Hồi xưa, có người bạn ở Việt Nam, không biết nghe ai lời ong tiếng ve, tự nhiên nổi giận chửi mình một trận. Chả hiểu đầu cua tai nheo, mình im lặng, chỉ nhắn lại một câu 'Anh đang không bình tĩnh. Đợi anh bình tĩnh rồi mình nói chuyện sau nhe.' Mấy tuần sau, ảnh bình tĩnh lại, có nhắn tin xin lỗi. Cơn giận phừng phừng đó, chắc nổi lên do mặc cảm sợ bị nghĩ xấu đã chồng chất mấy chục xuân. Mới đây, có bạn kia ib xin email. Mình hỏi có chuyện gì hông em. Bản nói muốn tìm nhà đầu tư thiên thần. Sợ viết dự án không ai đầu tư mắc công. Bữa đó, bận sự kiện TechFest không trả lời. Tối về, thấy bản nhắn tiếp, 'Chị tưởng em là thằng bá dơ nào đó chứ gì?' Hết hồn! Ủa, sao tự nhiên nổi cơn kiểu gì kỳ vậy? Người ta chưa trả lời, chưa kịp hiểu đầu đuôi, đã vội chụp mũ là người ta nghĩ xấu. Xứ gì kỳ. Con người nghĩ suy super tiêu cực. Lời nói buông ra, có thể tùy tiện đến thế sao? Vậy, mình soạn lại bài im, nghĩ rằng cơn giận vô căn, chắc do mặc cảm dưới cơ, xin xỏ, sợ bị xem thường vốn lần quần trong hệ thống Việt Nam từ thời quốc doanh tư tưởng. Bữa nọ, một bạn khác nhắn tin xin hẹn gặp. Mình travel bận quá chưa kịp trả lời. Chừng tiếng sau, bản nhắn tiếp, chửi mình sao thái độ quá coi thường người khác. Thôi lại im, chớ biết nói gì. Không lẽ rảnh quá đi phân Bắc trần Nam, chỉ để nuông chiều cái tánh nổi cơn tuỳ tiện? Ngẫm kỹ, thấy người Việt đa phần bị chứng bệnh gọi là bệnh 'phừng phực'. Lửa chẳng cần châm, đà cháy hỗn. Dầu không cần đổ, táp cơn cơn. Tất cả, chỉ vì xã hội cạn kiệt niềm tin vào điều tốt đẹp. Tất cả, chỉ vì cảnh giới phồn hưng của thuyết sự xấu hiển nhiên. Ở đó, đấu tố là văn minh ngã ba sông. Ở đó, bạt tai âu phải đúng qui trình. Ở đó, nhục mạ là chút tự tôn le lói còn sót lại. Thảm! Bệnh phừng phực, không thuốc chữa. Nó là căn bệnh kinh niên của xứ dẫm đạp nhau. Kinh bao áp bức, ắt vỡ bờ? Bất mấy can tâm, hồn cháy rụi? Bệnh phừng phực, bọn Tây gọi là anger management issue - bệnh quản trị cơn giận. Bao dồn ép ức hiếp, giận dữ bị đè nén trên tháng ngày sân hận, chỉ chực chờ giọt nước đổ tràn ly. Nên chỉ biết cười xoà, lặng im, thứ tha, thấu cảm. Nên chỉ biết lấy giọt thương vẩy lên từng góc hồn cháy xém, hoang vu. Nên xin được lặng câm, nhìn xuyên quá khứ, chới với tương lai, lắng nghe vạn niềm đau và thương vội rẻo đất quỳ.

Tuần trước, làm speaker tại diễn đàn của Viện phát triển tiểu vùng sông Mekong, đề tài Open Innovation for Regional Connectivity – Sáng tạo mở để kết nối vùng. Mở đầu diễn đàn, Anh Tổng GĐ Học viện Mekong giới thiệu đại biểu đến từ các nước tham dự làm speaker. Anh giới thiệu Dr. này, Professor nọ một loạt. Xong đến tôi, anh giới thiệu my dear friend Phi Van – bạn thân Phi Vân. Bữa đó, có dẫn theo anh partner – đối tác người Thái. Đến giờ giải lao, bạn partner hỏi, sao ảnh giới thiệu Phi Vân khác mọi người quá vậy? Thật ra, tôi gặp anh Tổng GĐ Học viện Mekong lần đó là mới có lần thứ 3. Lần đầu tiên, họ thấy tôi làm speaker tại Startup Thailand nên mời về event của học viện để chia sẻ về xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Gặp nhau ở đó và nói chuyện rôm rả. Sau đó, ảnh dặn tôi qua tới Thái là phải nhắn đi ăn tối. Vậy là hàn huyên tại bữa tối một chập. Và hội thảo này là lần thứ 3 gặp nhau. Tại sao anh gọi tôi là bạn thân? Ai thân sau chỉ 3 lần gặp? Tôi có 3 nguyên tắc khi làm việc quốc tế. Một là, mục tiêu gặp gỡ là kết bạn, chứ không phải lăm lăm nhìn vào giá trị sử dụng của người ta. Đây chính là thứ tôi thấy Việt Nam mình thiếu nhất. Làm quen, đa phần vì mục đích sử dụng rất rõ ràng. Có khi, đốp chát, tranh thủ luôn ngay từ lần gặp gỡ đầu tiên. Quan hệ, không phải là pitching. Người ta giúp bạn hay không, không phải vì bạn pitch hay, chen lấn giỏi, và tỏ ra cực kỳ nguy hiểm. Sorry nhe. Mấy thứ lóc chóc ở Việt Nam, ra thế giới là trò quơ quào của mèo con. Làm không lại ai, mà còn bể mặt vì nhỏ mọn. Vậy nên, tôi khuyên người trẻ, học tư duy xây dựng và nuôi nấng quan hệ. Đừng có chụp hình ké với người ta một lần, rồi huênh hoang là mình quen thân với họ. Vậy để được cái quái gì? Bản thân họ, có sẵn lòng giúp ta không, đó mới là vấn đề. Người từng trải, người ta tinh lắm. Liếc mắt một cái, nói ba câu là người ta đã hiểu bạn kiểu gì. Chỉ có mỗi một thứ keo kết nối bạn có sẵn để xài, đó là Be genuine – Hết sức thật tình. Làm ơn đừng có lao nhao nữa. Nhìn thôi đã mệt. Nguyên tắc thứ hai, là caring. Làm người, trước hết và quan trọng nhất là biết quan tâm người khác. Chỉ vậy, bạn mới khác máy. Nếu không, ai cần connect – kết nối với bạn chi? Hỏi mình đi, trước khi sấn tới kiếm cái này quơ cái nọ của người ta, tại sao người ta cần bạn? Most probably – Thường thì, bạn đang đi đường một chiều, chỉ có bạn cần người ta thôi. Vậy lý do gì mà người ta phải connect với bạn đây? Cho nên, tôi chẳng bao giờ bắt đầu từ tôi cần gì bạn cần gì. Đối với tôi, mỗi con người chúng ta gặp gỡ trong đời, đều thú vị và có những câu chuyện hay để dạy ta. Nên trước hết là quan tâm, và lắng nghe câu chuyện của người ta trước. Sau đó, nếu có thể giúp bất cứ việc gì cho người đó, tôi luôn rất sẵn sàng, luôn chủ động và tìm cơ hội giúp đỡ người ta trước. Chính vì vậy, không cần nói tiếng nào người khác vẫn mang cơ hội đến cho tôi. Chính vì vậy, đi đến quốc gia nào, làm gì cũng vô cùng thuận lợi vì luôn có ai đó chưa hỏi đã sẵn sàng giúp đỡ. Đơn giản thôi, chỉ vì tôi care cho họ. Đơn giản lắm, chỉ vì tôi quan tâm đến họ. Nguyên tắc thứ ba, là collaboration – cộng tác. Đứng bao giờ đóng khung bản thân mình trong những gì mình mong muốn. Khi bạn bước đến với một tờ sớ dài những điều bạn muốn, 99% người ta chẳng quan tâm. Nhưng khi tôi nêu vấn đề, và engage – tương tác với người khác để cùng cộng tác giải quyết một vấn đề, mọi thứ trở nên hào hứng, nhiều màu sắc, và vô cùng sáng tạo. Bạn sẽ ngạc nhiên khi sử dụng cách tiếp cận này, vì trí tuệ tập thể bao giờ cũng lợi hại hơn trí tuệ cá nhân. Góc nhìn và cách tiếp cận của người khác, có khi chính là ngọn đèn bật sáng cho vấn đề bạn loay hoay triền miên trong quá khứ. Collaboration – cộng tác là từ khoá của thế kỷ 21, và sẽ là chìa khoá để bạn hội nhập tương lai và hội nhập toàn cầu. Khổ lắm, mà người Việt Nam cực kém khoản này. Cứ khư khư giữ lấy chút rêu xanh, rồi hoá thành thiên cổ? Cộng tác, cần niềm tin. Vì không có niềm tin thì chả cộng tác được cùng ai. OK, đời này lắm Lý Thông. Nhưng không lẽ vì vậy mà bạn đóng cửa im ỉm với đời? Rồi cấm luôn không cho Thạch Sanh xuất hiện? Vấn đề không phải là xây thành, đóng cửa. Vấn đề là học tư duy phản biện để phần nào đánh giá được người ta đến tìm mình vì cái cớ sự chi. Rồi bạn chọn đi. Bạn đóng cửa chết trong im lặng, hay sẵn sàng học hỏi, trải nghiệm để tìm được Thạch Sanh mà collaborate? Ờ thì bị lừa qua lừa lại vài vố rồi cũng xong. Học bài học thôi chớ gì. Chuyện nhỏ! Bài học xương máu, dài 90 quốc gia và hơn hai chục năm làm việc quốc tế, chỉ như là củ khoai lấm lem bùn đất vậy thôi à. Be genuine – hết sức thiệt tình, để xây dựng những quan hệ thật ấm, thật giá trị, thật ý nghĩa trên hành trình cuộc sống. Tưởng gì, profile vậy mà dạy làm củ khoai. Thật là thất vọng phải không?

Hôm qua, hàn huyên với ông bạn già người Úc, hồi xưa là cộng sự thời còn làm tập đoàn. Ảnh nói, cuối năm ngồi suy nghĩ & sắp xếp lại những ngổn ngang trong tâm hồn. Cả năm bận rộn lao đi, dự án này, công ty nọ, đầu tư kia vào cả đám startup mới. Giờ, có thời gian ngồi lại với chính mình, mới thấy bản thân làm được rất nhiều business, nhưng không cảm thấy happy – hạnh phúc chút nào. Con người, có khi ta mặc cho cơ hội nó đẩy đi. Ta nhìn thấy, ta nắm bắt, ta lao vào, chỉ vì có cơ hội kiếm tiền, hoặc kiếm rất nhiều tiền. It is purely commercial-driven – quyết định ta đưa ra hoàn toàn dựa trên động cơ tiền bạc. Nhưng hạnh phúc, lại là một phạm trù rất khác…. Ảnh không happy, tôi hỏi tại sao, trong khi ảnh achieve – đạt được quá nhiều thành quả trong năm 2018. Ảnh nói, tôi cũng ngồi suy nghĩ thật lâu, và nhận ra rằng, có rất nhiều quyết định đầu tư của mình, không dựa trên giá trị cốt lõi của bản thân, là những business tạo ra ảnh hưởng tich cực đến con người, đến môi trường, cộng đồng và xã hội. Là người đã từng bán hết tài sản tại Úc qua Ấn độ mở nhà nuôi dưỡng và dạy nghề cho các bé gái bị xâm hại theo tiếng gọi của vũ trụ, đối với anh, cuộc sống chỉ ý nghĩa khi ta làm gì đó cho cuộc sống của người xung quanh mình tốt đẹp hơn. “Nhưng đôi khi, Phi ạ, ta bị chính cuộc sống đánh lừa vì những thành quả có vẻ hào quang, và trong một lúc mắt mờ, ta lao đi mà quên mất giá trị cốt lõi của chính mình. Đầu tư, cũng phải dựa vào giá trị cốt lõi. Nếu không, 2018 của tôi là minh chứng. Quyết định rất nhiều đầu tư kiếm ra tiền nhưng bản thân chẳng happy.” Người chưa kiếm ra tiền, chưa kiếm đủ tiền, thì lao đi lao đi. Người đã kiếm được tiền, thì thẫn thờ ngồi sắp xếp lại tâm hồn. Anh quyết định, những gì đã làm không đúng với hệ giá trị bản thân, anh xếp lại, để cho nó passive – nằm im đó không quan tâm nữa. 2019 với anh, là trở về với hạnh phúc, và chỉ đầu tư, tham gia vào những dự án mang lại ảnh hưởng tích cực cho đời. Hạnh phúc, không hối lộ hay cà thẻ credit card mà mua được. Hạnh phúc, là khi ta dành thời gian cho bản thân, sắp xếp lại những ngổn ngang, và chủ động đưa ra những quyết định dựa trên giá trị cốt lõi của bản thân mình. Nếu không, mọi thứ rồi có vẻ như là meaningless - vô nghĩa. Mà có khi nào bạn thấy những việc mình đang làm là meaningless? Mà bạn có biết giá trị cốt lõi của bản thân mình?

Xác cặp xách cọ theo Thầy học ba bốn năm, cần mẫn học từng nét cọ, ba bốn năm vẽ có cái hoa sen, hết trắng đến hồng đến đen mực tàu, vẫn chưa thành. Thầy thương, lâu lâu cho triển lãm ké một bức, chắc cho học trò lấy tinh thần học tiếp. Đến giờ, ngủ cũng nhớ đi cọ làm sao. Thấy cảnh đẹp là ngồi nghĩ sẽ đi cọ thế nào. Nhưng chưa một ngày, dám nhận là học trò Thầy. Cơ bản, vì Thầy chót vót bậc nhất trong làng thuỷ mặc. Cơ bản, vì thấy mình tài hông có, vẽ chưa tới đâu, nhận làm học trò sợ Thầy bẽ mặt. Đi học vẽ, nhưng thật ra là đi học làm người. Những điều Thầy dạy, nào đâu là nét vẽ. Mỗi bông hoa một thế giới, mỗi chiếc lá một phiến bồ đề. Thầy dạy tu thân, sửa mình, đặt tâm vào bình an để thoát khỏi những lao xao trần tục. Học ba bốn năm, vẽ chẳng ra trò, nhưng hiểu rất rõ cái tâm của người dạy và kẻ học. Cho nên, cho đến giờ vẫn chưa dám nhận là học trò Thầy, vì thân tu chưa tới, vì ý chưa đến và cọ nào đã đến. Chia sẻ chuyện này, vì thấy nhiều người đi học, chưa được nửa con chữ, chưa xong một buổi sớm mai, đã huênh hoang em học trò thầy nọ cô kia. Để làm gì? Học, là tu cái thân của chính mình. Một buổi vài ngày, tu express sao mà nhanh đến thế? Học thầy giỏi, không có nghĩa là bạn giỏi. Thầy cô người ta dạy mình, là dạy cái đúng cái hay. Còn lĩnh hội và ứng dụng được hay không, là tư duy và khả năng của mỗi con người. Học thầy giỏi, không có nghĩa là bạn giỏi. Học thầy giỏi, không có nghĩa là học xong bạn trở thành thầy. Nhìn tôi đi, học thầy đỉnh trong ngành, vẽ có ra gì đâu. Có khác chi, là tôi chưa thành tài, một tiếng cũng không dám nhận học trò, sợ mang tiếng sư phụ mình, tội. Ngược lại, học thầy không nổi tiếng, không có nghĩa là người ta dở. Khi tư duy và khả năng cao, thầy nói một câu mà ngộ ra, thì giỏi gấp mấy chục lần đứa học thầy giỏi mà đi học vì mục đích không phải để phát triển bản thân mình. Vậy ha, đừng có lấy tên thầy cô mình ra hù thiên hạ nữa. Có ngon, thì lấy tên mình ra thử, coi có bị người đời ném đá hay không. Tôi không dạy, nên chẳng có học trò. Tôi chia sẻ, nên chỉ có những đứa em, người bạn. Ai nhận là học trò cô Phi Vân là mạo nhận. Trước giờ đi chia sẻ, thích nhất là hai câu này từ hai bạn trẻ chắc là đã ngộ ra. Một đứa nói, “Em đi học cô, là em học làm người.” Học lớp nhượng quyền, mà nó nói câu này, nghe mát ruột. Đứa nữa, thì ngắn gọn hơn đôi chút, nói “Em học được, nhượng quyền chính nghĩa.” Trời đất, hai mươi mấy năm trong ngành, nghe nó phán một câu, hay muốn xỉu. Đứa đó, nó đã ngộ ra. Và chắc chắn, tương lai vô biên sẽ là của nó. Thầy, chỉ là người nói vài câu để ta bừng tỉnh. Còn học được hay không, ấy là chuyện của ta. Thầy hay nhất của mỗi người, chính là mình đó.

Hồi trẻ, tôi nghĩ mình là superwoman, nghĩ mình có khả năng ảnh hưởng và đổi thay người khác. Năm tháng dài hơn một chút, bước qua vài ngõ bụi trần, chợt hiểu ra rằng mình sai bét. Nhân viên tôi thương, ép học cái này, làm cái kia, thay đổi thế này thế nọ để giỏi hơn tốt hơn. Bị ép thì miễn cưỡng làm, sợ chị buồn thì làm, chớ cuối cùng đâu vẫn hoàn vào đó. Đời này, làm gì có ai thay đổi được ai. You can't change people - Bạn bị hoang tưởng khi nghĩ rằng mình thay đổi được ai. Only one can change themselves - chỉ có người ta mới thay đổi được chính mình. Cho nên, don't even try! - Đừng phí thời gian cố gắng. The only thing you can do it to present the opportunities for change and let them make their own decision - Chuyện duy nhất bạn có thể làm, là đưa cho người ta cơ hội thay đổi, rồi để họ tự mình đưa ra quyết định cho bản thân mình. Đời này, chả ai quyết định được cho ai, và chẳng ai tự nhiên xuất hiện như Bụt để thay đổi cuộc đời của Tấm. Đừng mơ màng tào lao như thế! Tất cả mọi thay đổi trong đời ta là do ở ta thôi. Ta không muốn và không work hard - làm việc cật lực để thay đổi bản thân mình, thì có một vạn ông thầy giỏi, một cơ số cao nhân, cũng chẳng nên ngô ra khoai gì hết. Có bạn ib hỏi, cô chỉ em cách làm sao để giữ lửa mà tiếp tục thay đổi, chớ em hùng hổ ra quyết định xong, rồi bữa sau xẹp lép như bong bóng xì hơi. Nghe giống như mấy khoá học pumping up - bơm bong bóng, lợi dụng tâm lý học đám đông để build cao trào kiếm tiền. Xong về nhà, mất ngữ cảnh, xẹp còn hơn hồi chưa đi học. Khi bản thân ta không đủ động lực, vì mục đích hành động không đủ lớn, vì giá trị đòn bẩy không đủ bao la, thì xách cái ống bơm xe đạp theo mà tự bơm. Có phải ma túy đâu mà xẹp đến đâu tìm thuốc doping đến đó. Câu cần hỏi mình là what is your why - Mục đích của bạn cuối cùng là gì? Tôi hay nói với nhân viên mình, it doesn't matter what - Làm cái giống gì không quan trọng. Quan trọng là why - tại sao ta đang làm thứ ta đang làm? Nó có đóng góp gì cho hành trình về phía trước của ta không. Nếu không, dẹp đi chứ làm chi cho mệt. Sợ nhất là mấy người than nhiều việc. Rà lại, có khi phải đến 80% là it doesn't matter what. Cho nên, đừng cố change ai. Đừng chờ ai đó đến change mình. Mất thời gian vô ích. Muốn thay đổi hay không, thay đổi được hay không là quyết tâm và hành trình cá nhân của mỗi người thôi. Đừng đổ thừa. Đừng hoang tưởng. Bước đầu tiên, bao giờ cũng là ta quay trở về đối diện bản thân ta. You can't change people. Only they can change themselves.

Đến năm 2022, do tác động của AI và automation = tự động hoá, một số job sẽ mất đi nhưng job mới cũng được sinh ra. Như vậy, đây là cột mốc quan trọng đánh dấu việc chấm dứt sự nghiệp của bạn hay sự khởi đầu của một sự nghiệp mới. 21% các job sẽ mất đi: - Nhập dữ liệu - Kế toán sổ sách - Tài xế giao hàng - Luật sự - Công nhân - Nhân viên bán hàng door-to-door - Nhân viên dịch vụ bưu điện - Nhân viên sales tổng đài 48% các job sẽ giữ nguyên không thay đổi: - CEO - Cố vấn tài chính - Giáo viên - Nhân sự - Chuyên viên pháp lý - Kỹ sư robot - Chuyên viên quản trị rủi ro - Chuyên viên phân tích thông tin an ninh - Chuyên viên mạng - Giám đốc vận hành 27% các job mới sẽ sinh ra: - Kỹ sư ngành tự động hoá - Chuyên viên sáng tạo - Chuyên viên thiết kế giải pháp - Chuyên viên về nhân học & văn hoá Sự chuyển đổi rất hay ha. Lưu ý là các job mới được sinh ra đều liên quan đến tư duy sáng tạo & tư duy kết nối thế giới thật & ảo. Để trở thành chuyên viên đưa ra được các giải pháp và giải pháp sáng tạo trong môi trường & đối diện với các vấn đề phức tạp, ai cũng cần rèn luyện cho mình tư duy thiết kế, khả năng sáng tạo không bị đóng khung, và vốn kiến thức về nhân học và văn hoá để có thể tạo ra các giải pháp dựa trên hiểu biết về con người, và để có thể collaborate - cộng tác được với con người trên toàn thế giới. Tư duy sáng tạo, là thứ cần được tiếp cận và rèn luyện cả đời. Do đó, đối với con nhỏ, các phụ huynh nên cho tiếp cận qua hình thức chơi mà học, học theo dự án, học theo làm việc nhóm để nuôi dưỡng óc sáng tạo. Và quên đi chuyện cho đi học thì phải bắt bảng điểm, rồi chứng minh bằng ba thứ sờ được mó thấy. Thay đổi về tư duy là chính phụ huynh và giáo viên phải cùng theo giỏi sự phát triển cá nhân trong cách suy nghĩ, cách giải quyết vấn đề của con. Ham ba cái thứ điểm số này nọ là chết con mình, vì bạn sẽ không sáng tạo được mà chỉ biết trả bài. Còn đối với người lớn, thì bắt buộc phải re-skilling - đi học lại kỹ năng mới để có thể dần dần thay đổi cách tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo hơn cho bản thân. Khoá học về tư duy thiết kế sẽ là một trong những khoá học quan trọng nhất mà bạn đầu tư vào cho bản thân mình. Cả doanh nghiệp và cá nhân đều cần phải bắt đầu serious - rất nghiêm túc về việc re-skilling này nhe.

Hôm qua, chia sẻ với các bạn tại diễn đàn #Shemeansbusiness, thật ra chỉ tâm sự như một người chị đã trải qua bao sóng gió, lên bờ xuống ruộng trong cuộc đời này, để rồi rút ra được cho bản thân 3 bài học như sau: 1. Happiness is the end game - cuối cùng ai cũng chỉ mong cầu hạnh phúc. Có điều, hạnh phúc không có dạng có hình cụ thể. Hạnh phúc, là những sắc màu rất khác nhau trong mắt của mỗi người. Không có một định nghĩa chung về hạnh phúc. Không có một thước đo chung cho hạnh phúc. Bạn làm gì cũng được, làm công, làm chủ, làm cho tập đoàn nước ngoài, làm cho tổ chức phi lợi nhuận, start up.... Sao cũng được, miễn bạn thấy hạnh phúc. Không ai bắt buộc ta, và không ai có quyền bắt buộc ta, phải thế này thế nọ, phải làm chuyện này cái nọ, theo những cái khung, cái lồng định sẵn. Bạn cũng chẳng có trách nhiệm, và không cần phải trở thành ai đó cả. Cứ là mình. Be yourself. Vậy, thế kỷ 21 gọi là bạn rất original - nguyên bản. Original idea - Sáng tạo nguyên bản là đỉnh của sáng tạo. Ý tưởng nguyên bản là đỉnh của ý tưởng. Original YOU - chỉ cần là chính mình là sáng tạo khủng khiếp nhất mà bạn trình chiếu cùng thế giới. Happiness is the end game. Sao cũng được, chả theo cái lồng cái chậu nào, miễn là ta hạnh phúc. 2. Take care of yourself - tự chăm sóc bản thân. Bạn OK, thế giới OK. Cơ thể khoẻ, tâm trí khoẻ, thì chuyện gì cũng có cách giải quyết của vũ trụ. Đừng tự mang vào người cái ách nô lệ chẳng ai khen ngợi. Self-care là chăm sóc bản thân, không phải là selfish - ích kỷ. Take care cho bản thân trước đã, rồi mới có năng lượng take care cho người xung quanh. Như đi máy bay thôi, trong trường hợp emergency, đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình, rồi mới lo cho người khác. Đừng tự cảm thấy có lỗi, vì mình chăm sóc chưa được cho người khác. Con người sinh ra, mỗi người đều có trách nhiệm tự chăm sóc cho bản thân mình. Tại mỗi giai đoạn cuộc đời, ta prioritize - sắp xếp thứ tự ưu tiên khác nhau. Khi gia đình nằm trên, khi công việc nằm trên, khi xã hội nằm trên. Thiên thời thế nào, ta biến hoá không lường thế ấy. Đâu có công thức chung là ta phải theo thứ tự nào đâu. Take care of yourself, chăm sóc mình trước đã. Don't die starting up. Don't work yourself to death. Đừng ngã gục, chỉ vì mục tiêu công danh phía trước. You define your own balance - thế thăng bằng của mỗi người, là do ta quyết định. 3. Lifelong learning & personal development - Dành cả đời để học tập và phát triển bản thân, nếu bạn muốn. The world is so big - thế giới mênh mông quá. Life is so big - cuộc đời thênh thang quá. Thế kỷ 21 lại nhanh và tức thì quá. Vừa chớp mắt, thế giới đã đổi thay. Công nghệ mới xuất hiện mỗi ngày. Những gì ta học được trong trường, đã là văn học cổ. Trong vòng 5 năm tới thôi, trên 40% kỹ năng của ta đã lỗi thời và cần cập nhật ngay để gọi là còn hội nhập. Không học mỗi ngày, cập nhật mỗi ngày, từ source - nguồn mới nhất, thì sẽ có ngày đứng bên đường nhìn cuộc sống trôi qua. Cho nên, làm gì làm, bận gì bận, làm ơn đi, dành thời gian đọc, học, đắp cho mình chiếc mền tri thức mới. Những gì tôi chia sẻ, chả mới mẻ gì. Nhưng trên hành trình cuốn theo những bộn bề, có khi ta quên mất. Dành cho mình chút thời gian để phản tư bạn nhé. Đời, chẳng mất đi đâu, sẽ hiện ra rực rỡ hơn khi tâm thế bạn đã sẵn sàng.

Trên chuyến tàu nhanh từ London sang Brussel một ngày mùa thu tháng 7/2018, tôi nghĩ, cuộc đời kỳ diệu thật. Một người Việt Nam sinh ra trong những ngày tháng tổ quốc gian nan, thiếu thốn vạn bề vật chất, lĩnh hội một nền giáo dục đã lỗi thời, sao có thể di chuyển giữa những ranh giới vật lý chưa bao giờ mảy may nghĩ đến? Không nền tảng, thiếu kiến thức, trống rỗng ước mơ thời trẻ trâu, tôi vin vào cái gì để tự cho bản thân cơ hội được tự do chọn lựa những chuyến tàu xuyên lục địa? Tôi may mắn? Nhưng tôi có may mắn gì hơn nhiều người Việt trẻ hôm nay? Sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh gia đình khó khăn về kinh tế, chật vật vì sự xáo trộn của xã hội, học như vẹt, và no idea – chẳng có chút ý niệm nào về chuyện mình học gì và học để làm chi. Tình thật, tôi cũng chỉ bắt đầu như các bạn, có khi còn tệ hơn là đằng khác. Điều vĩ đại duy nhất tôi tình cờ vấp phải, là sự chới với, bàng hoàng một chiều hạ mong manh, về sự ngộ nhận, sự tự cao đầy ngu dốt của bản thân mình. Thì ra, thế giới ngoài kia to lớn lắm! Ta giỏi gì khi thế giới còn chưa biết tương lai sẽ về đâu? Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, chẳng hiểu từ xó xỉnh nào, bỗng dưng lật nhào mọi khái niệm mà người ta bao năm qua cố nhét vào đầu lũ trẻ. Diễn đàn kinh tế thế giới tuyên bố, 65% công việc mà các bạn học sinh cấp 1 sẽ thực hiện trong tương lai, giờ chưa biết là việc kiểu gì. Trời! Nếu còn không biết 10-15 năm nữa công việc ta làm sẽ là gì, vậy con người phải học sao, học cái gì đây cho đúng? Khái niệm đúng sai, mọi tính toán hoàn hảo về con đường sự nghiệp, công danh giờ biết rẽ ngã nào? Vậy, ta giỏi gì? Không lẽ giỏi cái chưa biết? Nghe cũng hay hay nhưng hình như có gì đó sai sai…. Trên đây là những dòng tâm sự đầu tiên trong quyển 'Tôi, tương lai, & thế giới' sẽ ra mắt bạn đọc vào ngày 20/12/2018. Trong những chuyển động toàn cầu hóa và cách mạng 4.0, tất cả chúng ta, người làm giáo dục, phụ huynh, người đang đi làm, bạn trẻ đang đi học, đều hoang mang như nhau. Học gì, làm sao, kết nối với tương lai & thế giới như nào? Tất cả chúng ta, & I mean tôi nhắc lại là tất cả chúng ta đều dừng lại, hỏi mình đâu ngã rẽ của tương lai. Trong bối cảnh đó, rất nhiều viện & trường đề nghị tôi soạn giáo trình kỹ năng sinh tồn thế kỷ 21 cho người trẻ. Tính tôi thì, không thích học kiểu giáo trình nghiêm trọng, thích phải vui, phải học như chơi, thích chia sẻ thực tế và ứng dụng là chính, nên quyết định xuất bản 'Tôi, tương lai, & thế giới' dưới hình thức 3 trong 1 - cẩm nang hệ thống kỹ năng sinh tồn thế kỷ 21, cập nhật bối cảnh tương lai, và kể chuyện ứng dụng kỹ năng trên hành trình chinh phục tương lai & thế giới của cá nhân mình. Sách có 13 chương, mỗi chương được viết tại một quốc gia khác nhau, nên cá tính mỗi chương cũng rất khác nhau. Chương thì trầm lặng, suy ngẫm, chương thì spicy - nhiều gia vị, sống động, choáng ngợp sắc màu. Chương thì háo hức, xông pha ra thế giới, vào tương lai. Nhưng cũng có chương được viết bằng những cảm xúc trần trụi, thô ráp nhất của con người. Món quà này, là quà Tết tôi dành tặng cho tất cả người Việt nào quan tâm đến tương lai, dù đó là tương lai cho bản thân, con cái, người thân, tổ chức, doanh nghiệp, hay quốc gia, xã hội. Dù kế hoạch tương lai bạn đã có hay chưa, dù tương lai đối với bạn đầy hào hứng hay cực kỳ khủng khiếp, tôi mong tôi và bạn, chúng ta sẽ cùng đồng hành. See you in the future - Hẹn gặp lại các bạn ở tương lai nhé.

Hồi mới vào tập đoàn làm việc, ông chủ tịch hỏi tôi, “Việc đầu tiên Phi sẽ làm là gì?” Tôi trả lời không ngần ngại, “Operations Back-to-basics – Chiến dịch trở về với những điều cơ bản nhất”. Tất cả mọi tổ chức, đều được cấu tạo bằng những unit – đơn vị khác nhau. Sự bền vững và phát triển của tổ chức là dựa vào sự bền vững và phát triển của các đơn vị cấu thành nên tổ chức. Sự bền vững và phát triển của tổ chức dựa vào nhiều yếu tố, trong đó yếu tố con người cấu thành nên đơn vị đó luôn luôn là yếu tố quan trọng nhất. Con người đã không muốn làm, không biết làm, không hiểu tại sao mình phải làm việc mình đang làm, thì cho dù có đổ bao nhiêu tiền vào những thứ xa hoa như phát triển chiến lược, PR, phát triển thị trường quốc tế, vv. Tất cả, chỉ là những giấc mơ không bệ phóng. Cho nên, làm gì làm, mơ gì mơ, phải bắt đầu từ điều cơ bản nhất, từng cá nhân trong từng đơn vị có được đủ khả năng, có được huấn luyện, có hiểu what success looks like – thành công đối với công việc họ đang làm trông nó ra làm sao? Nếu còn không tưởng tượng ra được thành công nhìn ra làm sao thì làm sao để có thể với đến thành công? Ngược lại, cá nhân ta, dù là đang làm thuê, lập nghiệp, startup, hay đang quản trị một công ty vừa và nhỏ, bạn trả lời trong vòng 30 giây đi, what does success look like – Thành công đối với công việc bạn đang làm, hình dạng nó ra làm sao? Chỉ cần hết sức tập trung thực thi chuyện đó, là bạn đang đóng góp. Khi ta lao đi, khi ta mơ màng, khi ta quên rằng bàn tay với trời nhưng bàn chân cứ phải chạm vào đất mẹ, ấy là khi ta bắt đầu sử dụng khống ngữ. Khống ngữ là từ tôi bịa ra thôi, ý là nói toàn những thứ to lớn nhưng trống rỗng, chả có nền tảng chút nào, chả đo đạc được chút nào, toàn viễn vông mơ tưởng vô căn cứ. Chuyện này, tôi thấy Việt Nam nhiều lắm, toàn nghe khống ngữ mà chả thấy tí thực lực nào. Cho nên, điều đầu tiên tôi làm khi muốn transform – chuyển đổi một cá nhân, một tổ chức là back to basics – trở lại với định nghĩa và thực thi những điều cơ bản nhất để tạo nên thành công cho cá nhân đó, cho tổ chức đó. Đây là nguyên tắc mang tính vật lý được những vĩ nhân sáng tạo nhất, thành công nhất trên thế giới sử dụng chớ tôi chẳng phải tự nghĩ ra, đó là deconstruct & reconstruct – tháo dỡ & xây lại. Tháo là phải tháo đến đơn vị nhỏ nhất có thể và xây lại bắt đầu từ đơn vị đó. Ví dụ, doanh nghiệp bạn đang có vấn đề, thì tôi sẽ nhìn vào từng nhân viên ở đáy kim tự tháp tổ chức của bạn và đặt câu hỏi, họ có biết what success looks like – thành công trong công việc hàng ngày của họ trông ra làm sao, thành công đối với đơn vị nhỏ mà họ thuộc về trông nó ra làm sao, và họ, những cá nhân nhỏ bé ấy, đóng vai trò thế nào đối với thành công của tổ chức? Có khi, họ chẳng biết vì có ai nói cho nghe đâu mà biết. Có khi, họ biết nhưng chẳng hiểu việc mình làm liệu có đúng không vì chẳng có chuẩn nào để canh. Và rất nhiều khi, chính người leader còn không biết thì làm sao ai biết. Ngày đầu tuần, tôi đưa đề tài hơi khó. Nhưng một năm nữa lại sắp trôi qua, liệu bạn có biết mình đang làm gì, tại sao phải làm, và what success looks like? Chưa chắc. Vậy có khi, ta nên trở về với những điều cơ bản nhất, hỏi mình, đối với việc ta đang làm, what does success look like? Rồi từ đó, ta có căn cứ, hay gọi cho pro là KPI – Key performance indicator – chỉ số đo lường hiệu quả công việc, để đánh giá mình đang ở đâu, mình có đang làm đúng không, mình có đang đóng góp hay phá hoại, mình đang làm những điều ý nghĩa để tạo nên thành công, hay chỉ bán thân cho nắng vì những điều chả mang lại chút ảnh hưởng nào cho tổ chức này, cho cộng đồng này, cho cuộc đời này. Thế, không lẽ là ta vô dụng? Có khi nào, ta nên dành thời gian cho bản thân để deconstruct – tháo dỡ bản thân ta, bỏ vài mảnh ghép cũ, và bổ sung vài mảnh ghép thật mới cho một năm lại sắp khởi đầu?

Happiness is the end game – Hạnh phúc là đích đến cuối cùng. Mình hay nói câu này khi chia sẻ với mọi người về cuộc đời, sự nghiệp. Cuối cùng, mình sinh ra để làm gì, cày cuốc để làm gì, cạnh tranh đâm chém nhau để làm gì? Vì làm hết tất cả những việc đó xong, mới vỡ ra là mình chả chút nào hạnh phúc. Nên mới có chuyện người giàu cũng khóc. Nên mới có chuyện người nổi tiếng suốt ngày đâm đầu tự tử hoài. Nên có nhiều người bạn của tôi, CEO tập đoàn này nọ to như khủng long, bước ra oai như dũng sỹ, mà nhếch mép cười không nổi, mà bị trầm cảm vì áp lực của tất cả mọi phía đổ về có một bờ vai. Tái tạo tổ chức không dễ, nhưng mà rất dễ. Người chưa thông, về giá trị, nghe xong sẽ cười xoà. Vì hình hài của tổ chức này, nghe rất buồn cười, để ta được làm chính mình, để ta trở thành người mà chính ta kỳ vọng. Lãnh đạo tổ chức này phải là người đã ngộ. Thành viên tổ chức này là tập thể kết nối với nhau bằng một giá trị chung, cùng chung tay vì một mục đích chung. Và mục đích đó, chỉ đơn giản là mang lại những điều tốt đẹp hơn cho loài người, cho hành tinh, cho thế giới. Có bao nhiêu người chúng ta đang ngồi làm việc giờ này, chán nản và tự hỏi, ủa tại sao mình khổ thế? Ủa tại sao mình phải bán linh hồn và tấm thân này vì một mới thành công vô giá trị nào đó của ai kia? Bạn đang hỏi mình đó, và sẽ không ngừng hỏi. Tái tạo tổ chức là câu trả lời cho những cá nhân và tập thể đang hỏi mình như thế, và đang tìm cho mình một hành trình mới đáng sống hơn. Làm việc, là cống hiến cho cộng đồng, cho hành tinh, cho hạnh phúc được cống hiến và được là bản thân mình. Sách không thuần là sách quản trị hay kinh tế. Đây là một cuốn tâm sự đầy triết lý nhân văn và đâu đó hy vọng bạn sẽ nhặt được vài tia sáng loé lên cho những câu hỏi tại sao chưa có lời giải đáp.

Khi thế giới của bạn là một chiếc ao tù, đương nhiên bạn phải kiếm chuyện để GATO hết cái lũ ngày nào cũng lòng vòng phát chóng mặt trong cái xã hội đen đúa ấy. Ghét đến phát cuồng lũ muồng bọ cá kiếc chỉ biết chen ra, bu vào, tranh nhau nạo vét nỗi lòng của cái ao tù. Không thở nổi! Cái ao tù đen lòm ngòm, bùn lầy ngập ngụa. Đến hơi thở cũng cằn cỗi. Mồm há ra ngậm vào, hùng hục vẫn không thấy nửa miếng bong bóng trồi lên trên mặt nước. Vì có nước đâu. Chỉ là một mớ sình lầy nhão nhoẹt ấy mà. Cảm xúc, tất cả những thứ gọi là cảm xúc trây trúa vào nhau thành một mớ nhầy nhụa chẳng biết gọi là chi. Nó có vị đắng tê tái của sợ hãi, vị chát chúa oặn người của thù hận, vị chua sình đến vỡ phổi của ghét ghen, và cái màu đêm đông tím tái của trầm cảm. Bế tắc! Cuộc sống, có những lúc ta lỡ chân trượt vào một cái ao tù như thế. Ta lóp ngóp giữa dòng đời. Hận! Ta hận đời là một cái ao tù. Hận! Ta hận trời quăng ta vào nỗi tối tăm. Hận! Ta hận bản thân bất lực, không dám lăn ra chết cho xong một kiếp sình lầy. Nhưng ao tù, chỉ là một cái ao. Ai bắt ai phải ngóp ngoi trong đó? Thế giới, có đại dương xanh, biển bạc, sông hồ, có những miền băng tuyết bạt ngàn phủ trắng mùa lễ hội. Nhỏ xíu, đen thui, thở không nổi, là do bạn chọn thôi. Ai bắt? Ao tù, có khi không tồn tại. Nó chỉ là một nỗi ám ảnh, là đám sình lầy vận vào tư duy của mỗi chúng ta. Cho đến khi ta phát hiện ra rằng, ngoài kia trời vẫn rất cao xanh, & điệu tango bạc của sóng vẫn lăn tăn đời nắng. Nhưng ta sợ…. Khi quen mùi bùn liệu ta có còn dũng cảm để bước về bên sóng? Khi quen sình lầy, liệu ta có còn khao khát điệu tango? Và khi chiếc ao tù nó đè lấy thân ta, liệu ta có đủ niềm tin để rước nắng về đại dương lồng lộng gió? Ao tù, chẳng có. It’s a state of mind – Nó chỉ là trạng thái tư duy bị cầm tù, gạt gẫm, thôi miên. Ao tù, chỉ là lựa chọn đầy sợ hãi mà chính ta, hay ai đó, đã dán như dán một đạo bùa lên chính cuộc đời mình. Sự thật vĩnh hằng – vũ trụ luôn tồn tại vô số và muôn vàn lựa chọn. Câu hỏi đặt ra là ta có muốn tìm ra và tìm về sự thật hay không. You are what you think – Khi ta nghĩ mình chỉ xứng đáng ngóp ngoi trong một cái ao tù, thì thế giới lồng lộng của đại dương không tồn tại.

Theo diễn đàn kinh tế thế giới, sự dịch chuyển về job rất lớn. Tin vui là có 75 triệu job mất đi nhưng có đến 133 triệu job mới được sinh ra đến năm 2022. Do đó, những bạn trong loại hình job bị mất đi cần phải ngay lập tức re-skilling - trang bị lại kiến thức để hội nhập và dịch chuyển cùng thế giới. Những bạn đang chuẩn bị bước vào giai đoạn đi làm, cần định hướng lại về công việc của tương lai. Top các công việc sinh ra và mất đi như sau: 133 triệu công việc mới được sinh ra. Top những công việc mới bao gồm: - Phân tích dữ liệu & khoa học dữ liệu - Chuyên viên trí tuệ nhân tạo & máy học - Giám đốc vận hành & quản trị - Phân tích & phát triển phần mềm & ứng dụng - CHuyên viên sales & marketing - CHuyên viên dữ liệu lớn - Chuyên viên chuyển đổi số - Chuyên viên công nghệ mới - Chuyên viên phát triển tổ chức - Dịch vụ công nghệ thông tin 75 triệu công việc chắc chắn mất đi, chủ yếu tập trung vào các vai sau: - Thư ký nhập liệu - Kế toán, nhập liệu kế toán, kế toán lương - Thư ký - Công nhân sản xuất - Nhân viên cung cấo thông tin và Dịch vụ khách hàng - Trưởng phòng hành chánh và dịch vụ - Kế toán & kiểm toán - Nhân viên thu thập dữ liệu tồn kho - Thư ký dịch vụ bưu điện Vậy mọi người chuẩn bị ha.