Ai cũng chúc Noel, còn mình thì chúc các bạn phá vỡ cái tôi cũ kỹ của 2020, chuẩn bị cho những cơ hội bất thường 2021. Khi một cơ hội bất thường xuất hiện, ta có 2 lựa chọn, một là nắm bắt nó, hai là buông bỏ nó. Cơ hội bất thường có thể là cơ hội hơi quá sức làm cho ta chới với, có thể là một lĩnh vực khác xa những gì ta hằng quen thuộc, cũng có thể là cơ hội chẳng liên quan gì đến kế hoạch mà ta đã cần mẫn suy gẫm, vẽ vời ra cho chặng đường phía trước của mình.... Whatever it is cho dù đó là gì, nó tạo áp lực, nó hết sức bất định, nó làm cho ta ngộp thở vì thiếu tự tin & đầy sợ hãi. Vậy, mà nó rơi cái tòm xuống đầu ta. Nắm bắt, hay là buông bỏ? Hồi xưa, tôi có cái cơ hội rơi tòm như thế, như trái dừa khô va đau điếng vào đầu. Chả hiểu sao, bị giao một phát 3 khu vực thị trường thế giới, châu Á, Đông Âu, Trung đông & châu Phi, tôi mặt mày tái xanh té xỉu. Trời ơi, nhận hay là không nhận, khi bản thân chưa đủ tự tin, chưa đủ kỹ năng, chưa hề chuẩn bị, chưa đầy dũng cảm, chưa vun kiến thức, chưa qua trải nghiệm, chưa chưa đủ thứ? Khi bị đặt vào thế bé nhỏ run rẩy trước cơ hội to đùng, cách dễ nhất là bỏ chạy. Và tôi, đương nhiên có nghĩ ra đường bỏ chạy. Rồi nghĩ, ủa người ta giao cho mình là risk - rủi ro của người ta, mà sao người ta dám giao, còn mình không dám nhận? Ủa lỡ trường hợp xấu nhất chuyện này thất bại, thì ai là người chịu hậu quả hơn ai, là người giao hay người nhận? Ủa mà sao người ta gan thế? Ủa một hồi thì lấy hết can đảm đi hỏi sếp, sếp ơi, em cái gì cũng thiếu, mà sao giao em chuyện lớn thế kia. Sếp cười bảo, đó là cơ hội có một không hai cho em lớn lên, vì nó disrupt - phá vỡ đời thường, vì nó super demanding - đòi hỏi quá đáng, vì nó chỉ cho phép em phải adopt - chấp nhận tư duy phi thường trong thời cơ bất thường. Những lúc như thế, con người chỉ có 2 lựa chọn, chicken out - bỏ chạy mất dép hay lớn nhanh như Thánh Gióng. Không có lựa chọn nào khác. Không có chuyện sống đời cũ, làm làn nhàn như cũ, thái độ hành vi kiểu cũ mà bước vào thời thế mới được. Cái này, dụng binh gọi là kế qua cầu rút ván, hông có đường lui, ép vô đường cùng phải sống còn bằng cách lớn nhanh như thổi. Sếp bảo, em là đứa survivor - sống còn trong mọi tình huống, quăng em vô đống lửa, biết em sẽ hoảng hốt, bị lửa táp cho mà bỏng, nhưng sẽ tồn tại và trở nên mạnh mẽ hơn thôi. Vậy, là ôm cái thời cơ bất thường, tôi đành phải tự mình reset lại toàn bộ cuộc đời, bằng một quãng hành trình vô thường, bỏ cái tôi mình xuống, cầm đôi giày marathon lên, chạy thục mạng về phía trước, học mọi lúc mọi nơi, từ mọi người, dạy bản thân khiêm tốn, lắng nghe, và làm việc với tinh thần của một chiến binh, không lùi bước trước bất kỳ gian nan thử thách. Có thể nói, đó là khoảng thời gian khủng khiếp nhất, stress nhất, nhưng cũng huy hoàng nhất trong đời. Giờ nhớ lại, thấy biết ơn vũ trụ đã quăng mình vào cơ hội bất thường như thế, và biết ơn bản thân vì đã ép mình luyện được môn self disruption - tự mình đập vỡ cái vỏ "tôi" đã cũ sì, không còn relevant - liên quan đến hoàn cảnh mới. Cuối cùng, limitless - sự vô giới hạn chỉ có thể xảy ra khi ta vượt qua giới hạn do ta đặt ra cho chính bản thân mình, khi ta học cách xoá đi những đường đêm ngõ hẹp trong lòng, những xéo xắt, vụn vặt của vạn bề cảm xúc. Trong đời, ai cũng có những khi đối diện với cơ hội bất thường như thế. Ai sẽ cầm lên, bỏ xuống? Ai sẽ giữ được tâm vô thường để lớn lên trong thời thế bất thường?

Chúng ta đang sống trong một xã hội kiểu “bigger is better”. Người ta thích nhiều, thích hoành tráng, thích lớn lao…. Người ta đếm số follower, đếm lượt like, rồi chạy sô từ event này sang event khác. Bạn nghĩ rằng càng có nhiều contact càng thành công? Mà contact là gì? Là cái name card? Là cái tên mà bạn nhắc đến để hù doạ ai? Hay chỉ là người bạn email, nhắn tin, gọi điện nhưng không có phản hồi? Super-connector has nothing to do with supersizing your network. Rather, it’s about surrounding yourself with a carefully curated group of people who you admire and respect and with whom you share common beliefs and values – people who will set the tone for the foundation of your larger network filled with people who provide value to one another. And that core group should be a lot smaller than you think. Người kết nối cực giỏi chẳng làm gì liên quan đến việc mở rộng network một cách vô tội vạ. Điều họ làm cực tốt là cẩn thận lựa chọn một nhóm nhỏ những người thân thiết, những người họ ngưỡng mộ và kính trọng, những người cùng chia sẻ giá trị và niềm tin. Nhóm nhỏ này tạo ra một nền tảng bền vững cho network rộng lớn hơn của bạn, một network của những người cùng cho nhau giá trị. Và the inner circle – vòng tròn thân cận trong quan hệ này nhỏ hơn là bạn tưởng. Nếu phải đo đạc bằng một con số, hãy nghĩ 5 người thân cận nhất, có ảnh hưởng lớn nhất đối với bạn là ai. Họ có phải là những người có thể giúp bạn trở thành “a bigger and better version of yourself – một nguyên bản lớn hơn và tốt hơn của chính mình?” Một quan hệ thân cận, đong đầy tin tưởng với the inner circle của những người cùng chung giá trị có khi còn đáng giá hơn hàng chục ngàn lượt follow hay hàng vạn lượt like. Are you a super-connector? Và 5 người trong the inner circle của bạn là ai?

Có hai cách để nhìn một vấn đề: possible hay impossible - có thể hay không thể. Người tiếp cận từ góc độ possible cho rằng, chuyện gì cũng có thể xảy ra, chuyện gì cũng có thể giải quyết, vấn đề nào cũng tìm được giải pháp. Họ bắt đầu từ có thể, và làm nên những điều kỳ diệu mà chẳng ai có thể tưởng tượng ra. Đó, là người của thế kỷ 21. Công cụ của họ là phương pháp giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. Cảm hứng của họ là tiềm năng vô tận của những điều có thể. Tâm thế của họ là không bằng lòng bị đóng khung trong tư duy, bị giam cầm trong tư tưởng, bị thôi miên vì giấc mơ người khác, đeo miếng da bịt mắt ngựa mà cứ tưởng lộng vàng. Where there is a will, there is a way - Khi quyết tâm, sẽ có một con đường. Người như thế, nothing is impossible - không gì là không thể. Bắt đầu từ tư duy tích cực đó, chưa ra trận đã thắng 50%. A war is won in the mind - Cuộc chiến thắng từ trong tư tưởng. Bằng cách này hay cách khác, bằng nhiều cách +1, thua keo này bày keo nọ, thất bại chỉ là thông tin để tìm đến thành công. Cuối cùng, có bao nhiêu cách để giải quyết một vấn đề? Câu trả lời là endless - vô số kể. Chỉ là ta chưa đủ nghiêm túc, dành thời gian một mình suy nghĩ, phản tư và cân nhắc mà thôi. Một số bạn, ib cho tôi, xin lời khuyên giải quyết hoàn cảnh hay vấn đề của mình. Khi có thời gian, tôi cũng nhiệt tình trả lời và sẵn lòng giúp đỡ. Có điều, khi đưa ra những option - lựa chọn giải pháp, các bạn hay 'nhưng mà...'. Nhưng mà là bạn đang cố gắng tìm mọi lý do, khó khăn, thử thách để trả lời rằng 'it's impossible'. Chưa brainstorm - não công để tìm giải pháp, tâm thế của bạn đã là impossible rồi, thì hỏi chi, tìm giải pháp gì, nói qua hỏi lại mất thời gian vô ích. Chẳng có việc gì trên đời này mà suông sẻ, dễ dàng, mượt mà không gợn sóng. For every problem there is a solution. For every solution, there are obstacles. Vấn đề nào cũng có giải pháp tương ứng. Giải pháp nào cũng có khó khăn trở ngại tương ứng. Cuối cùng, vấn đề của bạn là, bạn có đủ can đảm để đối diện với obstacles? Là bạn thôi. You are your worst enemy - Kẻ thù lớn nhất của ta là chính ta. Chả có khó khăn gì ghê gớm lắm đâu. 'Nhưng mà' lớn nhất chính là ta đó. 'Nếu em muốn, em sẽ tìm ra giải pháp.' Tôi chỉ có thể dán một câu như thế lên từng cuộc đối thoại kiểu 'nhưng mà'. In the end, vấn đề thật sự là gì, vấn đề có giải quyết được hay không, vấn đề của vấn đề nằm ở đâu, câu trả lời bạn tự mình đã biết. Bạn chỉ có mỗi việc phải làm, là chọn cho mình thái độ possible hay impossible. Nhưng mà?

Có lần ngồi cà phê với một đại gia nọ tại Việt Nam, mình buột miệng hỏi, ủa anh, cuối cùng anh muốn người ta nghĩ đến điều gì khi nghĩ về anh? Ảnh khựng lại, nhìn mình có phần bối rối. Đời, cũng như một phim truyện lắt léo muôn màu. Ai cũng chọn cho mình vai diễn. Vai nào, diễn phải tròn nhân vật đó. Nhân vật có thể là ta, có khi là kẻ xa lạ do chính ta hay ai khác thêu dệt mà thành. Ta muốn họ nghĩ gì về nhân vật này? Kẻ giàu có ngông cuồng? Anh doanh nhân đĩnh đạc? Tay triệu phú áo vải? Bad boy rải đô la? Hot boy lắm drama? Nhân vật truyền cảm hứng? Ta chọn, và ta xây nhân vật. Khóc giận mếu cười theo FB camera. Cuối cùng, ta là nhân vật hay nhân vật là ta? Điều họ biết có phải là cái tôi mà ta hằng đối diện? Phàm ở đời, ta muốn công chúng nghĩ gì về mình, ta sẽ hoá trang và nhập đúng vai họ ngóng. Vai đẹp thì lượt là quần này áo nọ, make-up lung linh. Vai giàu thì phô bày hàng hiệu, biệt thự, siêu xe. Vai đạo đức thì công dân, người chồng, người vợ, người con quốc dân. Vai sức mạnh thì xuất hiện cùng kẻ nọ người kia, chức này thế nọ.... Ta diễn, ta diễn, cho đến khi ta trở nên xa lạ với chính mình. Nếu không thấy đường về, có khi ta phải xuống tay delete bản chính và giữ lại bản phái sinh bị lỗi. Ta muốn người khác nghĩ gì khi họ nghĩ đến mình? Ta diễn, hay là không diễn? Diễn, là diễn, hay là không diễn? Đời, là đời, hay chỉ là phim? Người, là người, hay chỉ là con? Kẻ trong FB camera kia, ngươi là ta, hay chỉ là người họ muốn?

Mình ngưỡng mộ rất nhiều người, nhưng không idol ai cả, vì hiểu rằng ai cũng là người. To err is human - đã là người sẽ có sai có đúng, có sân có si. Khi những ngôi sao xếp thẳng hàng, ai cũng tâm bình khí hoà, quyết định sáng suốt. Nhưng lỡ xui va vào con sao hạn, tâm sinh lý nó lộn nhào, và thế là sai. Ai cũng thế. Ai trong đời cũng bỉ cực thái lai, xuống lên có khi chẳng biết đâu mà đỡ. Nên, có những việc người khác làm hay mình nên học hỏi và ngưỡng mộ. Có những lỗi lầm rất người họ vấp phải cũng nên thông cảm, bao dung. Không ai trên đời là hoàn hảo để idol. Ta không nên áp lực người khác, bắt họ hoàn hảo theo cách ta mong muốn. Ta cũng không nên áp lực bản thân, bắt buộc mình phải bám víu vào hình mẫu của người nào khác. Ta cũng chẳng nên tự lừa dối chính mình, rằng ta có thể overnight thành idol không tỳ vết hồng trần. Làm gì có ai tốt hết, giỏi hết, trong veo hết. Cuộc đời vốn là hành trình giới hạn để rèn luyện bản thân. Có kẻ chia tay hồng trần bằng nụ cười thánh thiện hơn. Cũng có kẻ buông thõng bằng giọt đớn đau, hối hận. Tôi biết mình không hoàn hảo, và chẳng ai trên đời hoàn hảo, nên ngưỡng mộ rất nhiều người và không idol bất kỳ ai. Tôi chưa bao giờ cho phép mình lên mặt idol. Tôi cũng khuyên các bạn đừng idol gì ai hết. Tất cả chúng ta đều có hạt giống tốt và xấu. Môi trường, nhận thức, và sự rèn luyện khác nhau sẽ làm cho ma trận hạt giống khác nhau nảy mầm. Có khi là vườn đầy hoa. Có khi là vườn đầy cỏ dại. Có người sẽ chỉ nhìn thấy hoa. Có người sẽ chỉ thấy toàn cỏ dại. Nhưng hoa, và cỏ, vẫn muôn đời hiện diện bên nhau....

Hồi xưa, mỗi lần họp đối tác khu vực hay quốc tế, với sự hiện diện phức tạp của mấy chục tới cả trăm quốc gia cùng một lúc, anh CEO tập đoàn luôn giao cho tôi một việc nhàn hạ nhưng cực kỳ quan trọng, là positioning - định vị team. Đây là kỹ năng cực kỳ quan trọng đối với người làm quản trị và phát triển thị trường. A war is won in the mind - cuộc chiến là thắng trong tư tưởng, không phải trên chiến trường. Định vị là khi ta làm bài tập chuẩn bị rất kỹ lưỡng trước mỗi cuộc họp, trước mỗi sự kiện hay cuộc đàm phán nào. Biết rõ người ta đối diện là ai, họ muốn gì, cần gì, giá trị ra sao. Và để cho buổi họp đạt được mục tiêu, mỗi người tham gia trong team cần xuất hiện với vai trò gì, xuất hiện ra sao, lúc nào, nói gì. Tạo ra môi trường hợp lý, tích cực, thuận lợi, hay thay đổi năng lượng tiêu cực có khi còn quan trọng hơn những gì sắp nói. Cho nên, khi thì sếp được sắp xếp có mặt chỉ để ngồi im và cổ vũ. Khi thì sếp đến để cao trào phát biểu mở màn. Khi thì nhiệm vụ đến chỉ để bắt tay, hỏi thăm, thân mật mỉm cười. Khi thì dõng dạc, hùng hồn. Khi thì chân thật cám ơn & bế mạc. Có lần họp khu vực Trung đông & châu Phi với đối tác từ hơn 20 quốc gia ở khách sạn Intercontinental Dubai, khu vực khó nuốt nhất vì đối tác xứ này nói thẳng như quăng bom chẳng biết kiêng nể gì ai. Cuộc họp lại là để giải quyết dư chấn của một kế hoạch phát triển chuỗi cung ứng gãy gánh giữa đàng. Mới vào cuộc được 1 tiếng, bạn giám đốc vùng thanh minh giải thích nọ kia lý do lý trấu. Giữa chừng, không gian tưởng chừng như sắp nổ. Tôi đẩy nhẹ tờ giấy cho sếp, "nghỉ giải lao". Ông xuống lệnh tức thì, giải lao 1/2 tiếng, team chia đối tác ra thành nhóm nhỏ lắng nghe lời phàn nàn, chia sẻ, và đề xuất. Cà phê, bánh ngọt, những câu chuyện lao xao, không gian chuyện trò, catch-up giữa những người bạn lâu rồi mới gặp lại nhau bỗng làm cho mọi thứ trở nên nhẹ nhàng, thân thiện. Cuộc họp sau đó tiếp diễn, xuôi gió thuận buồm. Hôm đó, team đóng vai người lắng nghe, chia sẻ, và cùng kiến tạo giải pháp. Cho nên sau này, tôi hay nhắc team mình, và dạy cả con gái, đi đâu, làm gì cũng phải biết định vị. Không phải mâm nào cũng ngồi, cuộc nào cũng ca. Vai trò, giá trị của bản thân, sự hiện diện của đội nhà phải khác nhau trong từng ngữ cảnh. Khi cần dịu dàng nên rất đỗi dịu dàng. Khi cần chiến binh nên hết sức chiến binh. Khi cần im phải học cách ngậm tăm. Khi cần nói thì bung cho vỡ toang sân khấu. Trong mỗi hoàn cảnh khác nhau, trong mỗi cuộc xuất hiện khác nhau, vai trò nên là gì để phù hợp với mục tiêu thì phải biết thiên biến vạn hoá. Không có một cách tiếp cận cho tất cả mọi khán giả, tất cả mọi hoàn cảnh, môi trường. Kỹ năng định vị vì vậy là kỹ năng cực kỳ quan trọng đối với những ai muốn quản trị và phát triển thành công. A war is won in the mind - cuộc chiến là thắng trong tư tưởng.

Mình gặp rất nhiều bạn trẻ có tiềm năng trên hành trình Việt Nam, nhưng.... Hôm trước Vietcetera phỏng vấn, hỏi mình đã bỏ gì trong cuộc đời này, mình trả lời không chút lăn tăn, "bỏ cái tôi". You don't know what you don't know - Bạn không thể biết điều bạn chưa biết. Những thứ ta nghĩ là mình biết, như hạt muối trượt chân ngã vào cái bể, lọt thỏm trong vài thứ ta đã học, trải nghiệm, hay nghe lóm gần xa. Cũng chỉ như hạt cát đáng thương bị cuồng phong xô vèo vèo trên sa mạc mà thôi. Ngoài kia, còn hàng ngàn những sa mạc cát lông ngông như thế. Mãi mãi thế. Sẽ mãi mãi là như thế. Nên kẻ lơ mơ thì đì đùng vựa pháo. Người biết đủ cúi đầu, học hỏi, lặng im. Kẻ đáy giếng hất mặt lên trời chê nhỏ bằng vung. Người hiểu mênh mông từng bước kiên cường, lầm lũi. Kẻ không biết tung lời cao siêu, phức tạp. Người thấu sự đạt tình mộc mạc, giản đơn. Có nhiều, chẳng mấy khi khoe. Có chút đỉnh, show hàng chóng mặt. Con người, bao chuyến trầm kha rồi vẫn thế, vẫn xoay vần trong sự vô minh. 20 mấy năm, 120 quốc gia tôi đã đi qua, vẫn ngơ ngác sao mình chưa biết. Tư duy vô hạn, cơ hội, tiềm năng là vô hạn. Tư duy đọt dừa không chạm nổi chỏm mây sà. Nên khi gặp các bạn trẻ biết nhiều, biết hết, biết cả lý thuyết phức tạp đến những triết lý cao siêu, tôi lặng im, cúi đầu, quay mặt. Tiếc, khi tiềm năng đâm đầu vào ngõ cụt. Tiếc, khi ta là giới hạn của chính mình. Tiếc!

Bạn có bao giờ bắt tay vào giải quyết ngay khi vấn đề xảy ra nhưng rồi vấn đề dường như vẫn cứ lằng nhằng, không dứt điểm được? Nếu chuyện này xảy ra cho bạn, có lẽ vấn đề mà bạn đang giải quyết chưa được giải quyết tận gốc rễ. Thường thì khi vấn đề xảy ra, phản ứng ngay lập tức của con người là suy đoán ngay nguyên nhân, rồi tập trung ngay vào giải pháp. Có khi, giải quyết nhanh cũng giống như lấy băng keo bịt vào ống nước, trước sau gì cũng bị lực nước đẩy bung ra. Trong lý thuyết quản trị của người Nhật (Kaizen), có một phương pháp giúp ta tìm ra gốc rễ của mọi vấn đề mà bạn nên thử áp dụng. Đó là cách hỏi 5 lần câu hỏi tại sao. Ví dụ nhé: 1. Tại sao tôi không thể hoàn thành tất cả công việc tại cơ quan? Vì tôi có quá nhiều việc để làm 2. Tại sao có quá nhiều việc để làm? Vì tôi bị xếp gọi tham gia vào những công việc khác nên công việc đã lên kế hoạch ưu tiên của tôi lại không thực hiện được. 3. Tại sao bạn lại bị kéo vào những công việc khác? Vì chỉ có tôi mới biết những công việc đó thôi 4. Tại sao chỉ có bạn biết công việc đó thôi? Vì chưa ai khác được huấn luyện để làm những công việc này cả 5. Tại sao chưa ai khác được huấn luyện những công việc này cả? Vì chúng ta chưa có chương trình huấn luyện kỹ năng chéo cho các phòng ban Nhìn vào 5 câu hỏi tại sao ở trên, nếu chúng ta dừng lại ở câu hỏi số 2, có lẽ cách giải quyết của bạn sẽ là khoá riêng thời gian cho bản thân để làm công việc mình đã lên kế hoạch. Thế nhưng cách giải quyết đó của bạn sẽ chẳng giải quyết dứt điểm gốc rễ của vấn đề, có khi lại còn làm nảy sinh ra thêm vấn đề khác, ví dụ như công việc khác cần có bạn tham gia sẽ bị đình trệ chẳng hạn. Từ câu hỏi số 1 đến câu hỏi tại sao số 5, cách giải quyết của bạn rõ ràng là hoàn toàn khác nhau, và chỉ khi chúng ta đi đến gốc rễ của vấn đề, thì vấn đề đó mới được hoàn toàn giải quyết. Khi đã quen sử dụng cách tiếp vận “5 lần tại sao” này, bạn có thể tìm ra vấn đề nhanh hơn sau 4 hay 3 lần hỏi tại sao. Nếu bạn ứng dụng cách tiếp cận này vào đời sống hàng ngày, nó sẽ trở thành phản xạ và giúp bạn luôn tìm ra gốc rễ của mọi vấn đề.

Hồi xưa, ông chủ tịch tập đoàn ở Úc của mình rất hay nói câu này "Talk is cheap - Lời nói rẻ như bèo". Nói nhiều nói hay cách mấy, cãi hăng cỡ nào, thuyết trình ngời ngời kiểu gì, cuối cùng cũng chỉ là lời nói. Talk is cheap. Lời nói rẻ như bèo. Không phải ai nói hay cũng làm được. Và không phải ai không làm được cũng dám nhận phần lỗi, phần thất bại về mình. Đa số, và cách dễ nhất để phủi tay, là chỏ tay đổ thừa người khác. Mấy ai đủ dũng cảm & tinh thần lãnh đạo thực thụ để nhận lỗi về mình. Mấy ai nhìn qua khỏi mày mặt cá nhân để tìm hiểu vấn đề thật ra nằm đâu, giải pháp là gì, và cần thay đổi cách làm, cách tiếp cận thế nào để thành công. Talk is cheap. Nhưng cuối cùng thứ ta nói ra cũng chỉ là lời nói. Và người lãnh đạo thực thụ là người nói được làm được, làm không được nhận trách nhiệm, và tìm đủ loại giải pháp cho đến khi làm được. Không đổ lỗi cho ai. Không ngồi im chỉ trích. Theo ổng riết, mình cũng trở nên như thế, ai nói gì hay ho mình kệ, chỉ nhìn kết quả và cách người ta hành xử ở đoạn cuối cùng, khi về đích hay bỏ cuộc. Con người ở đoạn cuối thể hiện bản chất cực rõ, được mùa hống hách, thất mùa đổ tống đổ tháo lỗi cho người khác, hay trao nhường công trạng cho team thay vì nhận hết về mình. Talk is cheap. Ở đoạn cuối này, nói gì cũng dở. Nhìn cách họ hành xử mà đoán hành trình tiếp nối của họ ra sao. Vậy, nên mình rất quý những ai nói ít làm nhiều, cam kết cao, và có khí phách dám làm dám chịu của người lãnh đạo. Talk is cheap. Lời nói cuối cùng cũng chỉ rẻ như bèo. Action speaks louder than words. Hành động thể hiện mạnh mẽ hơn là lời nói.

Bạn đã nghe & đã thấy, về một thế giới vô cùng bất định, những megatrend và những đường hầm ngang dọc của bản đồ tương lai lạ lẫm chưa ai trên thế giới này dám dự đoán sẽ ra sao. Và trong sự hỗn mang đó, mỗi con người, mỗi cá nhân chúng ta là ai, tôi là ai, bạn là ai, chúng ta sẽ tồn tại & hội nhập ra sao, chúng ta sẽ phục tùng hay kiến tạo? Chúng ta, tôi và bạn, chúng ta sẽ thuộc về một kịch bản nào? 1. Kịch bản thứ nhất chăng khi chúng ta sợ hãi như 99% dân số thế giới, không liên quan và không muốn liên quan, không hiểu và chưa được học ngoại ngữ số của AI - trí tuệ nhân tạo, IoT - mạng lưới vạn vật kết nối, biotech - công nghệ sinh học, blockchain - công nghệ chuỗi khối, cloud - công nghệ đám mây, 3D printing - in 3D. Ta hoang mang không biết mình thuộc về đâu trong dòng chảy số, dòng chảy data. Ở đó người ta dán nhãn để theo dõi chúng ta trong cuộc đời phygital, một cuộc đời khi online, khi offline, khi ảo khi thực. "Ở trong rừng an toàn hơn ở trên mạng". Nhưng ngay cả khi chúng ta cố ý trốn vào rừng, lỡ xui mà vẫn còn một tẹo sóng điện thoại, thế là họ vẫn hoàn toàn có thể theo dõi chúng ta. Có chăng một thế giới không bị phủ sóng, ngắt kết nối, một thế giới nguyên thuỷ để thuộc về? Có hay chăng một vũ trụ analogue, tồn tại song song với vũ trụ số cho những ai chưa muốn liên quan? 2. Kịch bản thứ 2 chăng khi chúng ta chỉ là con số trong một hệ thống số, thuộc về thế giới mà ở đó con người được thiết kế trở thành loài siêu việt bởi công nghệ hiệu chỉnh gien, lớn lên trong một ngôi nhà smart home - ngôi nhà thông minh, đi làm trong smart factory - công xưởng thông minh, smart office - văn phòng thông minh, nơi AI, robot trở thành bạn thân, nhờ IoT kết nối các thiết bị và sắp xếp toàn bộ cuộc đời? Đến tìm cho mình một người bạn tình cũng phải xem dữ liệu có matching - tương xứng với nhau không trên một cái super app nào đó. Are we smart or are we smartly managed? Cuối cùng, ta thông minh hay ta chỉ là kẻ bị quản lý bởi công nghệ thông minh? Ta cần gì, IQ - chỉ số thông minh, EQ - trí tuệ cảm xúc, hay LQ - trí tuệ yêu thương? 3. Kịch bản thứ 3 chăng khi chúng ta là những doanh nhân số nắm trong tay vận mệnh số của nhân loại, nắm trong tay sức mạnh chúa tể, sức mạnh thượng đế, có thể chi phối những thần dân số của mình bằng thuật toán, vì ta hiểu họ còn hơn họ hiểu mình. Nhưng cuộc đời vốn hữu hạn, và ai trong chúng ta cũng chỉ cấu hình bằng xương bằng thịt, đến ngày cuối cùng rồi cũng phải ra đi. Suy nghĩ và cảm giác sau cùng của ta sẽ là gì khi buông tay giã từ thế giới này, với di sản để lại là những nỗi đau đồng loại? Hay ta cố trở về thêm chút nữa sau khi đã ra đi, hiện diện bằng digital afterlife - cuộc sống số sau khi chết? Btw, dịch vụ cuộc sống số sau khi chết đã có startup bán ra trên thị trường. 4. Hay chúng ta là doanh nhân số có đạo đức? Tồn tại chăng cái gọi là đạo đức số? Sản phẩm và giải pháp công nghệ chúng ta tạo ra sẽ cứu rỗi sự kết nối tuy rất gần nhưng xa đến vô cực giữa người với người? Giải pháp công nghệ của chúng ta có làm cho thế giới tốt đẹp hơn, đáng sống hơn, con người quan tâm & yêu thương nhau hơn? Công nghệ có giúp cho con người được là mình, không bị phán xét và ném đá trên mạng xã hội? Có làm cho người làm việc tốt không bị bêu xấu, và người làm việc xấu không được vinh danh? Có hay không kịch bản xinh đẹp như thế để cứu cánh cho nhân loại phát triển vượt bậc về khoa học kỹ thuật nhưng tang hoang về giá trị, khi cuộc đời trở thành cửa hàng tiện lợi. Rất nhanh không kịp nhìn thấy giọt nước mắt lau vội trên khoé mắt của mẹ. Rất tức thì không kịp nhìn vào mắt nhau và trao một cái ôm. Rất kết nối với mọi thứ ở ngoài kia nhưng bất lực ko kết nối nổi với chính bản thân mình. Có chăng một sự cân bằng giữa máy và người? Tương lai ấy chúng ta sẽ thiết kế ra sao? Sẽ còn bao nhiêu kịch bản nữa? Và chúng ta, tôi & bạn, chúng ta rồi sẽ thuộc về một kịch bản nào? Kịch bản do ta viết hay do ai khác viết? Và ta muốn gì? Ta muốn là tác giả kịch bản đời mình hay muốn xung phong để trở thành nhân vật trong kịch bản thông minh của một ai đó khác? What do we want? Chúng ta, những con người bằng xương bằng thịt trong thế giới số, chúng ta muốn là ai trong tương lai bất định này?

Nếu hỏi điều gì khiến cho một người xuất thân bình thường, năng lực bình thường như tôi có được ngày hôm nay, câu trả lời có lẽ là sự thiếu tính toán. Làm người, ai cũng tính toán, đặc biệt là những bài toán có lợi cho bản thân. Làm người, ai cũng biết tính toán, không ai thua ai. Khác chăng chỉ là kẻ tính toán tủn mủn và người tính xa hàng vạn năm ánh sáng. Hôm nay chia sẻ đề tài này, là vì tôi thấy các bạn trẻ bây giờ thực dụng quá. Người ta giúp mình là chuyện đương nhiên. Mình chưa kịp giúp ai đã qui ngay ra thóc. Tính toán chi li. Tính hết phần người. Tính thiếu điều vô cảm. Nhưng tóm lại, chỉ là tiểu tính. Tam độc - tham sân si - chữ tham nó đứng đầu mà. Ai trên đời cũng ít nhiều đâu đó vây vào. Bạn tính. Người ta cũng tính. Đời này làm gì có ai ngu ngốc hơn ai. Đừng tưởng bở! Cho nên, tính thì cứ tính, nhưng quan trọng hơn là nên biết người ta đang mang ra tính toán là ai. Thấy toàn cái lợi trước mắt chỉ là tiểu tính. Thấy được cái lợi to lớn, lâu dài là đại tính. Không tham lợi nhưng cuối cùng nhận lãnh quá sức tưởng tượng là không tính. Tôi được như hôm nay là nhờ phẩm chất "thiếu tính toán". Ngôn ngữ đương đại gọi là ngu. Có điều, những bài toán lớn trong đời, chưa bao giờ bắt đầu từ những toan tính nhỏ nhen. Gặp kẻ tiểu tính, khi hiểu ra tôi lẳng lặng tránh xa cho đỡ mất thời gian. Gặp người thực dụng, tôi chỉ giữ tương tác tiền trao cháo múc khi cần thiết. Gặp người tính xa hàng vạn năm ánh sáng, tôi không tính. Những người nâng đỡ tôi trong đời là những người như thế. Họ tính. Còn tôi chỉ lặng im, cúi đầu làm, tạo ra giá trị hay ho nhất có thể, và không tính. Không tính, nên không có bất kỳ giới hạn nào, kể cả giới hạn giá trị mà tôi nhận lại. Rất nhiều lần, là không nằm trong khả năng có thể nghĩ ra. Đời, thời nào rồi cũng thế thôi. Còn người là còn tham. Còn tham là còn tính. Nhưng ta có đang tiểu tính, trước những bài đại tính? Ta có đang vẫn tính, trước những cơ hội không nên tính? Trên đời, không ai ngu hơn ai. Đôi khi, thiếu tính toán lại là cách tính.

Chiều qua, ngồi cà phê với bạn teen. Bạn kể mình nghe chuyện một homie làm cho bản cảm thấy tổn thương, đến nỗi chuyển trạng thái drama từ rất tin cậy sang hoàn toàn hết tin cậy. Mình nói vậy chắc homie của cậu cần xem lại cách bản xây dựng circle of trust - vòng tròn quan hệ tin tưởng. Còn cậu, chắc cần xem lại cách review circle of trust. Bàn chuyện đời thì cậu tớ ngang hàng, vì trải nghiệm mỗi người mỗi khác. Mình vẫn hay phản tư về mô hình xây dựng 5 vòng tròn quan hệ tin tưởng này từ khi mới vào đời. Và đến giờ, vẫn hết sức cẩn trọng với từng bước đi, từng quyết định ảnh hưởng đến sự tồng vong, vững bền của nó. Trong cùng của vòng tròn là chữ self - bản thân. Đây là cái lõi của niềm tin, là sự cân bằng giữa sự tự tin và lòng tự trọng. Ai tin nổi mình nếu bản thân mình còn không tin tưởng lấy chính mình? Cho nên, tin tưởng vào bản thân là nền tảng của mọi niềm tin, là chìa khoá của thành công, và cũng là cốt lõi để xây dựng những lớp vòng tròn tin tưởng tiếp theo trong đời. Có điều, tự tin không đồng nghĩa với hoang tưởng. Hoang tưởng là niềm tin vào thứ ngỡ là mình có, còn tự tin là dựa vào thực lực. Vòng tin tưởng thứ 2 ngày sau bản thân là gia đình và quan hệ riêng tư kiểu gấu, bạn bè, mentor, anh em giang hồ, vv. Ai lọt vào vòng này là người thân, người thương yêu mình, có trách nhiệm, tin cậy được, và đặc biệt là cực kỳ trung thành, đứng về phía mình ngay cả khi mình có lỡ sai (rồi về nhà đóng cửa đập nhau sau ). Ta là người quyết định ai được xuất hiện trong vòng này. Nếu họ không tin ta, ta đang có vấn đề về niềm tin. Nếu ta không tin họ, họ có còn là người thân, là hommie, là gia đình? Cho nên, vòng này mà vỡ trận, thì ối làng nước ôi ta biết tin vào đoạn nào của một con người? Làm sao tin được một ai, khi người thân xung quanh họ không đáng tin? Làm sao khiến người dưng đi tin mình, khi network những người thân cận nhất xung quanh mình còn không tin mình? Vòng số 3 là vòng tổ chức, là niềm tin và sự đáng tin cậy tại nơi ta đang công tác, làm việc, kinh doanh.... Đây là nền tảng để xây dựng một tổ chức hiệu quả và tạo ra thành quả. Tổ chức, đồng nghiệp mà chả ai trust ai, chả ai đặt tin tưởng và có trách nhiệm với ai thì nội politics không đã hết giờ rồi. Thời gian đâu mà vận hành và phát triển. Nếu muốn được tin tưởng ở vòng này, nên chọn tổ chức đáng tin để tham gia. Ngược lại, vào được đó rồi, thì cần phải xây dựng niềm tin của tổ chức đó với bản thân mình. Không có người đáng tin trong tổ chức chẳng đáng tin. Càng không có tổ chức đáng tin khi những con người đại diện cho tổ chức ấy không cách nào tin nổi. Birds of the same feathers fly together là ý đó. Cá mè một lứa. Vòng số 4 là vòng market - thị trường, ngành nghề mà ta đang dấn thân vào bằng nghề nghiệp và sự nghiệp của mình. Ở đây, ta xây niềm tin với khách hàng, đối tác cung cấp, đối tác hợp tác, và cả đối thủ của mình. Nó là uy tín, là thương hiệu của ta và của tổ chức ta mà đang đại diện. Người đáng tin làm trong ngành nào, cả thị trường ấy tin vào uy tín cá nhân của họ. Ngược lại, người muốn xây dựng uy tín trong ngành cần biết xây dựng niềm tin cá nhân với những người trong ngành. Làm thật, làm tốt, làm đúng và có trách nhiệm là xong. Giấy nào mà gói được lửa. Cuối cùng, societal trust là niềm tin ta xây trong xã hội, cộng đồng bằng những cống hiến giá trị từ bản thân. Người hết mình mang lợi lạc đến cho xã hội, cộng đồng một cách bất vụ lợi ắt sẽ tự nhiên xây được niềm tin. Công dân toàn cầu cũng là ý này, là người khắc khoải dấn thân vì những vấn đề chung của xã hội, của thế giới, của nhân loại. Ta dấn thân, xã hội và cộng đồng ghi nhận, niềm tin tự nhiên hình thành. Người xây được niềm tin này là người vĩ đại. 5 vòng tròn tin tưởng này dựa dẫm vào nhau, xây dựng và phát triển trên nền tảng của nhau. Không thể có một doanh nghiệp đáng tin khi lãnh đạo dẫn dắt là những con người không đáng tin. Khó có một con người đáng tin khi gia đình và người thân xung quanh họ không đáng tin. Không thể tin một ai khi họ còn không tin vào chính bản thân mình. Khi đặt niềm tin vào một con người, có lẽ cần review mấy vòng, từ số 5 ngược về số 1. Ngược lại, khi xây trust cho bản thân, thì bắt đầu từ 1 ra 5. Xây dựng niềm tin vào chính ta. Xây dựng niềm tin cho gia đình, người thân. Xây dựng niềm tin trong tổ chức, ngoài thị trường, và cuối cùng là với cộng đồng, xã hội. Cậu đang ở đâu trên hành trình ấy? Should I trust you - tớ có tin cậu được không? Ai sẽ tin cậu được đây? Tổ chức có tin cậu chưa? Người thân liệu có nghi ngờ? Và cậu, có tin vào chính bản thân mình chưa nhỉ?