Tôi chỉ nhận vài bạn mentee trên hành trình Việt Nam. Mỗi bạn, tôi mentor khác nhau, tuỳ theo chí hướng, hoàn cảnh, và tiềm năng mỗi đứa. Nhưng điểm chung duy nhất mà tôi bắt đầu với tất cả các em, là lời khuyên 'lùi lại'. Việt Nam, chúng ta có một xã hội tôn thờ, tâng bốc sự hoành tráng. Hình ảnh phải chói chang. Lời nói phải huy hoàng. Sự xuất hiện phải đúng hiệu ứng đèn sân khấu. Họ há hốc trông chờ. Ta hoá thân cười khóc. Tiếng vỗ tay thảng thốt dối đời nhau. Và cứ thế ta đi, hay nói đúng hơn là bị đẩy. Cho đến khi, ta thấp bé hơn chiếc bóng của chính mình. Và cứ thế một ngày, ta chẳng nhận ra chính bản thân mình nữa. Ta có thực tài? Ta có thực tâm? Những điều ta nói có phải những điều ta còn chưa trải nghiệm? Giỏi, chẳng cần phải chứng minh. Tài, chẳng bao giờ là đua đòi thi thố. Và sân khấu, chẳng phải là nơi ta dối gạt cuộc đời. Lùi lại, là khi ta nhìn thấy mình rõ nhất, khi ta dành trọn thời gian cho bản thân để phát triển thực tài. Lùi lại, là khi ta thật sự tiến lên, vượt qua mặc cảm nhỏ nhen vì những lổ hỗng ta cố tình che giấu. Lùi lại, để thấy mình lớn hơn bao giờ hết, khi nhận ra mình bé nhỏ biết bao nhiêu. Lùi lại, bóng và ta là một. Bước chân ngày mai rồi sẽ chẳng ngập ngừng. Lùi lại! Đời người, mãi lao đi nào mấy ai lùi lại. Chạy, ta chạy cuống cuồng vì những âu lo, sợ hãi, tỵ hiềm. Họ chạy. Ta chạy. Không một ai dám mảy may nhìn lại. Chạy để làm gì, ta bối rối nhìn nhau. Không biết, nhưng cứ chạy. Không tìm thấy câu trả lời nên cứ chạy. What do you know? Bạn biết không, trong thế giới bấn loạn lao đi, lùi lại là kỹ năng quan trọng. Người chẳng biết lùi, rồi bóng sẽ vỡ tan.

Tôi đã viết rất nhiều về EQ, giải thích EQ là gì, tại sao cần thiết cho thế kỷ 21, nhất là khi con người phải hợp tác và cạnh tranh với máy. Khi robot lên ngôi, người chỉ có thể là người nhất mới tạo ra sự khác biệt mà thôi. Hôm qua, đọc một bài dự đoán về việc bot thay thế giáo viên vào năm 2027, tuy sẽ đến trước với các quốc gia phát triển, tôi không khỏi băn khoăn vậy thì máy sẽ dạy con em mình, dạy cho thế hệ trẻ của nhân loại trở thành máy hết ư? Vì máy làm sao dạy cho người trở thành người được? Vậy nên, trong thế kỷ 21 này, EQ – emotional intelligence – trí tuệ cảm xúc, là một trong những phẩm chất quan trọng hàng đầu để người vẫn có thể là người, vẫn có thể điều hành thế giới này để thế giới là thế giới của người, không phải máy. Chia sẻ với các bạn 7 điều bạn có thể luyện tập và giúp con em mình luyện tập để tăng cường EQ nhé. 1. Learn the language of emotion – Học ngôn từ về cảm xúc: Để có thể quản trị cảm xúc, trước hết người ta cần hiểu và diễn tả được cảm xúc. Nếu cứ thấy nghèn nghẹn, đau đớn, trầm uất mà không hiểu cảm xúc là gì thì không thể quản trị được. Do đó, bạn cần phải tăng vốn từ cảm xúc của mình lên, gọi tên được cảm xúc, phân biệt được cảm xúc. Giờ bạn xem cái vòng quay cảm xúc trong hình này nhé, đọc và học cách gọi tên cảm xúc. Tôi để tiếng Anh không dịch, vì nghĩ rằng thôi sẵn đó cũng nên học cả tiếng Anh nữa thì tốt nhất. 2. Name your emotions – Gọi tên cảm xúc: Bạn bắt đầu tập để ý đến những cảm xúc khác nhau của mình nhé. Tôi luyện bài này thường xuyên để giữ mình luôn bình tĩnh. Cảm xúc là không có tiêu cực nhe. Con người ai cũng có những cảm xúc khác nhau. Ai cũng bực dọc, sợ hãi, chán nản, buồn phiền, vv…. Cho nên, khi bạn chạm trán với những cảm xúc này, ấy là chuyện hết sức bình thường. Đừng bao giờ tự cho là cảm xúc của mình tiêu cực quá rồi tìm cách giấu nó vào cái túi vô hình nào đó không dám show ra. Giấu là tệ lắm. Vì cảm xúc là động cơ dẫn dắt chúng ta đến hành động. Dù bạn có giấu thế giới thì cũng chẳng thể giấu mình. Cho nên, bỏ vào trong túi, thiên hạ không thấy, nhưng bạn thì vẫn cứ bị cảm xúc dẫn dắt đến hành động à. Vậy cho nên, tốt nhất là khi cảm xúc xuất hiện, nhận diện nó, gọi tên nó, mang nó ra ánh sáng để nó không ảnh hưởng bạn một cách vô thức. 3. Cảm xúc là dữ liệu: Muốn cảm xúc không ảnh hưởng khiến ta có những hành động điên rồ hay đáng trách, thì ta xem nó như là thông tin và dữ liệu để xử lý thôi à. Ví dụ, thay vì nói “Tôi đang rất bực mình”, bạn có thể thay đổi nó thành ngôi thứ 3 “Tôi đang trải nghiệm một cảm xúc gọi là bực mình”. Không cần vội vàng nhảy sổ vào phản ứng, thay đổi, sửa chữa, hiệu chỉnh gì hết cả. Nhận biết thông tin đã, rồi mới tìm cách xử lý. Còn xử lý sao thì xem số 4 tiếp theo nhe. 4. Observe your emotion – Quan sát cảm xúc: chuyện này quan trọng đây. Khi thấy mình lên cơn, cứ để cho cảm xúc lên hết cơn. Khoan cố phản ứng gì hết cả. Nguyên tắc là phản ứng hoá học trong cơ thể khi cảm xúc lên cơn là cứ phải hết 6 giây mới tan được. Cho nên, cho mình cơ hội trong 6 giây chỉ quan sát, thở, thở thật sâu, Thường thì ta hay gán ghép chuyện người khác làm vào việc mình bực dọc chẳng hạn “Tôi bực mình vì nó làm thế này, thế kia…” Gán ghép như thế chỉ làm cho cảm xúc bị tăng độ mà thôi. “Tôi đang trải nghiệm sự bực dọc” và thở, thở sâu thôi à. Đó là lý do mà người ta luyện tập meditation – thiền, chứ chẳng phải tôn giáo gì cả. Mediation đã trở thành môn quản trị cảm xúc, giúp con người khắp nơi trên thế giới học cách trở về với chính mình, nhận diện và quản trị cảm xúc cá nhân thôi. Làm được vậy thì thế giới này hoà bình thôi à. 5. Feel the emotion in your body – Nhận biết ảnh hưởng của cảm xúc đến cơ thể: Khi cảm xúc xuất hiện, cơ thể bạn chắc chắn phản ứng theo. Để có thể quản trị được cảm xúc, bạn cần phải nhận biết nó ảnh hưởng đến cơ thể mình thế nào, và học cách nhận biết các phản ứng lập đi lập lại của cá nhân khi cảm xúc tương tự xuất hiện. Ví dụ, khi giận thì không thở được, lồng ngực như bị kẹt xe ấy. Thường thì có 6 cảm xúc thường gặp nhất và ảnh hưởng cơ thể giống nhau cho mọi người. Đây là các cảm xúc anger – tức giận, fear – sợ hãi, disgust – kinh tởm, happiness – hạnh phúc, sadness – buồn bã, surprise – ngạc nhiên. 6. Avoid common traps – Tránh bẫy cảm xúc thường gặp: đây là điều hoàn toàn thay đổi cuộc sống của bạn nè, khi bạn học được cách không để cho cảm xúc dẫn dắt hành động nữa. Có 2 cái bẫy mà ai cũng hay mắc phải khi cảm xúc xuất hiện. Bẫy thứ nhất là đổ thừa cho người khác. Con người ai cũng dễ bị lâm vào tình cảnh là chứng tỏ mình giỏi hơn, nên có chuyện gì xảy ra thì đổ ngay cho người khác. Bạn trở nên có EQ khi bạn không phản ứng ngay lập tức bằng cách đổ thừa nữa mà dừng lại, không phản ứng gì vội, hay đưa ra kết luận tiêu cực nào về chuyện mới xảy ra. Bẫy thứ 2 là bạn dễ bị chuyện bên ngoài làm cho nổi cơn, có khi là không cần thiết. Nhiều khi, chuyện nhỏ như con thỏ, nhưng bạn nổi cơn, nổi cơn, đổ thừa, đổ thừa, lát sau cảm xúc nó cứ được cho ăn đồ tiêu cực mà thổi phồng lên, rồi chuyện nhỏ biến thành chuyện vĩ đại hồi nào không biết. Thay vì vậy, bạn chỉ cần nói “À, chuyện này lạ ta”, hay “Nó bị sao vậy ta?”, hay “Chắc bạn này đang stress dữ nè”. 7. Reminding yourself, “Emotions are data” – Luôn nhắc nhở mình, cảm xúc là dữ liệu: cái này như là câu mantra – thần chú của bạn mỗi ngày “Cảm xúc là dữ liệu”. Mà đã là dữ liệu thì chỉ cần phân tích và xử lý chứ không cần phản ứng gì hết. Cứ từ từ bình tĩnh thôi. Chậm lại. Hít thở. Nhớ là, cảm xúc dẫn dắt hành động, nên muốn thay đổi hành động thì chỉ cần hiểu và quản trị cảm xúc cho tốt. Cuối cùng, những gì chúng ta làm nãy giờ là, know yourself – hiểu mình. Không hiểu mình thì đâu có thay đổi được mình. Thế giới thay đổi khi ta thay đổi chính mình thôi bạn. Đừng ngồi đó mong người khác thay đổi. Chuyện viễn tưởng đó Thôi lo mà luyện tập mỗi ngày nhe. Từng chút từng chút một, kiên nhẫn, tiến bộ từng ngày, and don't forget to have fun – và đừng quên phải vui khi luyện tập!

“Em làm ơn đi. Không nói, không chia sẻ, không communicate – giao tiếp với ai trong team, với chị thì ai biết em đang làm gì, làm đến đâu, gặp khó khăn gì, cần hỗ trợ ra sao, và có hoàn thành công việc được giao không”. Tôi thật không biết mình đã bao nhiêu lần phải đi năn nỉ các bạn trẻ Việt Nam như thế. Chả hiểu trường học dạy các bạn những gì. Chat FB thì nhanh như điện, nhưng khi làm việc thì chỉ có một chiêu xài hoài – im. Ủa nếu im im không muốn hay cần nói gì với ai thì đừng đi làm việc. Lên núi ở một mình đi cho nó lành. Còn nếu vẫn muốn hội nhập vào môi trường công việc, thì bạn cần giao tiếp. Không chỉ giao tiếp, mà là giao tiếp thật hiệu quả. Ở thế kỷ 21 này, một trong top 10 kỹ năng quan trọng nhất để có thể hội nhập vào tương lai là communication – giao tiếp. Tại sao à? Vì đây là thế kỷ của hợp tác, của làm việc nhóm – team work, của làm việc xuyên lục địa, của 4-5 đứa ngồi ở những quốc gia khác nhau cùng hợp tác thực hiện một dự án, của xu hướng làm việc free-lance, của chuyển động làm việc off-site không cần vào văn phòng mà có thể ngồi ở bất kỳ nơi nào trên thế giới mà họp online và giao tiếp qua các nền tảng quản trị công việc nhóm như Slack. Giờ, chia sẻ với các bạn 7 điều cần làm để giao tiếp hiệu quả nhé. 1. Clear – Rõ ràng: Giao tiếp thì qua nhiều hình thức lắm, họp, email, chat, hội nghị, báo cáo, vv. Nhưng dù bạn nói gì và qua hình thức gì, điều quan trọng đầu tiên là người nghe phải hiểu bạn đang nói gì và với mục tiêu gì. Nếu không, nói chi cho tốn sức? Cho nên, nói ngắn gọn, trình bày vấn đề súc tích, mạch lạc, logic, dễ hiểu là tốt nhất. Có nhiều bạn, gặp tôi trình bày hay viết cái email dài sòng sọc. Xong, tôi hỏi, “Ủa ý em là sao?” Mệt ghê hôn? Mất thời gian cả người nghe và người nói. Hơn nữa, trong thời đại thời gian trở thành xa xỉ này, học cách trình bày ngắn gọn, on-point đúng trọng tâm là hết sức cần thiết. Nếu không, bạn sẽ đánh mất sự chú ý của người nghe sau 2 phút. 2. Concise – ngắn gọn: Muốn người ta hiểu, đề nghị stick to the point – tập trung vào trọng tâm, đừng chém gió lung tung mà chẳng hiểu cuối cùng câu chuyện dẫn đến đâu. Nghe mà không biết dẫn dụ đến chuyện gì, người ta mệt lắm. Tự hỏi mình: a. Những từ không cần thiết như “có vẻ như là”, “hình như”, “I mean – ý em là” bỏ bớt được hôn? Cho đời nó đơn giản. b. Có câu nào nói cũng như không nói hôn? Nếu có, thì bỏ luôn đi vì nó chẳng giúp ích gì cho người nghe. c. Bạn có đang nhắc đi nhắc lại 1 diểm đến 2, 3 lần bằng những câu khác nhau hôn? Nếu có, bỏ bớt đi. 3. Concrete – Cụ thể: Nói chuyện gì thì ra chuyện đó nhe, đừng có chuyện nọ xọ chuyện kia. Và làm ơn, đừng có generalize – chung chung hoá vấn đề. Nếu bạn nói, nhiều người yêu cầu chuyện đó lắm. Tôi hay hỏi, nhiều người là mấy người, cỡ 2 hôn? Đừng cười, bệnh chung chung hoá ở Việt Nam nhiều lắm, và đó là cách đặt đầu bài sai, làm cho bạn đi gỉai quyết một vấn đề không có. Làm ơn sử dụng facts – dữ liệu chính xác, cụ thể, đo lường được. Tôi hay nhắc nhân viên mình, làm ơn làm việc chi tiết, cụ thể, rõ ràng, nói xong biết cần phải chính xác là đi làm gì, ai làm, bao lâu thì xong. Giao tiếp trong làm việc là gãy gọn chính xác, không phải tập làm văn. Nếu không, cả tổ chức đó nhào vô làm toàn những chuyện chẳng liên quan, không cụ thể, chẳng đo lường được thì đóng cửa sớm. 4. Correct – Chính xác: Không nói thì thôi, nếu đã nói ra, làm ơn double check, triple check cho nó đúng rồi hãy nói. Hỏi mình: a. Từ chuyên môn bạn sử dụng vậy người ta có hiểu không? Nếu không thì giải thích kiểu layman term – nông dân chút thì nói sao cho người ta hiểu. b. Kiểm tra từ ngữ sử dụng, lỗi ngữ pháp, chính tả chưa? c. Tên người bạn gọi, gởi, chức danh, vv có chính xác không, đặc biệt là với người nước ngoài? Gọi sai tên, viết lẫn lộn là dễ gây mất cảm tình lắm nhé. 5. Coherent – Mạch lạc, chặt chẽ: giao tiếp là phải logic. Nói cái gì trước, cái gì sau, mấy chuyện đó liên quan nhau sao, là cực quan trọng. Nếu không, ai biết bạn đang nói gì. “Ủa là sao, không hiểu”. Câu này tôi phải xài hoài, vì các bạn nói xong, lộn xộn chuyện nọ xọ chuyện kia. Có khi, nói một hồi người nói lạc luôn, không biết mình đang nói chuyện gì. Vậy ai hiểu ta? 6. Complete – Hoàn chỉnh: Thông tin bạn cung cấp, dữ liệu liên quan đến vấn đề, mục đích bạn giao tiếp, call to action – phản ứng hay hành động bạn mong muốn từ người nghe là gì, đầy đủ chưa? Nói đừng nói nửa câu. Giao tiếp đừng bao giờ là ½ câu chuyện. Lỡ mất công nói rồi, suy nghĩ và nói giùm cho đầy đủ, để người ta nghe xong còn biết phải làm gì và thực hiện được nhanh chóng dựa vào dữ liệu đã được cung cấp đủ đầy. Ai, giờ nào, ngày nào, ở đâu, làm gì, vv. Cung cấp đầy đủ thông tin thôi cũng là kỹ năng giúp công việc dễ dàng, hợp tác thành công đó bạn. 7. Courteous – Lịch sự: Làm gì làm, cuối cùng, nói mà người ta chịu nghe và nghe vô mới được. Không thì, gọi là đổ nước vào tai chớ chẳng phải giao tiếp. Cho nên, check lại mình, khi giao tiếp có thân thiện, đầu óc mở để lắng nghe không thành kiến, có thành thật, có tránh dùng từ ngữ nghe tiêu cực, hung hăng, có khả năng làm tổn thương ai đó? Bạn có góc nhìn của bạn, thế giới quan của bạn. Nhưng bạn cũng phải học cách empathize – thấu cảm người khác nữa thì mới gọi là giao tiếp. Ngày nào ta cũng giao tiếp hết. Mà nếu kỹ năng này không có hay quá kém thì bạn cứ tưởng tượng đi, bạn sống sao với người thân, đồng nghiệp, sếp, khách hàng, và mọi người xung quanh cuộc đời và sự nghiệp của mình? Cần kỹ năng này hôn? Cần đến cỡ nào? Bạn hiểu rồi đó.

Em nói em chán lắm vì đời này chẳng ai giúp đỡ ai. Tất cả mọi hành động, dù rất nhỏ, đều nhuốm màu tủn mủn của những pha tính toán. Em chẳng còn lòng tin và không biết phải sống tiếp thế nào. Mọi việc trong đời, tôi đều qui về một mối, là bản thân mình. Nguyên tắc sống của tôi đơn giản lắm, trước khi phiền hà trách móc gì ai, tôi luôn nhìn lại mình trước đã. Tâm thế sinh cảnh thế. Đời ở ngoài kia thật ra chỉ là phóng tác của tâm cảnh mà thôi. Ta tính, người xung quanh ta tính. Mà tính toán á? Tính sao lại trí khôn nhân loại? Ta tính 1, họ tính cả thiên thu. Nên tôi hay nhắc các bạn trẻ rằng, người ở trên kia người ta nhìn thấy hết, và người ta chẳng bao giờ bận lòng với những kẻ lăng xăng. Ta muốn tìm ai, trước hết ta phải là người đó đã. Ta muốn gặp người tốt, liệu ta có tốt chưa? Ta muốn gặp người giúp đỡ mình, liệu ta đã từng giúp đỡ ai đó khác? Em ạ, có một loại tài khoản trong đời, gọi là tài khoản vũ trụ. Ta không deposit những điều tốt đẹp, hay ho, tử tế vào tài khoản, thì có gì trong đó để rút ra? Vậy, cuối cùng, ta trách ai hay nên trách mình chưa một lần deposit? Mà ta có tài khoản vũ trụ không nhỉ? Do you have a universal account? Và số dư tài khoản ấy bao nhiêu? What’s your account balance?

Bữa giờ, nhiều bạn inbox kể về problem - vấn đề của mình quá. Khi có thời gian, tôi cũng phản hồi và đưa ra lời khuyên. Tuy nhiên, problem trên đời này sẽ chẳng bao giờ hết. Mỗi người sẽ có 1 problem. Mỗi người sẽ nhìn vấn đề một cách khác nhau. Và mỗi người sẽ đưa ra giải pháp khác nhau tuỳ vào hoàn cảnh, tâm thế, và điều kiện lúc xảy ra vấn đề. Hôm nay, chỉ muốn mượn vài câu nói về problem post lên đây, mong các bạn bình tâm suy nghĩ. 1. "We cannot solve our problems with the same thinking we used when we created them." - Albert Einstein Chúng ta không thể giải quyết vấn đề bằng cách suy nghĩ cũ kỹ như khi chúng ta tạo ra vấn đề. 2. "Problems are not stop signs. They are guidelines." - Robert H Shuller Vấn đề không phải là bảng yêu cầu dừng lại. Vấn đề là cẩm nang hướng dẫn. 3. "Not everything that is faced can be changed. But nothing can be changed until it is faced." - James Baldwin Không phải việc gì ta đối diện cũng có thể thay đổi được. Nhưng chẳng có vấn đề nào sẽ thay đổi nếu ta không dám đối diện nó. 4. "Sometimes problems don't require a solution to solve them. Instead they require maturity to outgrow them." - Steve Marabolli Có khi vấn đề không cần được giải quyết bằng giải pháp. Có khi, người ta cần lớn lên để bản thân mình lớn hơn vấn đề mà ta tự đặt ra. 5. "If you can solve your problem, then what is the need of worrying? If you cannot solve it, then what is the use of worrying?" - Shantideva Nếu bạn có thể giải quyết vấn đề, thì cần gì phải lo lắng? Nếu bạn không thể giải quyết được vấn đề, lo lắng có ích lợi gì đâu?

Chẳng biết vì cuộc sống dễ dàng hơn, hay do lười suy nghĩ, tôi thấy nhiều bạn trẻ Việt Nam mà tôi từng tiếp xúc có tính hài lòng với sự qua loa. Làm việc mà sơ sơ vậy cũng được rồi, hay làm cho có là được rồi, khỏi mất công suy nghĩ, sợ tốn thêm thời gian hay công sức. Họ cứ lơ ngơ nổi lều phều trên bề mặt, chẳng đầu tư nghiên cứu, suy nghĩ, phản biện, phản tư. Cứ tâm thế đó họ vật vờ trôi nổi, và chẳng làm gì ra trò, và cả đời cũng chỉ phất phơ như thế. Vậy thì đòi hỏi gì người khác phải quan tâm bạn? Vậy thì yêu cầu gì người khác phải giúp đỡ bạn? Vậy thì sao đòi hỏi người ta phải dâng cho bạn cơ hội thăng tiến hay cơ hội kinh doanh? Nếu đang là kẻ qua loa như thế, bạn biết không người thuê bạn đang bực mình lắm đấy. Còn người có tầm thì chẳng ai chọn bạn làm mentee, nhân viên, hay cộng sự cho bất kỳ dự án nào. Bạn cứ là lục bình trôi nổi trong đời, cứ thảnh thơi cuốn theo dòng chảy cuộc sống, nhưng đừng bao giờ mong có ai nghĩ tới mình khi cần cộng tác. Còn nếu không muốn chảy lêu phêu như thế, có lẽ nên nghĩ cách để hết qua loa sau cơn khủng hoảng Covid này. Chia sẻ vài cách cho các bạn đây: 1. Pack your schedule – Bắt đầu mỗi ngày với lịch làm việc kín: nếu chưa bao giờ ngồi xuống đầu ngày để sắp xếp lịch làm việc trong ngày, năm 2018 là năm bạn cần bắt đầu thói quen này đấy. Không sắp xếp thì chẳng bao giờ làm được hay làm xong. Không có lịch thì chẳng biết phải làm gì. Nếu thấy lịch của mình còn trống quá, bắt đầu fill in the blank – điền vào chỗ trống đi nhé. Hãy làm việc, tham gia vào nhiều hoạt động hơn nữa, xung phong nhận nhiều trách nhiệm hơn nữa để giúp bản thân luôn suy nghĩ, hành động, học hỏi trong ngày. 2. Do things no one else is willing to do – Làm việc người khác không thích làm: người có tố chất lãnh đạo là người luôn nhận lãnh trách nhiệm về mình. Người xuất sắc là người luôn làm những việc mà người thường không thích. Bởi vậy, khi đi tìm người giỏi, tôi luôn tạo hoàn cảnh mà câu hỏi là ai sẽ xung phong đứng ra nhận lãnh trách nhiệm này. Đa số người thường sẽ tránh né. Người có tố chất sẽ không ngại việc nhỏ, việc có vẻ boring – chán ngắt, việc nhiều trách nhiệm mà né tránh. Việc người khác né, họ nhận. Và tôi luôn trân trọng, phát triển, cộng tác với những người biết nhận làm những việc mà người khác né. Họ mới là người nên được cho thêm cơ hội, vì tâm thế họ đã sẵn sàng. 3. Learn more than anyone else – học nhiều hơn người khác: người giỏi học hỏi mỗi ngày, mọi nơi, về nhiều phương diện. Vì họ biết cách sắp xếp thời gian để dành riêng thời gian học cho bản thân mỗi ngày, nên họ tiến xa hơn người khác. Đừng nói em không có thời gian. Câu này tôi nghe nhiều rồi. Bạn nghĩ tôi có thời gian không với lượng công việc, công tác cộng đồng, cam kết viết lách của mình? Vậy mà ngày nào tôi cũng có thời gian để học. 4. Read between 2-4 books per month – Đọc từ 2 đến 4 quyển sách mỗi tháng: có người cả năm chả đọc 1 quyển sách. Trung bình thì các bạn đọc 2-4 quyển sách mỗi năm. Người giỏi đọc nhiều hơn, đa dạng hơn, nên họ tiến nhanh hơn người thường từ 6-12 lần. Bạn cứ qua loa đi không sao. Cứ để người ta qua mặt và phát triển, và thành công, nhưng đừng trách nhé. 5. Never surrender on the things you truly want – Đừng bao giờ bỏ cuộc khi bạn thực sự muốn làm: người qua loa bỏ cuộc nhanh lắm. Họ cứ negative kiểu không được đâu, khó lắm, trời ơi vầy thì thua rồi…. Họ sợ tốn sức suy nghĩ giải pháp, và họ cho rằng thế giới này khan hiếm giải pháp lắm. Nói nghe nè, điều bạn muốn chỉ có bạn mới làm. Chẳng ai rảnh và dại gì mà đi giúp bạn vì bạn không làm được. Người ta chỉ đưa bàn tay ra nâng đỡ khi ta cố gắng hết sức, khi ta quyết chí không bỏ cuộc, khi ta tìm cách vượt qua mọi khó khăn trở ngại để thành công. Khi qua loa, đừng trách người đời hờ hững. Don’t settle for mediocrity – Đừng cứ qua loa cho xong chuyện. Nếu muốn có một khởi đầu mới hay ho, đầy hứng khởi và thành công, cứ phải thay đổi cái tính qua loa của bản thân mình trước đã.

Rất nhiều bạn theo dõi và đọc bài FB của tôi hàng ngày, rồi inbox hỏi, sao em cứ bị quấn vào chuyện đời thường, cơm áo gạo tiền, gia đình con cái, học không nổi, thay đổi chẳng xong, chả làm nên trò trống gì trong đời. Sao được như chị bây giờ? Các bạn ạ, tôi cũng nhìn những người giỏi hơn mình và ngày xưa cũng hỏi bản thân như thế. Giờ già rồi, tôi nghiệm ra rằng mỗi chúng ta đều được sinh ra trên đời với một sứ mệnh rất khác nhau. Chỉ cần thực hiện tốt sứ mệnh cá nhân là được. Có khi, sứ mệnh của bạn là giúp cho người vợ, người chồng của mình an tâm gia đình mà đóng góp cho xã hội. Có khi, sứ mệnh của ta là nuôi dưỡng thế hệ tiếp nối trở thành người chính trực. Có khi, sứ mệnh của ta là mắc sai lầm và tự sửa chữa để trở thành bài học cho đời.... Đừng bị bệnh thành tích. Không phải nổi tiếng ầm ầm hay có nhiều thứ để trưng ra công chúng mới là thành công. Giữ mình chính trực trong xã hội này là thành công. Trồng một cái cây, đọc một cuốn sách hay, dạy con thành người là thành công. Các bạn thấy tôi bay đi làm việc khắp nơi thì muốn được như tôi. Còn mình, tôi chỉ muốn được ngồi một góc vườn, uống ly cà phê, lặng im ngắm nắng sớm và mấy cành hoa dại. Vậy là thành công. Đôi khi, ta mãi nhìn ra, mãi tìm kiếm mà quên rằng mình đang có. Sứ mệnh là làm tốt những chuyện rất bình thường vĩ đại đang hiện hữu quanh ta.

Nếu cảm thấy mình loay hoay trong sau thời gian khủng hoảng Covid, có lẽ bạn cần dành vài ngày để reset lại tư duy và cách tiếp cận của bản thân. Ai cũng có lúc loay hoay. Ai cũng có khi mắc kẹt trong chính cái bẫy tư duy mà ta tự đặt ra. Ai rồi cũng có lần đóng khung giới hạn trong cái hộp xinh xinh để gởi tặng cho bản thân mình. Nếu 2020 là như thế, phải chăng ta có thể làm gì đó để giải thoát chính ta và chuẩn bị cho một hành trình mới đầy nắng gió? Các bạn thử suy nghĩ những cách tiếp cận này nhé. 1. Adopt a growth mindset - Xây dựng tư duy mở: chuyện này tôi nhắc rất nhiều lần trong các status của mình. Và tôi thường không làm việc được với người suốt ngày chỉ biết nói ‘không được đâu chị ơi’. The key to success is how you approach obstacles - Chìa khoá thành công là cách bạn giải quyết trở lực. Nếu chỉ ngồi đó nghĩ ra 1001 lý do không cách nào làm được thì thôi cứ nhồi đó loay hoay, đừng trách sao mình bất lực, không thay đổi được tương lai hay vận mệnh cuộc đời mình. Còn nếu muốn thay đổi, đừng nói ‘Tôi không làm được. Đây không phải sở trường của tôi. Hãy thử hỏi ‘Mình có thể làm gì để phát triển khả năng này?’ Chỉ cần thay đổi cách tư duy theo hướng luôn tồn tại giải pháp và giải pháp bắt đầu từ chính ta chứ chẳng phải là ai khác, bạn rồi sẽ đổi đời. 2. Draw a mind map action plan for post Covid reset - Vẽ sơ đồ tư duy kế hoạch hành động hậu Covid: sau Covid tất cả chúng ta, từ cá nhân đến doanh nghiệp đều phải reset -tái lập cách tư duy, tái lập hành trình, cách tiếp cận, và ưu tiên trong cuộc sống & sự nghiệp. Vì thế, bản thân tôi cũng ngồi vẽ lại mind map của bản thân. Mind map hậu Covid của tôi, ở giữa là chữ RESET, xung quanh là các chủ đề tôi sẽ tập trung hậu Covid, trong đó có Công việc, gia đình, sức khoẻ, phát triển bản thân, viết lách, hoạt động xã hội. Từ mỗi nền tảng, tôi vẽ những hành động cụ thể mình cần phải thực hiện hậu Covid trong tình hình không travel được đến hết năm 2020. Các bạn nên dành thời gian vẽ sơ đồ này cho bản thân. Không lên kế hoạch thì sẽ chẳng bao giờ làm được. 3. Follow up on your goals - Theo dõi mục tiêu của mình: tôi thích viết ra mục tiêu mình cần đạt được, và list những việc cần làm để đọc lại và theo dõi hàng ngày. Khi bạn kết nối thường xuyên với mục tiêu đã đặt ra, bạn sẽ biết cách theo dõi, thực hiện, và tránh cho mình sao lãng mà đi lệch hướng. 4. Focus on yourself - Tập trung vào bản thân: ngày nào mà bạn còn lo chuyện người khác, đố kỵ so sánh với người khác, đổ thừa cho người khác thì ngày đó bạn còn thật đáng thương và đau khổ. Khi ta bắt đầu hỏi mình bản thân cần làm gì, cần thay đổi gì, cần học hỏi gì để ảnh hưởng tương lai, khi bạn quay về tập trung vào những việc tôi có thể làm, đó là lúc hành trình cuộc sống của bạn trở nên tích cực. 5. Know your why - Biết rõ tại sao bạn làm việc bạn đang làm: khi ta làm mà chẳng hiểu tại sao, ta sẽ dễ dàng bỏ cuộc. Lấy ví dụ học tiếng Anh đi chẳng hạn. Nếu bạn muốn trở thành công dân toàn cầu, bạn cần giao tiếp tốt bằng tiếng Anh, nếu không thì bạn chẳng hiểu ai và chẳng ai hiểu bạn. Mà đã không hiểu thì dù bạn có tài năng hay khả năng dữ dội đến đâu, cũng đành thất chí ngồi nhà than thân trách phận. Khi có tầm nhìn lớn, làm việc nhỏ cũng trở nên đầy cảm hứng hơn.

Tối hôm qua, lật các tin nhắn dài và chán nản của một số bạn ra trả lời, tôi nhận thấy các bạn có một điểm chung, ghét cay ghét đắng chuyện mình đang làm, chán nản và trầm cảm về cuộc sống hiện tại, và mơ về một miền hạnh phúc xa, xa lắm. Happiness is synthetic – you either create it or you don’t – Hạnh phúc không có sẵn – Bạn là người quyết định tạo hay không tạo ra hạnh phúc. Nghiên cứu khoa học hẳn hoi nhé, nói rằng event-based happiness is fleeting – hạnh phúc do sự kiện đạt được thứ gì đó, giả sử như trúng số hay được thăng chức chẳng hạn, thoáng qua rồi biến mất. Cho nên, không nên ngồi đó mà mơ về nơi xa lắm. Đừng tưởng rằng khi có được thứ gì đó, chắc ta sẽ hạnh phúc vô cùng. Những thứ ta mơ cũng như bong bóng xà phòng, đẹp lung linh, thoáng qua rồi vỡ tan. Nó chẳng làm ta hạnh phúc được bao lâu. Nó chỉ làm ta trầm cảm hơn khi đã có rồi lại mất. Tỉnh dậy đi nhé! Giờ suy nghĩ về những thứ đời thường thế này. 1. Slow down to appreciate life’s little pleasures – Chậm lại để hít thở niềm vui cuộc sống: não người lười lắm, chỉ muốn theo thói quen mà làm và nghĩ, nên riết rồi ta rơi vào trạng thái cứ thế mà làm, như con zombie ấy, chẳng buồn dừng lại nghe, nhìn, hít thở những điều vụn vặt dễ thương trong đời. Tôi có thói quen hay đi bộ, nhìn ngắm, mỉm cười với một cái hoa dại, một thoáng nắng tươi, vài ánh mắt cười của người bán hàng rong ở bên đường…. Và thấy vui. Bạn đừng có auto pilot, cắm mặt xuống bàn và cắm mắt vào điện thoại nữa. Hãy ngẩng lên, hãy nhìn xung quanh, hãy cười với thoáng nắng lung linh nơi song cửa, hãy kết nối với cuộc sống và tìm thấy niềm vui trong những điều vụn vặt dễ thương. 2. Surround yourself with positive people - Ở cùng những người tích cực: bạn muốn vui, muốn hạnh phúc, mà xung quanh toàn người suốt ngày than phiền, chỉ trích, thất chí thì sao mà vui cho được? Có một thứ gọi là toxic workplace – chỗ làm độc hại, là nơi bạn phải đâm đầu vào để kiếm tiền nhưng nó giết dần giết mòn con người bạn. Biết thế thì tìm môi trường khác mà làm. Ở đâu vẫn kiếm tiền được mà vui hơn thì làm thôi chứ. Còn trong thời gian lên kế hoạch thoát thân thì nên tham gia vào các hoạt động cộng đồng, xã hội bên ngoài. Tìm những người cùng chí hướng, dễ thương, tích cực mà góp sức, chung tay. 3. Have deep conversations – Tương tác sâu: người hạnh phúc không quan tâm đến chuyện phiếm, chuyện bà tám, nói xấu, than phiền. Họ thích những đối thoại sâu, có ý nghĩa, chia sẻ, học hỏi, giúp ích cho người khác. Bởi vậy, nếu bạn không biết nói tàm xàm cũng chẳng sao. Nhưng nên quan tâm đến người khác, đặt câu hỏi từ những gì họ chia sẻ, tìm hiểu sâu về vấn đề họ đang nói. Có như thế bạn vừa học được, vừa tương tác được. 4. Help others – giúp đỡ người khác: nghiên cứu khoa học của Havard nói rằng khi bạn giúp đỡ người khác, bạn sẽ vui và hạnh phúc hơn. Khi làm điều tốt, khi giúp đỡ người khác, các chất oxytocin, serotonin, và dopamine tăng vọt lên và tạo ra cảm giác vui vẻ, thoải mái. Nói thế không phải là lấy tiền đóng vô quỹ từ thiện là xong. Giúp đỡ có thể là đồng nghiệp, có thể là dẫn một người qua đường, có thể là nâng đỡ tinh thần cho một ai đó, có thể là tham gia xây dựng thư viện cho trẻ em nghèo. Nếu cứ nghĩ về mình và những vấn nạn của bản thân, bạn chỉ thấy nó càng ngày càng thảm hại. Bạn thử ra xem một đứa trẻ chưa bao giờ được nhìn thấy một cuốn sách mới vùi đầu vào trang sách thế nào đi. Cái thứ gọi là vấn nạn của bạn thật ra nhỏ như hạt cát. Giờ sao? Ta tự tạo hạnh phúc hay ta lại vùi đầu vào vũng lầy cảm xúc? Hay làm thử 1 trong những cách trên ngày hôm nay? Happiness is synthetic – you either create it or you don’t!

Vào những năm 1950, nhà tâm lý học John R. P. French và Bertram Raven xác định thế giới có 5 loại quyền lực. Đến thế kỷ này, người ta đã nâng số cây quyền lực lên thành 7. Bạn suy nghĩ xem mình đang có quyền lực hay không, người khác đang sử dụng quyền lực thế nào, và bạn chọn xây dựng quyền lực ra sao cho bản thân mình nhé. 1. Titular Power – Quyền lực từ chức tước: cái quyền này đi kèm với cái chức bạn được ban cho. Ví dụ làm trưởng phòng thì có nhiều quyền hơn làm nhân viên. Đây là quyền làm boss mà. Quyền này thì nhiều người say lắm. Có khi đạp hết mọi người xung quanh chỉ để đấu tranh giành chút quyền chức như này. Có điều, người lạm dụng quyền này quá mức thì dễ bị người dưới quyền ghét và khinh lắm. 2. Coercive Power – Quyền cưỡng ép: người có quyền phạt người khác thì có quyền gọi là quyền cưỡng ép. Quyền này đôi khi đi kèm với chức tước nhưng đôi khi cũng có khi được đặc trách một dự án, công việc gì. “Đến deadline là không xong thì tôi cho anh nghỉ việc”, đại loại thế. 3. Reward Power – Quyền khen thưởng: người có quyền này có thể ban phát bổng lộc, danh tiếng các kiểu cho người khác và vì thế họ có quyền lực rất lớn. Quyền này cũng vậy, có khi gắn liền với chức tước, có khi do được đặc trách. Người có quyền này sử dụng phần thưởng để huých ai làm chuyện gì. Có điều, phần thưởng thì chỉ mang tính ngắn hạn, tức thời, chứ không khiến ai dời sông lấp biển gì được cả. 4. Referent Power – Quyền ảnh hưởng: người có quyền này được người khác thích nhờ vào cá tính và biết cách tạo ra cộng đồng follow mình. Người ta follow vì trung thành, vì nể trọng, vì tình bạn, vì ngưỡng mộ, vì tình cảm, vì mong muốn được tham gia cộng đồng, vv. Người nổi tiếng trong các lĩnh vực và được nhiều người follow thì có referent power. Người có quyền này thời facebook thì nhiều lắm đây. Họ chính là những influencer – người có sức ảnh hưởng. 5. Connection Power – Quyền kết nối: người quen biết rộng, có thể bắt điện thoại gọi cho 1 người nổi tiếng hay có quyền lực nào đó một cách dễ dàng mà không ai khác làm được thì trở nên quyền lực. Quyền lực này đến từ network các quan hệ xã hội của họ. Cho nên, có khi họ hẳng có chức gì mà vẫn có thể có quyền. Những người là trung tâm của các cộng đồng, người tạo ra hoặc là nhân tố kết nối chính giữa các cộng đồng, online hay offline, tự tạo cho bản thân quyền lực. 6. Informational Power – Quyền lực thông tin: mấy loại trên là quyền lực người ta sử dụng trước giờ. Nhưng khi thế giới chuyển sang giai đoạn hiện nay là Information Age – Thời đại tri thức, ai mà nắm nhiều thông tin hơn, tiếp cận thông tin, dữ liệu độc quyền mà người khác không tiếp cận được, biết nhiều hơn về cách sử dụng thông tin thì trở thành người có quyền. Khi nghĩ tới chuyện gì cần hỏi ý kiến vì hiểu biết của bạn rộng hơn, người ta tìm đến bạn. Vậy là bạn có quyền lực. 7. Expert Power – Quyền chuyên gia: người giỏi nhất trong ngành nghề của mình, người mà nói đến ngành nghề đó người ta phải nghĩ đến thì người đó là chuyên gia trong ngành và có quyền lực của một chuyên gia. Vì bạn giỏi hơn, trải nghiệm nhiều hơn, kiến thức sâu hơn trong ngành, ai cần lời khuyên gì cũng sẽ tìm đến bạn. Quyền lực chuyên gia là thế. Bạn tưới cây quyền lực nào thì cây đó lớn. Là do bạn chọn thôi. Suy nghĩ kỹ đi nhé. Các bạn thấy đó, đâu cần phải chờ ai ban cho chức quyền gì. Nếu muốn đạt được một số thành tựu và cần chút ảnh hưởng để thực hiện mục tiêu của mình, bạn còn 2 cách làm thời đại mới – information and expert power. Mình có thể sử dụng 2 cách này để disrupt – tái định nghĩa thế giới mà. Làm như thế nào? Bạn tự suy nghĩ cho ngành nghề của mình đi nhé! Người có information & expert power không cần ai nắm tay chỉ 1, 2, 3. Chúc các bạn thành công!

Dù bạn giỏi đến đâu, nếu không biết cách trình bày thông tin theo một kết cấu khoa học nào đó, người nghe sẽ gặp khó khăn khi theo dõi. Nghiên cứu khoa học cho thấy người nghe sẽ nhớ chính xác 40% thông tin nếu bài trình bày có kết cấu. Vì vậy, hôm nay sẽ chia sẻ với các bạn cách sắp xếp thông tin giúp bạn dễ nhớ hơn khi trình bày và giúp cho người nghe dễ theo dõi và tập trung. Cách 1 – Kết cấu 3 I’s: - Issue – vấn đề: nêu vấn đề một cách đơn giản và dễ hiểu - Illustration – minh hoạ: não người rất thích nghe kể chuyện và nghe ví dụ minh hoạ. Khi người trình bày sử dụng ví dụ minh hoạ hay kể chuyện hài hước, chuyện truyền cảm hứng, vv, người nghe nhớ lâu hơn. - Invite – mời tham gia: đặt câu hỏi khiến người nghe phải tham gia trả lời. Đơn giản như hỏi “Các bạn nghĩ sao về vấn đề này?” Kết cấu 3 I’s nên sử dụng cho những buổi thảo luận, đối thoại, tư vấn, cần người khác tham gia đóng góp quan điểm của mình. Cách 2 – Kết cấu 3-Ws Đây là kết cấu trình bày do trường đại học Stanford sử dụng. - What – Vấn đề gì?: định nghĩa chính xác ý tưởng chính hay vấn đề chính mà bạn muốn trình bày. Tốt nhất là đơn giản hoá đến mức 1 hay 2 câu. - So what: - Rồi sao nữa? câu hỏi này bắt buộc bạn phải nói rõ tại sao đề tài này lại quan trọng đối với khán giả của mình. Giải thích chuyện gì sẽ xảy ra nếu người nghe không phản ứng với vấn đề nêu ra. Sử dụng các dữ liệu nghiên cứu và bằng chứng để minh hoạ. - Now what? – Rồi giờ giải quyết sao? Đây là lúc người trình bày cung cấp cho người nghe giải pháp. Giải pháp được trình bày theo thứ tự lớp lang và có chỉ dẫn rõ ràng. Kết cấu 3-Ws nên sử dụng khi đứng lớp huấn luyện, trong môi trường hướng dẫn, giảng dạy, khi cần trình bày một cách thuyết phục. Cách 3 – PSB Đây là cách trình bày tập trung vào việc đưa ra giải pháp cho một vấn đề. - Problem – Vấn đề: bắt đầu bằng việc trình bày một vấn đề - Solution – Giải pháp: sau đó đưa ra giải pháp cụ thể và hệ thống cho vấn đề vừa nêu ra. - Benefit – Lợi ích: nhắc đến lợi ích một cách nhẹ nhàng, khiến khán giả tự rút ra được từ giải pháp bạn vừa cung cấp. Kết cấu PSB tốt nhất là sử dụng khi trình bày trong môi trường trang trọng, khi trình bày cơ hội, họp hành, và trong môi trường học thuật.

Một bạn trẻ hỏi tôi “Sao em nói toàn những điều đúng, một hai tháng sau xảy ra y chang như vậy mà chẳng ai chịu nghe em?” Tôi hỏi em “Nếu nói cùng một vấn đề với 10 người khác nhau, em sẽ chọn cách nói nào cho hiệu quả nhất?” Em nhìn tôi “Ủa là sao chị?” Ta chỉ có thể làm cho người khác hiểu và lắng nghe khi ta giao tiếp bằng ngôn ngữ của họ. Có khi, điều ta muốn nói nên trở thành điều họ tự nhận ra. Con người thích hơn thua, thích thắng thế, thích tỏ ra giỏi giang và lên mặt dạy dỗ người khác, và có chăng nhiều lúc ta áp đặt ý kiến của mình? Vậy thì người ta không nghe bạn là đúng rồi. Chẳng ai trên đời này thích bị người khác áp đặt bao giờ. Hãy cho người ta khoảnh khắc eureka khi những điều ta nói là nguồn cảm hứng cho người khác nhận ra điều cần biết. Có 10 ngôn ngữ để nói với 10 người về 1 vấn đề. Em hỏi làm sao biết ngôn ngữ của họ là gì để mà sử dụng? Không có một danh sách các ngôn ngữ có sẵn cho bạn chọn đâu nhé. Bạn phải chịu khó làm việc một chút. Ngôn ngữ của người đối diện, của mỗi người là do bạn tìm ra khi lắng nghe và quan sát họ đấy thôi. Nên muốn giao tiếp hiệu quả với họ, trước hết hãy lắng nghe. Vậy lắng nghe làm sao cho hiệu quả để tìm ra ngôn ngữ mà giao tiếp? 1. Focus – tập trung: muốn nghe thì phải tập trung nghe, và tập trung vào người đang nói nhe, đừng cứ tập trung vào những gì mình đang suy nghĩ, chuẩn bị nói, chuẩn bị phản biện, vv. Cứ bình tĩnh tập trung nghe người ta nói gì và nói thế nào đã chứ. Có như vậy bạn mới biết ngôn ngữ của họ là gì. 2. Put away your phone – Dẹp điện thoại: điện thoại có thể nói là nguyên nhân gây sao lãng number 1 trong xã hội hiện nay. Ngồi đó với người thật việc thật mà con người cứ chăm chăm kiểm tra tin nhắn, emoji trên điện thoại. Giờ bạn lắng nghe những cảm xúc thật hay bạn ghiền emoji ảo trên điện thoại của mình? Người ta nói bạn không nghe thì bạn trách gì chuyện người ta không nghe khi bạn nói? 3. Ask good questions – Hỏi câu hỏi liên quan: khi lắng nghe mình mới biết hỏi gì và hỏi để tìm hiểu sâu hơn, làm rõ hơn những gì người khác nói. Hỏi cũng là cách để tạo nguồn cảm hứng cho câu chuyện. Nếu cứ ngồi đó gật gật chẳng nói gì, người ta sẽ hiểu rằng bạn chẳng quan tâm. 4. Practice reflective listening – Diễn giải điều người khác nói: nghe là một chuyện, hiểu đúng ý người nghe không là chuyện khác. Có nhiều khi người ta diễn tả chưa hết ý, chưa rõ, hay có nhiều khi bạn trong một phút sao lãng nghe không hết, không rõ, nên hiểu sai ý của người ta. Khi cảm thấy cần hỏi lại, làm rõ, tốt nhất là bạn tìm cách diễn giải lại ý người ta vừa nói theo cách của mình. Như vậy bạn vừa kiểm tra hiểu biết của mình, vừa làm cho người đối diện cảm thấy bạn đang lắng nghe tích cực. 5. Use positive body language – Sử dụng ngôn ngữ hình thể tích cực: việc bạn lắng nghe được diễn tả nhiều nhất bằng ngôn ngữ hình thể, cách bạn nghiêng người về phía trước, cách bạn chăm chú nhìn người nói, cách bạn diễn tả cảm xúc theo nội dung nghe, vv. Ngôn ngữ hình thể tích cực là nội dung đối thoại quan trọng để người khác biết bạn đang lắng nghe tích cực. 6. Don’t pass judgement – Đừng phán xét: nghe đã nhé, đừng có chưa nghe hết đã lắc đầu, cau mày tỏ vẻ chẳng hài lòng, không đồng ý, xem thường người khác. Người ta chưa nói hết thì bạn hiểu gì mà phán xét người ta? Không nghe thì không hiểu. Không hiểu thì làm sao biết ngôn ngữ cần sử dụng để giao tiếp với người ta là gì? 7. Keep your mouth shut – Im lặng: muốn nghe thì phải im cho người khác nói. Người ta chưa nói mình đã nhảy vào thì ai nói ai nghe? Người ta nói nửa câu mà bạn nghĩ bạn biết hết rồi thì chẳng còn ai muốn nói. Nghe chưa hết, nghe nửa vời mà đã áp đặt người ta rồi thì làm sao hiểu họ, hiểu ngôn ngữ của họ mà giao tiếp? Nên em ạ, muốn người ta nghe mình, trước hết hãy nghe họ, hiểu cách họ diễn đạt, hiểu ngôn ngữ họ sử dụng, hiểu cách họ tư duy. Nghe đã rồi mới nói chuyện của mình theo ngôn ngữ của người ta nhé.