Trong cuộc đời làm việc khắp nơi trên thế giới của mình, một trong những điều tôi thấy làm gãy đổ nhiều hợp đồng, dự án, và quan hệ nhất là "cảm xúc nhất thời". Mỗi người chúng ta đều có những giá trị riêng, có những mặc định về "sai" và "đúng". Đây là những ngòi nổ âm ỉ được chôn sâu ở đâu đó, chỉ chực chờ có người châm là nổ mà thôi. Khi bị châm ngòi, sự tức giận có cơ hội trỗi dậy, xâm chiếm ta, làm chủ ta, và dĩ nhiên là đứng ra điều hành mọi hành vi của ta lúc đó. Khi tức giận, cảm xúc làm cho mọi ý niệm về tiêu cực có cường độ tăng lên gấp trăm, gấp ngàn lần so với tình hình thực tế. Và những lời nói, thái độ, hành vi đáng tiếc xảy ra.... Trong kinh doanh, quan hệ đóng vai trò tối quan trọng, và khi quan hệ đổ vỡ, mọi thứ khác cũng theo đó mà đi. Vì vậy, muốn xây dựng và giữ gìn quan hệ, bạn nên học cách quản trị chính cảm xúc của mình. Sau đây là 7 điều bạn có thể áp dụng nhé: 1. Nhận biết: biết người, biết ta..., câu này đã quá nhàm rồi, nhưng trên thực tế nếu bạn không biết điều gì làm cho mình nổi cơn thì bạn sẽ khó mà kiềm được chuyện nổi cơn. Bạn nên dành thời gian cho bản thân để tìm hiểu chính mình. 2. Tập lắng nghe: khi nổi cơn giận vì bất kỳ lý do gì, ta thường đóng hết tất cả giác quan, không nghe, không thấy, không cảm, và chỉ tập trung phản ứng. Đây là phản ứng một chiều và điều này chỉ làm cho tình hình tệ hơn mà thôi. Hít một hơi thật dài, giữ bình tĩnh, và lắng nghe người đối diện. Bạn sẽ thấy là tình hình không tệ như là bạn nghĩ, và bạn cũng có thời gian và không gian để đưa ra một quyết định tốt hơn. 3. Chọn câu trả lời: khi ta mất bình tĩnh và vô tình có hành vi thái quá, ta thật ra đang đánh mất lòng tôn trọng của người khác đối với mình. Bạn nên tách mình và người đối diện ra khỏi "vấn đề", nhìn vấn đề một cách khách quan và giải quyết nó chứ không đổ dầu, thổi lửa vào cho nó. Bạn có rất nhiều cách nói và câu trả lời cho một vấn đề, hãy chọn cách giao tiếp thế nào để không xúc phạm người đối diện. 4. Ghi nhận cảm xúc của người khác: khi giận, ta thường trở nên ích kỷ và lấy mình làm trung tâm của vũ trụ. Mọi cái sai là của người khác, mọi cái đúng là thuộc về mình. Nếu có thể bước lùi lại một bước, nhận biết cảm xúc của người đối diện, hiểu rằng người ta có quyền có cảm xúc, giá trị sống khác với mình. Người ta khác không có nghĩa là mình "sai", và càng không có nghĩa là mình phải thay đổi theo họ. Chúng ta sinh ra và lớn lên trong những hoàn cảnh khác nhau, và do đó có thể có những giá trị khác nhau thôi. Tôn trọng giá trị sống và cảm xúc của người khác và đi tìm một cách giải quyết vấn đề chung chỉ chứng tỏ là bạn có sức mạnh nội tại và có sức kết nạp mọi người. 5. Tìm hiểu sự việc: có đôi khi bạn nổi giận chỉ vì bạn hiểu lầm hoặc cảm nhận sai. Ai trong chúng ta cũng có khi mắc sai lầm. Tôi cũng vậy, bạn cũng vậy. Trước khi nổi cơn, hãy làm rõ sự việc bằng cách hỏi những câu hỏi khách quan, sử dụng câu hỏi mở như "Chuyện xảy ra như thế nào?". Hỏi và làm rõ sự việc sẽ giúp ta biết chắc mình có hiểu lầm, hiểu sai hay không trước khi phản ứng. 6. Vô thành kiến: ai cũng có hành trang riêng trên con đường sống và lập nghiệp của mình. Sẽ rất thú vị nếu bạn lắng nghe và tìm hiểu quan điểm của người khác. Chỉ cần mở rộng trái tim mình để lắng nghe, để tìm hiểu và thông cảm thay vì giữ khư khư lấy thành kiến của mình, bạn sẽ thấy con người trên thế giới này thật ra đều hướng về những giá trị như nhau, được hiểu, được thương yêu, và hạnh phúc. Có khi, lắng nghe và tìm hiểu vô thành kiến chính là liều thuốc bổ giúp bạn phát triển bản thân mình. 7. Tập trung vào "vấn đề": khi giận, người ta thường xiên chuyện nọ, xọ chuyện kia để chứng minh một người hay một việc gì đó là "không thể chấp nhận được". Vậy là từ một vấn đề, chúng ta có thể tìm ra 1001 vấn đề liên quan. Nhiên liệu giận đong đầy, và ta bùng nổ. Có khi trên thực tế, chuyện nhỏ như con thỏ mà thôi. Hãy tập trung vào đúng vấn đề đang xảy ra và giải quyết chỉ vấn đề đó đã. Giải quyết xong có khi bạn sẽ quên mất vấn đề này sau một tách cà phê. Tâm sự của một người chuyên bị yêu cầu đi giải quyết những vụ việc "vô phương cứu chữa" trong các quan hệ đối tác quốc tế. Hy vọng sẽ phần nào giúp các bạn trong cuộc sống và công việc kinh doanh của mình. Chúc cả nhà cuối tuần hạnh phúc!

Nym - Tôi của tương lai là cuốn sách đầu tiên tại Việt Nam được viết bởi sự cộng tác giữa tác giả Nguyễn Phi Vân và trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm đưa độc giả đến gần hơn với một thế giới mới, nơi AI trở thành một “chủng loài” như con người. Quyển sách (do Saigon Books và NXB Văn hóa - văn nghệ ấn hành tháng 7-2020) nằm trong dự án cộng đồng tầm cỡ Đông Nam Á về phổ cập kiến thức công nghệ và sáng tạo, đồng thời cập nhật và tái huấn luyện kỹ năng hội nhập tương lai gồm sách, album nhạc và AI chatbot. Bằng phương thức nhân cách hóa tài tình và được kể theo ngôi thứ nhất của Nym - nhân vật chính của câu chuyện, tác giả Nguyễn Phi Vân đưa độc giả đi vào thế giới mới của Nym - một AI vị thành niên sống động, thông minh, để cùng nhau khám phá bản chất của sự học trong tương lai, nơi mà cuộc đua về “tính người” giữa máy móc và con người cũng chưa biết ai sẽ nhân bản hơn ai. Nhân dịp này, tác giả Nguyễn Phi Vân đã dành cho Đồng Nai cuối tuần cuộc chia sẻ xung quanh AI cũng như vấn đề mà giới trẻ và người đang đi làm quan tâm là nhu cầu tái đào tạo và nâng cấp kỹ năng (reskill & upskill). * Thưa chị, trong sách của chị có một slogan: “Thời của máy, mình càng phải rất người”. Chị có thể giải thích rõ hơn về câu này ? - Trước hết, tôi muốn mọi người hiểu rằng, chúng ta đang đứng trước một ngã rẽ hết sức định mệnh của nhân loại, hoặc là trở thành công dân hạng nhất, hoặc là trở thành robot hạng hai trong kỷ nguyên sắp tới. Nếu AI đang được phát triển vượt bậc, dù chưa đạt đến mức độ ngang ngửa não người, nhưng đã và đang có thể làm tất cả những gì con người có thể làm qua hình thức tư duy logic. Máy có thể xử lý cấp triệu điểm dữ liệu cùng một lúc để tìm ra lời giải cho những vấn đề phức tạp nhất mà con người bình thường không xử lý nổi. Máy có thể cùng một lúc nói chuyện và tương tác với hàng triệu người và xử lý mọi câu hỏi của con người. Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới, đến năm 2022, giờ công lao động của con người chỉ còn 58% và máy sẽ đóng góp 42% còn lại, nghĩa là bắt đầu ngang ngửa với con người. Rất nhiều khi chúng ta tự an ủi nhau rằng, máy chỉ có thể thay thế lao động chân tay, còn những việc sáng tạo, nghệ thuật thì máy không tài nào thay người được. Kỳ thực, trong cuốn Nym - Tôi của tương lai, tôi sẽ dẫn chứng cho các bạn tất cả những lĩnh vực sáng tạo, sáng tác, nghệ thuật mà máy đã, đang tham gia và tạo ra những siêu phẩm thế nào. Chính quyển sách này cũng là sự cộng tác giữa tác giả và AI. * Nếu cứ như thế, không lẽ đến một ngày con người chịu thua robot? - Câu trả lời là hoàn toàn có thể, nếu như con người không làm gì khác đi. Vậy làm gì khác đi là làm gì? Chúng ta đã trải qua thời kỳ công nghiệp hóa trên toàn thế giới và xã hội rất phát triển theo thiên hướng hệ thống hóa, máy móc hóa. Hệ quả của nó là con người đã và đang được dạy dỗ, huấn luyện để trở thành và cạnh tranh với máy. Tuy nhiên, nếu so về não và cấp độ xử lý dữ liệu để đưa ra quyết định, nếu đọ về mức độ logic để tối ưu hóa bất kỳ thứ gì trên đời, máy đều có thể vận hành siêu tốt hơn người. Do đó để cạnh tranh với máy trong thế kỷ này, con người không thể cứ học làm máy được. Nếu cứ học làm máy, con người rồi sẽ trở thành robot hạng hai. Còn muốn được tiếp tục làm công dân người hạng nhất thì, con người cần phải học và làm một thứ mà robot, AI làm không được nhất, đó làm làm người. Làm người là có tình yêu thương, có cảm xúc, văn hóa, giá trị kế thừa… Tình yêu thương máy xử lý thế nào, khi bản thân nó đã là nghịch lý? Cái xiết tay, giọt nước mắt lặng lẽ nơi khóe mắt, nỗi thổn thức vỡ oà khi chúng ta ôm chặt lấy nhau…. Thời của máy, mình cần phải rất người, vì chỉ khi ta là người, ta khác máy. * Thật ra thì người ta đã nói rất nhiều về AI, robot, về công nghệ máy móc thay thế con người, về nhiều việc làm của con người sẽ bị “biến mất” vì tự động hóa… Thế nhưng, hiện tại những điều trên có vẻ vẫn còn… mơ hồ lắm với nhiều người. Chị có đồng ý với điều này? - Trong kinh tế sáng tạo và trong sự chuyển đổi vũ bão của khoa học công nghệ hiện nay, thật ra chỉ có đâu đó 1% dân số thế giới đang chạm vào, sống trong, và tương tác với cốt lõi công nghệ. 99% còn lại, những người dân bình thường trong nền kinh tế xám, những người trẻ còn ngồi trong trường học với giáo trình chưa kịp cập nhật..., hoàn toàn chưa nhận thức được khả năng và mức độ “lật nhào” thế giới của khoa học công nghệ. Sau thời dịch bệnh Covid-19, cách đây 2 tuần khi tôi trao đổi với tổng giám đốc của một tập đoàn lớn tại Việt Nam, anh chia sẻ rất hối tiếc đã không làm điều này sớm hơn vì chỉ mới nhận ra sau Covid-19, đó là quản trị một công ty trong tập đoàn chỉ với 100 nhân sự thay vì 600 nhân sự, vì mọi thứ đã có công nghệ thay thế được hết rồi. Và buổi trao đổi đó, chúng tôi nói về cách ứng dụng công nghệ giải quyết tất cả những vấn đề khó khăn mà tập đoàn anh đang gặp phải trong quy trình do con người vận hành. Tôi không cần phải nói thêm về các báo cáo lao động tương lai của thế giới với những con số 75 triệu việc làm cũ mất đi và 135 triệu việc làm mới đòi hỏi cộng tác công nghệ được sinh ra. Chúng ta không cảm thấy bị ảnh hưởng vì chúng ta thiếu nhận thức. Còn tương lai đã ở trước cửa nhà. Nếu không dành thời gian tìm hiểu, học hỏi, thay đổi để đồng hành với tương lai ấy, bạn rồi sẽ bị bỏ lại phía sau ngay trong những năm sắp đến mà còn chưa kịp hiểu tại sao. * Lý giải về lý do viết quyển sách, chị có một ý là “Đây là bước đầu tiên, xây dựng nhận thức nền về tương lai, của dự án cộng đồng tái đào tạo và nâng cấp kỹ năng (reskill & upskill) tương lai cho bạn trẻ và người đang đi làm”. Vì sao chị mong muốn bạn trẻ và người đang đi làm hôm nay phải quan tâm triệt để đến vấn đề này? - Như đã trao đổi ở trên, không có bất kỳ ngành nghề nào, bất kỳ công việc nào trong tương lai gần mà không bị thay thế, ảnh hưởng, thay đổi bởi công nghệ cả. Không có ngành nghề nào là an toàn trong cơn bão 4.0 này cả. Nếu đến năm 2022, 42% giờ công lao động là do máy đóng góp, thì con người chỉ có thể hoặc là tìm việc mới do bị thay thế hoàn toàn, và vì thế cần reskill - tái huấn luyện để có thể tìm việc và làm việc trong những ngành nghề mới. Ví dụ, tất cả những nghề đang liên quan đến việc xử lý dữ liệu, giấy tờ, hành chính chẳng hạn sẽ hoàn toàn biến mất. Bên cạnh đó, tất cả những nghề không bị thay thế sẽ hoàn toàn bị thay đổi tính chất, ứng dụng một phần hoặc nhiều phần công nghệ theo mô hình kinh doanh số. Nghĩa là, dù nghề của bạn không bị thay thế, thì cách làm việc mới yêu cầu phải cộng tác với công nghệ, robot, AI. Muốn cộng tác với máy thì phải hiểu máy. Muốn làm việc hiệu quả với máy thì phải biết máy giỏi gì và bản thân con người điểm mạnh, giá trị sử dụng còn lại ở chỗ nào. Điều này đòi hỏi người phải thay đổi hoàn toàn hệ tư duy, hệ kiến thức, kỹ năng và cách tiếp cận để có thể hội nhập vào môi trường làm việc mới. Upskill - nâng cấp kỹ năng để hội nhập vì vậy là chìa khóa sống còn cho những ai còn có thể đi làm. dong-nai-cuoi-tuan/202007/chuyen-gia-nguyen-phi-van-hoa-than-thanh-nym-toi-cua-tuong-lai-3012167/?fbclid=IwAR2r9pgruQkyynSsJyyHV_Al-mNt8x37vBpKIj2LW0CP3liDe6yXBXWzM9I

Từ trước đến nay, chúng ta hay nhắc đến từ feedback - nghĩa là ý kiến đánh giá sau khi chúng ta đã làm một điều gì đó. Back nghĩa là quay ngược trở lại để cho ý kiến về việc đã xảy ra. Nhưng theo ý kiến của nhiều chuyên gia về coaching trên thế giới, có lợi ích hơn chăng nếu chúng ta không quay ngược lại mà vươn đến tương lai, tìm kiếm những ý kiến đóng góp vào một sự việc mà chúng ta có dự định làm. Đây là cách mà từ feedforward được sinh ra. Forward nghĩa là vươn về phía trước. Đây là cách mà bạn có thể thử áp dụng để lấy ý kiến feedforward. 1. Đưa ra 1 hành động gì đó mà bạn muốn thay đổi, ví dụ như cập nhật hơn về tech chẳng hạn. 2. Mô tả mục tiêu này của bạn với một ai đó, có thể là người thân, đồng nghiệp, bạn bè.... 3. Đề nghị người này cho mình 2 ý kiến đóng góp giúp đạt được mục tiêu đã đề ra. 4. Lắng nghe không phản biện hay đánh giá, chỉ cần nói "cám ơn" sau khi nghe. Lập lại hành động này với những người khác. Bạn sẽ thấy là mình tìm được nhiều ý tưởng hơn cho những dự định của tương lai. Bạn có thể không thay đổi được việc đã làm trong quá khứ nhưng chắc chắn có thể hiệu chỉnh những ý định của tương lai. Hãy ghi nhớ: "Người thành công là người luôn lắng nghe và tìm hiểu tương lai" Nguồn: sách "What got you here won't get you there" (Điều đưa bạn đến hiện tại chưa chắc sẽ đưa bạn đến tương lai), tác giả Marshall Goldsmith & Mark Reiter.

Distinguished Guests Ladies & Gentlemen Good Afternoon! Xin kính chào quý lãnh sự, tham tán thương mại, lãnh đạo các phòng thương mại Thân chào tất cả bạn bè, anh chị em, đối tác. Hôm nay đối với tôi là một ngày rất lạ. Trước hết là lần đầu tiên một bà già như tôi viết lời nhạc rap, là bài I am Human mà quý vị đã nghe trong clip mở đầu chương trình. Ai nghe xong cảm thấy bị tra tấn thì cho tác giả gởi lời xin lỗi vì tôi chỉ là dân amateur. Nhưng chắc cũng có người ngạc nhiên muốn biết là bà Phi Vân uống lộn thuốc gì mà tự nhiên đi viết rap. Nhân cơ hội anh em bạn bè có đủ mặt hôm nay cho phép Phi Vân được giải bày vì chuyện crazy nào rồi cũng có lý do của nó. Phi Vân tham gia vào hệ sinh thái startup, đổi mới sáng tạo Việt Nam được gần 4 năm ở nhiều vai trò khác nhau, trong đó có mentor, nhà đầu tư thiên thần, cố vấn xây dựng hệ sinh thái cho TP. HCM và gần đây nhất là tham gia vào hội đồng cố vấn đề án 844 của bộ khoa học công nghệ hỗ trợ xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp & đổi mới sáng tạo Việt Nam. Trong suốt thời gian đó Phi Vân được tiếp cận với những công nghệ & startup tiên tiến nhất từ nhiều hệ sinh thái hàng đầu thế giới, hiểu rõ và cảm nhận thực tế ảnh hưởng, tác động mang tính tái định nghĩa của công nghệ & KHKT đối với kinh tế, xã hội, đến từng cá nhân chúng ta về nghề nghiệp, cuộc sống, nhân sinh quan. Diễn đàn kinh tế thế giới dự đoán đến năm 2022 thôi 75 triệu công việc sẽ mất đi do tự động hoá và 135 triệu công việc mới sẽ ra đời. Như vậy, vấn đề chúng ta cần quan tâm không phải là AI , robot, tự động hoá sẽ cướp đi bao nhiêu việc làm. Trên thực tế số lượng công việc được sinh ra nhiều hơn là mất đi. Có điều, công việc mới đòi hỏi những kỹ năng rất mới, những kiến thức cập nhật, và trên hết là đòi hỏi sự cộng tác giữa người và máy. Câu hỏi chúng ta đặt ra là, liệu các quốc gia, xã hội, hệ thống giáo dục đã quan tâm đủ, thay đổi quyết liệt để giúp cho người lao động hiện tại và những thế hệ sẽ tham gia vào thị trường lao động tiếp theo học lại, cập nhật, tái lập và nâng cao kỹ năng cho một tương lai rất khác như thế hay chưa. Là người đã và đang đồng hành xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam, tôi cho là chưa đúng mức và chưa đủ quyết liệt. Và đó cũng là lý do vì sao Nym ra đời, với sứ mệnh phổ cập hoá kiến thức công nghệ, đổi mới sáng tạo, startup cho tất cả những ai đang tham gia thị trường lao động và đặc biệt là thế hệ trẻ tiếp nối của Việt Nam. Là tác giả nhiều đầu sách, điều đầu tiên tôi nghĩ đến để thực hiện sứ mệnh này là viết sách. Nhưng với văn hoá đọc còn khá giới hạn tại Việt Nam, dù cho có đạt số lượng dẫn đầu là 100 ngàn bản thì mức độ thâm nhập (penetration rate) chỉ là 0.001% dân số Việt Nam. Như vậy làm sao gọi là phổ cập? Từ đó, tôi nảy ra ý tưởng cộng tác viết sách với AI để gây sự chú ý vì đây là quyển sách đầu tiên cộng tác giữa người và trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam. Sau đó cùng với team chúng tôi sẽ ra mắt tiếp theo 1 album nhạc cộng tác đầu tiên tại Việt Nam giữa AI và nghệ sỹ. Cuối cùng, tôi cũng đang đầu tư đội ngũ Dev & dữ liệu để nuôi dạy bạn Nym thành một AI bot thông minh, có thể huấn luyện, cập nhật kiến thức, kỹ năng mới, phổ cập hoá công nghệ cho tất cả mọi người một cách cá nhân hoá. Và đó là câu chuyện lạ tại sao tôi viết lời nhạc rap, vì tôi muốn làm gì đó khác đi, thử nghiệm điều gì đó mới nhằm đạt được mục tiêu và sứ mệnh phổ cập hoá công nghệ và kỹ năng hội nhập cho thị trường lao động Việt Nam. Hôm nay, xin cho phép tôi được giới thiệu và trình diện Nym đứa con mới của mình. Tôi rất mong em sẽ nhận được đón nhận và yêu thương để em biết học cách yêu thương, chia sẻ với loài người. Tôi cũng mong sẽ nhận được sự ủng hộ, hỗ trợ của các chuyên gia công nghệ, của anh chị em nghệ sỹ để cùng tôi nuôi nấng, dạy dỗ Nym trở thành AI có ích, hoàn thành sứ mệnh giúp cho người Việt Nam cập nhật được, hội nhập được vào một tương lai phía trước vô cùng bất định. Xin cám ơn.

Phàn nàn cũng giống như nghiện thuốc lá, có thể làm cho ta cảm thấy khoan khoái nhưng cũng có thể gây nghiện dù chẳng mang lại lợi ích gì. Não bộ của con người làm việc rất hiệu quả. Khi bạn lặp đi lặp lại một hành động, tế bào thần kinh có khuynh hướng kết nối thành kênh giúp thông tin di chuyển dễ dàng hơn, dễ đến nỗi phàn nàn trở thành thói quen mà chính bạn cũng không nhận thức được.Khi phàn nàn đã thành thói quen, não bộ sẽ tự chuẩn bị nền tảng vận hành để tạo điều kiện cho hoạt động phàn nàn xảy ra thường xuyên hơn, hiệu quả hơn trong tương lai. Dần dần, bạn sẽ tự nhiên có khuynh hướng tiêu cực hơn là tích cực. Một nghiên cứu của đại học Stanford cho thấy, phàn nàn thường xuyên có thể làm teo khu vực não bộ liên quan đến trí thông minh và khả năng giải quyết vấn đề. Đây cũng chính là khu vực não bộ bị tổn hại của các bệnh nhân Alzheimer's. Đáng sợ chưa? Chưa hết đâu. Khi phàn nàn, cơ thể tiết ra hóc môn stress cortisol, làm tăng áp suất trong máu, tạo điều kiện phát các bệnh như cholesterol cao, tiểu đường, bệnh tim, béo phì.... Bạn cũng hãy nhớ là dù bản thân không phàn nàn nhưng tụ tập với những người hay phàn nàn cũng sẽ chịu ảnh hưởng. Não bộ của con người rất hay, từ khả năng thông cảm có thể biến thành khả năng nhái theo cảm xúc của người khác. Do đó dù chỉ tham gia nghe người khác phàn nàn, bản thân bạn cũng trở nên tiêu cực. Chữa bệnh phàn nàn bằng cách nào? Cách thứ nhất là tập cách suy nghĩ tích cực. Mỗi khi sắp phàn nàn, hãy cố gắng đổi sang thành 'cám ơn' những gì tốt đẹp đang đến với bản thân mình. Khi cảm kích, cảm ơn, hóc môn stress cortisol giảm đi, năng lượng của bạn tích cực hơn. Nếu cách suy nghĩ tích cực này được lặp đi lặp lại, cách sống của bạn sẽ tự nhiên trở nên tích cực. Cách thứ 2 và cũng là cách mà tôi sử dụng nhiều nhất trong công việc hàng ngày, là khuyến khích mọi người phàn nàn có giải pháp, nghĩa là ừ bạn có thể phàn nàn khi có điều gì xảy ra không như ý, nhưng đừng phàn nàn cho đã miệng, tốn thời gian vô ích. Hãy chỉ cho tôi cách giải quyết vấn đề. Hãy phàn nàn với mục đích đưa ra giải pháp để vấn đề mà bạn phàn nàn hoặc là mất đi hoặc là tốt hơn lên. Stop complaining! Thôi đừng phàn nàn nữa nhé Tổng hợp từ: diễn đàn kinh tế thế giới, nghiên cứu của ĐH Stanford, nghiên cứu của ĐH California.

Họp team cho dự án mới thường kết thúc thế này: - All meetings cap at 30 mins. If you can’t wrap up the meetings, it’s your problem: họp tối đa 30 phút. Nếu bạn không kết và hoàn thành được trong vòng 30 phút, đó là vấn đề bạn cần tự giải quyết. - All meetings require record, action points, and follow-up: tất cả các buổi họp cần biên bản, hành động cụ thể, và theo dõi tiếp theo. - Anything that goes wrong with your projects is your issue. Nobody else’s: Là người quản lý một dự án, nếu dự án có bất kỳ vấn đề gì, đó là vấn đề của bạn, không đổ thừa cho ai khác. - Open-door policy, but never come with a problem!: Chính sách mở cửa luôn lắng nghe, nhưng đừng bước vào với một vấn đề. - Change is in the air. You are the owner of your projects. You build your own brand!: Ta cần thay đổi tâm thế. Bạn là chủ sở hữu dự án. Bạn làm việc để xây dựng thương hiệu cá nhân cho bản thân chứ chẳng vì ai khác. - We will not abandon you & will coach you. But boldly make the decision to get out if you can’t commit: Chúng tôi luôn bên cạnh để huấn luyện và cố vấn, nhưng hãy dũng cảm bước đi nếu bạn không đủ cam kết. Làm việc thì ở đâu cũng thế thôi. Tất cả bắt đầu từ chính tâm thế, thái độ, tư duy của bản thân mình. Cơ hội không đến với những người lơ mơ, nửa vời, không tuân thủ luật chơi chung.

Đã là con người ai cũng muốn rất nhiều, thích đủ thứ. Tôi gặp nhiều bạn như thế lắm, hỏi em muốn gì là kể cả ngày không hết. Tôi hay hỏi đi hỏi lại “What do you want? – Em muốn gì?”, rồi lại hỏi đi hỏi lại “I mean, what do you actually want? Cuối cùng thật ra là em muốn gì?” Nếu điều mình muốn mà chính bản thân cũng không rõ thì không có cách nào làm được. Do đó, tôi thường làm những việc sau để giúp bản thân hiểu rõ, nói rõ, viết rõ, và chia sẻ rõ điều mình muốn. 1. What does success look like? – Kết quả khi thực hiện được nhìn ra làm sao? Đây là câu được ghi hẳn hoi trong tất cả các biểu mẫu làm kế hoạch của tôi, trong công việc cũng như trong cuộc sống. Khi ta vận dung tư duy thuỷ tinh – nghĩa là cực rõ và trong veo về điều mình muốn đạt được sau cùng, lúc đó ta mới có thể tập trung triển khai đúng và hiện thực hoá điều mình mong muốn. 2. Write it down – Viết xuống: viết lợi hại lắm. Nó là quá trình giúp bạn tư duy hệ thống những gì mình đang nghĩ. Đừng cho phép mình chuyền từ cành này sang cành nọ khi suy nghĩ. Một hồi sau não bạn sẽ đi du lịch lung tung và điều bạn muốn và bắt đầu suy nghĩ từ đầu tự nhiên biến đi đâu mất. Viết ra điều mình muốn. Nếu thấy chưa cụ thể thì từ đó phát triển tiếp. 3. It doesn’t start with how – Khoan hãy lo chuyện làm thế nào: con người thích sự an toàn, nên hay lo lắm. Có điều, nếu ta chưa biết điểm đến thì làm sao ta biết làm sao đi? Tập trung vào điều mình muốn cuối cùng đã, còn làm thế nào thì có nhiều cách lắm, và ta sẽ suy nghĩ và lựa chọn sau. 4. Connect with your goal – Kết nối cảm xúc với điều mình mong muốn: chuyện gì mà mình khao khát, đam mê, bỏ hết nhiệt huyết vào thực hiện thì mới thành được chứ. Do đó, nếu ta thờ ơ, thiếu cảm xúc với mục tiêu đặt ra, nghĩa là chưa làm đã thua rồi đó. 5. Live it! – Sống với mục tiêu đặt ra: bạn nên dành thời gian nghĩ về điều mình mong muốn, mỗi giờ, mỗi ngày. Nếu bạn không trăn trở, sống chết suy nghĩ để thực hiện mục tiêu của mình thì đó chắc chẳng phải là mục tiêu của bạn. Sự tập trung suy nghĩ sẽ làm cho bạn thấy rõ hơn, sáng tạo hơn, quyết tâm hơn khi hiện thực hoá mục tiêu.

Rất nhiều bạn inbox kể cho tôi nghe bản thân cảm thấy bị tổn thương thế nào vì lời nói của người khác. Các bạn trách sao người ta không nhạy cảm, thờ ơ, thiếu trí tuệ cảm xúc.... Tôi thì nghĩ khác. Chia sẻ góc nhìn này cho các bạn để không còn bị tổn thương nữa nhé. Don’t take it personal - Đừng nghĩ người ta công kích mình. It’s their problems, not yours - Họ có vấn đề, không phải bạn. Thật ra, cách hành xử, lời nói, thái độ của một người đối với bạn, đối với một sự việc có khi chẳng liên quan gì đến bạn. Con người đi qua bao sóng gió, được mất, tổn thương, đau khổ trong đời và tất cả đều được ghi lại trong một kho tàng mà chúng ta không hề hay biết gọi là tiềm thức và tàng thức. Chúng nằm đó, chực chờ một tín hiệu mồi. Hễ nhìn thấy là lập tức trỗi dậy. Và cơn giận, cái ghét, sự căm hờn bỗng dưng được dịp vỡ oà. Cái cơn đó là trút lên chuyện cũ, chuyện bị dìm hàng mấy chục năm nay, chẳng liên quan gì đến bạn. Chẳng may bạn chọn nhầm giờ, gợi mở. Thế là bạn lãnh đủ. Ví dụ cụ thể gần đây luôn nè. Một bạn nữ tâm sự vừa mới gặp đã ghét cay ghét đắng một đứa khác. Chẳng vì lý do gì. Thấy ghét, vậy thôi. Sau thời gian làm việc nhóm, sao thấy ai cũng khen nó dễ thương, tử tế, bạn bèn suy đi xét lại. Cuối cùng cô vỡ ra là anh chàng này có nét giống bạn trai đã từng làm cô đau khổ. Vậy là ghét chứ cậu kia có làm gì đâu. Cho nên, có khi những câu nói, những chuyện làm tổn thương ta chỉ là vấn đề chưa giải quyết của người nói, người tỏ thái độ. Ta cần phải tách mình ra khỏi sự việc, suy nghĩ, tìm hiểu, và có khi nên cảm thông, giúp đỡ họ nữa kìa. Giận làm gì cho mệt! Tôi thấy ai nổi cơn, sau đó hay lại hỏi ‘Are you OK?’ và thế là nghe một câu chuyện dài dằng dặc của những thăng trầm, đau khổ, vui buồn, và có khi cả một lời xin lỗi. Tôi có ông anh, hay giận lắm. Có khi nửa đêm gọi điện và giận dữ kể chuyện người ta nói này nói nọ mình. Giận ngủ không được. Tôi nghe xong chỉ trả lời ‘Anh mắc mưu rồi!’ Ổng hỏi mắc mưu gì. Tôi nói người ta muốn anh giận, đem hết những cặn bã hờn uất của mình đổ lên người anh. Thế là anh nhận hết giờ này còn thao thức, bực dọc. Người ta trút được hết giờ đang ngon giấc. Thế là ổng cười xoà bỏ đi ngủ. Don’t take it personal! Đừng tự mình nhận hết cái giận, sự công kích của người khác các bạn ạ. Cho người ta trút hết đi rồi tìm hiểu tại sao. Đời thật ra rất nhẹ nhàng.

Từng có nhiều nhận định đúng về thực trạng và đưa ra các lời khuyên sâu sắc cho các bạn trẻ Việt, Nguyễn Phi Vân đã dần trở thành thần tượng của không ít người. Theo chị, giới trẻ Việt còn rất nhiều vấn đề cần khắc phục và cuộc đời đâu chỉ có giải trí hay yêu đương lãng mạn hãy luôn tìm hiểu bản thân mình ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Con đường trở thành chuyên gia quốc tế là niềm mơ ước của bao bạn trẻ, chị đã bắt đầu như thế nào? Tôi nghĩ có 3 bước đi mà tôi đã dấn thân để có được như ngày hôm nay. Bước thứ nhất là xác định thực trạng. Tôi tự mình tìm hiểu thế giới để biết bản thân đang ở đâu, chấp nhận mình còn rất kém cách xa thế giới cỡ nào, và phá vỡ mọi sự hoang tưởng về cái tôi ngạo mạn của bản thân. Sau khi hiểu xác định thực trạng xong, bước thứ 2 của tôi là lên kế hoạch phát triển bản thân: Thiếu gì học đó, thiếu gì bổ sung đó và không bao giờ đổ thừa cho ai hay hoàn cảnh nào về sự ngu dốt của mình. Cuối cùng là bước chủ động dấn thân, không ai trên đời này tự dưng mang một cơ hội thật hay ho xinh đẹp dâng đến miệng cho ai cả. Theo chị giới trẻ có nhất thiết phải xác định bằng được đam mê của mình không hay cứ cố gắng làm thật tốt công việc mình lựa chọn? Có 3 loại quan hệ với đam mê. Có người quá nhiều đam mê không biết cuối cùng đam mê chính là gì. Đối với những người này chọn cái đang nằm trên top thử nghiệm trước nếu là đam mê thật sự thì bạn sẽ quên luôn mấy thứ còn lại. Loại thứ 2 là không đam mê gì cả. Nếu bạn nằm trong nhóm này thì bạn hãy cố gắng làm thật tốt những gì mình đang làm cho đến khi việc đó thành công. Làm xong mà vẫn chẳng thấy đam mê thì đó không phải là đam mê và bạn nên thay đổi môi trường để đi tìm kiếm một cơ hội khác. Có điều, đừng làm nửa vời, giữa chừng, một hai tháng rồi bảo là mình không có đam mê. Nếu bạn không thuộc cả 2 nhóm trên thì bạn đang thuộc về nhóm thứ 3, nhóm nghi ngờ. Bạn có vẻ đã tìm ra đam mê của mình, nhưng vì lý do gì đó rất không tự tin, không quyết tâm, hoang mang không biết mình có còn đam mê nào mạnh hơn thế nữa. Hiện nay giới trẻ Việt được nhận xét là khá thụ động trong công việc thực tế, chị nghĩ sao về điều này? Thời thế tạo con người. Các thế hệ trước đã trải qua nhiều khó khăn, gian khổ nên họ rất chủ động vì sự sống còn đó là đức tính tốt. Thế hệ trẻ đi sau được nuôi dạy trong môi trường gia đình, xã hội rất khác, đầy đủ hơn nên đương nhiên sẽ không tự động học được cách chủ động. Đối với các bạn trẻ, tôi nghĩ là các bạn hãy thử sức và tìm hiểu mình ở nhiều lĩnh vực đi. Cuộc đời đâu chỉ có giải trí và yêu đương lãng mạn. Thế giới đâu chỉ có những nhân vật ướt át trong phim. Đã sống phải sống sao cho đã đời. Chơi cho tới nhưng học hành, làm việc cũng cho thiệt tới. Nhiều người trẻ chọn cách vừa học, vừa làm để tiếp xúc thực tế và cọ xát bản thân, tuy vậy không phải ai cũng cân bằng được về cả thời gian và tư tưởng, theo chị có cách nào giải quyết khó khăn này không? Khi gặp ai phàn nàn về quỹ thời gian, tôi hay hỏi bạn nghĩ bạn đang làm mấy phần trăm khối lượng công việc tôi đang làm. Tất cả đều do cách ta quản trị bản thân khoa học và hiệu quả. Trong đó, kỹ năng tổ chức, lên kế hoạch và triển khai theo kế hoạch là quan trọng nhất. Tôi quý trọng thời gian lắm nên tại mỗi thời đoạn của cuộc sống tôi luôn có mục tiêu rõ ràng và phân quỹ thời gian nhiều nhất cho mục tiêu đó. Còn lại, thứ gì không cần thiết sẽ bỏ qua. Thứ gì là phụ thì tìm thời gian trống để đặt vào. Luôn có mục tiêu chính phụ trong tất cả những giai đoạn cuộc sống của mình và thời gian cũng được phân bổ khác nhau như thế. Khi trò chuyện với các bạn trẻ, một tâm lý khá quen thuộc ở họ là cảm giác bị chênh vênh trong cuộc sống, đặc biệt là khoảng thời gian vừa tốt nghiệp đại học. Trong đó, vấn đề mà nhiều bạn gặp phải lựa chọn đam mê hay thu nhập. Lời khuyên của chị cho vấn đề này là gì? Xây dựng tương lai để được là mình, được là mình là điều ai cũng muốn. Do đó, trước hết bạn nên rất rõ tương lai bạn hướng đến là gì. Còn hành trình chạm vào tương lai, có rất nhiều cách khác nhau, tùy theo nhiều hoàn cảnh khác nhau. Nếu không bị áp lực tài chính, tôi sẽ chọn luôn hy sinh tiền tài vật chất trước mắt để đạt được mục đích tương lai. Vì khi ta đã giỏi trong bất kỳ thứ gì ta chọn thì tiền bạc vật chất tự dưng sẽ đến. Tuy nhiên, có rất nhiều thời đoạn hoặc hoàn cảnh mà tại đó bạn không được phép chọn tương lai, ví dụ như khi gia đình cần tài chính để tồn tại. Ở đó, ta có thể tạm gác tương lai lại, giải quyết cho xong sự cấp thiết tài chính trong thời đoạn đó, rồi khi hoàn cảnh cho phép ta lại quay về kiến tạo tương lai. Chỉ có điều, đừng cho phép tiền bạc vật chất bỏ tù mình, trói buộc mình không dám trở về với ước mơ, mong muốn, đam mê đã chọn. Đam mê dường như là từ chúng ta nhắc rất nhiều nhưng kể cả những người đi làm lâu năm vẫn không tìm được, theo chị nó có phải là vật chắn ngang trong sự nghiệp mỗi người nếu không thể tìm ra đúng thứ mình yêu thích và theo đuổi cả đời? Đừng bao giờ cho phép bản thân vin vào đam mê để làm việc dở. Người có trách nhiệm làm gì cũng làm tốt nhất, đam mê hay không đam mê. Làm tốt nhất có thể đi, rồi nếu làm thành công vẫn không thích làm tiếp thì bạn đủ tư cách để nói rằng bạn không đam mê. Đừng lơ mơ, bay bổng, làm không được, mơ chẳng tới và hoang mang không biết tiếp theo mình sẽ làm gì. Tiếp theo, là làm thật tốt việc mình đang có. Khi đã cố gắng và làm tốt nhất và tốt hơn có thể, bạn có thể nhờ sếp, nhờ mentor của mình nhận xét thêm. Nói qua nói lại, cũng chỉ khuyên các bạn một điều, muốn thành công trong đời thì việc gì đến tay mình cũng phải làm xuất sắc. Việc gì chưa tới tay mình thì xông vào nhận làm và làm cho thật tốt. Cứ như vậy đam mê sẽ tự nó hiện ra chứ chẳng phải đi tìm. https://www.yan.vn/emagazine/chi-nguyen-phi-van-da-song-phai-song-sao-cho-da-doi-84.html?fbclid=IwAR1TDMH98qHk86Vky2Bjzm-X_nM4wt89VEWHGKaL4LhFxteFaBC9p5zl_jI

Em viết hay quá và tôi không cần bình gì. Đây là bản tuyên ngôn độc lập dành cho những ai đang sống cuộc đời người khác và lạc mất chính mình, cho những phụ huynh đang ép con vào khuôn mẫu con ngoan trò giỏi nhưng chưa một lần thật sự kết nối với con. Câu chuyện đời em là chuyện đời của rất nhiều người trẻ. Cám ơn em đã dũng cảm nói ra, chia sẻ và nhất là dũng cảm tìm lại chính mình.... ---------- Con chào cô Phi, Con xin phép được gọi cô bằng tên theo như trong cuốn sách ‘Tôi đi tìm tôi’ của cô. Con muốn cám ơn cô đã dồn tâm huyết viết nên cuốn sách này. Ít có cuốn sách nào khiến con suy nghĩ nhiều về cảm xúc và cái tôi của mình đến thế. Từ nhỏ con vẫn luôn bị cho là một đứa trẻ nhạy cảm, mít ướt và chậm chạp (học bạ con đã từng có lời phê là con ngoan, hiền nhưng hơi chậm). Con đã luôn cảm thấy mình thua kém người khác. Con luôn ước mình được tất cả mọi người yêu mến. Có lẽ vì thế mà không biết từ bao giờ mà con bắt đầu học cách nhìn sắc mặt người khác. Con luôn đặt cảm xúc và nhu cầu của người khác lên trên bản thân mình. Con tạo cho mình một cái vỏ bọc con ngoan, trò giỏi, gương mẫu. Và cứ thế con sống một quãng đời mà giờ đây khi nhìn lại, con chả có mấy kí ức về nó. Tất cả con có thể nhớ là lời khen từ người khác: con siêng học quá. Con đã từng khó hiểu là tại sao hầu như bất cứ ai cũng đều rung rinh khi nghĩ về thời cấp ba. Đối với con, nó chỉ là khoảng thời gian cật lực ôn thi đại học mà con không bao giờ muốn trở lại. Thi thoảng con vẫn có cơn ác mộng cắp sách đến trường. Và cái mác con ngoan trò giỏi ấy đeo đuổi con cho đến khi con định hướng tương lai và bước vào cánh cửa đại học. Nghĩ lại thấy buồn cười vì hồi đấy con chả biết mình thích gì, muốn gì, chỉ đơn giản là nộp vào ban kinh tế như số đông trong lớp. Trong các cuộc đối thoại gia đình hay ngoài xã hội, con hay nghe mọi người so bì nhau bằng khả năng kinh tế. Vì thế nên con nghĩ, à đó là thứ mình cần. Con còn nhớ trong một lần cãi vã với mẹ con đã từng la lớn con sẽ trở thành giám đốc, con sẽ giàu có. Lúc đó đối với con những thứ đó không phải ước mơ hay mục tiêu gì mà là illusion (ảo giác). Con không có phương hướng nhưng vẫn cho là mình biết tuốt. Một thứ thùng rỗng kêu to. Con đã làm rất tốt khi ở trường và kể cả khi đi làm. Vẫn câu nói đó ‘you work so hard’ làm con thấy yên tâm. Yên tâm là mình không chệch hướng. Thế nhưng con luôn cảm thấy bức bối và mất phương hướng. Con cảm thấy như phát điên mỗi khi mọi thứ không đi theo kế hoạch. Và đôi khi con khóc đến thắt ngực chỉ vì những chuyện nhỏ nhặt nhất. Con cảm thấy cô đơn vô cùng trên con đường đến tương lai này. Nếu không phải cuộc đời mang lại cho con những traumatic experience thì đến bây giờ con vẫn sẽ ôm khư khư cái tư tưởng sống vì người khác ấy. Con đã kinh qua những trải nghiệm mà bắt buộc bản thân phải đấu tranh cho chính mình. Con nhận ra có rất nhiều lúc con không hề ok nhưng vẫn nói rằng ‘I’m ok’ . Con mặc để người khác sắp đặt để rồi tức tưởi. Có quá nhiều kìm nén và im lặng không cần thiết. Lần đầu tiên con thấy mình không hiền mà chứa đựng thật nhiều phẫn uất. Lần đầu tiên con biết xót cho bản thân mình. Lần đầu tiên con biết mình không thật sự cô đơn và helpless. Nếu không biết yêu mình thì sao có thể yêu người một cách tròn vẹn nhất. Đọc cuốn sách của cô như hằn rõ thêm phản tư về những trải nghiệm ấy. Có thể những lúc đó con đã hiểu và học ra được điều gì nhưng con hiếm khi ôn lại, tìm hiểu thêm và cảm ơn chúng. Những cuốn sách con đã đọc, nếu không phải dạy con một kĩ năng nào đó thì cũng là khám phá một ý tưởng mới lạ. Ít có khi nào chính con mới là người đóng vai trò quan trọng. Nhưng đọc cuốn ‘Tôi đi tìm tôi’, con cảm thấy mình đang kết nối với chính bản thân mình qua từng mẩu chuyện. Từ trong sâu thẳm, con cảm nhận cái tôi nhạy cảm, cái tôi thích sống từ từ không hối hả, xô bồ. Cái tôi thích làm những điều mình muốn. Nó tiếp thêm sức mạnh cho con tiếp tục làm chính mình và theo đuổi ước mơ thật sự mà con đã reset và rewrite không biết bao nhiêu lần.

Dù là sinh viên, đã đi làm, hay là doanh nhân, tất cả chúng ta đều phải học. Tuy nhiên, tất cả những gì các bạn “học” qua trường lớp hay sách vở đối với tôi chỉ là thông tin chứ không phải là kiến thức. Ta chỉ có kiến thức khi ta hiểu rất rõ về một khái niệm, giải thích lại khái niệm đó một cách đơn giản, dễ hiểu nhất cho một người chẳng biết gì, không cùng ngành vẫn có thể hiểu được. Muốn làm được như vậy, bản thân ta phải trải qua quá trình xử lý thông tin, kết nối thông tin đó với trải nghiệm của chính bản thân mình, và tự sáng tạo, sản xuất ra một cách diễn đạt mới về thông tin này theo cách hay ho, dễ hiểu, đơn giản nhất của ta. Nếu ta chỉ ghi nhận thông tin rồi phát lại i sì thông tin đó thì nó không phải là kiến thức. Thử tưởng tượng bạn học quá trời, cố tìm cách nhớ đủ thứ, sợ hãi và khổ sở vì chẳng nhớ được gì. Chuyện đó là bình thường, vì bạn thật ra đang không học mà là đang sắp xếp và lưu trữ thông tin. Hôm nay chia sẻ với các bạn một phương pháp học nhanh, hiệu quả, và giúp bạn chuyển hoá được thông tin thành kiến thức nhé. Đây là phương pháp Feynman. Richard Feynman là người đạt giải Nobel vật lý và là tác giả của phương pháp học nhanh, nhớ lâu bao gồm 4 bước như sau: 1. Chọn một chủ đề: bạn hãy chọn một chủ đề gì đó mà bạn muốn học, ví dụ AI – Artificial Intelligence – trí tuệ nhân tạo vì bạn biết rằng trí tuệ nhân tạo sẽ thứ sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ các ngành nghề trong tương lai. Sau đó, bắt đầu thu thập tất cả các nguồn tư liệu về đề tài này như sách báo, website, bài giảng online, video, blog của những người viết về đề tài này…. Bạn đọc và ghi chép lại những gì mình học được trong sổ ghi chép riêng. Mỗi khi học được điều gì mới, bạn lại ghi xuống. 2. Dạy cho một đứa trẻ hay một người chẳng biết gì: bạn thử giải thích về chủ đề đó cho một đứa trẻ hay một người chẳng biết gì, hiểu gì hay liên quan gì đến chủ đề mà bạn đang nghiên cứu. Và những người đang lắng nghe bạn sẽ chẳng hiểu thuật ngữ đâu nhé. Bạn thử đi. Không dễ đâu. Người không hiểu rõ, hiểu đủ về một vấn đề sẽ giải thích một cách vô cùng khó hiểu. Họ làm thế chẳng qua để che dấu sự không hiểu biết của mình. Nếu bạn giải thích điều gì một cách dễ hiểu, đơn giản cho ai đó không được, nghĩa là bạn chưa hiểu đủ sâu và cần học lại. 3. Đơn giản hoá: sau khi dạy thử, bạn sẽ thấy có rất nhiều vấn đề mình cần phải đơn giản hoá. Muốn đơn giản hoá, ta không đọc thêm thông tin mà ta cần phải suy ngẫm và phiên dịch lại thông tin theo ngôn ngữ của chính mình. Bạn nên kiểm tra xem mình có giải thích được một cách tự tin những thuật ngữ cơ bản nhất một cách dễ hiểu nhất. Đối với một khái niệm lớn, đôi khi phải cắt nhỏ ra thành nhiều chủ đề nhỏ. Ta sẽ giải thích từng chủ đề nhỏ, kết nối các chủ đề nhỏ này lại để người nghe có thể hiểu được một khái niệm lớn hơn. 4. Lặp lại quá trình đơn giản hoá: Sau mỗi lần giải thích, diễn giải cho người không biết gì, ta sẽ học được là còn rất nhiều chỗ có thể đơn giản hoá hơn nữa. Thế là ta lại tiếp tục tìm cách đơn giản hoá bài dạy hay cách giải thích của mình. Quá trình cải tiến liên tục này sẽ giúp ta ngày càng hiểu rõ và hiểu sâu hơn về chủ đề đang nghiên cứu. Nếu bạn đi giải thích cho ai đó mà người ta không hiểu, đừng cho rằng người ta dốt. Có khi là mình chẳng hiểu đến nơi. Nên thấy người khác không hiểu thì trước hết hãy nhìn lại mình, nhìn lại cách giải thích của mình, và thử phương pháp đơn giản hoá vấn đề trước đã.