Đây là một trong top 3 kỹ năng quan trọng nhất của tương lai theo báo cáo Lao động tương lai của Diễn đàn kinh tế thế giới. Có điều, nghe tư duy phản biện không là đã muốn bỏ chạy. Chữ gì mà nghe dữ dằn, khó hiểu, hàn lâm quá. Làm sao mà học đây? Hôm nay tôi nông dân hoá cái kỹ năng này cho các bạn đỡ sợ và xem có rèn được không nhe. Nếu nói định nghĩa thì có vô vàn định nghĩa khác nhau về tư duy phản biện. Mà tôi thật sự trước giờ đi học sợ nhất là ngồi đọc 3 ngàn cái định nghĩa của vô số người, sau đó trở nên hoang mang không biết phải vinh vào đâu. Nên thôi giờ hiểu đơn giản là vầy. “Critical thinking is the ability to interpret, to identify, to evaluate, to analyse, to describe, and to apply self-regulation – Tư duy phản biện là khả năng diễn giải, xác định, đánh giá, phân tích, mô tả, và tự điều chỉnh.” Đọc xong cái định nghĩa thấy gì sai sai không? Là bắt mình tự làm không thôi à. Muốn rèn tư duy phản biện thì có 6 thứ sau mình cần phải làm: 1. Acquiring knowledge or information – Thu thập kiến thức hoặc thông tin 2. Comprehending or understanding what you read and hear – Hiểu những gì mình đọc hoặc nghe 3. Applying what you understand to given situations – Áp dụng những gì mình hiểu vào các trường hợp cụ thể 4. Analysing the information that you understand – Phân tích thông tin mà bạn hiểu 5. Synthesing and creatively using what you understand and have analysed – Tổng hợp & sử dụng một cách sáng tạo những gì mình hiểu và đã phân tích 6. Critically evaluating what you understand and have analysed or created – Đánh giá, phê bình những gì mình hiểu và đã phân tích hay tạo ra. Đọc tới đây thì các bạn tự hiểu rồi đó. Ai mà có chuyện gì chưa tìm hiểu, suy nghĩ, phân tích, đánh giá, áp dụng đã vội chạy đi hỏi? Có khi tôi nhận được câu hỏi mà ngồi đó chới với “Ủa vậy mà cũng hỏi nữa sao ta?” Mình phải có trách nhiệm với bản thân, phải tự suy nghĩ, tìm hiểu, ứng dụng và đánh giá xem nó có đúng không đã chứ. Đâu phải ai nói gì mình cũng nghe và tin. Đâu phải có chuyện gì không hiểu gì mình cũng chạy lên face hỏi. Tự tìm hiểu và đánh giá đã chứ. Đây là top kỹ năng quan trọng cần có cho tương lai nhe. Vậy từ hôm nay nhờ các bạn làm giùm 6 bước trên trước khi hỏi tiếp ai chuyện gì nhé. Đó là bạn đang giúp mình rèn luyện kỹ năng quan trọng nhất của tương lai đấy!

Trong báo cáo xếp hạng các trường đại học vừa rồi, Oxford đứng đầu bảng. Tháng 2/2017, Oxford vào cuộc cùng các trường đại học lớn khác trên thế giới mở khoá học miễn phí trên nền tảng mở online. Chỉ vỏn vẹn trong 5 năm trở lại đây, tri thức toàn cầu chẳng tốn đồng nào. Ai cũng học được. Vấn đề là bạn có chí hay không, có kỹ năng sinh tồn là tiếng Anh hay không. Đừng ngồi đó mà than thân trách phận nữa nhe. 2011: ĐH Stanford mở 3 khóa miễn phí online về AI - trí khôn nhân tạo, free. 160,000 học sinh đăng ký học. Trước thành công đó, Udacity ra đời. 2012: các đại học khác cào cuộc. Coursera and EdX ra đời. Báo The New York Times gọi 2012 là The Year of the Mooc - Năm của đại học mở online. 2013: FutureLearn ra đời với các khóa học từ nhiều trường đại học tại Anh. Cùng năm, Open2Study mở tại Úc và iversity bắt đầu tại Đức. 2014: 400 trường đại học trên toàn thế giới đã vào cuộc dạy miễn phí online. 22 trong số 25 trường ĐH hàng đầu của Mỹ đều tham gia dạy free. 2015: Số lượng học sinh đăng ký học trên nền tảng mở vượt trên con số 35 triệu người, từ 16-18 triệu năm 2014. 2016: ĐH Oxford tuyên bố vào cuộc. Thôi đăng ký một khoá ngay hôm nay đi nhe. Đừng trách Việt Nam đi sau thời đại nữa!

Rất nhiều bạn inbox than rằng bản thân muốn thay đổi, biết là cần phải học chẳng hạn nhưng vẫn không đủ động lực để làm. Có khi hăng hái được vài ngày rồi lại lười biếng trở lại, đâu lại vào đó. Hôm nay, các bạn thử cách này xem sao nhé. GTD là getting things done – làm cho ra việc. Và phương pháp mà tôi chia sẻ với các bạn là the 2-minute rule – qui luật 2 phút. Áp dụng được qui luật này, một ngày làm việc, học hành của bạn sẽ trở nên hiệu quả hơn rất nhiều. 1. Do it now – làm liền: nếu một việc gì đó chỉ cần không tới hoặc chỉ mất 2 phút để hoàn thành, làm liền ngay bây giờ. Gởi 1 cái email, nhắn 1 cái tin, rửa 1 cái ly sau khi uống, vv. Đừng bận tâm hay trì hoãn gì cả. Chỉ mất chưa tới 2 phút mà. Làm liền đi nhé. Nhiều cái 2 phút như thế được hoàn thành trong ngày thì bạn đã thành công rồi, mà chẳng tốn bao nhiêu thời gian. 2. Create the 2-minute habit – Tập thói quen 2 phút: có những mục tiêu lớn cần thời gian để hoàn thành và có thể làm cho ta hết sức đuối. Do đó, bạn có thể cắt ngắn thời gian hoàn thành mục tiêu ra, bắt đầu với việc gì đó cần bắt đầu và chỉ mất 2 phút để hoàn thành. Ví dụ nếu bạn cứ chần chờ hoài không đi tập thể dục thì 2 phút đầu tiên sẽ là chuẩn bị đồ tập, bỏ vào giỏ và để ngay cửa ra vào để dễ dàng mang theo khi ra khỏi nhà chẳng hạn. Nếu có nhiều việc bạn vẫn trì hoãn chẳng vì cái gì cho đến hôm nay, thử “the 2-minute rule” xem sao. Nhiều cái 2 phút sẽ giúp ta có một ngày hiệu quả hơn, tạo động lực hơn khi ngồi đếm những việc đã hoàn thành.

Thường thì khi nói đến những người lãnh đạo của một tổ chức, một công ty, người ta hay sử dụng từ charisma, hay nói rằng He is charismatic – Anh ấy là người rất lôi cuốn, rất thuyết phục. Kiểu như nói về tổng thống Justin Trudeau vậy. Người có charisma là người thế nào? Và ai trong chúng ta hiện giờ đang là người charismatic? Các bạn thử hỏi mình 6 câu hỏi sau, công tâm cho điểm để thử xem mình có sức lôi cuốn và thuyết phục đối với đám đông không nhé. Tôi là người: 1. Has a presence in the room - khi hiện diện luôn được chú ý trong phòng 2. Has the ability to influence - có khả năng ảnh hưởng người khác 3. Knows how to lead a group - biết cách dẫn dắt một nhóm người 4. Makes people feel comfortable – làm cho người khác cảm thấy thoải mái 5. Smiles at people often – hay cười với người khác 6. Can get along with anyone – ai cũng kết nối được Các bạn cho mình điểm từ 1 đến 5 cho mỗi câu hỏi, sau đó lấy tổng điểm chia cho 6 sẽ được điểm trung bình. Nếu điểm trung bình của bạn cao hơn 3.7, bạn là người charismatic hơn trung bình. Nếu dưới 3.7 là đang dưới trung bình chút, cần phải luyện vài thứ để có thể làm chủ đám đông. Nhất là các bạn doanh nghiệp hay startup mà đi networking thì cần phải luyện món này nhiều chút nhé. Để có charisma thật ra cần 2 yếu tố chính: influence – khả năng ảnh hưởng, và affability – sự nhã nhặn, ân cần. Influence – khả năng ảnh hưởng là khả năng lãnh đạo, là sức mạnh của sự hiện diện. Affability là cách bạn làm cho người khác cảm thấy bạn rất gần gũi và dễ kết nối. Để có được những phẩm chất này, giúp bạn lướt nhẹ nhàng qua mọi buổi networking, có khi cần học cách đọc cảm xúc người khác, hay cần học cách sử dụng từ ngữ gần gũi, làm cho người khác dễ tiếp thu và liên tưởng trong hoàn cảnh của mình. Thứ 7 rảnh ngồi check thử xem mình có charismatic hay không. Và nếu đó là những phẩm chất cần cho công việc và cuộc sống của bản thân thì cũng nên nghĩ chút xem có cần luyện tập. Nhận thức đã là sự khởi đầu.

Sáng nay, đọc email của một bạn trẻ mà thở không được. Tính tôi hay thế. Thấy các bạn trẻ hoang mang, loay hoay, vật vã đi tìm chính mình hay đi tìm con đường mờ mịt phía trước là tôi hay lâm vài tình trạng thiếu oxy. Nhắm mắt lại, hít những hơi thật dài, tôi nghĩ về em và lắng nghe từng cảm xúc mong manh của em nơi xa ấy. “Em có một công việc khá tốt, vị trí trưởng phòng với mức lương hấp dẫn. Tuy nhiên bản thân em luôn thấy thiếu thiếu gì đó. Em có tham gia buổi hội thảo do chị chia sẻ và sàn lọc rất nhiều điều từ đó cho mục tiêu ngắn hạn, dài hạn của mình. Chị có nói những điều này, chắc có lẽ giờ chị không nhớ lắm đâu, nhưng em chọn lọc lại những thứ phù hợp nhất để áp dụng cho chính cuộc đời mình. 1. Lắng nghe và chân thành quan tâm người khác 2. Tiếng Anh không phải là ngôn ngữ. Nó là kỹ năng sinh tồn 3. Giữ lời hứa từ những việc đơn giản nhất 4. Mình không thua công dân quốc tế gì ngoài điểm xuất phát. Bạn hãy xuất phát ngay để bắt kịp và vượt lên trên họ 5. Hãy tìm người nói cho mình biết mình đang làm sai điều gì 6. Giá trị bản thân của ta là gì? Làm thế nào để bảo vệ được gía trị đó? 7. Hãy học một loại nhạc cụ Chị nói có 3 giai đoạn trong cuộc đời: - Không biết - Biết mình không biết và cố gắng học hỏi - Biết và trải nghiệm, sau đó đem những điều mình biết và đã trải nghiệm chia sẻ và cho đi.” Em ơi, chị vẫn nhớ! Bất ngờ lớn nhất đối với chị là em. Em đã nghe, đã trăn trở, và cuối cùng đã vượt qua giới hạn của chính mình để thay đổi, để dũng cảm chọn một con đường mới. Khi em nhận ra mình còn yếu lắm, dở lắm, cần học lắm, khi em dám từ bỏ vùng an toàn để đi tìm những chân trời mới lạ, đó là lúc trời đất và vũ trụ đón em. Ở một nơi xa xôi nào đó, hãy nhắm mắt lại và tận hưởng quyết định thay đổi cuộc đời này của mình em nhé. Rồi có lúc ta sẽ sợ hãi. Rồi có khi ta sẽ hoang mang về quyết định của chính mình. Rồi nước mắt sẽ chực chờ khi nắng trải đường về bằng những giọt cô đơn. Đọc xong email của em sáng nay, chị đã nhận em làm một người bạn trẻ. Sẽ luôn dõi theo em, lắng nghe từng bước chân em, và hẹn em sẽ gặp lại đâu đó trên hành trình thế giới. Vững tin cưng nhé. Thương em rất nhiều!

Tuần rồi, vào nhà sách Kinokuniya ở Singapore và mua ngay cuốn sách này, Hit Refresh – The Quest to rediscover Microsoft’s soul and imagine a better future for everyone (Tạo luồng gió mới – Hành trình tìm lại linh hồn của Microsoft và kiến tạo một tương lai tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người). Sách do chính CEO của Microsoft, ông Satya Nadella viết và do Bill Gates đề tựa. Sách chẳng phải để nói về đám mây hay những từ ngữ công nghệ làm cho ai cũng xanh mặt. Đơn giản sách là những câu chuyện và bài học cho người làm lãnh đạo. Trong tất cả những câu chuyện đó, tôi thích nhất là chuyện này. “Write down your guiding principle in 25 words or less – and read it aloud to your peers” (Hãy viết ra giá trị định hướng của bản thân trong vòng không quá 25 từ và chia sẻ giá trị đó với đồng nghiệp của mình). Đây là yêu cầu của nhà tâm lý học Michael Gervais khi được mời đến Microsoft để chia sẻ. Satya viết trong sách “There were no initial volunteers – Không ai dám xung phong chia sẻ trước.” Mặc dù đó là Microsoft, một công ty đầy rẫy những ngôi sao tài năng. Cuối cùng, vẫn chẳng ai dám đứng lên chia sẻ. Theo Michael, đó là vì giá trị định hướng bản thân là thứ rất khó nói rõ, mặc dù bạn biết rằng mình có một giá trị gì đó, ở đâu đó trong người bạn. Người ta vốn sợ hãi bị cười nhạo, bị thất bại, bị xem là thằng ngốc khi chia sẻ trước đám đông. “Everybody has a personal philosophy but very few are able to articulate it – Ai cũng có triết lý sống cá nhân nhưng không phải ai cũng nói rõ được nó là gì.” Có thể triết lý của bạn là kiếm ra thật nhiều tiền, là sống tự do không phụ thuộc vào ai, là thay đổi thế giới…. Triết lý sống của bạn là gì? Nếu bạn có thể ngồi xuống và viết ra, chọn những giá trị định hướng cho bản thân thì mọi lựa chọn trong cuộc sống này sẽ rất dễ dàng. Lựa chọn hàng ngày, hàng giờ, trong cả cuộc đời này chỉ phụ thuộc vào giá trị định hướng của bạn mà thôi. Hôm nay bạn sẽ đưa ra những quyết định gì? Quyết định đó có được định hướng bằng giá trị cá nhân, bằng triết lý sống của bạn không? Hay ta lại sẽ vật vờ túm lấy bất kỳ cơ hội nào với một linh hồn rỗng? Nguồi xuống và viết ra đi nhé dù đó có thể là 25 từ khó khăn nhất của cuộc đời này.

Bài viết cho báo Tuổi Trẻ Tham gia làm diễn giả tại diễn đàn LEAD 2017 ở Singapore tuần này, một trong những đề tài mà tôi thấy các giám đốc marketing cả khu vực bàn luận rất nhiều: niềm tin! Trong thời đại mà mọi quyết định đều diễn ra trong tích tắc, cơ hội xây dựng thương hiệu được gọi là khoảnh khắc tức thì, hơn bao giờ hết, thương hiệu cần quay trở về với những nền tảng và giá trị vững chãi để xây dựng niềm tin và uy tín. Thương hiệu, dù trong thời đại nào, dù có số hóa đến đâu, cơ bản nhất vẫn là xây dựng niềm tin. Cho dù đối tượng của thương hiệu là ai, nhà đầu tư, doanh nghiệp (DN) hay cá nhân, quan tâm lớn nhất của họ là giá trị mà DN đặt ra trong quan hệ đôi bên. Giá trị này càng lớn nghĩa là DN coi trọng quan hệ này bao nhiêu, khách hàng càng tin tưởng và chung thủy với thương hiệu bấy nhiêu. Khi DN xem quan hệ này là một mớ cơ hội để cày xén, kiếm tiền, sớm muộn gì khách hàng cũng hiểu ra và sẽ ra đi không hẹn ngày quay lại. Sao cứ khư khư ôm lấy một đồng? Thời kỳ số hóa có cái hay nhưng cũng có cái đáng sợ. Khi niềm tin bị rạn nứt, nó đổ đến như cơn sóng dữ, quá nhanh quá nguy hiểm, và uy tín của DN sụp đổ cũng trong phút chốc mà chẳng kịp phân bua. Các thương hiệu lớn nhỏ tại diễn đàn đã bảo nhau như thế. Năm 2008, tôi có viết một quyển sách mang tên Quảng cáo ở Việt Nam - Một góc nhìn của người trong cuộc. Hồi đó, viết sách xong tôi phải bỏ ra nước ngoài trốn một thời gian vì lỡ nói rất nhiều về cái gọi là quảng cáo “treo đầu dê bán thịt chó”. Người tiêu dùng Việt Nam ngày xưa ít thông tin, chưa đủ hiểu biết về sản phẩm và thương hiệu, nên các kiểu nói hươu nói vượn cũng lừa lọc được kha khá người. Chỉ là sữa thôi mà nói thành sữa thông minh, nghĩa là có cả sữa không thông minh nữa đấy. Cuối sách, tôi dành hẳn một chương để bàn về đạo đức kinh doanh, nói rõ là DN Việt cần thay đổi ngay kiểu tư duy "thà lừa lấy 1 đồng hôm nay chớ chẳng đầu tư xây dựng niềm tin gì để lấy 10 đồng ngày mai". Nếu cứ bổn cũ soạn lại thế, họa diệt vong gần kề lắm. Từ đó đến nay đã 9 năm. Thiết nghĩ như vậy cũng đủ thời gian để DN Việt chuyển mình thay đổi tư duy, nghĩ dài để xây dựng giá trị cho khách hàng, nghĩ xa để trường tồn và xây dựng vị thế cạnh tranh không chỉ tại sân nhà mà còn là trên trường quốc tế. Hơn bao giờ hết, hội nhập và cạnh tranh xuyên lục địa không còn là chuyện của hôm qua. Ta lao xao trách sao hàng Việt không cạnh tranh nổi với hàng Thái thôi, đừng nói gì đến hàng của các quốc gia tiên tiến hơn từ Bắc Á, châu Âu, hay Bắc Mỹ. Ngoảnh lại, ta vẫn lui cui bờ ao bến nước. Cái tư duy ngắn hạn, "quất ngựa truy phong" sao vẫn cứ bám lấy ta. Và ta vẫn cứ ôm khư khư một đồng mà lầm lũi đi về miền thảm họa. Không có cơ hội thứ hai Nhiều người hỏi nếu cứ khui ra các kiểu "lừa tình" thế này từ DN và thương hiệu Việt, phải chăng đã đến lúc tận diệt rồi? Thật ra tôi cảm thấy rất vui mừng, hớn hở vì chuyện đó. Có sốc thì mới dừng lại. Có dừng lại thì sẽ có những khởi đầu mới tinh khôi. Khui ra càng nhiều, giới DN Việt sẽ từ đó mà nghĩ đến chuyện đầu tư đàng hoàng hơn, thật tâm hơn vào uy tín và niềm tin cho thương hiệu. Ngàn năm trước kinh doanh dựa vào chữ tín. Ngàn năm sau dù có Facebook, Instagram hay bất kỳ kiểu nền tảng tương tác nào, uy tín vẫn cứ là thứ dẫn đầu. Tại đây, ở Singapore, hàng trăm giám đốc marketing của những thương hiệu lớn trong khu vực tụ họp về cũng chỉ để nói về cách xây dựng và giữ gìn chữ tín. Nếu niềm tin là giá trị quan hệ giữa DN và khách hàng, làm sao để DN xây dựng niềm tin? Trong ảnh hưởng sâu rộng của cách mạng công nghiệp 4.0, khi người ta nói về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa..., khi hoang mang quá vì những khái niệm và nền tảng mới, người ta làm gì? Câu trả lời cực kỳ đơn giản từ các chuyên gia marketing hàng đầu trong khu vực: quay trở lại với khách hàng, bắt đầu từ những giá trị cơ bản nhất mà khách hàng mong muốn. Marketing hay xây dựng thương hiệu thời nào cũng là như thế. Có mấy chấm không thì cũng chỉ vậy thôi! Khách hàng mệt mỏi vì quá nhiều thông tin. Khách hàng mệt mỏi vì không biết phải tin vào nguồn thông tin nào. Khách hàng rất mệt mỏi và không còn thời gian để cho thương hiệu một cơ hội thứ hai. Do đó, DN nhất thiết phải “minh bạch”. Tất cả thông tin về thương hiệu, nguồn gốc thương hiệu, truy xuất đến tận nguồn nguyên vật liệu phải được cung cấp một cách tự nguyện, dễ dàng, rõ ràng đến với khách hàng. Thông tin càng minh bạch bao nhiêu, thương hiệu và DN càng đáng tin bấy nhiêu. Cũng vì vậy, DN nên quay về kiểm tra lại chuỗi cung ứng của mình, chỉ để đảm bảo là sản phẩm của mình và những thông tin về sản phẩm là hoàn toàn chính xác. Ai còn nhớ vụ dầu bẩn Đài Loan năm 2014 làm cho hàng ngàn nhà hàng, tiệm bánh phải lao đao? Đó là cái giá phải trả chỉ vì một thành phần nguyên liệu trong chuỗi cung ứng của DN không đảm bảo. Ngoài việc muốn thông tin minh bạch về thương hiệu, khách hàng số ngày nay còn quan tâm đến giá trị đạo đức, về mục đích cộng đồng và xã hội của DN nữa. Họ muốn biết DN tồn tại vì điều gì, sẽ đóng góp gì vào sự bền vững và giá trị của cộng đồng liên quan. Một số liệu nghiên cứu cho biết 94% khách hàng sẽ chung thủy với thương hiệu nếu họ chia sẻ giá trị mà thương hiệu mang lại cho xã hội. Kinh doanh, cuối cùng cũng chỉ là tạo ra giá trị. Trên thế giới, giá trị vô hình, trong đó có thương hiệu, có thể lên đến 50% giá trị DN. Tại khu vực châu Á, theo Brand Finance, con số này là 40-45%. Tại Việt Nam, tỉ lệ này vẫn còn ở mức dưới 25%. Nếu chỉ cần xây dựng được niềm tin và uy tín, giá trị mà DN mang lại về mặt cân đong đo đếm bằng tiền bạc sẽ nhiều hơn gấp trăm ngàn lần so với việc lừa ai lấy vài đồng cắc tiền lời. Câu chuyện cuối cùng là tư duy kinh doanh tiền chẵn hay tiền lẻ. Chỉ cần làm đúng như lời nói, giữ đúng cam kết, cung cấp thông tin minh bạch, kinh doanh không chỉ vì lợi nhuận mà còn một phần vì đóng góp cho cộng đồng, thương hiệu sẽ xây dựng được cho mình giá trị vô hình đáng giá. Nguyễn Phi Vân https://tuoitre.vn/tu-duy-kinh-doanh-tien-chan-hay-tien-le-1406187.htm?fbclid=IwAR3QNXgSUz4SjsIeGlmNvkhfAbl2E4Xb3RHMxxYCyyBZDWVH3NZH-8yY0MY

Mỗi ngày trong cuộc đời là một ngày đi học. Hôm qua, cả ngày ở Cồn Sơn, được những người con của Mekong dạy cho bài học về tính hào sảng của miền sông nước. Đến, nhưng cứ ngỡ là về. Về, để hiểu ra rằng mình sẽ mãi thuộc về nơi có tình thương man mác của điệu buồn phương Nam ấy. Ở đó, có những con người thật. Họ chẳng mở cửa đón khách vì nhà không có cửa. Họ chỉ biết đi bắt con cá, nhổ cọng rau, rồi chụm củi nấu nồi cơm đãi khách. Ở đó, có những tấm lòng xanh. Người trẻ, kẻ già xúm vào giúp nhau giữ gìn chút giá trị yêu thương còn sót lại. Đời này người ta ganh ghét, hãm hại nhau để được chen lên hàng đầu mà lạy lục đồng tiền. Đời này, người ta thương mại hoá cả chiếc đò, nụ hoa, và sự chân chất của dân quê. Nhưng họ, những con người thật, vẫn ở đó và yêu như cổ tích. Và tôi, ngỡ lòng đã mênh mang, chợt nhận ra mình nhỏ bé như cánh lục bình giữa trời đất Mekong. Điện thoại reo. ‘Vo thuong’ gọi. Ủa thằng này làm tương hột kiểu mấy đời truyền thống thôi mà sao triết lý gì vô thường dữ vậy? Dạ không vô thường, là vợ thương. Tiếng cười gập cả dòng sông. Cơm nhão nắm lại chấm cá hủn hỉn kho khô. Cơm nhão là tội của Phi tui chắt nước không đúng lúc. Nấu cơm lò củi mà lơ mơ kiểu Sài gòn chả biết canh lửa hong cơm. Còn cá hủn hỉn đại ca Khuê giải thích là cá tủn mủn li ti đủ loại. Kéo mẻ lưới, cá to đem bán. Cá tép vụn vặt còn sót lại thẩy vô nồi kho chung thì thành món hủn hỉn này. Ừa cơm nhão thì đã sao. Có người hủn hỉn ngoài sân, cười trong ánh mắt yêu thương. Ai thu mình tính toán sau những cánh bê tông lạnh như nhà đá? Sẽ lại về, lại hủn hỉn nhé Mekong!

Cuối tuần đi Cần thơ, gặp hai bạn trẻ người Đức đang du lịch tại Việt Nam. Một bạn kỹ sư máy tốt nghiệp đại học và đi làm đã 7 năm. Một bạn tốt nghiệp đại học ngành tài chính đi làm kiểm toán đã 3 năm. Ngồi giữa cỏ cây sông nước, chúng tôi hàn huyên về cuộc sống. Dom nói từ hồi ba má ly dị, nhà hai anh em đều bị tổn thương. It’s a bad breakup – cuộc ly dị đó nó xấu xa lắm. Họ cãi nhau ghê quá, nói nhau nặng quá, ồn quá! Rồi bạn cứ nghĩ trong đầu, đừng có ồn nữa, đừng có ồn nữa! Tự kỷ với mình như thế một thời gian thì bạn bắt đầu nghe tiếng ồn thiệt. Lúc nào nó cũng o o trong đầu, trong tai. Rồi bạn ngủ không được. Mỗi ngày chỉ ngủ 3 tiếng trong vòng 3 năm. Và bạn bị trầm cảm. Bạn suốt ngày chỉ hỏi mình “Why me? – Tại sao lại là tôi? Tại sao chuyện này phải xảy ra với tôi?” Linda tốt nghiệp loại giỏi. Đi làm kiểm toán 3 năm cho một hãng lớn. Công việc bộn bề. Ngày nào cũng 8g sáng đến 8-9g tối chưa hết việc. Làm riết rồi chẳng biết mặt trời mặt trăng, chẳng biết mình sống để làm gì. Ngoài công việc ra, cuối tuần cô chạy trốn đâu đó ngoài thiên nhiên, sợ hãi nghĩ đến ngày mai phải trở lại với mớ công việc ngồn ngộn. “Mình sống để làm gì nhỉ?”, cô tự hỏi bản thân. “Phải chăng người ta sinh ra chỉ để làm cật lực, ky cóp kiếm tiền, để dành đến già rồi đi du lịch như mọi người vẫn thường làm? Nếu sống như thế thì thật là khổ quá!” Và cô chán nản, hoang mang trong thế giới ổn định của chính mình. 2 bạn trẻ người Đức, nhưng câu chuyện lại rất Việt Nam. Tình thật, ở đâu trên thế giới người ta cũng thế. Vẫn là những câu chuyện, tâm tình về cách con người đối xử với nhau, cách ta đối xử với chính bản thân mình, và cách ta tiếp cận với cuộc sống cho đời này ý nghĩa. Hai bạn hỏi sao thấy đám các anh chị mọi người vui thế. Sao lại có thể cười ha hả mà chẳng chút bận lòng. “Ừa, khi ta sống không chỉ vì bản thân mình, khi ta mở lòng ra với vũ trụ, với khái niệm loving kindness – tình yêu thương và sự tử tế, bạn sẽ cười ha hả được.” Different but same same – khác khác nhưng cũng giống y vậy thôi. Khác là bạn từ một quốc gia đã phát triển và nề nếp như nước Đức. Giống là bạn cũng là con người và cũng hỷ nộ ái ố, cũng chán nản và trầm cảm với thế sự này. Giống là bạn cũng như tôi, cũng phải học cách trả mình về với số mo, cho phép bản thân tái sinh bằng những thước đo giá trị.

Một cô giáo cấp 3 đã về hưu, 52 tuổi, lóng ngóng bấm chuông nhà. Một cô giáo nữa cũng về hưu, 54 tuổi ra mở cửa. “Chị tìm ai ạ?” “Đây có phải nhà cô giáo Ẩn, hồi xưa dạy lớp 5?” “Dạ phải, chỉ có điều cô giáo Ẩn mấy chục năm nay không còn ở đây nữa. Đi định cư nước ngoài rồi chị.” “Nếu chị là người nhà cô giáo Ẩn, cho tôi gởi lại món quà này cho cô nhé. Chẳng có gì, chỉ là bức tranh thêu. Ngày xưa còn đi dạy, lo gia đình con cái, cuộc sống cứ thế trôi qua, nên nhớ cô mà chẳng một lần đến thăm. Giờ không được gặp cô, nhưng mong là cô sẽ còn nghe được câu chuyện, nhìn được bức tranh, để biết rằng cô vẫn hiện diện trong hành trình cuộc sống của một đứa học trò.” Có câu chuyện tưởng chừng như cổ tích. Có những người đi qua đời ta và mãi mãi chẳng phôi phai. Họ, những người thầy, người cô, có tên, không tên, dạy ta những bài học tính bằng năm tháng hay chỉ một bài học làm thay đổi cuộc đời. Cứ thế, họ chạm vào từng cuộc sống, và chẳng mong gì ngày được nhận bức tranh thêu. Cũng như chị, người giáo viên đã về hưu tuổi 52, tôi biết ơn tất cả những người đã mở lòng ra để dạy tôi, hướng dẫn tôi, nói cho tôi nghe chuyện sai chuyện đúng trên mọi nẻo đường thế giới. Và trong đó, có cả người cô mà chị đã tặng bức tranh thêu. “Ngọc” – vì ngọc là tên lót của cô, và vì cô là Ngọc! 20.11.2017 – Viết cho mẹ, người cô của nhiều người và của riêng con.

Hôm qua, gặp 2 bạn đều nói rằng bản thân muốn khi làm việc có thể sáng tạo hơn nhưng không biết phải bắt đầu từ đâu. Creativity is a process, not an event – Sáng tạo là cả quá trình rèn luyện, không phải chuyện 1 ngày 1 bữa. Nếu muốn tập cho mình thói quen luôn suy nghĩ và làm việc sáng tạo, bạn cần bỏ thời gian luyện tập nhe. Một số cách luyện tập có thể như sau: 1. Constrain yourself – Cho mình ít nguồn lực hơn thì bản thân tự động sẽ sáng tạo hơn. Cho nói trong vòng 3 nốt nhạc thì phải sáng tạo hơn là viết 1 trang. Cho vẽ một công trình lớn trong khổ giấy nhỏ hơn thì phải bắt đầu suy nghĩ và sáng tạo. Thử chọn 1 việc gì đó và cắt bớt nguồn lực đi xem. Bạn sẽ tập được thói quen sáng tạo. 2. Write more – Tập viết nhiều hơn: viết càng nhiều, và về nhiều đề tài, thì khả năng suy nghĩ hay à ha ra một ý tưởng mới càng dễ. Khi viết nhiều, bạn có 1 thư viện lớn các ý tưởng, và chúng sẽ kết nối với nhau. Sáng tạo là sự kết nối của những ý tưởng đã có mà. 3. Broaden your knowledge – Mở rộng tri thức: ai mà sáng tạo được khi thiếu tri thức? Khi học hỏi nhiều lĩnh vực hoàn toàn khác nhau, bạn sẽ sử dụng được nền tảng của những mảng khác nhau này, kết nối lại thành ý tưởng mới. 4. Enjoy sunshine and nature – Hoà mình vào thiên nhiên và ánh nắng mặt trời: nghiên cứu cho thấy khi hoà mình cùng thiên nhiên, khả năng sáng tạo của con người tăng lên 50%. 5. Embrace positive thinking – Suy nghĩ tích cực: người tích cực thì mới sáng tạo được chứ. Ủ dột, phàn nàn, chán nản suốt ngày thì chỗ đâu mà sáng tạo. Do đó, khoan nói chuyện sáng tạo. Cứ phải lo cho thái độ của mình trước đã. Sống tích cực thì tự khắc có thể sáng tạo thôi. 6. Creativity is hard work – Sáng tạo là làm việc cật lực: đừng tưởng cứ lơ mơ, mộng mơ mỗi sáng là sáng tạo được nhé. Phải rèn luyện, phải có kỷ luật và thực hành hàng ngày. Bạn thấy đó, chẳng phải sáng nào tôi cũng viết đó sao? Nó giúp tôi rèn luyện khả năng sáng tạo và viết lách của mình. Rồi thôi, ai muốn sáng tạo thì đi mà rèn luyện đi nhé. Đừng ngồi chờ ý tưởng tự động bay bay đến nữa! Chúc các bạn một ngày đầy sáng tạo.

Hôm nay, nghe phòng giáo dục thành phố Helsinki trình bày về ngôi trường của tương lai. Ở đó, vai trò của giáo viên hoàn toàn thay đổi. - Collaboration instead of doing it alone: Cùng hợp tác giảng dạy thay vì dạy 1 mình. - Teaching the learning process and critical thinking instead of teaching content: Dạy quá trình học và tư duy phản biện thay vì dạy nội dung. - Focus on learning environment and learning processes instead of teaching by the book: Tập trung vào môi trường học và quá trình học thay vì dạy theo sách. - Evaluate and guide the learning process itself instead of measuring the ‘end product’: đánh giá và hướng dẫn quá trình học thay vì đo đếm ‘thành quả’