Nói chung, đã là con người thì sẽ luôn có góc tối. Có người góc hẹp có người góc hơi bị mênh mông chút. Vậy thôi! Chẳng có ai thánh thiện sáng ngời 360 độ hết. Đừng expect - mong cầu họ là sự hoàn hảo vô song để chiếu rọi cuộc đời mình. Góc tối của ai người đó tự quản trị. Ai quản trị tốt thì nó không lấn sân, show hàng, hay dẫn dắt luôn cuộc đời. Còn ai quản trị kém, mất kiểm soát, không biết cách tém tém lại thì nó bung thùa ra dù cố ý hay vô tình. Hiểu sự thật không bao giờ lay chuyển này thì bạn sẽ dễ sống hơn, vì bạn bớt thần tượng hoá người khác, bớt mong cầu họ phải thế này thế nọ theo ý của mình. Chính cái chuyện tự mình đặt ra hình tượng họ phải thế nào mới là nguyên nhân chính dẫn đến mọi sự thất vọng. Còn nếu như bạn hiểu về góc tối hiện hữu trong mỗi con người thì bạn sẽ có cái nhìn bao dung hơn, không bị sốc hàng khi góc tối hiện ra, cũng không bị hoang mang khi nhận được một thông tin OMG về bất kỳ ai, dù là người thân nhất của mình. Đừng phán xét. Họ sao thì là vậy đó. Sự thật mãi mãi sẽ là sự thật. Còn chuyện sự thật nó lộ hàng phút thứ tám chín thì cũng chỉ là chuyện sớm muộn thôi mà, đâu có gì đáng ngạc nhiên. Ai cũng mang góc tối trong mình, kể cả bạn. Đừng chơi trò tay chơi hoàn hảo ở đây. Không có ai trên đời là hoàn hảo cả. Cho nên, đừng phán xét bản thân, củng đừng phán xét ai khác. Thấy vậy không phải vậy nhưng có thể là vậy. Đừng tin vào thông tin hay lời đồn nhảm nhí. Khi nhận được thông tin, xác minh thông tin, sử dụng tư duy phản biện để làm rõ vấn đề, rồi mình giải quyết thôi. Chuyện gì trên đời, dù là chuyện tình cảm, cuộc sống, sự nghiệp gì thì cũng qui về sử dụng tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề để giải quyết thôi mà. Nghi ngờ, khổ sở, vật vã chi cho nó mệt? Thường thì, con người ta khổ vì hiểu lầm, chưa hiểu hết, chưa hiểu đúng, không chấp nhận sự thật, hay để mặc cho cảm xúc dẫn dắt, phóng đại quá mức. Chuyện gì cũng là chuyện nhỏ ngoài sinh lão bệnh tử. Mình coi nó nhỏ thì nó nhỏ. Mình coi nó khổng lồ thì nó biến thành siêu to. Vậy thôi! Cuối cùng, tất cả chỉ là do mình lựa chọn đối diện hay xử lý thông tin hay sự thật thế nào. Cuối cùng, tất cả chỉ là mình chọn lựa tâm thế như nào khi true colors - màu sắc thật sự của ai đó hiện ra. Họ có góc tối. Mình cũng có góc tối. Đứa nào để cho góc tối đó nó take over - cầm quyền thì đưa đó tối hơn. Đứa nào kiểm soát và chuyển hoá góc tối tốt hơn thì ít bị bung hàng hơn. Hơn thua nhau cuối cùng là ở chỗ luyện công để quản trị được bản thân thôi, chớ đứa nào mà chả tối. Vậy nên, có 3 thứ mình luôn tâm niệm trong đời để canh vào đó mà sống cho bình an, vui vẻ. Hôm nay chia sẻ thừ xem có giúp được ai không. Bản chất con người ai cũng có ánh sáng và bóng tối: do đó, mình có thể ngưỡng mộ ai đó về một mặt nào đó, nhưng không bao giờ idol hoá họ trong tất cả giác diện của cuộc sống, vì mình biết rằng họ sẽ có góc tối. Vì vậy, mình cũng bao dung hơn khi góc tối của họ show hàng. Khi nhìn thấy góc tối của một ai đó, mình hiểu rằng ừ thì họ chưa luyện công đủ để giúp bản thân tốt hơn. Nếu có thể giúp họ tự nhận ra và tự cứu bản thân thì mình sẽ giúp. Nếu không thể giúp, vì đời này ai mà thứ gì cũng làm được, thì mình xin ơn trên mở lòng giúp họ. Vậy thôi! Còn lại, cuộc đời họ là của họ. Hành trình của mỗi người là lựa chọn của mỗi người. Mình không bao giờ được hay nên áp đặt bất kỳ thứ gì lên bất cứ ai. Chấp nhận cả ánh sáng và bóng tối trong mỗi con người, bạn sẽ bớt đau khổ, vật vã, mệt mỏi, thất vọng hơn trong cuộc sống, và vì vậy cũng sống nhẹ nhàng hơn. Học cách quản trị bản thân để kiểm soát góc tối và tăng cường ánh sáng: bản thân mình còn lo chưa xong kìa, ở đó mà tám chuyện hàng xóm. Thiệt tình ra mà nói, cả đời này cái full time job lớn nhất là quản trị bản thân. Chớ để cho cảm xúc bung bét, giận dữ mất kiểm soát, đau đớn rơi xuống vực sâu, chán nản rơi vào thất chí…. Đời mình mà mình còn không quản trị nổi thì đi phán xét gì ai, đi quản trị người nào, đi dạy đời ở mô. Đụng chuyện ego vung vãi, quyết định cảm tính, cầm bóng tối đời mình chọi vào mặt người khác chỉ chứng minh được có một điều - quá sức trẻ trâu. Chỉ có tụi sửu nhi mới mang ego đi đánh nhau thôi, vì vô minh, vì không hiểu bản chất cuộc sống, vì rảnh quá không có chuyện gì giá trị hơn để làm. Mà đời này mấy người vậy nhiều ghê lắm. Cho nên, thấy thì cười khẩy rồi biến đi chỗ khác. Ai khùng mà tham gia vô mấy cuộc chiến tào lao xí đế. Thời gian để lo chuyện sáng tối của bản thân còn không đủ kia kìa. Tuỳ hoàn cảnh và cảnh giới bản thân mà chọn cách đối xử với kẻ chơi chiêu bóng tối: nếu bạn rảnh và thích xà quần chơi mind game - trò chơi tâm trí với mấy đứa game thủ bóng tối thì cứ chơi. Nhưng hễ chơi thì phải chịu. Lỡ có bị quận vào đó mà tinh thần quay mòng mòng như con yoyo thì là lựa chọn của bạn thôi. Đừng trách cứ hay đổ thừa ai. Còn nếu bạn nghĩ mình cảnh giới đủ cao, không bị ảnh hưởng bởi ba thứ xàm xí đó, và hoàn toàn tự chủ giúp đỡ được kẻ trong cuộc thì alez! Làm đi tích phước cho bản thân. Giúp được một người bằng xây mấy cảnh chùa mà. Nhưng nếu bạn thấy mình còn yếu, hay thấy chuyện này nó tào lao quá, mất thời gian, thì phủi tay một phát là xong. Kệ họ! Họ bày binh bố trận hao tổn tâm trí gì kệ, để nó tự bày tự đánh tự lăn ra chết chớ mình chẳng liên quan. Có nhiều khi cần phải vậy đi cho nó khoẻ. Dễ xử. Dễ sống. Hơi đâu mà đâm đầu vào những cuộc chiến mất trí đó. Vậy ha. Góc tối ai cũng có, ở đâu cũng có, đời nào cũng có. Hiểu bản chất của nó thì mình dễ xử với đời và dễ xử với bản thân hơn. Lo cái góc tối nhà mình trước đã kìa. Ngoài kia, trời còn tối lắm!

Từ quan sát thị trường của Chị, Chị nhận thấy xu hướng hoặc các vấn đề liên quan đến xây dựng, phát triển và quản trị thương hiệu của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay ra sao? Tôi nghĩ rằng có 3 yếu tố đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến chiến lược xây dựng thương hiệu của tất cả các doanh nghiệp trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Yếu tố đầu tiên là mục đích tồn tại của một tổ chức. Covid đặt ra dấu chấm hỏi cho từng cả nhân và cho cả nhân loại về lý do của sự tồn tại. Chính Covid cũng tạo ra một thế cờ rất mới cho các công ty, tổ chức bắt nguồn từ chữ “tại sao”. Tại sao họ sinh ra, để tạo ra giá trị gì cho cộng đồng, để mang đến giá trị gì cho con người, để gánh vác một phần trách nhiệm gì cho hành tinh? Chưa bao giờ mà người tiêu dùng và công chúng lại quan tâm đến chữ tại sao đến như vậy. Và mặc dù đây là góc khuất mang hình hài “trách nhiệm xã hội” trong các lý thuyết quản trị từ nhiều năm nay, Covid đã chiếu spotlight vào nó, đẩy nó vào ghế nóng, và ép các thương hiệu phải canh vào đó để thiết kế hành trình tiếp nối. Nếu một sự tồn tại không mang lại ý nghĩa cho cuộc sống, không tạo ra giá trị cho cộng đồng, không đóng góp cho sự tồn tại của chính nơi sinh ra và cưu mang mình, thì sự tồn tại đó nào có ý nghĩa gì? Trong ngữ cảnh như vậy, thương hiệu không thể chỉ là vỏ bọc xinh đẹp nhắm vào những cảm xúc nhất thời hay cái tôi thích thể hiện nữa. Thương hiệu giờ đây cần chạm vào trái tim, chạm vào mục đích và giá trị sống, chạm vào tận cùng của hành trình vì sao chúng ta lại làm người. Yếu tố thứ hai trong dòng chảy tất yếu của thế giới là sự chuyển mình mạnh mẽ của xã hội số. Cũng chính Covid đã khiến cho loài người dành nhiều thời gian hơn trên không gian ảo. Nếu trước đây, cuộc sống ảo là lựa chọn, thì giờ đây cuộc sống ảo trở thành một phần đương nhiên và tiếp nối không chút ngắt quãng của cuộc sống đời thật. Và có lẽ, khái niệm thật và ảo giờ đây cũng đã bị xoá nhoà, vì chúng hoà quyện vào nhau thành một không gian chung, không gian phygital - thực tế ảo song hành. Việc các không gian web3 được sinh ra cho con người có thể xả vai người, mặc vai diễn, đặt mua một bộ đồ thời trang số thật lung linh, chọn cho mình hình hài và tính cách mà đời thường chỉ là giấc mơ ươm màu nắng, rồi sống ở trong đó cho thoả với khát khao về sự hoàn hảo và những góc khuất chưa dám thể hiện ngoài đời thật. Ở đây, chúng ta không bàn chuyện đúng hay sai. Đó là hiện tại và thực tế sống, là hành vi đang ngày càng thay đổi, là sự phát triển tất yếu của xã hội số mà thương hiệu nào cũng cần phải chú ý. Nếu người sở hữu thương hiệu hoặc những người quản trị thương hiệu không hiểu tương lai, không thể tạo ra không gian số, không thể thiết kế và tương tác bằng sản phẩm số, không thể xây dựng quan hệ số, trong thế giới số của người tiêu dùng hiện tại và tương lai, thương hiệu sẽ không còn. Thương hiệu, nếu đặt lại nền tảng cơ bản nhất, thật ra chỉ là nhận thức trong suy nghĩ của người tiêu dùng. Khi thương hiệu không xuất hiện ở nơi người tiêu dùng xuất hiện, không sống cuộc sống họ đang khao khát sống, không tương tác với họ trong thế giới họ thuộc về, thương hiệu không tồn tại. Do đó, hơn bao giờ hết, tầm ảnh hưởng của thương hiệu trên không gian số, không gian thực tế ảo song hành trở thành thách thức và cũng là cơ hội lớn. Sau cùng, dù Covid có làm đứt gãy chuỗi cung ứng tạm thời trên thế giới, nó đã chứng minh cho chúng ta thấy một sự thật không cần tranh cãi nữa, đó là sự xoá nhoà của các biên giới quốc gia. Thương hiệu nào giờ đây cũng phải là, nên là, đương nhiên là công dân toàn cầu. Và muốn trở thành công dân toàn cầu, thì thương hiệu cần có khả năng lan toả và ảnh hưởng đến mọi quốc gia, mọi nền văn hoá, mọi cộng đồng và đáp ứng được nhu cầu khác nhau của những sự khác biệt mang sắc màu quốc tế này. Đúng là thị trường nội địa cực kỳ quan trọng, vì nó là cái nôi nuôi lớn thương hiệu, và nếu tại chính nơi chôn nhau cắt rốn của mình mà thể hiện còn chưa tốt thì nghĩ chi đến những chân trời xa lạ. Tuy nhiên, điều đó không nên và không được phép ngăn chặn thương hiệu bắt đầu từ giấc mơ bao la hơn, đặt nền tảng cho những hành trình mênh mang hơn, thể hiện cái tầm quốc tế hơn, và quan tâm đến những đề tài phát triển bền vững hơn, mang màu sắc toàn cầu hơn, ví dụ như ESG (Environmental, Social & Governance) - Môi trường, xã hội & quản trị. Một thương hiệu không thể hiện được hay thể hiện rõ cái tầm công dân quốc tế này của mình sẽ khó mà thuyết phục được cộng đồng toàn cầu về sức ảnh hưởng của nó đến hành vi của họ. Nếu đưa 3 yếu tố trên vào thực tế xây dựng và phát triển thương hiệu tại Việt Nam, tôi nhận thấy còn rất nhiều thử thách. Ngoại trừ một vài trường hợp cá biệt, hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa thật sự dành thời gian nhìn lại, tư duy lại về sự tồn tại tiếp theo của tổ chức trong bối cảnh mới, và xây dựng chiến lược thương hiệu dựa trên những giá trị đang chuyển đổi của xã hội hậu Covid. Điều này là rất khó, vì tất cả chúng ta đều đang phải đối diện với cơm áo gạo tiền, làm sao để tồn tại hôm nay, để giữ cho hơi thở còn phập phồng trên lồng ngực. Tuy nhiên, nếu là thương hiệu và công ty có tầm nhìn lớn, ngắn hạn bao giờ cũng phải song hành cùng dài hạn, và thay đổi theo dòng chảy xã hội là điều tất yếu để sinh tồn. Về yếu tố thứ nhất, mục đích và giá trị cộng đồng của một doanh nghiệp, tôi nhận thấy có những hành vi mới, có sự quan tâm và đóng góp. Tuy nhiên, ở một chừng mực nào đó, các hoạt động này còn mang tính nhất thời, chữa cháy, hoặc vẫn rất PR. Nếu lý do tồn tại của một tổ chức chưa trở thành DNA của doanh nghiệp, chưa là câu chuyện xuyên suốt để truyền cảm hứng và xây dựng cộng đồng người tiêu dùng trung thành, chưa là nỗi khát khao của từng nhân sự muốn được là một phần gắn bó trong hành trình đó, thì thật ra thương hiệu chưa cảm được tương lai. Nếu kết nối được với tuôn giải bằng sợi dây giá trị quyền lực này, thương hiệu sẽ xây dựng được cho mình một vị thế cạnh tranh độc đáo, khó cạnh trạnh nổi. Người ta có thể cạnh tranh về độ bóng bẩy trên các kênh quảng cáo, độ nóng của những ý tưởng trending, độ hơn thua của những chất này lợi kia trong từng dòng sản phẩm, và cuộc chiến cứ thế mà tiếp diễn. Nhưng ai có thể cạnh tranh với tình yêu và nỗi khắc khoải đang chảy trong từng mạch máu, với sự đồng cảm và đồng hành vươn đến những mục tiêu cao đẹp, với những cảm xúc đời thường chạm vào từng ngõ ngách con tim? Hiểu được điều này, thương hiệu Việt có lẽ sẽ hướng đến về cộng đồng nhiều hơn, như một chiến lược dài hạn, và lấy đó làm nền tảng cho sự phát triển trường tồn. Khi nói về yếu tố thứ 2, sự hội nhập vào xã hội số, tôi nhận thấy doanh nghiệp Việt rất quan tâm tìm hiểu, nhưng khá chậm trong việc triển khai. Nếu nhiều tập đoàn nước ngoài đã nhanh chóng mở cửa, xây dựng văn hoá open innovation - sáng tạo mở, cho phép sáng tạo được chảy theo nhiều chiều khác nhau, từ trong ra ngoài, từ ngoài vào trong, đón nhận, ươm tạo, và thử nghiệm giải pháp mới, công nghệ mới, đặc biệt là cả những khái niệm mới chưa được chứng minh thành công từ startup. Có lẽ, doanh nghiệp Việt vẫn còn đang rất loay hoay ở tầm hiểu, thay đổi tư duy và văn hoá số cho đội ngũ, ứng dụng công cụ số từ từ vào sự vận hành hàng ngày của tổ chức, vv. Hành trình kiến tạo cơ hội mới, không gian thương hiệu mới, thử nghiệm và tìm ra mô hình tương tác mới với người tiêu dùng số vì vậy chưa diễn ra sôi nổi. Tuy nhiên, thương hiệu nào nắm bắt được cơ hội xuất hiện ở những không gian số mới, thực tế ảo song hành đương nhiên sẽ tạo ra cho mình một vị thế đặc biệt hơn. Cuối cùng, ở câu chuyện tầm vóc quốc tế và sự phát triển bền vững, tôi nghĩ đây vẫn còn là câu chuyện làm quà đối với doanh nghiệp Việt Nam. Chúng ta nói về nó, cổ vũ cho nó, thể hiện nó trên bao bì, nhưng chưa thật sự chưa sống và thở với nó mới ngày. Chỉ cho đến khi con tim thật sự rung động, và cái đầu thật sự “ngộ” ra về tính liên kết của tương lai với hiện tại, tính thống nhất của vũ trụ và hành tinh với từng hành vi nhỏ bé của mỗi con người, có lẽ doanh nghiệp sẽ tư duy khác, làm khác, với một trái tim trong trẻo hơn. Đương nhiên, kinh doanh không thể tách rời khỏi lợi nhuận, bởi thiếu đi lợi nhuận thì làm gì còn tồn tại để kinh doanh. Nhưng nếu kinh doanh có lợi nhuận và còn tạo ra những giá trị vững bền cho con người, hành tinh nữa thì sao? Phải chăng đó là giấc mơ hoàn hảo mà tất cả chúng ta đều nghĩ đến nhưng chưa đủ quyết tâm thực hiện? Trong môi trường kinh doanh ngày càng nhiều biến động, các biên giới sản phẩm ngày càng bị xóa nhòa trong khi cạnh tranh ngày càng gia tăng phức tạp, theo Chị đâu là những thách thức lớn nhất đối với các thương hiệu của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay? Tôi nghĩ có 3 từ khoá để nói về thách thức dành cho doanh nghiệp Việt Nam hiện nay: tính linh hoạt, tính sáng tạo, và tính nền tảng. Linh hoạt (agility) là từ khoá hot nhất trong và sau Covid, vì tất cả chúng ta đã được chứng kiến sự nghiệt ngã của môi trường, được mục kích sự can thiệp vô lý của vũ trụ, và hiểu ra thế nào là bất lực. Những gì chúng ta nghĩ bản thân và tổ chức có thể kiểm soát, có thể chuẩn bị, có thể men theo kế hoạch để thực hiện bỗng nhiên bị phủ nhận một cách vô cảm, không kịp trở tay. Ở đó, con người đành phải quay về với bản năng sinh tồn, và bắt đầu suy nghĩ về việc làm thế nào để hội nhập, làm thế nào để tồn tại, thay đổi ra sao để giữ cho mình liên quan trong hiện tại, ở tương lai. Trong hoàn cảnh đó, con người phải học cách bỏ xuống những gì đã biết, dù đó là kinh nghiệm, trải nghiệm, qui trình, chiến lược, hay những nền tảng tư duy cũ. Một tổ chức không học được cách bỏ xuống, học lại, nghĩ lại, xây hành trình lại, kiến tạo sản phẩm và thương hiệu lại, bán hàng và tạo ra trải nghiệm khách hàng khác đi, liên quan hơn, sẽ khó mà tiếp tục hành trình. Để linh hoạt, tổ chức cần đội ngũ linh hoạt, cần văn hoá linh hoạt, cần tiêm vào mạch máu bộ gen sáng tạo và linh hoạt. Đối với một cơ thể cũ, chấp nhận cái mới đã là điều khó khăn. Giờ còn phải thay đổi thói quen, tư duy, cách triển khai linh hoạt, có vẻ như mất hết tôn ti trật tự đã dày công bồi đắp bao năm qua, thật ra là chuyện không hể dễ. Nhưng làm gì có cách nào khác hơn? Do đó, việc chuyển đổi đội ngũ, bắt đầu từ lãnh đạo, việc có thể phải chấp nhận thay máu là điều hoàn toàn không thể tránh khỏi. Nếu không canh vào từ khoá linh hoạt để cấu trúc lại tổ chức, đội ngũ, dự án, và nền tảng hỗ trợ, tồn tại sẽ là thách thức cực lớn cho doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo. Sáng tạo không phải là từ khoá mới, nhưng nó đã được đặt lại trong bối cảnh mới, và cần cách tiếp cận mới. Việc đóng kín cửa tự nghiên cứu phát triển, tự đầu tư và hoàn thiện hàng năm trời theo cái cách mà doanh nghiệp trước nay vẫn làm không còn liên quan nữa. Sáng tạo thời nay mang tính crowd-source - tìm giải pháp từ đám đông, tìm lời giải từ cộng đồng, tìm ý tưởng từ hệ sinh thái. Sáng tạo mang tính linh hoạt, có thể đến từ chính đội ngũ hiện hữu, có thể đến từ doanh nghiệp khởi nghiệp, có thể đến từ các nghiên cứu đang diễn ra ngoài cộng đồng. Vì vậy, doanh nghiệp nên linh hoạt hơn trong cách tiếp cận sáng tạo của mình. Đối với đội ngũ, cần tạo điều kiện ươm tại các ý tưởng sáng tạo trong tổ chức, xây dựng văn hoá thử nghiệm, không sợ thất bại, đầu tư và tôn vinh các đội nhóm và dự án sáng tạo nội bộ có giải pháp thực tiễn, hiệu quả. Trong trường hợp ý tưởng hay giải pháp có khả năng spin off - tách ra thành dự án và công ty startup độc lập vì có thị trường lớn và có khả năng phát triển, doanh nghiệp nên đầu tư vào như một công ty con, công ty thành viên phục vụ trở lại cho sự phát triển và vị thế cạnh tranh của công ty mẹ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp rất cần học hỏi, đầu tư vào các ý tưởng, giải pháp sáng tạo từ cộng đồng và hệ sinh thái. Việc thành lập hay tham gia các vườn ươm doanh nghiệp, xây dựng quỹ đầu tư sáng tạo doanh nghiệp là cách an toàn nhất, hiệu quả nhất, đã qua thử nghiệm thành công của nhiều tập đoàn lớn trên thế giới. Cách làm thật ra chưa bao giờ là khó, nhưng tâm thế và sự dấn thân của đội ngũ lãnh đạo, đưa sáng tạo vào thành DNA của doanh nghiệp mới là thử thách lớn nhất. Lãnh đạo có tầm nhìn ngắn hạn tập trung vào hiệu quả kinh doanh nhất thời. Lãnh đạo có tầm nhìn vượt thời gian sẽ luôn song hành đầu tư cho sự phát triển chiến lược của tương lai. Từ khoá thứ 3, tính tổng thể, là ý muốn nhắc đến sự phát triển bền vững và liên kết của chuỗi giá trị, từ nguồn nguyên vật liệu đầu vào đến sản phẩm, dịch vụ đến tay người tiêu dùng cuối. Chuỗi giá trị bắt đầu từ nguyên vật liệu, phát triển thành sản phẩm thô, rồi cần trở thành sản phẩm hoàn chỉnh, sản phẩm tiện lợi, và cuối cùng cần biến thành giải pháp, dịch vụ phục vụ mọi nhu cầu khác nhau của người tiêu dùng cuối. Khi tư duy theo tính tổng thể này, doanh nghiệp dù đang ở đâu trong chuỗi giá trị cũng sẽ chuẩn bị cho mình sự phát triển về thượng nguồn hay đến hạ nguồn, nghĩa là phát triển về tận cùng của đầu vào và đến tận tay của người tiêu dùng cuối. Sự phát triển này có thể bằng nhiều cách như kiến tạo ra, M&A, cộng tác chiến lược, hoặc xây dựng hệ sinh thái tổng thể như mẫu hạm để có thể liên kết bằng nhiều cách khác nhau với những thực thể doanh nghiệp - chiến hạm khác nhau trong cùng chuỗi giá trị. Đây chắc chắc là chiến lược phát triển bền vững cho tương lai. Do đó, doanh nghiệp cần xác định rất rõ mình là mẫu hạm hay chiến hạm, và hệ sinh thái cần liên kết của bản thân là gì. Đây là bài toán thách thức với cả doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Cần cách tiếp cận hoặc đổi mới như thế nào, những yếu tố nào cần ưu tiên thực thi để doanh nghiệp giải quyết được những vấn đề gặp phải/hoặc rào cản trong xây dựng thương hiệu? Xây dựng thương hiệu không nên bị tách rời và xem là một mảnh ghép trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nữa. Xây dựng thương hiệu không phải là việc của một phòng ban, một đội ngũ nào mà nó cần phải được nhận thức như nền tảng trong sự chuyển đổi và cấu trúc lại về chiến lược của một doanh nghiệp. Những câu hỏi khác và khó cần được đặt ra, ví dụ như thương hiệu trải nghiệm khách hàng nào tạo nên thương hiệu, điểm chạm mới, điểm chạm thực tế ảo song hành nào nào sẽ xây dựng nên trải nghiệm mới và vì vậy tạo nên thương hiệu, mô hình kinh doanh linh hoạt nào tạo nên thương hiệu, chiến lược chuỗi giá trị ra sao để xây dựng vững bền thương hiệu, chiến lược sáng tạo mở thế nào sẽ tạo nên sức ảnh hưởng và sự dẫn đầu của thương hiệu trong hệ sinh thái ngành và thị trường nói chung, vv. Việc đặt lại góc nhìn thương hiệu trong bối cảnh tổng thể của việc chuyển đổi, tái cầu trúc, phát triển bền vững và giữ vững vị thế thị trường, tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp mới là điều tôi nghĩ doanh nghiệp cần hết sức quan tâm. Không có thương nhiều và không thể phát triển thương hiệu với góc nhìn phiến diện, đơn độc và thiển cận. Khi đã thay đổi tư duy thương hiệu như vậy, doanh nghiệp sẽ hiểu rõ điểm yếu thế mạnh của mình ở đâu, tài sản sẵn có và hạn chế nguồn lực là gì để tìm cách bổ sung, liên kết, hoặc đầu tư. Ngược lại, nếu giữ góc nhìn hạn hẹp về thương hiệu ở việc quảng cáo quảng bá hay tạo sự hiện diện đối với người tiêu dùng theo cách chung ta đã làm bao nhiêu năm nay, doanh nghiệp sẽ khó có thể giữ vững khoảng không nhận thức trong não và tim người tiêu dùng mới, người tiêu dùng số và người tiêu dùng hậu Covid. Nhiều doanh nghiệp thất bại trong việc phát huy những tiềm năng hay duy trì giá trị trị thương hiệu do không nhận diện được những rào cản thực tế, Chị quan sát về thực tế này ra sao? Nếu được chị đưa ra các khuyến cáo gợi ý. Với tư duy nâng cao giá trị thương hiệu, và qua đó nâng cao giá trị doanh nghiệp, thì việc xây dựng thương nhiều cần mang tính tổng thể, bắt đầu từ chiến lược phát triển của doanh nghiệp, bắt đầu từ những người lãnh đạo cao cấp nhất của doanh nghiệp, và là kim chỉ nam cho mọi hoạt động khác, mọi chiến lược khác, mọi kế hoạch khác của doanh nghiệp. Việc nâng cao giá trị thương hiệu vì vậy cũng không bao giờ ngừng lại từ hoạt động của phòng thương hiệu và marketing, mà phải được hiểu, đóng góp, tham gia trực diện từ tất cả các phòng ban khác. Câu hỏi về giá trị thương hiệu cần phải được đặt ra trong tất cả những dự án, cuộc họp, phương án, giải pháp, vv của tất cả đội ngũ trong một tổ chức. Làm thế nào để phòng công nghệ nâng cao giá trị thương hiệu, bằng cách đơn giản hoá cách tiếp cận, tạo sự thuận tiện dễ dàng và vì vậy gia tăng số lượng người dùng, giảm số lượng người bỏ cuộc trong tương tác, và tạo ra một hệ thống thông minh biết nắm bắt cơ hội bán hàng? Làm thế nào để phòng tài chính suy nghĩ ra các phương án giảm chi phí hoạt động, giảm chi phí đầu tư, chuyển đổi được giá trị đó đến người tiêu dùng cuối để họ trở nên trung thành hơn, trở thành đại sứ và truyền thông miễn phí nhiều hơn cho thương hiệu? Làm thế nào để phòng phát triển sản phẩm đáp ứng được nhu cầu đa dạng, hoàn cảnh sử dụng khác nhau một cách thuận tiện nhất cho người dùng, qua đó nâng cao frequency sử dụng của người dùng cũ và lôi kéo được người dùng mới? Đó chỉ là vài ví dụ nhỏ và nếu chúng ta bắt đầu từ tư duy tổng thể này thì sẽ còn rất nhiều câu hỏi mà doanh nghiệp có thể đặt ra để đội ngũ cùng sáng tạo và nghĩ ra các giải pháp mới nâng cao giá trị thương hiệu. Một lần nữa, trong hoàn cảnh thay đổi quá nhanh quá nguy hiểm về nhiều mặt của thị trường, điều quan trọng nhất cần làm là tư duy lại về vai trò của thương hiệu trong hành trình phát triển tiếp theo và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Với đại đa số, truyền thống và di sản chả có miếng giá trị nào, vì suy cho cùng, nhân loại đang cuống cuồng lao về phía tương lai, đổ xô vào tất tần tật những xa lộ siêu hiện đại, hay bận mắc kẹt vào mớ xôi thịt đang nghi ngút khói. Cái gì cào cào vài phát ra thóc thì cái đó ngon. Chớ những thứ văn hoá truyền thống bụi bặm kia chà tới hồi nào mới ra được một đồng? Hơi đâu mà để ý! Nhưng truyền thống và di sản lại là thứ sang trọng và giá trị thuộc hàng bậc nhất đối với những ai có level và có tầm nhìn. Người có khả năng time travel - di chuyển giữa các cột mốc thời gian - quá khứ, hiện tại và tương lai, giữa bản địa và thế giới thường sẽ thuộc dạng này. Càng travel đến những nền kinh tế của tương lai, họ càng thấm thía, nhận ra, và hiểu được giá trị của sự quay về, trân trọng và bảo tồn tài sản màu thời gian. Càng chứng kiến sự hào hùng được trình diễn một cách đầy tự hào từ những nền văn minh lâu đời, họ càng đánh giá được tầm quan trọng của bản sắc và di sản. Càng đi, người ta càng quay về. Càng quốc tế, người ta càng yêu thương tính bản địa. Càng sang trọng, người ta càng đi tìm cái chất riêng tư, quý hiếm mang đậm màu bản sắc. Cũng như uống một ly rượu ngon, người ta quan tâm đến loại nho gì, năm nào, vùng nào, vườn nào. Thưởng thức một ly cà phê ngon cũng vậy, bàn tới cà phê trồng ở nước nào, khu vực nào, farm nào…. Tính bản địa càng rõ, sản phẩm càng sang trọng, độc đáo và có giá trị. Do đó, di sản hoặc là chẳng đáng xu nào, hoặc là vô giá đối với những ai biết khai thác nó một cách lịch lãm, tinh tế, và hiểu biết. Nhiều người cho rằng truyền thống là quê mùa. Thật ra, truyền thống mà rơi vào tay kẻ tư duy quê mùa thì nó chắc là sẽ quê một cục. Nhưng ngược lại, khi truyền thống mà rơi vào bùa yêu của kẻ tinh tế thì nó sẽ trở thành thứ đẳng cấp siêu hạng, độc đáo, thăng hoa bung nóc về cảm xúc. Truyền thống, không chạm vào thì thôi. Đã chạm vào thì phải giữ tận gốc, làm tận ngọn, hiểu sâu, nói đúng, trình bày như một nghệ thuật, đưa nó lên đỉnh cao của level thẩm mỹ. Bằng không, bất kỳ một sự pha loãng, pha trộn, nửa cân nạc ba cân mỡ nào cũng sẽ khiến cho nó biến thành thứ không mở mồm thì bực mà lỡ còm thì thấy mình sao hẹp hòi khó tính. Vậy nên, sang hay hèn, quê mùa hay tinh tế là ranh giới rất mong manh. Quan trọng là, nó không liên quan gì đến bản chất của truyền thống và di sản mà hoàn toàn phụ thuộc vào tâm thức kẻ phô diễn, người thưởng lãm. Giá trị hay không giá trị chưa bao giờ là thứ ai đó cần hay có quyền mang ra gán giá. Giá trị hay không giá trị, nó nằm ở level tầm và tầm nhìn của mỗi con người. Giá, là không có miếng giá nào, hoặc là vô giá....

Trên đời này có rất nhiều tiếng ồn, đặc biệt là khi người ta bị chạm vào ngòi nổ ego. Bắt đầu từ đó, tất cả những gì thoát ra từ lỗ miệng đều là nonsense - thứ lan man, vô nghĩa, chủ yếu là để chứng tỏ và chứng minh cho cái sự hay ho, xì mạt, ghê gớm của cá nhân mình. Có khi, chỉ vì tranh chút thắng thua, chút lợi lạc về cho bản thân, người ta ồn bất chấp, tuôn ra những âm thanh chát chúa, lời lẽ ngửi không nổi. Có khi, chỉ vì để chứng tỏ chút quyền lực, tao lớn, tao hơn, tao nắm quyền sinh sát, tao là đại ca trong cuộc chiến này, người ta sẵn sàng sát hại người xung quanh bằng một loại thuốc cực độc không màu không mùi, lây nhiễm qua đường âm thanh. Cũng đôi khi, người ta travel vào thế giới siêu thực của riêng họ, rồi huyên thuyên thứ thanh âm không phải tiếng người, chẳng ai hiểu nổi. Nếu nói về tiếng ồn trong cuộc đời này thì kể tới già cũng không hết, vì mỗi ngày con người lại hì hục phát minh ra thêm nhiều tiếng lạ, nội chuyện cập nhật để hiểu cũng đã là quá sức. Có điều, có một sự thật chẳng bao giờ thay đổi, đã là tiếng ồn, kiểu gì thì vẫn chỉ là tiếng ồn, không tự nhiên biến thành lời hay ý đẹp, hay tệ nhất cũng là thứ ngôn ngữ có thể hiểu được. Tiếng ồn, khi ta không biết cách gạn lọc, nó trở thành chất gây ô nhiễm tinh thần có sức tàn phá siêu cao. Nó có thể khiến người ta hoảng hốt, hoang mang, sợ hãi, lo lắng, rối tung rối bời, và có khi trầm cảm. Có khi, người ta cố ý tạo ra tiếng ồn để áp đảo tinh thần đối phương, khiến họ mất hết sự minh bạch, đưa ra lựa chọn vả quyết định sai trong lúc không còn tỉnh táo. Có khi, người ta chỉ vô ý tạo ra tiếng ồn, vì bản thân trước giờ vẫn vác theo cái xưởng sản xuất tiếng ồn, đi tới đâu ồn tới đó. Cũng nhiều khi vô ý thôi, cái bệnh mắc ồn nó nặng quá, chuyện nọ xọ chuyện kia nói mãi quên cả trọng tâm và chủ đề cần nói là gì. Có khi, người ta cũng có nhận thức mơ hồ về khả năng gây ồn rất phiền phức của bản thân mình, nhưng trong lúc ego nó ngự trị thì mất hết kiểm soát, để mặc cho tiếng ồn ùa ra theo bản năng. Trong cuộc sống, công việc, ngoài xã hội trong công sở, và có khi ngay cả tại gia đình, ai cũng phải đối diện với ô nhiễm tiếng ồn. Cho nên, ai cũng phải học kỹ năng nhận dạng tiếng ồn, gạn lọc tiếng ồn, để có thể tập trung vào điều quan trọng. Ai nói gì nói, ai cãi gì cãi, ai huyên thuyên hay nổ banh xác kiểu gì kệ họ, đừng ép mình phải nghe. Không quan trọng thì bỏ đi, cho qua, đóng tai lại. Cần thiết thì dạt hết tiếng ồn qua một bên, nắm lấy điểm cốt lõi quan trọng cần bàn bạc, rồi cứ đúng chỗ đó mà luận cho xong. Bị kéo đi thì đẩy người ta quay lại. Bị xô đẩy thì kéo người ta quay về. Bị vuột mất thì đặt lại vấn đề. Miễn sao bàn xong chuyện cần bàn, điều cần chốt, chủ đề cần trao đổi là xong, có thể biến. Còn lại, ai thích bàn chuyện lên trời xuống biển thì tự bàn. Ai thích thì nghe. Không liên quan. Trong thế giới quá tải tiếng ồn như hiện nay, nếu không học lấy kỹ năng này, thì bạn sẽ bị người ta dẫn ra tới La Mã vẫn chưa bàn xong chuyện cần bàn, làm xong chuyện cần làm, thống nhất xong chuyện lẽ ra chỉ cần 5 phút nhưng có khi bị người ta lòng vòng hoang phí vài chục tiếng. Thời gian bây giờ quan trọng lắm, để dành làm ra giá trị. Ai rảnh quá thì tự phí, đừng lôi người khác vào. Cho nên, bản thân tôi hay thẳng thắn trả lời câu “không quan tâm” khi bắt đầu nhận thấy tiếng ồn. Thẳng thắn vậy cho nó nhanh gọn, trực diện, đỡ mất thời gian vòng vo vô ích. Ai thấy mình đang bị đong đưa trong nhiều thứ tiếng ồn ô nhiễm tinh thần quá thì xem lại. Hỏi mình vài câu hỏi lọc tiếng ồn để có thể tập trung. Tại đây, lúc này, trong cuộc này, mục tiêu tôi cần đạt được là gì? Chuyện người ta đang nói, đang bàn, đang cãi có liên quan đến chủ đề mục tiêu của tôi không? Nếu có, facilitate - tạo điều kiện cho nó đi đúng hướng và tạo ra giải pháp, lời giải, kết quả theo mục tiêu đề ra. Nếu không, cắt lời, stop cái luồn tranh cãi hay chuyến bay về vô định lại, lùa nhau về lại điều quan trọng cần tập trung và giải cho đúng bài toán Cứ liên tục giữ cho bản thân vững vàng trong nhận thức về điều quan trọng là được. Khi tâm thức bạn như vậy, thì ai bung thùa ra, bắt đầu sản xuất tiếng ồn là bạn được auto báo động để action ngay. Rồi với thái độ dứt khoát, không khoan nhượng, không thoả hiệp, bạn sẽ dần dần biến kỹ năng này thành bản năng, thành thói quen, thành phản ứng tự nhiên trong giao tiếp. Cứ như vậy, bạn sẽ trở nên ngày càng hiệu quả, nhạy bén, chuyên nghiệp, và quan trọng là sức khoẻ tinh thần luôn tốt. Tiếng Anh có cụm từ “Cut the crap - dẹp ba thứ nhảy múa tào lao đi”, nói thẳng vô vấn đề giùm, kiểu thế. Vậy nha. Chia sẻ để ai thấy kỹ năng này quan trọng thì ráng mà rèn luyện. Không thì cả đời cứ xà quần trong mớ tiếng ồn bất tận của thế giới bên ngoài cho đến khi đầu óc mụ mị, lơ mơ, cuộc đời cứ thế mãi bì bõm trong mớ sương mù não.

Khi Tuấn Quỳnh đưa quyển sách của cô tặng cho bạn, kêu Phi đọc đi, mình nhìn bìa, đọc lẩm bẩm gánh gánh… gồng gồng…. Chẳng hiểu sao, mình cảm thấy có một cảm xúc cam chịu khó tả về thân phận của một con người…. Nhưng không. Từng trang sách mở ra một góc nhìn rất khác, không phải sự cam chịu, mà là sự ngạo nghễ khiêm nhường của một cuộc đời với thời cuộc, với những nghiệt ngã của số phận, với một giai đoạn lịch sử chưa bao giờ được kề đủ và công bằng cho thế hệ đi sau. Đọc câu chuyện cuộc đời cô mà như vừa xem xong một bộ phim tài liệu hay và cảm động nhất về chiến tranh Việt Nam. Có chỗ, vừa đọc vừa bật cười thành tiếng. Ngồi ở level 28, xung quanh người ta họp hành nghiêm túc, thấy mình cười hông có duyên. Nhưng đời mà, còn cười được, thấy buồn cười thì cười thôi. Bệnh gì cữ! Nhưng lại có rất nhiều đoạn, nước mắt lặn thầm chảy, vì không cầm được. Trời ơi, sao một cuộc đời có thể đau đến vậy, có thể một mình đến vậy, có thể kiên cường đến vậy? Chả bù cho thế hệ sống trong nhung lụa, mắc bệnh “không hài lòng”, “không tìm được ý nghĩa cuộc đời”. Ai đang trong trạng thái tôi là ai đây là đâu thì có lẽ nên tìm đọc quyển này. Thần dược trị tận gốc các thể loại tâm trạng cần “vượt sướng.”. Nhưng tinh thần xuyên suốt của quyển hồi ký, với mình là câu chuyện tôi đi tìm tôi, là sự ngộ ra để học cách biết ơn, cách yêu thương vô giới hạn. Đã là đời, sẽ luôn có người này kẻ nọ, người thánh thiện và kẻ chẳng ra gì. Nhưng “Con ơi, ở với người xấu rất dễ xử, khó nhất là đối xử sao cho đủ đầy với người tốt”. Cuối cùng, ta có nhận ra, có nhớ và mang ơn những người tốt đã đi ngang qua cuộc sống của mình? Cuối cùng, tất cả con người, dù đã từng là ai, giành giật hay cào cấu được gì, một lúc nào đó đều sẽ phải nằm xuống. Những gì còn lại của ta trên đời, rồi cũng chỉ là ký ức rất đẹp hay rất xấu, về lối ăn cách ở lúc sinh thời. Vậy thôi! Có gì khác đâu cơ chứ. Một quyển hồi ký, một cuộc đời dạy cho tôi về lịch sử dân tộc, về đạo làm người, về sự vĩ đại bình thường, về cái tôi không là gì trong vũ trụ vốn bao la.

Rất nhiều lần mình ngồi nghe các bạn trẻ trình bày về chiến lược. Chiến lược là tốt, vì nó chỉ cho ta biết cần làm gì và kết quả hướng đến ra sao. Nhưng hai từ “chiến lược” cũng bị lạm dụng thái quá khi người ta nói về những điều lớn lao trên giấy, những giấc mơ có cánh và chân không chạm đất. Thường thì, người trẻ thích nói về những điều lớn lao và hào nhoáng, vì nó cho ta cảm giác là mình vĩ đại hơn. Càng lớn lên, người ta càng hiểu ra, sự vĩ đại nằm ở chỗ có khả năng biến chuyện phức tạp thành đơn giản, biến lời nói lớn lao thành việc làm cụ thể, biến giấc mơ bay bay thành hành động thực tế. Nghĩ, thì vẫn nghĩ. Nhưng làm, thì phải làm. Không chỉ ngồi đó nghĩ về những điều lớn lao, mà phải dấn thân vào những bước cỏn con để hiểu điều mình nghĩ nó có đúng không, có ứng dụng được không, đưa vào thực tế nó có hợp lý không hay vì quá bay bổng mà chẳng ai hiểu nổi. Think - nghĩ là tốt, vì khi khi dành thời gian suy nghĩ, ta sẽ nhìn ra nhiều góc của một vấn đề. Nhưng overthink - suy nghĩ quá mức sẽ khiến con người ta trở nên rối tung rối mù, hoang mang lo sợ, và tệ nhất là sợ đến nỗi không còn dám làm gì nữa. Người overthink sẽ ngồi đó nghĩ mãi, càng nghĩ càng sợ, càng sợ càng thất chí. Và cứ thế, cả đời chỉ ngồi đó tự hù doạ bản thân thôi chớ chẳng dám làm gì. Ngược lại, người chỉ lao vào làm mà không dành thời gian suy nghĩ, tư duy về vấn đề đủ để có thể nhìn thấy rõ tất cả các giác diện của nó, từ nguy đến cơ, từ hay đến dở, từ tích cực đến tiêu cực, sẽ vất vả đối diện với nhiều rủi ro, khó khăn một cách bất ngờ không cần thiết. Vì không suy nghĩ, có định hướng và plan dự phòng, họ sẽ lao vào giải cứu chuyện vặt vãnh, rồi xà quần trong đó đến nỗi quên cả mục tiêu quan trọng nhất của bản thân. Rồi một ngày nắng nhẹ lên cao, họ sẽ hốt hoảng nhận ra, “Ơ, mình đang làm gì thế này?” Và giây phút vỡ lẽ đó đã lấy đi của họ một cơ số đơn vị thời gian, có khi là 5 năm, 10 năm, vài chục năm. Theo lý thuyết the sunk cost fallacy - nguỵ biện chi phí chìm, khi đã bỏ bất cứ thứ gì quá nhiều đầu tư vào một thứ gì đó khác, dù điều đó có make sense - có logic, có hợp lý hay không, thì người ta cũng vì quá tiếc nuối thứ đã bỏ ra mà tiếc nuối, níu kéo, không dám thú nhận mình đã lỡ, không dám cắt bỏ cái đã sai, không nỡ và cố tình tìm đủ mọi cách để biện minh cho cái hố to mà mình đang chìm vào. Đó, chỉ là vấn đề đương nhiên về tâm lý. Cho nên, nghĩ thì đầu cứ nghĩ, nhưng làm thì tay vẫn cứ phải làm, chân vẫn cứ phải bước đi. Chỉ có sự kết hợp nhịp nhàng của nghĩ và làm mới có thể giúp cho người ta suy nghĩ thực tế hơn, làm một cách có chiến lược và kế hoạch hơn, và hiệu chỉnh, cân bằng giữa lý thuyết và thực tế một cách hiệu quả nhất. Đừng nói về điều lớn lao vĩ đại khi tay chân không động đậy. Cũng đừng lao vào làm mà không không biết bản thân đang làm gì và làm để làm chi. Đừng nói về chiến lược vận hành khi ngay dưới chân ta cái cửa hàng nó vừa lộn xộn vừa dơ. Cũng đừng suốt ngày chỉ cầm cây đi lau sàn mà không biết phải làm sao cho sàn nó auto sạch ở tất cả mọi nơi mà ta đang quản lý. Khi nói, phải reality check - kiểm tra xem thực tế nó đang như nào. Đừng đứng ở một nơi rất dơ để nói về chiến lược sạch. Hãy làm cho nơi đó sạch đã, rồi kể lại chuyện mình đã phải lau sàn như thế nào, và vì vậy cần phát động kế hoạch back to basis - trở lại với những điều cơ bản nhất, giữ cho chi nhánh sạch ra sao. Trong cuộc sống, trong sự nghiệp, trong tất cả mọi thứ ta trình diễn với thế giới bên ngoài, ta cần cả làm được và nói được. Nhưng cứ phải làm trước đã, vì thứ ta nghĩ chưa chắc là đã đúng, cho đến khi ta làm thử và chợt nhận ra…. Ngược lại, nếu cứ làm làm mà không hiểu cách rút ra bài học, cách nhân bản sự thành công, cách delete những thử nghiệm chưa hợp lý, thì ta đang không làm mà đúng hơn là bị xô đẩy vào cái guồng tự nhiên của sự phản ứng, một cách vô ý, vô minh, vô định. Vì vậy, trước khi trình diễn và bắt đầu chiến lược bềnh bồng, thiết nghĩ các bạn trẻ nên hỏi mình vài câu hỏi như sau: Thực trạng vấn đề này đang thế nào? Hành động thực tế và ngay lập tức tôi có thể làm để sơ cứu nó là gì? Từ cú fix thời gian thực đó và từ việc tìm hiểu, suy nghĩ về nó, tôi nghiệm ra gốc rễ vấn đề là gì? Để có thể giải tận gốc vấn đề này, tôi cần làm gì, cần nguồn lực hỗ trợ như thế nào, qua bao nhiêu giai đoạn, và ai sẽ là người sống chết để giải cho xong vấn đề? Tôi ra quân khi nào, chốt chặn đầu tiên cần phải đến là gì? Tôi và quân của mình đã sẵn sàng chưa? Cần lên tinh thần hay sắm thêm công cụ gì nữa hay không? Nhớ là, sẵn sàng rồi mới xuất phát, đừng mang quân ô hợp, khập khiễng đi đánh một trận cần sự tinh nhuệ. Cứ phải luyện quân cho tới đã. Vậy nha các bạn trẻ. Xin đừng nói về những điều lớn lao khi chân chưa chạm đất. Xin đừng nói về chiến lược này nọ khi việc cơ bản nhất vẫn không xong. Đừng dụng binh trên giấy. Có khi ta cần bước ra khỏi căn phòng chiến lược kia để thấy chân lấm tay bùn. Có khi, ta nên bắt đầu từ thực trạng và rèn luyện cho mình kỹ năng nhận biết thực trạng trước khi bắt đầu làm bất kỳ điều gì khác....

Và đời Vẫn mịt mờ như cơn mưa chiều vội vã Căng mắt tìm Dù gần Vẫn đây đó đôi ba phần xa lạ Phía trước là ngồn ngang Hay tơ lòng không xếp nổi vào ngăn Và đời Hối hả mỗi chiều Như con sóng mãi lăn tăn Không biết Nơi bắt đầu và kết thúc Chân đi Hồn dựa dẫm vào thói đời ruỗng mục Ngẩn ngơ nhìn Không thấy được ngày mai Và đời Mãi đi tìm Về dấu chỉ tương lai Khát khao phía trước Nỗi lòng quẩn quanh ở lại Thân xác quanh đây Hiện tại chia đôi Nửa kẹt vào hôm qua Nửa trôi về mãi mãi Đau một lần Khắc khoải đến thiên thu Và đời Có khi nào Ngông nghênh tròn hai mặt một đồng xu Rớt xuống Xoay vòng rủi may theo định mệnh Hạnh phúc ngang qua Nỗi buồn tập tễnh Níu kéo bạc màu Hay thả nhẹ một bè lau Và đời Đâu chỉ có mai sau Giây phút này Hiện diện này Xuyên suốt thuở bắt đầu ngày nuối tiếc Hành trình nhân gian Sao bẻ gãy thành Những đoản đời đoạn tuyệt Yêu thương chính mình Là yêu cả những ngày vụn vỡ lẫn đoàn viên Và đời Không chỉ là những đêm trắng triền miên Mà có cả Chuyện tử tế Lẽ đương nhiên Những ngày nắng Và hoàng hôn lung linh sáng Và đời Là dòng suối yêu thương Chẳng bao giờ cạn Khi ta nhìn ra Sự vẹn toàn Trong mỗi một sát na… Nguyễn Phi Vân 10/08/2022

Đó là câu nói nguyên văn của một người bạn mà tôi dịch lại từ tiếng Anh “Don’t fight the insignificant wars” trong một cuộc trao đổi về chính trị công sở. Là người đã trải qua thăng trầm trong sự nghiệp và thành công trong lĩnh vực của mình, có lẽ ông nhìn rất rõ “thói đời”, không cho phép bản thân mình bị cuốn vào những cuộc chiến vặt vãnh mất thời gian nữa. Nhưng tình thật, là ở ngoài kia, người ta đang chiến quá nhiều những cuộc chiến vặt vãnh…. Như nào là cuộc chiến vặt vãnh? Đó là khi người ta lao vào đánh nhau, đập nhau, sát thương nhau chẳng vì điều gì hay ho cả. Họ làm thế, chẳng qua để thoả mãn cái ego cá nhân, cái tôi to vật vã, để chứng minh rằng mình quyền thế hơn, đại ca hơn, nắm quyền sinh sát trong tay hơn. Có khi, họ làm thế chỉ để chứng tỏ chủ quyền lãnh thổ, địa bàn, và chém hết những “rủi ro” tiềm năng có thể nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lực tuyệt đối của họ. Thiệt ra, ở nhiều nơi, công sở cũng giống như xã hội đen. Vì lợi ích và quyền lực, con người dù ở hoàn cảnh nào cũng bày trò chính trị và xử nhau như băng đảng. Nhóm lợi ích này dành giật địa bàn của nhóm lợi ích kia. Băng đảng này tìm cách triệt hạ băng đảng kia. Và những câu chuyện vô trung sinh hữu hay binh pháp 36 kế đều được dàn ra thành những kịch bản phim lắt léo, hết hồn nhất, xi nê nhất. Đời thật mà tưởng phim, nhưng lại là đời thật. Tả cả, đều bắt đầu và được nuôi dưỡng bằng 3 chữ tham sân si. Và nó được diễn tập và ứng dụng thực tế nhất trong chính trường, trong thế giới làm ăn, kinh doanh, công sở, nơi mà lợi ích cụ thể bằng tiền bạc, danh vọng, thế lực là những phần thưởng khiến người ta vận động và cào cấu mỗi ngày. What if - thay vì thế, nếu người ta học cách mở lòng chia sẻ, cộng tác, cùng làm cùng giải quyết vấn đề, cùng xây dựng giang san thì có phải hay hơn, có phải tốt hơn, có phải lợi lạc hơn cho tất cả mọi người không? Giặc ngoài không lo, quánh nhau trong ruột thỉ nào có ích lợi gì? Đó là chưa nói, lo quánh nhau cho sướng, thắng thua sao không biết, thiệt hại cuối cùng đều là trong nhà mình. Lưỡng bại câu thương. Hai đứa trong nhà đánh nhau, cả hai đều lăn ra mệt, và cả tổ chức yếu đi. Trong khi đó, đối thủ bên ngoài người ta không cần làm gì hết, chỉ lo cung cúc làm ăn, thì họ đương nhiên mạnh lên. Vậy, nghĩa là mình tự đánh bản thân mình, tự hại mình để cho đối thủ bên ngoài họ thắng? Ủa là sao? Có cái thứ tư duy gì mà nó vô lý vậy không ta? Ủa vậy tại sao mấy người lại bắt đầu? vì điều gì? vì kết quả gì? vì mục tiêu gì? Chẳng phải là một mục tiêu chung rất hay ho nào đó hay sao? Giờ thành cái mặt trận hỗn độn như này là ý gì? Hay mình làm mất thời gian, sức lực và năng lượng nhau chơi vì đời này nhàm chán quá, chưa đủ drama để ta thoả mãn? Có khi, tất cả chúng ta đều hiểu, nhưng đều không cưỡng lại được ma lực của quyền thế. Có khi, cuộc đời ta thật ra không có gì hay ho cả, nên ta khát khao chút chua cay của những cuộc chiến linh tinh. Có khi, ta coi thường chính bản thân mình nên mong muốn cào cấu sự chú ý của nhân loại. Có khi, ta cũng chẳng hiểu mình sinh ra để làm gì nên không phân biệt đâu là điều quan trọng trên hành trình nhân gian. Có khi, ta tưởng sống là chiến đấu, nên cuống cuồng lao vào những trận chiến tự tạo ra để cảm nhận sự tồn tại của chính bản thân mình. Có khi…. Dù lý do có là gì, dù ta có biện hộ ra sao cho những cuộc chiến vặt vãnh trong đời, điều đó cũng thật vô minh, vì chúng chẳng tạo ra bất kỳ giá trị gì cho ai, cho đám đông hay cộng đồng nào, ngoài những thứ chất thải cực kỳ toxic. Thứ chất độc này không những nhuộm đen trái tim của tất cả những ai đang vận vào cuộc chiến, mà còn huỷ hoại cả niềm vui, hạnh phúc, và giá trị sống của chính kẻ gây ra những cuộc chiến không có miếng logic nào. Loài người cuối cùng là tự mình giết mình, chẳng cần ai khác. Họ giết nhau bằng sự đen đúa trong tim, từ sự vô minh trong nhận thức, từ sự bơ vơ vì chẳng biết phải dựa vào niềm tin và sự thật nào. Thắng, với họ, là sự huy hoàng của cái tôi trong những cuộc chiến vặt vãnh. Thua, dù họ không nhìn ra, vì đã không nhận ra ý nghĩa thật của thời gian ngắn ngủi trên đời. Nếu ta sinh ra chỉ để tham gia vào những cuộc chiến vặt vãnh đến như vậy, what for? để làm gì cơ chứ? What’s the point? Ta sinh ra chỉ để trở thành những tác nhân vặt vãnh thế thôi sao? Đau! Cho nên, có đôi khi ta nên dừng lại, dừng tất cả những cuộc chiến vặt vãnh lại, chỉ để hỏi mình what for - để làm gì cơ chứ. Cho nên, có khi ta off cái ngòi nổ của sự hung hăng, bật sáng chiếc đèn soi đường, để nhìn lại và nhìn rõ hơn điều gì là quan trọng. Có rất nhiều thứ ta đang lao vào, rất nhiều cuộc chiến vặt vãnh trong đời mà ta sẽ bật cười khi chợt nhận ra. Có khi, cứ phải bỏ qua và bước qua sự vặt vãnh của chính bản thân mình, để thấy những điều bình thường vĩ đại hơn trong cuộc sống. Làm gì làm, có khi nên tập trung nhiều hơn vào những thứ tạo ra giá trị cho bản thân và cho tất cả mọi người, thay vì chìm bất lực vào những chiến trường vặt vãnh….

Gọi là văn hóa doanh nghiệp đồ nghe cho nó academic để dạy sinh viên cho có vẻ bài bản thôi chớ thật ra đây chỉ là chuyện cái nết lãnh đạo. Ai sinh ra doanh nghiệp đó, ai có ảnh hưởng to bự nhất trong tổ chức đó thì họ có thể, dù vô tình hay cố ý, lấy cái nết của mình biến thành cái nết của chung. Tâm thức của một cá nhân dẫn dắt tổ chức đó nó hoá thân thành tâm thức của cả tổ chức. Vậy thôi đó! Có một bạn kia có lần nói, “Chị ơi chị giúp xây dựng văn hóa doanh nghiệp đi”. Mình trả lời, lãnh đạo công ty này cái nết nó sao thì cả tổ chức nó thế. Ai thần thánh gì mà thay đổi được? Chẳng có ai trên đời này thay đổi được cái nết của ai. Ba thứ giá trị văn hoá xinh đẹp mà họ hay tư vấn của họ vẽ ra chẳng qua là để mị dân. Lãnh đạo coi con người như con số thì tung hô chi giá trị nhân văn? Văn hoá là dòng máu chảy về tim, là hành vi thể hiện, là cốt cách và cuộc sống đời thường. Văn hoá không bao giờ và sẽ chẳng bao giờ đóng khung, lộng kiếng, hay nằm chết dí trong mớ chữ nghĩa dày cộm xỏ trong những chiếc bìa còng. Văn hóa nó kết nạp hay loại trừ cá nhân hợp hay không hợp với cái nết của lãnh đạo và tổ chức. Khi bạn ở trong bộ lạc ăn thịt người thì bạn phải thích ăn thịt người. Khi bộ lạc đó đạp lên nhau mà sống thì bạn phải là kẻ thích đạp. Khi bộ lạc chỉ trỏ chửi vào mặt nhau là chuyện thường tình thì bạn phải là kẻ ham chửi. Khi bộ lạc chơi bùa ngãi politics thì bạn phải là kẻ thích đâm sân này chọt sân kia. Còn khi bộ lạc này có một vị tù trưởng có trái tim thì dân đen sẽ biết cách sống có tình có nghĩa. Vậy thôi! Không có văn hoá trong sách vở. Văn hoá là cách lãnh đạo đối nhân xử thế hàng ngày. Không có tay chém người mà mồm lại nở hoa. Giả tạo! Cho nên, người đi làm chọn công sở nghĩa là chọn lãnh đạo. Chịu được cái nết của sếp thì ở, không thì thôi chớ mất thời gian. Đã chịu, nghĩa là tự mình lựa chọn môn phái, và đương nhiên sẽ phải fake văn hoá hoặc là đồng hoá mình thành họ. Không, thì đi kiếm bộ lạc khác mà join. Đừng mất thời gian đau khổ đấu tranh gì. Đừng nguỵ biện bạn chịu đựng vì công việc, và rằng hết giờ làm bạn sẽ bật chế độ làm người khác. Văn hoá mà, nó thấm từ từ một cách vô thức vô máu vào tâm. Nó có khả năng và sức mạnh chuyển đổi con người. Bạn trở nên tích cực trong môi trường văn hoá tích cực. Bạn đương nhiên tiêu cực trong môi trường văn hoá toxic. Chuyện hiển nhiên là như thế. Cho nên, lựa chọn ở đâu, làm gì, với ai là lựa chọn của bạn. Không ai khác. Đừng đổ thừa hoàn cảnh. Và cũng đừng lơ mơ hay than vãn. Hỏi mình những câu hỏi này trước khi quyết định: Lãnh đạo nơi này cái nết ra sao? Tôi có tôn sùng cái nết đó không? Tôi có muốn mang cái nết đó vào người không? Nếu có thì khỏi phải suy nghĩ nữa. Nhưng nếu không, thì tôi có lý do phải chịu đựng nó không? Nếu có, và vì lý do đặc biệt gì đó phải chịu đựng, thì tôi dự định sẽ chịu đựng bao lâu? Gọi là văn hóa doanh nghiệp cho oai chớ dân gian thật ra gọi là cái nết lãnh đạo. Đứa ở trên làm sao thì đám ở dưới học theo y chang như vậy. Ai ưa cái nết thì theo, ai không thuận thì biến. Vậy thôi à!

Tối qua tình cờ gặp lại một người bạn nước ngoài tại một sự kiện. Đương nhiên cả mấy năm Covid không gặp nhau nên cả hai đều mừng rỡ. Hỏi anh dạo này có gì thay đổi không, anh nói thay đổi không còn nhận ra nữa đâu Phi. Vậy nghĩa là sao nhỉ, tôi hỏi. Tôi đã về hưu sớm ở tuổi 53, nghỉ tập đoàn, giờ chỉ ngồi trong vài cái hội đồng quản trị của vài công ty startup thôi. Về hưu sớm ở tuổi 53? Gì vậy? 53 là mới nửa đời người mà bạn, tôi trêu. Anh cười, nói ngày xưa thì vậy Phi, chớ từ hồi Covid thì đời người đâu biết kết thúc khi nào. Cho nên tôi thôi không xài phí thời gian như ngày xưa, hùng hục lao vào công danh sự nghiệp nữa mà dành thời gian còn đang có cho những chuyện quan trọng hơn. Ủa, vậy chuyện quan trọng hơn bây giờ của anh là gì? Là đưa đón con đi học. Hồi xưa nó không thấy mặt mình luôn. Giờ tôi muốn dành nhiều thời gian hơn cho bản. Vậy đó, một ông tổng giám đốc một công ty rình rang của quốc tế, có mặt hầu như tại bất kỳ sự kiện quan trọng nào của giới kinh doanh, gặp nhau họp thì đến như gió đi như cuồng phong, câu chuyện chẳng bao giờ vuông tròn cả. Vậy đó, một con người dễ thương, nhưng thật ra tôi chẳng bao giờ có dịp nói về điều gì khác ngoài công việc cả, nay gác kiếm. Tôi biết, đó không phải là một lựa chọn dễ dàng như bật cái nút từ on sang off, nói là làm được, khi sự bận rộn nó đã quận vào người mấy chục năm nay. Làm sao nói thôi là thôi? Làm sao nói dẹp là dẹp? Nhưng có lẽ, tại một khúc giao định mệnh nào đó trên hành trình nhân gian, ai đó rồi cũng sẽ nhận ra…. Sự ra đi của một người thân, sự nằm xuống của một ai đó rất gần, sự vô lý của chuyện vừa thấy đó đã không còn, một lần rơi xuống cô độc bên giường bệnh, vv, tất cả đều có thể trở thành lời cảnh tỉnh cho ai đó, để họ ngộ ra sự vô thường vốn rất bình thường của cuộc đời này. Có chăng, là ta đã quá xà quần cả đời nên chưa kịp nhận ra. À không, là ta lướt đẹp qua nó mỗi ngày vì ta chọn cách bước đi như một kẻ mù loà, chỉ muốn thấy những gì mình muốn thấy. Còn lại, mọi thứ vẫn luôn ở đó, sờ sờ ra đó đến mức sắp đập toang vào mặt, nhưng kẻ mù loà cứ lầm lũi bước đi, tin vào cái hiểu, cái biết, cái tưởng hạn hẹp của một con ngựa bị đóng xe mà ngỡ mình đang tự do và làm chủ. Thế thôi! Sự thật luôn ở đó. Sự vô thường rất bình thường vẫn đang hiện hữu từ bao đời cho đến tận hôm nay. Nhưng, thế gian bao người thấy? Vậy, nên mới gọi là vô minh, thiếu ánh sáng, thiếu sự tỏ tường, thiếu sự nhận ra dù đó là điều hiển nhiên đơn giản nhất. Ngẫm lại, loài người thật quá vi diệu. Họ phức tạp hoá và drama hoá tất cả mọi thứ cho cuộc đời trở nên hỗn loạn, xong lại hốt hoảng rủ nhau đi tìm lại sự giản đơn. Họ tạo ra và bày ra thế giới ảo để cuối cùng gục ngã và rủ nhau tìm đường quay về cõi thật. Họ trở thành chuyên gia marketing hết, đóng bao bì thật đẹp cho tất cả những dục vọng đê hèn của chính mình, rồi một ngày đẹp trời cuống cuồng đi tìm sư phụ để học cách gỡ chúng ra. Họ đi tìm sự chân thật bằng hành trình trưng đầy những đạo cụ lung linh trên sân khấu. Tôi gọi đó là, do everything to find nothingness - làm tất cả để tìm thấy sự không có. Quá vi diệu có phải không? Nghe rất kool, rất hợp thời, rất mông lung nhưng khá kêu và có vẻ như có mục đích và giá trị. But that’s life - nhưng đó chính là cuộc sống. Kịch bản là đi cho đến cuối con đường chỉ để nhận ra mình đã bắt đầu sai. Rồi nó mới đẩy cảm xúc lên cao trào, mới xi nê dữ dội được. Không thì phim đâu mà coi? Tấn kịch cuộc đời mà. Mà thôi, thế giới này to lớn siết bao. Đường ngang ngõ dọc xập xình. Ai đi đâu đi. Ai lòng vòng lòng vòng. Ai lạc đường đúng đường gì cũng là chuyện riêng của họ. Gặp lại nhau là mừng. Đời mà. Que sera sera. Whatever will be will be….

Một bài diễn văn viết quá hay và được trình bày bởi bạn rapper của một nhóm nhạc trẻ không thể hot hơn trên hành tinh này. Dù đây là bài do bạn tự viết hay bài do ai đó viết cho bạn nói thì từ câu từ, nội dung, đến cách diễn đạt đều thật là xuất sắc. Mình ghi lại nội dung tiếng Anh và dịch lại bằng tiếng Việt cho các bạn trẻ hiểu. Mình cũng mong là sẽ ngày càng có nhiều các bạn idol, nghệ sỹ trẻ nhìn thấy giá trị tích cực mình nên tạo dựng cho cộng đồng và dấn thân vào hành trình tạo ra giá trị này, thay vì chỉ quẩn quanh trong các kiểu drama rẻ tiền. Người làm nghệ thuật vĩ đại nhất luôn là người sử dụng được sức ảnh hưởng của mình để tạo ra những giá trị xã hội, cộng đồng nhân văn nhất. Bài này rất liên quan cho các bạn trẻ đang gặp vấn đề về tâm lý, và đặc biệt là cho các phụ huynh đang có con ở độ tuổi thanh thiếu niên. ————— I was born in Ilsan, a city near Seoul, South Korea. It is a really beautiful place with a lake, hills, and even an annual flower festival. I spent a very happy childhood there and I was just an ordinary boy. I used to look up at the night sky and wonder and I used to dream the dreams of a boy. I used to imagine that I was a superhero who could save the world. Looking back, I think that’s when I begin to worry about what other people thought of me and started seeing myself through their eyes. I stopped looking at the night skies, the stars. I stopped daydreaming. Instead, I just tried to jam myself into the molds that other people made. Soon, I began to shut out my own voice and started to listen to the voices of others. No one called out my name and neither did I. My heart stopped and my eyes closed shut. So, like this, I, we, all lost our names. What is your name? What excites you and makes your heart beat? Tell me your story. I wanna hear your voice and I want to hear your conviction. No matter who you are, where you’re from, your skin color, your gender identity, just speak yourself. Find your name and find your voice by speaking yourself. I’m Kim Nam-joon and also RM of BTS. I’m an idol and I’m an artist from a small town in Korea. Like most people, I’ve made many and plenty of mistakes in my life. I have many faults and I have many more fears, but I’m gonna embrace myself as hard as I can and I’m starting to love myself gradually, just little by little. What is your name? Speak yourself. ———— Tạm dịch: Tôi sinh ra tại một thành phố gần Seoul tên là Ilsan, Hàn Quốc. Đó là một thành phố thật đẹp, có hồ, có đồi núi và cả lễ hội hoa hàng năm. Tuổi thơ của tôi thật hạnh phúc vả tôi chỉ là một đứa trẻ bình thường. Tôi đã từng ngước nhìn lên bầu trời and từng mơ giấc mơ của một cậu bé. Tôi đã từng tưởng tượng mình sẽ biến thành siêu nhân và cứu cả thế giới. Giờ đây, khi nhìn lại, tôi nghĩ đó cũng chính là lúc tôi bắt đầu lo lắng về những điều người khác nghĩ về mình, và bắt đầu nhìn chính bản thân mình qua mắt họ. Tôi không còn ngước nhìn bầu trời đêm hay những vì sao nữa. Tôi thôi không còn mơ mộng nữa. Thay vào đó, tôi chỉ cố ép bản thân phải lọt thỏm vào những chiếc khuôn do người khác tạo ra. Chẳng lâu sau, tôi bắt đầu không không còn lắng nghe bản thân mà chỉ chăm chăm lắng nghe những gì người khác nói. Không ai gọi tên tôi nữa, và tôi cũng chẳng còn gọi tên của chính bản thân mình. Trái tim tôi ngừng đập. Mắt tôi nhắm nghiền lại. Cứ thế, tôi, và cả chúng ta, tất cả đều mất đi tên gọi của chính mình. Bạn tên gì? Điều gỉ khiến bạn hào hứng và khiến cho trái tim đập nhanh và loạn nhịp? Hãy kể cho tôi nghe câu chuyện của bạn. Tôi muốn nghe giọng nói của bạn và cả niềm tin của bạn nữa cơ. Dù bạn là ai, từ đâu đến, màu da là gì, giới tính thế nào, xin hãy lên tiếng. Hãy tìm lại tên mình, tìm lại giọng nói của mình bằng cách nói lên tiếng nói của chính mình. Tôi tên là Kim Nam-joon và cũng là rapper của BTS. Tôi là idol và là một nghệ sỹ đến từ một tỉnh lẻ của Hàn Quốc. Như bất kỳ ai khác, tôi phạm phải rất rất nhiều sai lầm trong cuộc sống. Tôi có nhiều khuyết điểm và có nhiều nỗi sợ hãi. Nhưng tôi sẽ chấp nhận và học cách yêu thương bản thân mình, từng ngày từng ngày một. Tên của bạn là gì? Xin hãy lên tiếng!

Đang đọc sắp xong cuốn Lights Out - Tắt đèn về câu chuyện chơi game điều tiết thị trường vốn xuất sắc của GE trước khi lao dốc. Cuối cùng, nấu số xào sổ kiểu gì thì cũng được một đoạn thôi. Lừa ai thì cũng chỉ lừa được một khúc. Đâu có cách nào mà lừa mãi được. Cây kim trong bọc cũng có ngày lòi ra mà. Đương nhiên, cũng không thể lơ ngơ phơi hết ruột ra ngoài. Cũng phải hiểu khi nào show gì và tại sao. Tuy nhiên, làm gì làm, bùa gì bùa, cái nền nó cũng phải thật, tăng trưởng vẫn phải đúng, business vẫn phải tốt. Nhân bàn về cái sự xào nấu, data thật ra xào kiểu gì chẳng được. Chỉ là vấn đề góc nhìn thôi. Cho nên mình rất sợ những chiếc đồ thị và infographic đẹp lồng lộn, được vẽ chỉ với một ý định hết sức nhất quán trong não, là hypnotize - người xem, khiến họ ngả nghiêng về cái sự vi diệu của thành tích. Cho đến khi… Cho đến khi ai đó nặng bóng vía quá không hypnotize nổi, và lơ ngơ đặt vài câu hỏi về nguồn gốc của data. Ủa dữ liệu này xuất cho thời điểm nào? Ủa tỷ lệ tăng trưởng mấy trăm phần trăm là thành ra số bao nhiêu? Nếu có 2 khách hàng mà tăng trưởng 100% là thành 4 khách hàng á. Ủa mà số này thu thập được từ mấy khách hàng, trên tổng số bao nhiêu khách hàng? Chớ 98% khách hàng khen, mà 100% = 100 khách hàng phản hồi trên tổng số 5k khách hàng đang active, nghĩa là thật ra chỉ có 2% khách hàng phản hồi và 98% trong số đó khen thì chắc cũng cần phải tư duy sâu rộng thêm một chút chứ hả? Vậy 4.900 đứa còn lại đang suy nghĩ về nước Mỹ theo cái tâm trạng kiểu gì? Hại não ghê! Thế mới nói, thiệt ra thì đi làm ai cũng có thể trở thành game thủ, và dân làm ăn kinh doanh càng dễ trở thành game thủ. Xào bài kiểu gì có lợi cho mình thì người ta làm thôi. Có điều, chơi game hoài thì đời nó sẽ quận vào game, xà quần hoài không thoát ra được. Người mà đã không chính trực, đã tung bài lên xào, thì cũng nên hiểu rằng sơn ngoại hữu sơn, nhân ngoại hữu nhân. Núi cao thì sẽ có núi cao hơn, người giỏi luôn có người giỏi hơn. Và game thủ, đương nhiên giang hồ luôn có đứa cao tay hơn mình. Năm xui tháng hạn, nó dỡ bài một cái thì mình hết phim. Vậy thôi chớ núp lùm hoài sao được? Trừ phi game thủ cao tay biết chơi game xong phải xả vai, trốn luôn không ló mặt. Có điều, cày game thì phải mệt. Mà lỡ cày thì cũng không biết khi nào bị game thủ khác nó kill. Thành ra, hên xui thôi. Mà thật ra người tài ít ai cày game. Tính chính trực cao, nên họ không bao giờ chấp nhận nấu nấu xào xào để gạt gẫm người đời. Làm vậy, rồi ăn không ngon ngủ không yên, đầu óc mụ mị, tâm trí lờ mờ, xà quần trong mớ danh lợi hão huyền, đời đến khi nào mới sáng? Ngẫm lại, đời quanh đi quẩn lại có nhiêu đó năm thôi. Vui cũng xong, buồn cũng hết. Sống bình an cũng bấy nhiêu năm. Cuống cuồng lo toan cũng bằng đó tháng. Tất cả chỉ là lựa chọn, ở trong game hay ở ngoài game. Đừng đổ thừa hoàn cảnh, môi trường. Tất cả là ở ta thôi. Game thủ có, game mới được sinh ra. Còn khi bạn đã không chơi, làm gì có game nào tồn tại mà đổ thừa hoàn cảnh?