mình nhắc nhẹ thôi. Dạ sếp ơi, em biết rồi, sếp bớt bớt đi chớ la em dữ vậy? Để em đi rót ly trà. Sếp hít thở sâu và uống trà cho nó giảm cơn giận rồi dạy em tiếp ha. Thật ra, mọi thứ trên đời, mọi cảm xúc và cơn cảm xúc đều xuất phát từ ngòi nổ, nút thắt chớ không chỉ là một hai chuyện xảy ra trên bề mặt. Có khi, người ta la hết là đang la hết với chính quá khứ của mình, không phải chỉ vì chuyện nhỏ xíu của bạn. Thành ra, ai mà học và rèn luyện tốt EI - Trí tuệ cảm xúc thì người đó đương nhiên sẽ rất thành công trong đối nhân xử thế, trong khả năng lãnh đạo và dẫn dắt con người. Sếp cũng vậy, bạn cũng vậy. Nhiều khi, lính mà EI còn cao hơn sếp. Nhưng nếu EI cao, thì đừng phản ứng nhất thời với cảm xúc chứ. Còn nếu tự thấy sự phản ứng của sếp thật ra là bình thường thôi, còn phản ứng của chính mình mới là hơi quá thì nên coi lại bản thân đi. Nhiều khi mình nghe chưa hiểu, nghe chưa đúng, chỉ lo khư khư phòng thủ, quyết không nhận sai, quyết đổ thừa cho ai đó khác, thì mình có nghe và quan sát đúng đâu. Thành ra, khi phản ứng, là bạn đang phản ứng với chính bản thân mình. Trong rất nhiều trường hợp, người trẻ là như thế. Nghe thì không nghe, toàn lo phản ứng, đâm ra bị phản ứng lạc đề, rồi từ đó tự thổi phồng, tự suy diễn cho con kiến thành con voi, rồi tự lao vào đám cảm xúc nhầy nhụa đó mà buồn chán, tuyệt vọng đồ. Hey, nói nghe nè, bớt bớt đi, quay lại khởi điểm đi, chuyện nó hông phải vậy, ha. Cuối cùng, hỏi mình câu này, nếu chuyện này là một bài học, thì bài học của mình là gì? Lần sau gặp chuyện i sì như vậy thì mình sẽ làm gì khác đi? Mà mình nên làm gì cho nó có kết quả tốt hơn, tốt nhất có thể? Thiệt ra, đây mới là chuyện mình cần tập trung thời gian và công sức vào để giải, chớ không phải bận tâm cho ba chuyện phản ứng tứa lưa với cảm xúc bung bét chẳng đáng xu nào. Nói tới vậy rồi mà còn không thích sếp ác nữa thì tui chịu. Nói vậy thôi chớ ai lựa chọn sao cũng là lựa chọn của bạn, tốt xấu gì cũng là bạn chịu chớ chẳng ảnh hưởng tới cuộc đời ai. Thành ra, đời mình thì mình chịu trách nhiệm thôi. Lựa chọn hay phản ứng thế nào thì nó tạo ra một dây tác động đi theo đó. Ai chịu phản tư, lắng nghe thì thoát ra nhanh. Ai không thì từ từ đời cũng dạy cho hiểu thôi, chậm chút, rồi cũng về xuất phát lại từ đầu….