Bài viết cho báo Tia sáng đã đăng ngày 09/03/2023 https://tiasang.com.vn/doi-moi-sang-tao/nhuong-quyen-co-the-nhanh-nhung-phai-rat-binh-tinh/ Sau đại dịch, tôi đã nhiều lần dự đoán nhượng quyền là ngành sẽ phát triển tăng tốc không chỉ tại Việt Nam mà còn trên thế giới. Trên thực tế, từ cuối 2022 đến nay, các hoạt động nhượng quyền diễn ra rầm rộ tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Nhượng quyền - Tiềm năng tất yếu Nếu phải nhắc đến tiềm năng thì không cần phải bàn, vì nhượng quyền là ngành đóng góp vào ngân sách GDP quốc gia rất lớn tại một số quốc gia đã đầu tư đúng mức cho ngành này phát triển. Ví dụ đóng góp GDP của ngành nhượng quyền tại Singapore là 3%, tại Philippines là 5%, tại Malaysia là 6.3%, tại Mỹ là 5.1%, tại Úc là 9%, tại Canada là 10%. Khi đưa nhượng quyền vào lăng kính kinh tế quốc gia, chúng ta mới thật sự hiểu rõ tiềm năng to lớn này của ngành. Ngoài GDP, đây cũng là ngành đóng góp về tạo công ăn việc làm, lao động tầm cỡ cho nền kinh tế. Cũng vì lý do đó, rất nhiều quốc gia đã cấu trúc ngành nhượng quyền thành ngành chiến lược để phát triển kinh tế quốc gia, đặc biệt cho khối kinh tế tư nhân, và đặc biệt cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc có thể chuyên nghiệp hoá một mô hình và thương hiệu, sau đó tạo khả năng tăng tốc phát triển mô hình và thương hiệu đó không những tại thị trường nội địa mà còn xuất khẩu được với giá trị cao trên toàn thế giới có thể nói là cách hiệu quả nhất để phát triển chuỗi giá trị cho doanh nghiệp quốc gia. Ngoài ra, đây cũng là cách hiệu quả nhất giúp tăng tốc phát triển các ngành nghề bản địa có tính khác biệt cao và được người tiêu dùng thế giới mong chờ, trong đó ẩm thực bản địa là một trong những ngành có thể nói là tiềm năng nhất. Trong bối cảnh đó, đương nhiên tất cả những ngành liên quan đến nông nghiệp, chế biến thực phẩm, ẩm thực bản địa Việt Nam đang giữ trong tay cơ hội vàng để bắt đầu hành trình đáng mơ ước này. Tất cả những món ăn mang đậm truyền thống Việt Nam, ví dụ như phở, cơm tấm, bún bò, bánh cuốn, nem, bánh mỳ, vv hoàn toàn đều có thể qua một mô hình nhất định, bước ra thế giới. Nhượng quyền - Rủi ro lớn khi thiếu hiểu biết Cơ hội thì lúc nào cũng có, và người ta thường nhắc đến nhượng quyền như một trong những hình thức phát triển kinh doanh hiệu quả nhất trong vòng một trăm năm qua, đặc biệt liên quan đến xuất khẩu mô hình và thương hiệu. Tuy nhiên, cơ hội không bao giờ không đi kèm với thử thách và rủi ro. Nhượng quyền là hình thức hiệu quả nhất để tăng tốc phát triển một mô hình và thương hiệu đã được đầu tư chuyên nghiệp hoá. Ngược lại, nó cũng là cách dễ nhất để huỷ hoại một thương hiệu dù rất lâu đời, dù rất được thị trường công nhận, nhưng lại hoàn toàn chưa đầu tư đúng mức vào việc xây dựng nền tảng quản trị chuyên nghiệp, nền tảng hỗ trợ đối tác chuyên nghiệp. Người ta hay nói, mua nhượng quyền thì tỷ lệ thành công là 80%. Là người đã làm việc và kinh doanh trong ngành nhượng quyền khắp nơi trên thế giới hơn 20 năm qua, tôi khẳng định tỷ lệ này không xác định được. Nếu cá nhân, doanh nghiệp sở hữu mô hình và thương hiệu hoàn toàn không hiểu về nhượng quyền, chưa đầu tư xây dựng nền tảng quản trị và hỗ trợ chuyên nghiệp gì cả, thì tỷ lệ rủi ro cho nhà đầu tư là 100%, không khác gì tự mình khởi nghiệp. Nhà đầu tư lúc này chấp nhận khai thác mô hình và thương hiệu nhượng quyền dựa trên dự toán về khả năng thành công theo đánh giá chủ quan của mình. Và vì chủ quan, dù hiểu rằng chủ sở hữu thương hiệu và mô hình hoàn toàn không có khả năng hỗ trợ bằng hệ thống quản trị chuyên nghiệp, nhà đầu tư vẫn có thể chấp nhận hợp tác dù tỷ lệ rủi ro cao. Trong trường hợp chủ sở hữu mô hình và thương hiệu có đầu tư bài bản để xây dựng hệ thống nhượng quyền, nhưng nhà đầu tư lại là người thiếu hiểu biết về nhượng quyền, không có khả năng quản trị và vận hành chi nhánh nhượng quyền, thì tỷ lệ rủi ro vẫn là 50%. Mua nhượng quyền không có nghĩa là bạn sẽ thành công vì thương hiệu sẽ làm hết và bạn chỉ cần bỏ tiền. 50% thành công của chi nhánh nhượng quyền là nằm ở khả năng quả trị và vận hành chi nhánh của nhà đầu tư. Nếu muốn giảm tỷ lệ rủi ro trong nhượng quyền, và tăng khả năng thành công lên 80%, thì cả hai bên đối tác mua và bán nhượng quyền đều phải là người có hiểu biết rất rõ về nhượng quyền, thực hiện đúng vai trò trách nhiệm của mình trong quá trình hợp tác, và cùng xây dựng quan hệ hợp tác dựa trên niềm tin, giá trị, và tinh thần cộng tác lâu dài, cùng nhau phát triển. Điều này có thể nói là cực khó tại thị trường Việt Nam, một thị trường còn quá non xanh về nhượng quyền, với mức độ niềm tin thấp, thiếu hiểu biết đúng và đủ về nhượng quyền, và tư duy cộng tác không mang tính lâu dài, bền vững. Vì vậy, thị trường nhượng quyền Việt nam trong vài năm tới tất yếu sẽ trải qua một thời gian hoảng loạn, với nhiều gãy đổ trong hợp tác, tạo ra sự mất niềm tin lớn vào mô hình nhượng quyền, trước khi thị trường trở nên chuyên nghiệp hơn, sau đó là tự nó sàn lọc và loại bỏ các các mô hình thiếu bài bản và chuyên nghiệp. Sau thời gian này, thị trường nhượng quyền Việt Nam sẽ bước sang một trang mới, và ngành nhượng quyền Việt Nam sẽ trở thành một trong những ngành trọng điểm về kinh tế. Điều kiện cần để có thể nhượng quyền Với những dự đoán trên, thật ra cũng không đồng nghĩa với việc mọi người phải lo sợ và tránh tham gia nhượng quyền. Ngành nào mới cũng vậy, cơ hội lớn, rủi ro cao. Do đó, để có thể tham gia nắm bắt cơ hội thành công, cả hai bên đối tác nhượng quyền cần phải trang bị kiến thức đúng và đủ, bình tĩnh hơn trong việc lựa chọn hợp tác, dành thời gian tìm hiểu kỹ hơn để đưa ra quyết định mang tính có hiểu biết chứ hoàn toàn không nên cảm tính. Dù là chủ sở hữu mô hình và thương hiệu hay nhà đầu tư, đôi bên đều phải hiểu rất rõ về điều kiện cần thiết để có thể bắt đầu nhượng quyền. Sau đây là một số điều kiện ban đầu giúp cho các bên tham gia nhượng quyền cùng tìm hiểu và đánh giá: 1. Quyền sở hữu trí tuệ: nhượng quyền nghĩa là bạn cần phải có quyền để nhượng. Nếu chưa đăng ký và chưa được bảo hộ quyền sở hữu nhãn hiệu, thương hiệu, hay các tài sản khác liên quan đến mô hình và thương hiệu thì bạn hoàn toàn chưa có quyền tài sản để nhượng. Hợp đồng nhượng quyền vì vậy cũng không có tác dụng, vì bên nhượng lúc này chưa có quyền. Do đó, khi đã nghĩ đến nhượng quyền, thì việc đầu tiên nên làm là đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Khi và chỉ khi bạn đã có quyền này rồi thì việc nhượng quyền mới có hiệu lực pháp lý. 2. Chứng thực hiệu quả mô hình kinh doanh: để có thể nhượng quyền, bản thân chủ sở hữu phải chứng minh được là bản thân đã kinh doanh mô hình của mình một cách hiệu quả. Hiệu quả nghĩa là, chi nhánh của chủ sở hữu khi hạch toán độc lập thì mang lại hiệu quả kinh tế bằng lợi nhuận ròng. Trừ phi nhà đầu tư là người tính toán giỏi, dù chủ sở hữu không chuyên nghiệp, cũng không có gì để đưa ra chứng minh, nhưng nhà đầu tư tự mình dự đoán được và độc lập đưa ra quyết định đầu tư. Trong trường hợp này, nhà đầu tư hoàn toàn chịu trách nhiệm về quyết định đầu tư một chiều của mình. 3. Chứng thực hiệu quả mô hình nhượng quyền: một mô hình kinh doanh có hiệu quả không đồng nghĩa với việc đó là mô hình nhượng quyền hiệu quả. Khi chủ sở hữu tự kinh doanh, bạn hoàn toàn không bất kỳ khoản phí nào. Khi nhượng quyền, bạn bắt đầu thu nhiều loại phí, ví dụ phí nhượng quyền ban đầu, phí sử dụng thương hiệu hàng tháng trên doanh thu, phí hỗ trợ marketing, phí sử dụng phần mềm, phí hỗ trợ tuyển dụng và đào tạo, lợi nhuận trên cung ứng hàng hoá và nguyên vật liệu, vv. Khi đưa các lạo phí này vào mô hình kinh doanh, chưa chắc gì mô hình kinh doanh đó còn có lãi. Do đó, dù là chủ sở hữu mô hình và thương hiệu hay là nhà đầu tư, cả hai bên cũng đều phải tự mình tính toán hiệu quả này trước khi đưa ra quyết định. Việc đưa ra quyết định cần dựa trên thông tin, dữ liệu minh bạch và sự chịu trách nhiệm về quyết định của mỗi bên. 4. Mô hình quản trị chuyên nghiệp: Khi đã nói đến nhượng quyền, nghĩa là nhắc đến cách tăng tốc phát triển từ một hay vài địa điểm thành một hệ thống. Mà đã là hệ thống thì phải quản trị chuyên nghiệp. Nhượng quyền là cách dễ nhất để cho thấy sự yếu kém trong quản trị của bên chủ sở hữu nếu họ thật sự không đầu tư xây dựng nền tảng quản trị. Một hệ thống nếu đã không chuyên nghiệp thì khi bạn càng phát triển, nguy cơ và hệ luỵ gãy đổ của hệ thống đó càng lớn. Trừ phi cả hai bên đều hiểu rõ về nguy cơ này nhưng vẫn quyết định đến với nhau vì một sự hào hứng hay tự tin nào đó, cả hai đều phải tự chịu trách nhiệm về mức độ rủi ro này và không có quyền đổ thừa cho nhau. Bằng không, thì nhà đầu tư cần tự mình tìm hiểu thật kỹ trước khi đưa ra quyết định. Còn chủ hữu mô hình và thương hiệu thì, nếu đã muốn phát triển, đừng bao giờ cho phép mình bỏ qua việc xây dựng nền tảng quản trị hệ thống chuyên nghiệp. Bạn không làm việc đó đồng nghĩa với việc bạn đang tự tạo ra rủi ro cho thương hiệu và mô hình của mình. Một là bạn chỉ nên dừng lại ở việc làm tiểu thương, vận hành theo kiểu gia đình như từ trước đến giờ vẫn làm, hoặc là bạn phải thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận sang xây dựng môi trường chuyên nghiệp. Có lẽ, đây cũng là nơi gãy đổ lớn nhất của mô hình và thương hiệu Việt, khi tư duy làm nhỏ lẻ vẫn ôm khư khư mặc dù vẫn muốn phát triển nhượng quyền. Những phân tích trên đây tình thật vẫn mới chạm vào tầng hiểu biết sơ sài, cơ bản nhất về nhượng quyền dành cho các bên liên quan. Dù là chủ sở hữu mô hình và thương hiệu muốn nhượng quyền hay là nhà đầu tư, rất mong các bạn sẽ tìm hiểu kiến thức về nhượng quyền trước khi bắt đầu. Thị trường sẽ có thể hỗn loạn trong vài năm tới, tuy nhiên đây sẽ vẫn là một trong những ngành có tiềm năng hàng đầu trong tương lai. Bạn chỉ cần trở thành chủ sỡ hữu thương hiệu và mô hình bình tĩnh, chuyên nghiệp, và kiên định. Và nếu là nhà đầu tư, thì bạn nên chọn trở thành nhà đầu tư có hiểu biết để quản trị tốt hơn rủi ro trong kinh doanh. Có thể, nhượng quyền nên là một sản phẩm trong danh mục đầu tư của bạn, và việc quản trị rủi ro cho danh mục hay sản phẩm đầu tư đó, phần lớn là trách nhiệm của chính bạn. Nguyễn Phi Vân Chuyên gia nhượng quyền quốc tế Chủ tịch – Go Global Group

Khi tương tác với nhiều bạn trẻ đi làm tại Việt Nam, và ngay cả một số bạn đang tự kinh doanh, mình nhận ra các bạn đang làm quá nhiều. Có vẻ như danh sách công việc của các bạn ngày nào cũng chất cao như núi, làm hoài không hết, làm mà cứ phải overtime miết không kịp nghỉ ngơi. Câu hỏi của mình là, làm nhiều có phải là hay và tốt không? Làm xong nó tạo ra impact - tác động gì tới mục tiêu chung của công ty, tổ chức, dự án mà bạn đang tham gia? Tạo ra kết quả cụ thể là gì, và kết quả đó đóng góp cụ thể như thế nào vào mục tiêu chung? Bạn biết không? Bạn rõ không? Bạn có đang hướng đến kết quả đó không? Bạn có đang hiểu rằng bất kỳ việc gì mình làm cũng là để đóng góp vào mục tiêu chung đó hay không? Bởi vì làm nhiều không quan trọng, làm gì không quan trọng. Quang trọng là tại sao bạn đang làm chuyện bạn đang làm, để đạt được mục tiêu gì. Còn nếu bạn trả lời không được câu hỏi tại sao bạn đang làm chuyện bạn đang làm thì, thật ra bạn đang làm chuyện vô ích. Có ai trên đời này chịu được, không nổi cơn khi ai đó nói rằng mình đang làm chuyện vô ích không? Làm gì có. Mình làm quá trời, làm thiếu điều tắt thở, làm muốn chết luôn mà không được người ta ghi nhận và biết ơn. Vậy là sao? Nhưng tại sao người ta phải ghi nhận và biết ơn, khi những việc bạn làm nó trôi đi đâu á, không có tạo ra tác động gì, không có mang lại kết quả gì, không giúp thay đổi tích cực gì cho mục tiêu chung? Vậy, thì làm để làm gì? Vậy, không vô ích thì là gì? Và nếu ai cũng lao ra làm làm như vậy, để không tạo ra kết quả hay tác động gì, thì cả xã hội này biến thành một chiếc vườn rỗi hơi, có rất nhiều thứ được làm, có rất nhiều người miệt mài làm, nhưng không có kết quả nào được tạo ra. Hả? Gì mà nghiệt ngã thế? Dừng lại dừng lại! Làm chỉ để có làm thì đừng làm. Làm ơn đi! Làm ít lại, chơi nhiều lên, nhưng nếu đã làm thì hãy làm những việc tạo ra kết quả và tác động. Cho nên, dù bạn đang làm gì, có quá nhiều hay không, thì cũng đôi khi nên dừng lại và tự hỏi mình, những chuyện mình đang làm nó có tạo ra kết quả gì rõ ràng, cân đong đo đếm được không? Nếu không sure, mơ hồ, không chắc, không cụ thể chi tiết, không trả lời được thì có lẽ bạn nên dừng làm, đừng làm nữa, dành thời gian tư duy lại về việc cần làm. Làm gì không quan trọng, làm để làm gì mới quan trọng Tất cả những việc cần làm, nên tư duy từ điểm đến, nghĩa là tôi muốn đạt được mục tiêu cụ thể là gì, tôi muốn đạt được kết quả rõ ràng là gì, nhìn tận mặt của sự thành công xong, hiểu được tác động của nó xong, OK với điều mình muốn đạt được xong rồi thì mới nghĩ tới cách làm. Khi tư duy từ điểm đến, bạn sẽ bám rất sát mục tiêu để hành động, không sao nhãng, không lơ mơ đi lạc đường, không đi ngày càng xa mục tiêu để rồi quên cả đường về. Phần lớn chúng ta bị như thế, vì không bám sát mục tiêu, vì thiếu tập trung vào mục tiêu, vì không quyết liệt nhắc nhở bản thân về mục tiêu mà cứ lao ra làm làm, thế là chuyện này dẫn chuyện kia, một hồi qua tới La Mã và không còn liên quan gì tới mục tiêu ban đầu cả. Người thành công người ta không có lơ mơ như vậy, không có đi hoang và sao nhãng như vậy. Người thành công đặt mục tiêu cực rõ, mức độ tập trung để hoàn thành mục tiêu cực cao, khả năng tổ chức và vận động nguồn lực để đạt được mục tiêu cực nhạy bén. Cứ phải bắt đầu từ mực tiêu trước đã, rồi mới nói tới chuyện làm như thế nào để đạt được mục tiêu. Đường đến mục tiêu thì có nhiều đường lắm, không chỉ một đường này hay cách nọ. Tư duy linh hoạt và sáng tạo thì đường đi không bao giờ thiếu. Quan trọng là đường nào nó hợp với dáng em, với con người và nguồn lực của em, với khả năng và nội lực của em. Vậy thôi. Khi tư duy đủ về cách làm rồi, thì mới tới chuyện làm gì. Mỗi cách làm nó có những chuyện cần làm khác nhau. Cho nên nếu còn chưa biết cách tiếp cận thế nào thì đừng có lao ra làm làm vô ích. Không phải cứ làm là hay, là tốt, là giỏi. Làm chuyện vô ích thì làm để làm gì? Thành ra, hiểu rõ làm để làm gì rồi, biết rõ làm cách nào rồi thì mới bắt tay vào làm. Nếu có 6 tiếng để chặt cây thì cứ nên sử dụng 4 tiếng để mài rìu. Chưa chuẩn bị và rõ ràng về thứ mình làm thì khoan làm. Làm gì không quan trọng, làm để làm gì mới quan trọng. Luôn có cách làm tốt hơn Khi tư duy đúng và đủ về mục tiêu xong thì mới tính chuyện làm thế nào, làm ra sao. Thói thường, não người hay rất lường biếng và luôn đi tìm cách nào đã làm, có sẵn, nhanh và đỡ tốn năng lượng não. Cho nên, thứ bạn nghĩ ra ngay, cách mà bạn đã làm trong quá khứ, bao năm qua, lặp đi lặp lại đương nhiên nó sẽ trồi lên trên trước. Và con người, những kẻ thích dễ, thích nhanh, thích đường ngang ngõ tắt, thích lường biếng đỡ phải suy nghĩ thì đương nhiên sẽ vớ ngay lấy cái có sẵn, cái dọn sẵn trên mâm mà xơi. Rất ít người chịu khó tư duy lại, chịu khó dành thời gian để nghĩ ra nhiều cách hay ho hơn, nhiều cách hiệu quả và sáng tạo hơn, nhiều cách hợp thời hợp thế hơn. Thói thường là như vậy. Còn bạn, nếu thật sự muốn thành công, thì đừng có lười. Không ai thành công nhờ lười biếng cả. Người thành công họ làm việc rất tập trung, miệt mài, quyết liệt, say no với tất cả mọi sự trung bình và luôn hướng về sự xuất sắc nhất. Mà đã xuất sắc, thì không có rập khuôn, làm cho có, cho qua, cho xong. Đã làm, thì sẽ làm cho nó rực rỡ nhất có thể trong tất cả mọi việc mà họ chạm vào. Họ không bao giờ hài lòng với những gì đang có, luôn tin là có cách tốt hơn, và vì vậy luôn cố gắng và sáng tạo không ngừng để chạm vào những tầng cao mới. Bạn có đang sở hữu tâm thế này không? Hay bạn vẫn cứ đang đùa đùa việc cho nó qua, rồi lừa lừa biến mất? Đừng tiếc chuyện đang làm Tới đây, nếu bạn hiểu ra rằng, những thứ mình đang làm, làm muốn xỉu ngang kia nó không có make sense - không ý nghĩa gì vì nó đang không đóng góp cho mục tiêu nào thì bạn nên dừng lại ngay, dẹp ngay, tư duy lại từ đầu ngay. Đừng tiếc! Có khi mình đang làm gần xong rồi, làm nhiều lắm rồi, sắp hoàn thành rồi nên cứ cố để làm cho nó xong, để bản thân cảm thấy mình có hoàn thành một cái gì đó. Nhưng cái gì đó là cái gì? Nó tạo ra kết quả gì, thay đổi gì, tác động gì? Đừng chỉ vì cảm giác thành tích ảo mà cố gắng theo đuổi những việc vô ích, không mang lại lợi lạc gì cho ai. Nếu đã nhận ra chuyện mình đang làm không nên tiếp tục thì, hãy cứ chân thật và dũng cảm mà dừng lại. Còn hơn vì chút tiếc nuối ảo mà đâm đầu vào đó mãi, biết vô ích mà vẫn cứ làm, biết phí thời gian mà vẫn cứ phí. Vậy ha. Bạn đang làm gì không quan trọng. Coi lại đi, xem mình làm để đạt được kết quả gì, mục tiêu gì, tác động gì.

Ai trên đời này mà không bận, vì ai trong chúng ta cũng có quá nhiều thứ phải làm, cần làm, muốn làm. Nhưng không ai trên đời này đủ thời gian để có thể làm tất cả mọi thứ. Khác chăng, là có người quản lý quỹ thời gian tốt hơn, có kỹ năng tổ chức xịn sò hơn, có khả năng quản trị bản thân siêu hơn, thì họ sẽ biết cách sắp xếp để làm được nhiều hơn người khác. Thành ra, nếu bạn đang quá bận, thấy mình bơi trong mớ hỗn độn không thoát ra được, ngập ngụa trong những công việc không tên, bị bao vây bởi các kiểu deadline không lối thoát thì rất có thể bạn đang ở trong một trong những trường hợp sau: Bận vì thiếu kỹ năng Trường hợp này thì nhiều lắm. Hầu hết các bạn trẻ mà tôi từng gặp chẳng hiểu sao lúc nào cũng than bận. Tôi hay hỏi, em làm nhiều bằng chị không? Sao chị không bận mà em bận dữ vậy ta? Cho nên, việc làm nhiều hay ít không liên quan gì tới bận. Bận chẳng qua chỉ là sự biện minh mỳ ăn liền cho việc bản thân thiếu kỹ năng tổ chức, thiếu khả năng sắp xếp logic, khoa học, thiếu khả năng xếp hàng công việc theo thứ tự ưu tiên. Kỹ năng sắp xếp công việc theo tứ tự ưu tiên thì tôi đã viết rồi, và đã hướng dẫn cách sắp xếp rồi, nên ở đây không nhắc lại. Khi bạn quay xà quần trong mớ lộn xộn của cuộc đời mình, có khi bạn cần dừng lại, hít một hơi thật sâu, nhận ra vấn đề của mình là gì, rồi lo mà đi sắp xếp lại cuộc đời cho nó ngăn nắp chứ cũng không cần phải lao đầu vào mớ bòng bong ngập ngụa kia. Có ai bơi miết trong vũng lầy mà thoát ra được không? Làm gì có! Chuyện không phải là bơi như thế nào, bơi sao cho nó nhanh hơn, mà chuyện là thoát ra khỏi vũng lầy làm sao để không cần phải bơi bơi nữa. Dừng lại một chút, coi lại mớ kỹ năng của mình, xem có phải mình đang làm quá trời nhưng hoàn toàn không hiệu quả hay không, làm đến bứt tử nhưng sao không việc gì nó ra việc gì, rồi bị complain nó bủa vây thập diện mai phục, tránh đầu này lọt đầu kia. Khi bản thân mình mất phanh, mất kiểm soát, chạy theo chế độ không người lái, việc nó đẩy đâu mình trôi đó thì hiểu rồi. Đâu có bận bịu gì. Chẳng qua là vỡ trận thôi, mà vỡ trận chẳng qua là do mình không biết xếp cờ, không biết bày binh bố trận, không biết việc gì cần làm việc gì không mà vẫn tạo ra kết quả mong muốn. A war is won in the mind - Trận chiến là thắng trong tư tưởng. Biết cách tính toán sắp xếp là đã thắng rồi, đâu phải cứ đợi tới lúc cầm gươm cầm gậy xông ra quyết chiến mới đánh trận đâu. Cho nên, coi lại đi nha. Đừng cố bơi nữa. Tìm cách thoát ra khỏi vũng lầy mới đúng. Bận vì không biết mình đang làm gì Có người thì, quá trời việc khác nhau nhưng chúng kết nối vào một mục tiêu hay giá trị chung nào đó, nên làm việc nào nó cũng không tới La Mã, cũng khiến cho hành trình không đạt được cột mốc mới, giá trị mới. Có người, làm tùm lum mà không có thứ gì nó liên quan tới thứ gì, ai kêu gì múa đó, thấy cái gì lạ lạ thì xông vào, có mặt trên mọi mặt trận nhưng chỗ nào cũng lơ mơ trên bề mặt. Thành ra, nhìn thì thấy làm nhiều, dữ dội, có vẻ như bao sân, nhưng kỳ thực là đang rất không hiệu quả, làm đủ thứ nhưng không có thứ nào ra thứ nào. Thường thì, người bị rơi vào trạng thái này đang loay hoay, không biết mình là ai, không biết mình đang làm gì, không biết tại sao mình đang làm thứ mình đang làm. Vì không biết, không rõ, không nhận ra mục tiêu bản thân hướng đến là gì nên họ không biết chọn lựa ra sao, thế là việc gì cũng đụng vào, chuyện gì cũng làm, thứ gì cũng tham gia, nhưng không có thứ gì liên quan tới thứ nào. Bề ngoài, nhìn họ có vẻ như đang rất thành công, xuất hiện và tham gia đủ thứ. Kỳ thực, họ đang cố che dấu sự mệt mỏi, mất phương hướng, một nỗi lòng không biết chia sẻ từ đâu, vì cái gì cũng OK nhưng cái nào cũng không OK cả. Nếu đang ở trạng thái này, tốt nhất là bạn nên dừng lại tất cả, dành thời gian đối thoại với bản thân. Cuối cùng, bạn muốn gì trong cuộc đời này? Bạn mong muốn tạo ra giá trị gì? Bạn có khả năng tạo ra giá trị gì? Bạn muốn điểm đến của mình là ở đâu? Muốn trở thành ai? Muốn để lại gì cho cuộc đời này vào ngày check out trần thế? Không biết mình đang làm gì là vì không biết mình muốn gì. Khi ta tồn tại mỗi ngày mà không biết tại sao mình lại ở đây thì, ta đang phí cả cuộc đời phía trước. Cho nên, những câu hỏi cơ bản vẫn phải đi tìm câu trả lời. Khi chưa trả lời được, thì bạn làm gì chẳng hề quan trọng. Bận vì không biết quản trị bản thân Cũng có người biết mình muốn gì, nhưng hay mất tập trung, lo ra, bị sao nhãng bởi quá nhiều kênh đang ngày càng tạo ra ma lực ghê gớm trong nền kinh tế của sự chú ý. Thành ra, cuối cùng, chuyện nhà mình chưa làm, làm chưa tới, chưa xong, nhưng chuyện drama thiên hạ, chuyện ì xèo vô bổ của thế gian thì không có tụ nào thiếu mặt. Có không? Sao lại không. Đây là vấn đề cấp thế kỷ của người trẻ hiện nay mà. Toàn lo lu xu bu chuyện gì đâu không, ầm ĩ trên mạng xã hội, nhưng chỉ vài chuyện cơ bản con con của bản thân, ví dụ như chọn ngành và công việc gì để theo đuổi cả đời thì lại lo không nổi. Ai cũng đi học quản trị người khác, học cách ảnh hưởng người khác, nhưng ai có thể quản trị và ảnh hưởng được ai nếu đến cả bản thân mình còn bầy hầy chẳng đâu vào đâu? Tề gia mới trị quốc bình thiên hạ chớ. Cái nhà mình nó còn lộn xộn, lo chưa xong, lo không tới, không nổi thì đi quản trị gì ai? Hơn nữa, chỉ có người quản trị được bản thân thì mới có khả năng quản trị được người khác. Cơ bản là như thế. Cho nên, nếu bạn đang trong trạng thái này thì, stop! Coi lại các mảnh ghép đời mình, công việc, sự nghiệp, gia đình, xã hội, vv. Coi lại ưu tiên của cuộc đời mình, đâu là thứ quan trọng nhất tại thời điểm này. Coi lại điểm đến và hành trình của mình, đâu là thứ bạn thật sự muốn dành thời gian quý báu còn lại trong đời để đầu tư vào? Đâu là những thứ nút thắt cần gỡ để bản thân trở nên vui vẻ hạnh phúc hơn? Bắt đầu từ mình trước, rồi mọi thứ khác sẽ trật tự theo, không phải là ngược lại. Cho nên, thôi đừng than bận nữa, vì bận chẳng phải là thứ gì hay ho. Người thành công là người rảnh, nhưng lại cực kỳ hiệu quả, tạo ra rất nhiều ảnh hưởng lớn trong bất kỳ chuyện gì họ làm. Vậy, chẳng phải là hay hơn rất nhiều sao?

Khi mới trở về Việt Nam, tôi rất tự tin là mình có thể giúp được cho rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam bước ra thế giới bằng cách xuất khẩu mô hình và thương hiệu. Sự tự tin này đến một cách rất chủ quan, vì tôi đã tham gia thực tế vào việc xuất khẩu mô hình và thương hiệu trong suốt thời gian làm việc ở Úc, vì tôi đã cố vấn và mentor cho rất nhiều doanh nghiệp trong các chương trình xuất khẩu mô hình và thương hiệu của các chính phủ Malaysia, Singapore, Saudi. Tôi đã nhìn thấy họ làm được như thế nào, thật sự trở thành doanh nghiệp quốc tế như thế nào, và các doanh nhân xuất phát điểm từ doanh nghiệp vừa và nhỏ của các quốc gia chẳng hơn Việt Nam là mấy đã trở thành global entrepreneur - doanh nhân quốc tế như thế nào. Cùng với sự tự tin đó, và một khát vọng Việt Nam, tôi hăm hở khăn gói về Việt Nam, đi theo tiếng gọi của lý tưởng, mong muốn để lại một dấu ấn di sản bằng hành trình xuất khẩu mô hình và thương hiệu Việt. Và rồi, điều gì đến cũng đến, theo thời gian và thực tế tương tác với doanh nghiệp vừa & nhỏ tại Việt Nam, tôi dần hiểu ra sự bất lực mà bản thân nên hiểu. Người Việt đã quen street smart Xuất phát điểm của việc làm ăn phát đạt bao năm qua của Việt Nam nằm ở quan hệ, chạy chọt, móc nối, đánh quả, nắm bắt cơ hội từ vùng xám, tìm thấy điểm bùng phát từ nghịch lý và sự khập khiễng hay thiếu minh bạch của hệ thống, vv. Để thành công trong bối cảnh như vậy, phẩm chất quan trọng để thành công là street smart - giỏi theo cái kiểu rất lưu manh đường phố, buông đầu này bắt đầu kia, chạy đầu này móc đầu nọ, thiên biến vạn hoá trong những vùng đen đen và xam xám, miễn sao tiền nó chạy về túi quan. Tư duy con buôn và ngắn hạn, đánh nhanh lụm tiền lẹ và biến nhanh là chiêu giúp cho nhiều người phất lên. Điều đó không có gì sai. Thời nào thế đó. Trong thời kỳ tranh tối tranh sáng của một nền kinh tế còn dò dẫm sau chiến tranh, đó là cách tốt nhất để cỡi sóng. Nhưng thời thế chẳng bao giờ dậm chân tại chỗ, và cũng không có nền kinh tế nào đóng cửa và bảo hộ loanh quanh trong sân nhà mãi được. Sống trong ngôi làng quốc tế, đương nhiên chúng ta phải chịu luật chơi quốc tế. Dần dần, các hiệp định kinh tế mở ra, thị trường bắt đầu tự do hoá, vị thế cạnh tranh đến từ chính nội lực của doanh nghiệp trên thị trường, dần chấm dứt thời kỳ “đánh quả”. Thị trường đòi hỏi tính chuyên nghiệp, sự minh bạch, sức sáng tạo, khả năng linh hoạt thay đổi và nắm bắt nhu cầu mới của người tiêu dùng thông minh và người tiêu dùng số. Một thời kỳ mới mở ra, đòi hỏi nền tảng quàn trị chuyên nghiệp, đòi hỏi lãnh đạo có tầm nhìn, có tư duy dài hạn, có khả năng scale up bản thân như Phù Đổng, có nội lực tung hoành ngang dọc trên sàn đấu quốc tế. Và sự chuyển đổi này đến quá nhanh, quá khốc liệt, cộng thêm với quả Covid nghiệt ngã, cú sàn lọc của tự nhiên đã khiến cho bao nhiêu doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ, vừa và cả lớn đã ngã ngựa. Cú ngã ngựa hàng loạt này minh chứng một điều, cách bạn đã làm và thành công trong quá khứ đã lỗi thời. Thời thế mới cần những anh hùng mới, những người có tầm hơn, có tư duy dài hạn hơn, có cam kết chuyên nghiệp hơn, có GQ - trí thông minh quốc tế hơn. Street smart, theo cái cách mà chúng ta đảo qua lừa lại rình rình cơ hội đã không work nữa trong tình thế này. Vậy thì, chỉ có 2 cách thôi, một là những người của quá khứ còn đang ở đây phải lột xác để trở thành công dân của tương lai, hai là ta gác lại chờ một thế hệ mới được sinh ra, lớn lên và thấm nhuần văn hoá tương lai đó. Lột xác là chuyện hiếm, vẫn có nhưng mà hiếm, vì chúng ta đã mang vác trên người hành trang quá trĩu nặng của quá khứ, đi tìm chuyện dễ, đường tắt, vùng xám. Khó, vì chúng ta đã tạo ra những thói quen ngắn hạn, lùa gà, ăn quả và bỏ chạy…. Mà đã vướng vào đó rồi thì, tâm trạng đâu mà nghĩ tới việc xây dựng nền tảng chuyên nghiệp đồ, mất thời gian, tốn công sức mà không nhìn thấy tiền ngay. Mình vậy, thì cũng chẳng thể nào cộng tác được với người chuyên nghiệp. Cho nên, đây trở thành cuộc chiến của chính người Việt với sự loanh quanh của họ, sự kẹt vào quá khứ chưa thể thoát ra, sự lạ lẫm đối với đỏi hỏi của một thời thế chuyên nghiệp mới. Khó! Và có lẽ tỷ lệ chuyển đổi chỉ vài phần trăm là những người đã sớm hiểu ra, chấp nhận và muốn thay đổi trạng thái ếch ngồi đáy giếng. May mắn hơn, là thế hệ đã được học và làm việc ở nước ngoài và quay trở về, mang theo bên mình tư duy mới, cách làm mới, giấc mơ mới. Còn lại, hên xui thôi, ai tự mình cứu được mình thì bắt kịp chuyến tàu tương lai, không thì trễ tàu, sẽ loanh quanh một thời gian nữa rồi biến mất. Người Việt không tin nhau Thật ra, cách để chữa cho bệnh không bắt kịp thời thế mới là không khó. Khi bản thân chưa đủ hiểu, chưa đủ giỏi, chưa đủ chuyên nghiệp, chưa có tư duy và tầm nhìn dài hạn hay toàn cảnh thì mình hoàn toàn có thể đi tìm người đồng hành, những mảnh ghép mà bản thân còn thiếu. Đó có lẽ là cách nhanh nhất để tăng tốc, để xây dựng và gia cố nền tảng, để chuyển đổi kịp theo thời thế. Nhưng vấn đề là, người Việt không tin nhau nên không thể cộng tác tốt với nhau. Muốn đạt được sự cộng tác thành công, các bên đối tác đều phải dựa vào niềm tin, niềm tin cơ bản nhất là vào con người, là chúng ta cùng chính trực, cùng minh bạch, cùng biết điều, hiểu chuyện và đưa ra lựa chọn dựa trên giá trị và mục tiêu chung. Không có sự cộng tác nào tồn tại nổi khi ai cũng nghĩ cho mình, muốn lợi hơn về mình, phòng thủ ngay khi còn chưa kịp làm gì với người đối diện. Thật không may mắn là, xã hội Việt Nam đang ở trong thời điểm thấp nhất về niềm tin, vì ai cũng đã bị lừa bằng một cách nào đó, vì ai cũng sợ bị tổn thương và lợi dụng khi hớ hênh ra chút lòng tốt còn sót lại trong đời. Khi chúng ta không tin nhau, chúng ta không thể cộng tác. Khi chúng ta không thề cộng tác, thì khả năng chuyên nghiệp hoá, quốc tế hoá, tăng tốc trên trường quốc tế cho doanh nghiệp vừa và nhỏ gần như là tuyệt vọng. Lúc này, thân ai nấy lo. Ai tự mình tìm được người để tin, rồi dũng cảm trao niềm tin, và cùng nhau giữ gìn niềm tin đó thì sẽ tìm được đường đi. Ai loanh quanh tiếp tục chuyện tui tui làm, chuyện anh anh lo thì sẽ cứ loay hoay trong mớ vấn đề linh tinh không lối thoát. Niềm tin quá đắt, nhưng nó là cứu cánh duy nhất mà chúng ta còn lại để bước tiếp, để xây dựng một hành trình mới, để tạo ra những tầm cao mới. Ai sẽ tin bạn và rồi bạn sẽ tin ai để cùng họ đồng hành? Tìm ra câu trả lời là bạn tìm ra đường đi trước mặt. Giấc mơ xuất khẩu mô hình, thương hiệu và con người Việt Nam có còn tồn tại nổi không? Khó, và nó khó hơn tôi tưởng quá nhiều. Nếu ngày đầu tiên hăm hở trở về và nghĩ rằng mình có thể làm điều kỳ diệu cùng nhiều doanh nghiệp Việt Nam thì sau vài năm qua, tôi đã thực tế hơn rất rất nhiều. Tôi hiểu rằng, thời thế không nằm trong tay mình, cho dù mình có nhiều kinh nghiệp quý báu để chuyển giao cho các bạn. Không có cơ hội nào bền vững nếu không bắt đầu từ sự làm người của chính nhà sáng lập. Làm người đàng hoàng đã, chính trực và minh bạch đã, biết hành xử và đối nhân xử thế đã rồi thì mới có thể nói chuyện chuyên nghiệp hay hệ thống. Khi những điều cơ bản nhất của việc làm người mà còn chưa xong thì, bao nhiêu cơ hội nó cũng sẽ là đánh quả, rồi ai đó lại sẽ lừa ai đó, rồi ai đó lại sẽ nhanh chân gom tiền và bỏ chạy cho mà xem. Vậy, thì chuyên nghiệp cái nỗi gì? Từ khi hiểu ra đạo lý này cho Việt Nam, tôi chỉ nhận mentor những con người mà mình cho là đủ cái tâm, sự tử tế, và có đủ duyên gặp gỡ. Tôi không nhìn vào cơ hội, tiềm năng, bề ngoài này nọ theo cái cách mà người ta trình diễn. Nghe vậy thì thấy nó thật phản khoa học, thật không đúng bài bản kinh doanh chút nào, không qui trình chút nào, nhưng sai lầm và bài học thực tế đã đủ để dạy tôi rằng, con người không OK thì chẳng có thứ gì nó OK, có cố rồi cũng gãy. Tôi có nhận sai không? Đương nhiên là có chứ. Con người mà! Làm sao mình có thể hiểu hết được một ai đó cho đến khi họ show ra màu sắc thật của mình? Mà cũng có sao đâu. Cuộc sống mà! Có sai có đúng, có bài học và cũng có cả những điều kỳ diệu. Ngộ ra điều này, nên mình cứ từ từ bình tĩnh, ai cần đến sẽ đến, ai cần đi cứ đi. Ai đến thì mình hết lòng. Ai đi thì mình sayonara một cách thật là bình thản. Qui luật của vũ trụ ngàn đời vẫn thế, cứ thuận theo tự nhiên. Điều khiến tôi vẫn còn hy vọng là, tôi có niềm tin rất lớn vào một số bạn trẻ mà tôi đang mentor. Vì trao niềm tin tuyệt đối cho nhau, là mỗi người sẽ luôn làm điều đúng đắn nhất cho những bên còn lại, chúng tôi cộng tác ăn ý, thẳng thắn, quyết liệt, hiệu quả và tăng tốc cực nhanh. Đó là sức mạnh của niềm tin, không gì khác. Cho nên, nếu hỏi giấc mơ có còn không, có tồn tại nổi không, chắc tôi sẽ trả lời là vẫn có, chỉ là nó chậm hơn một nhịp, cái nhịp của chuyện làm người. Ta không thể assume - tự cho là ai đó đương nhiên có sẵn trong mình đạo lý làm người. Tại Việt Nam, sự đương nhiên là không có, còn lại, là hành trình đi tìm sự hiếm hoi của những con người vốn có. Khi tìm được họ, ta tìm thấy tương lai. Mọi thứ đều có thể xây dựng, thay đổi, làm lại về mặt business. Duy chỉ có con người là điệp vụ bất khả thi khi họ đã không nên là người để cùng bạn khởi đầu.

Trong phim ngoài đời gì cũng vậy, thường thì người ta giận nhau, ghét nhau, thậm chí thù nhau rất nhiều khi chỉ vì hiểu lầm. Hiểu lầm xảy ra thường xuyên khi hai người không đối diện nhau, không giao tiếp với nhau, không chia sẻ và trao đổi thẳng thắn với nhau. Mà con người thì kỳ thiệt. Chuyện dễ vậy không làm, thà là đi nghe ngóng đầu này đoạn kia, nghe qua người này người nọ cho nó tam sao thất bổn chơi chứ cũng không chịu tự mình đi hỏi cho ra lẽ. Mà đã tam sao thất bổn rồi thì chuyện gì nó cũng biến thành nghiêm trọng, chuyện nhỏ xé ra to, chuyện to thành quái thú. Xong, người trong cuộc thì dệt chuyện, bàn mưu tính kế đập nhau. Kẻ ở ngoài thì hô hào đổ dầu vào lửa cho tụi nó đánh nhau chơi, cho có trò giải trí. Thành ra, rất nhiều khi, chỉ vì hiểu lầm mà vô trung sinh hữu, chuyện không có thành ra có, chuyện không có gì biến thành cơn sóng thần dữ dội, chuyện không đến nỗi biến thành cuộc chiến tranh thế kỷ. Tất cả, là do con người quá thích gây chuyện, thích nhiều chuyện, thích phí thời gian bu vào chuyện tiêu cực mà thôi. Nếu con người mà bình tĩnh hiểu chuyện thì, thế gian này chắc 80% những chuyện đang ầm ầm diễn ra nó tự nhiên nhẹ nhàng tan biến, đẹp như rẻo sương lam lưng chừng núi. Đời mà, ở đâu có con người là ở đó có chuyện. Cho nên, muốn tránh cũng không tránh được, muốn yên cũng chẳng thể nào yên nổi. Có chăng, là bản thân ta hiểu ra bản chất của đời, của người, và tự mình chọn cách hành xử sao cho nó bớt khùng điên như họ. Muốn vậy, thì phải hiểu cái gốc của vấn đề, và control bản thân để không bị vướng vào, một cách chủ động hay vô tình, ba trò dệt chuyện của đám đông. Nói thì nghe dễ vậy. Làm thì khó vô cùng. Có điều, nếu luyện được chiêu này thì đời sẽ đương nhiên bớt lu xu bu và nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Vậy thôi đó! Luôn tìm thông tin từ gốc Khi ai đó phát ra một thông tin, nó không bao giờ chỉ đơn thuần, thẳng đơ là một thông tin. Đằng sau thông tin ấy chất chứa rất nhiều những thông điệp khác nhau, có thông điệp rất rõ ràng, thẳng thắn trong nội dung, lời nói, nhưng cũng có rất nhiều thông điệp bị giấu đằng sau cảm xúc, hành vi, cách diễn tả, hay sự ngập ngừng chưa nói, vv. Ngoài nội dung là lời nói, cách dùng từ, muốn hiểu hết thông điệp đôi khi ta còn phải quan sát những điều không nói như cảm xúc giấu đằng sau lời nói, tâm thế của người nói, kênh chia sẻ, ngôn ngữ cử chỉ, giọng điệu, vv. Phức tạp nhỉ? Một thông tin phát ra, nó chưa bao giờ đơn giản thẳng thắn cả. Có bao nhiêu đó thứ quận vào nhau, nói vậy không phải vậy, không nói vậy nhưng ý là như vậy, nói như không nói, không nói mà có nói. Con người, mỗi chuyện giao tiếp, xà quần từ sáng tới chiều mắc mệt. Vậy cho nên mới có quá nhiều sự không hiểu, sự hiểu lầm, hiểu chưa tới chưa đúng chưa đủ, mới đâm ra có quá nhiều chuyện sinh ra từ những sự không hiểu thiếu hiểu hay hiểu sai hiểu lệch này. Giờ sao? Một là, ai cũng nên học lại về kỹ năng giao tiếp, hiểu rất rõ bản gốc của mọi sự giao tiếp được phát ra từ người khác. Bản gốc là original version - phiên bản mộc chưa pha gì vô đó. Nội phiên bản gốc thôi muốn hiểu còn phải vận công, nói chi tới chuyện nó được lan truyền qua vài ba cái máy phát khác nhau, bị dậm thêm tâm ý và mục đích cá nhân vào trong đó. Cho nên, nếu nghe từ ai đó khác, hãy luôn luôn cho mình lựa chọn tìm về với phiên bản gốc, nghe từ chính khổ chủ, bằng cảm xúc và tâm thế của khổ chủ. Có khi nghe xong, mới thấy phiên bản gốc nó cách xa phiên bản bản tam sao tới vài chục năm ánh sáng, và thật ra cái chuyện nghiệt ngã vật vã kia nó không hề tồn tại. Con quái thú được sinh ra là trong quá trình lai tạo phiên bản gốc với những bản sao có dậm thêm phần ác ý. Cho nên, nếu được, và tốt nhất là, đi hỏi và làm rõ với chính chủ cho nó nhanh. Học lại về giao tiếp thì có khoá học này đang free trên blog: https://www.nguyenphivan.com/challenge-page/600a5d92-f21b-48e6-856e-35a8edb767fe Thông tin nghe qua bất kỳ ai khác cũng đã tam sao thất bổn Sự thật mất lòng, đương nhiên ai kể lại chuyện cũng kể bằng cách của mình, qua sự hiểu của mình, với cảm xúc và bộ lọc thông tin chất chứa cả một ba lô định kiến của chính mình. Cho nên, ai trong chúng ta cũng vậy, cũng đều có thể cố ý hay vô tình tạo ra phiên bản lỗi. Có nhiều khi, mình chỉ kể lại, không có ác ý hay ý xấu gì ở đây hết, nhưng chưa chắc bạn đã hiểu đúng ý của chính chủ. Có ai trên đời này dám dậm chân xuống đất nói rằng mình hiểu ai đó khác 100%? Làm gì có! Bạn còn chưa hiểu chính bạn nữa là. Cho nên, dù mình không có ý gì, dù mình rất cố gắng tránh mọi sự hiểu lầm thì, bản thân mình cũng có thể đang vô tình gây hiểu lầm cho người khác. Đó là may quá gặp người tốt ý. Chớ đời này thì ngược lại, có quá sức nhiều người vừa rảnh, vừa ác, vừa nhiều chuyện và khẩu nghiệp. Cho nên, cái gì qua mồm họ cái là thành chuyện động trời không. Họ lấy đó làm niềm vui, gây chuyện ấu đả cho nó drama chơi, xào xáo cửa nhà người ta cho nó giải trí chơi, dựng chuyện gả trò cho ngày nó ì xèo chơi…. Mà loại người thích quậy đục nước vì hay không vì lợi ích cá nhân gì cũng đông như quân Nguyên. Game show trên TV không đủ đáp ứng nhu cầu nên họ cần tạo ra game ngoài đời cho đời họ thêm phần thú vị. Rồi mình bỗng dưng mắc vào đó, nghe phiên bản nào đó của một ai đó, xong nổi cơn nổi cáu dù chuyện thật ra không có hay chẳng có gì. Có lẽ, 80% chuyện trên thế gian này được tạo ra như thế. Xong, do hiểu lầm và cũng chẳng buồn xác minh, người ta hùng hổ lao vào những trận chiến vô nghĩa. Và chỉ thế, cứ thế, cả thế giới không ngừng kiếm chuyện đập nhau, chẳng vì điều gì cả. Nghĩ lại, thật nực cười đúng không? Nhưng mà, bạn có khi nào cũng đang lao vào trong đó, đang dụng công đánh miệt mài những trận chiến vô nghĩa như thế? Không hỏi thì thôi. Hỏi có khi là có đó. Bình tĩnh, hiểu đúng, và bỏ qua Có nhiều khi thấy ai đó nghe qua ai đó, hiểu lầm gì đó, xong hùng hổ nói hay nhắn những thứ khùng điên thì mình chỉ mỉm cười cho qua. Rồi sẽ có lúc họ sẽ hiểu đúng và hiểu ra khi họ đủ bình tĩnh để đi tìm sự thật. Có những khi mình nhìn người ta đánh nhau sứt đầu mẻ trán chỉ vì vài ba sự hiểu lầm mà chẳng ai chịu làm rõ, đánh mất trí huệ chỉ vì cái ego to đùng hay do mất khả năng kiểm soát bản thân. Nếu có thể giúp ai đó bình tĩnh lại, hiểu đúng để biết là trận chiến này vô nghĩa, mình sẽ luôn cố gắng làm, dù rất ít khi thành công, khi người đời mải mê ra trận đánh nhau chứ không quen bình tĩnh. Chỉ là bình tĩnh thôi thì chuyện có thành công, chuyện to thành nhỏ. Vậy mà loài người không cách nào bình tĩnh được. Họ cứ như là mớ bùi nhùi đã tẩm xăng, cứ châm là bùng cháy, dù chẳng hiểu tại sao mình đang cháy. Thật đáng thương! Cho nên, các bạn ạ, có nhiều chuyện trên đời nó không phải là chuyện gì hết. Chỉ cần ta bình tĩnh, hiểu đúng là có thể bỏ qua, và không cần phải suốt ngày đi giải quyết chuyện không có. Không có thì giải quyết cái giống gì? Vô lý cấp vũ trụ luôn ấy chứ. Thôi thì, ai thích đi đánh trận thì cứ đi. Ai nghĩ mình sinh ra rảnh quá thì cứ lo chuyện không tồn tại. Còn ai mà biết quý thời gian, thích tạo ra giá trị hay ho cho đời thì học và rèn cách dẹp bỏ 80% chuyện không có trên đời để tập trung vào những điều quan trọng với mình trong cuộc sống.

Đời này, sẽ luôn có vô số hoàn cảnh, chuyện gập ghềnh không như ý, chuyện rắc rối không tránh được, điều kiện không hoàn hảo, vân vân và mây mây. Đời này, nếu ai cũng được giao cho một môi trường và điều kiện hoàn hảo thì, ai cũng như ai, ai cũng làm được giống ai, ai cũng thành công như ai. Có điều, đời này nó chưa bao giờ và sẽ không bao giờ như thế. Cũng vì vậy, đời này nó tạo ra nhiều bộ lọc thử thách nghiệt ngã, đủ thứ xộc xệch, tréo ngoe, và cuối cùng, đâu đó 99% con người ta sẽ bỏ cuộc, gục ngã vì không vượt qua nổi, không chịu được, không thích nghi. Ủa, thì đời nó muốn vậy mà, để chỉ còn đâu đó 1% xuất sắc, về đích, thành công, và cười nổi với hành trình lên bờ xuống ruộng đó của mình. Còn lại, xin vẫy tay chào những người bỏ cuộc…. Trước hết là mỗi chúng ta nên chấp nhận cái sự thật nghiệt ngã này. Sự xuất sắc không dành cho đám đông. Sự thành công không dành cho số nhiều. Còn chuyện mình chọn là ai, trong đám đông hay số ít, lại hoàn toàn là chuyện của mình, không liên quan gì tới ai khác cả. Người thành công họ có cái gien lạ lắm, là gien hướng đến kết quả một cách bất chấp. Result orientation - phẩm chất hướng đến kết quả bất chấp hoàn cảnh, điều kiện, môi trường là thứ khiến cho họ tách biệt ra khỏi đám đông. Thói thường, đám đông sẽ hành xử kiểu này, nếu cho em cái này thì em mới làm được cái kia, nếu được như vậy thì em mới làm xong chuyện nọ, nếu không có cái nọ em sẽ không thể làm chuyện kia…. Nghe quen không mọi người? Cả đời này, tôi đã nghe không biết bao nhiêu những câu phát biểu tương tự, chỉ khác nhau về hình thức, ngữ cảnh, nhưng hoàn toàn giống nhau về nội dung. Một cách đơn giản và dễ hiểu nhất, nội dung là, tôi không làm được. Ủa, không làm được thì nói trắng ra là không làm được, không có khả năng làm được, không có khả năng linh hoạt hay giải quyết vấn đề đi, lòng vòng chi cho nó mệt? Đương nhiên, muốn làm gì cũng phải có nguồn lực. Điều khác biệt giữa người xuất sắc và người không xuất sắc nằm ở chỗ, người xuất sắc không đổ thừa không có nguồn lực mà tự họ nhận lãnh trách nhiệm và đi tìm nguồn lực để làm cho nó được. Chỉ là một chút khác nhau về thái độ thôi, một bên là đưa hết những gì tôi cần đi rồi tôi làm, còn một bên là, OK để đó tôi tự xử, tôi sẽ nghĩ ra nhiều hướng rồi cần thêm gì nữa tôi sẽ thương lượng và tìm cách cùng với bạn. Kiểu thái độ tôi thành công bất chấp điều kiện và hoàn cảnh đó là thái độ thật đáng ngưỡng mộ, rất hấp dẫn, thấy là mê ngay. Và thường thì, người như vậy họ lại chẳng bao giờ gặp vấn đề gì về nguồn lực cả, vì họ quá hay ho nên rất nhiều người tự nguyện ủng hộ, hỗ trợ, giúp đỡ họ, vì cảm kích thái độ thành công bất chấp, tinh thần hướng đến kết quả no matter what - dù đời có ra sao. Ngược lại, người chưa làm, chưa nhận trách nhiệm, bản thân còn chưa sẵn sàng nên lúc nào cũng đưa ra đủ thứ điều kiện này, yêu cầu nọ, chưa làm đã tính đường biện minh cho sự thất bại của mình, thì thôi đành bó tay. Người đã vậy, mọi thứ có dâng lên tận miệng, thì họ sẽ vẫn có chuyện để đổ thừa, tại cái này chưa đúng yêu cầu, tại cái kia chưa chính xác, tại cái nọ không đúng theo điều kiện của tôi, vv. Ủa, đời này kiếm đâu ra cái gì cũng y chang như bạn muốn, i sì như bạn mơ, y đúc như bạn cần? Mà có, thì đưa cho ai cũng vậy thôi, cũng ra kết quả thế thôi, sao phải đưa cho bạn? Bạn là ai trong vũ trụ này mà người ta phải hầu hạ, phục vụ và dâng lên mọi thứ theo yêu cầu? Thế giới 10 tỷ người, đứa nào cũng giống đứa nào, chẳng có đứa nào quan trọng hơn, chẳng có đứa nào cần phải được ưu tiên hơn, chẳng có đứa nào cần được chăm sóc hơn đứa nào hết cả. OK, sự thật nó là như vậy, hoàn cảnh nó là như vậy, ai bỏ chạy cứ bỏ chạy, ai nhận lãnh cứ nhận lãnh, ai làm được thì người đó tự mình xuất sắc thôi. Lựa chọn là của mỗi người, không liên quan gì tới chuyện tại vì thế nọ thế kia hết cả. Tâm thế này cực kỳ quan trọng. Nó quyết định 100% việc bạn thành công hay không, xuất sắc hay không. Còn lại thì dễ thôi. Vì tôi muốn nên tôi sẽ tìm ra cách. Vì tôi hướng đến kết quả nên tôi sẽ làm cho ra trò, vì tôi không khuất phục trước bất kỳ hoàn cảnh nào nên tôi sẽ linh hoạt như nước và quyết liệt như những cơn sóng thần do tôi tự tạo. Mà đã là người như thế, thì họ lại cực kỳ giỏi về giải quyết vấn đề sáng tạo, giỏi về vận động và thu hút nguồn lực, xuất sắc về khả năng tập trung và make things happen - khiến cho mọi việc diễn ra theo kế hoạch của mình. Tâm thế hướng đến kết quả đã, rồi thì sẽ có cách để tạo ra kết quả, dù cách đó có nghĩ chưa ra đi chăng nữa, nhưng tôi biết là sẽ có cách, và tôi sẽ tìm ra cách. Giờ thì, mình đã nhìn ra rất rõ sự khác biệt giữa người xuất sắc và số đông còn lại rồi phải không? Nếu phản tư, có lẽ bạn sẽ thấy mình đã rất nhiều lần không chọn sự xuất sắc, hoặc rất nhiều lần gặp người chọn sự không xuất sắc. Lý do thì nhiều lắm, nhưng lý do là gì có quan trọng nữa không, khi bạn đã không chọn sự xuất sắc và kết quả? Cho nên, gì thì gì, mọi việc phải bắt đầu từ tâm thế, từ tư duy, thì chính sự lựa chọn và rèn luyện phẩm chất tiên quyết của người xuất sắc. Còn lại, sao cũng xử được hết. Chuyện khó đời này đầy. Chuyện dễ không tới mình. Chỉ là ta chọn đối diện với thực thế nào thôi. Đương nhiên, muốn thành công còn phải dấn thân vào hành trình học và rèn luyện kỹ năng nữa chứ không phải chỉ duy ý thức là được. Nhưng nếu ta không bắt đầu từ tâm thế thành công thì làm sao ta thành công? Nếu ta cứ ngồi đó đặt điều kiện hoài thì thành công nào nó đủ kiên nhẫn để ngồi chờ? Cứ phải dậm chân xuống đất bày tỏ thái độ quyết tâm đi, chơi khô máu đi, chơi bất chấp đi rồi thì mới có chuyện để mà làm chứ.

Thường thì, khi rơi vào trạng thái buồn chán, hoang mang, chơi vơi, chênh vênh, bất định nào đó, người ta luôn mong muốn có ai đó bên cạnh, lắng nghe mình, trò chuyện với mình, an ủi động viên mình, cho mình lời khuyên này nọ, vv. Con người mà, động vật xã hội, chúng ta đều cần sự hiện diện của bầy đàn, của người thân kẻ thích, của những người đồng cảm và đứng về phía mình. Đó là mong muốn thích đáng, là mưu cầu đương nhiên, là cảm xúc rất người. Cho nên, thật ra việc ta muốn được an ủi vỗ về, được bênh vực bảo vệ là hoàn toàn chính đáng. Khi mình gặp chuyện thì ai cũng muốn có người ở đó cho mình, ở bên mình, hướng về mình. Có điều, bình thường khi mình không gặp chuyện thì mình đã từng ở đó cho ai? Đời này, đâu có chuyện gì là đường một chiều đâu, bánh ít đi bánh quy lại chớ. Bạn chẳng phải là trung tâm vũ trụ, và cũng chẳng ai trên đời này có trách nhiệm gì phải đi lo cho bạn, giúp bạn, nâng đỡ bạn hết. Ai sinh ra trong đời, trách nhiệm lớn nhất đều là trách nhiệm đối với bản thân. Cái thân mình còn lo chưa xong thì đừng bao gờ hoang tưởng về việc mình có thể đứng ra che trời lấp biển, đương nhiệm anh hùng đồ. Hồi trẻ, ai trong chúng ta cũng bị phim ảnh làm cho mơ mộng, trở thành người hùng này nọ, superman này nọ, thành ngôi sao soi rọi cả thế gian. OK thôi, muốn vậy thì cũng được thôi, nhưng trước hết đi sắp xếp cho ngăn nắp ba chuyện linh tinh trong cuộc đời của bạn trước kìa. Chuyện mình làm chưa tới đâu nữa là dang tay ra cho ai khác. Vậy, nghĩa là bạn phải lo được cho cái thân mình, rồi thì mới tới đi lo chuyện bao đồng ở bên ngoài, dành thời gian ở đó cho ai khác. Mình lo cho mình chưa xong thì hơi sức đâu mà lo được cho ai? Khi mình không OK, mà lại ngược xuôi lung tung thì chuyện đằng sóng đằng gió gì nó cũng không đâu ra đâu hết. Cho nên, chuyện ai lo đèn nhà người ấy là lẽ thường tình, vì ai cũng cần phải OK đã, tề gia rồi mới trị quốc được. Nhưng đã đặt chuyện bánh ít đi bánh quy lại, và khi ta đã OK để có thể dang tay ra giúp ai đó, thì phải bàn tới chuyện có qua có lại. Mình gặp chuyện, mình mong ai cũng để ý, quan tâm, ùa vô an ủi giúp đỡ mình. OK thôi, âu cũng là mong muốn thường tình của con người. Có điều, đừng sân si đòi hỏi, vì đó không phải là trách nhiệm của họ. Nếu họ ở đó cho bạn, nghĩa là họ đang làm điều tử tế vượt ra khỏi trách nhiệm của họ với cuộc sống này. Họ không có trách nhiệm gì với bạn. Họ làm điều đó vì cảm thấy muốn làm, thấy cần làm, thấy muốn đóng góp hay giúp đỡ người khác, thế thôi. Vậy, thì mình phải biết ơn người ta, vì người ta đang vượt qua mọi khuôn khổ thông thường để làm điều họ không cần phải làm, không có trách nhiệm phải làm, không việc gì phải làm. Họ giúp bạn, ở đó cho bạn, vì họ là người có tâm chia sẻ, hết. Trừ phi ai đó đến chỉ vì mưu mô nào đó, vì lợi ích nào khác thì miễn bàn. Còn khi người ta ở đó chẳng vì thứ gì, thì điều đó bản thân nó đã là phi thường, đã vượt ra khỏi tất cả những gì con người nên mong cầu. Nói rõ như vậy, để thấy là nhiều khi trong đời, ta cứ take it for granted - coi thường những điều bình thường vĩ đại như chuyện ai đó ở đó cho ta khi có chuyện. Con người, cứ ngỡ mình mới là quan trọng nhất, trung tâm nhất, đáng chú ý nhất, và đương nhiên tất cả mọi người có trách nhiệm phải bu vào lo cho mình. Tào lao! Ai cũng nghĩ vậy thì ai trên đời này là quan trọng? Ai cũng nghĩ vậy thì 10 tỷ dân trên thế giới này đứa nào mới được coi là trung tâm? Ở đâu ra? Cho nên, tỉnh lại chút đi mấy muội mấy huynh. Tất cả chúng ta đều như nhau, đều sinh ra và chịu trách nhiệm cho bản thân mình như nhau, không ai quan trọng hơn ai ở đây hết. Nếu ai đó giúp bạn, đó là vì người ta đang sống một cuộc đời larger than life - to lớn hơn chuyện đời thường. Và lựa chọn đó của họ, nếu lỡ có chạm vào đời bạn, thì hãy học cách biết ơn, vì họ không có trách nhiệm gì với mình đâu. Bạn may mắn được sự quan tâm hay giúp đỡ vì một cái duyên nào đó trong đời với họ mà thôi. Đừng bao giờ quên điều đó. Ngược lại, khi đã nhận được duyên lành, có người quan tâm giúp đỡ, thì cũng nên nhớ là may mắn nó không có tự nhiên đụng vào mình hoài. Muốn nó ghé thăm, muốn tiếp tục được nhận lãnh thì điều kiện tự nhiên của vũ trụ này là phải biết cho đi. Có qua có lại mà. Mình không quan tâm ai thì mong ai quan tâm mình? Mình không làm gì tạo ra giá trị cho ai thì đừng ngồi đó chờ người ta tự dắt thân tới giúp đỡ mình. Bản thân chỉ biết có mình thì khi đụng chuyện mong cầu gì ở người khác? Đừng chờ tới khi có chuyện mới la làng sao không ai giúp tôi giúp tôi, sao không ai chìa tay ra nâng đỡ hỗ trợ tôi, sao cuộc đời này bất công bỏ mặc tôi, blah blah…. Thôi đi nha! Bản thân mình sống ích kỷ thì đòi hỏi gì ở ai? Bạn muốn ai ở đây cho mình. Vậy bạn đã ở đó cho ai? Có không? Đã bao giờ chưa? Khi nào? Vì điều gì? Thành thật với bản thân đi. Khi bạn chưa làm gì cho ai thì đừng bao giờ expect - mong cầu người ta phải làm chuyện gì cho mình. Làm ơn đi, đừng expect! Mong cầu đòi hỏi là thói thường của con người, vì con người trước giờ vốn vẫn ích kỷ, chỉ biết lo cho cái thân của mình. Nhưng nếu bạn đang ở đó, thì cũng đừng mồm miệng khẩu nghiệp gì về chuyện tại sao người ta không giúp bạn. Người ta không có trách nhiệm đó, OK? Lỡ người ta có giúp, thì đó là chọn lựa của người ta, không liên quan gì tới bạn. Còn nếu hiểu đạo lý này, thì đi mà cám ơn vì ai đó đã ở đây cho bạn. Rồi, thì cũng nên bắt đầu suy nghĩ, mình có nên ở đó cho ai? Tài khoản vũ trụ này, mình cứ phải deposit vào trước đi, sau này mới có cái mà rút ra xài. Chứ ở đó lăm lăm rút lòng tốt của người khác ra xài hoài mà bản thân không deposit miếng nào thì thôi đi, khôn như bạn làng tôi đầy, không ai ở đó hoài đâu khi biết bạn cũng chẳng bao giờ ở đó, nha.

Hôm qua đi xem kịch Ngũ Quý Kỳ Phùng ở sân khấu Idecaf, cười một trận thật thoải mái. Lâu rồi mới đi xem kịch, thấy thương cho các anh chị em nghệ sỹ sân khấu vì diễn rất hết mình, tương tác với khán giả rất tự nhiên, và mang lại nhiều giá trị nhân văn về giá trị sống. Mặc dù, mình cũng ái ngại khi không biết liệu rồi sân khấu kịch có còn tồn tại được không trong chuyển động mới của xã hội, khi thế hệ tiếp nối chăm chăm lướt tiktok. Nhưng đó, lại là một câu chuyện khác, câu chuyện về sự thích nghi của cái cũ đối với thời thế mới, để giữ cho mình relevant - còn liên quan. Dù là gì, cuối cùng rồi thời gian cũng sẽ đi qua, có những thứ sẽ để lại như những ký ức đẹp, có những thứ sẽ mang theo vào tương lai. Điều gì sẽ còn được mang đi, điều gì sẽ phải tạm biệt và dừng lại, âu cũng là câu chuyện của thời đại…. Điều mình nhớ nhất sau khi xem vở kịch này là câu hỏi, “Điều gì là quan trọng nhất trong đời?” Câu hỏi được đặt ra bởi người thầy của 5 học trò, và 30 năm sau, họ gặp lại nhau để trả lời cho chính mình, điều gì là quan trọng nhất. Có người bảo đó là TIỀN, và điều đó hầu như đúng với rất nhiều người trong chúng ta, trong đám đông. Cuối cùng, dù nghèo hay giàu, chùng ta đều bị đồng tiền chi phối. Người không có thì mong mỏi có tiền để cuộc sống đỡ chật vật hơn. Người chật vật mong có tiền để cuộc sống hưởng thụ hơn. Người đã có thì chẳng bao giờ thấy đủ. Con người luôn có nhiều dục vọng, có thêm dục vọng, luôn muốn thêm, muốn nữa, không bao giờ biết đủ và chẳng bao giờ dừng lại. Lòng tham không đáy là như thế. Ai cũng cần tiền. Ai cũng muốn có tiền. Ai cũng khổ vì tiền. Không có cũng khổ mà có lại cũng vô cùng khổ. Nhưng với nhiều người, tiền vẫn là quan trọng nhất. Với bạn thì sao? Nhưng rồi, tiền liệu có giúp người ta mua được hạnh phúc, mua được sự bình an, sức khoẻ, hay hơi thở? Có người nói, quan trọng nhất là quyền lực, vì có quyền thì có tất cả. Có quyền thì đương nhiên tiền tài danh vọng sẽ tự nhiên xếp hàng mà đến. Quan mà, quan bảo thì dân đen đố mà dám làm ngược lại. Quan muốn thì đố đứa nào dám làm trái đi. Cho nên, quan không muốn giàu thì thôi. Chớ quan mà đã muốn kiềm tiền thì, chẳng đứa nào không dám cống nạp. Có quyền thì muốn gì cũng có như vậy, cho nên với một số người trong xã hội phân tầng về quyền lực này, kiếm quyền đã rồi tiền nó tự mang thân ra nạp. Quyền và tiền là hai thứ tựa vào nhau, bu vào và xoắn lấy nhau dù ở thời nào thế nào. Cho nên, với những người đam mê quyền lực, đó chính là xuất phát điểm quan trọng nhất. Với bạn thì sao? Nhưng rồi, liệu quyền lực có mang đến cho con người cuộc sống bình an, vui vẻ, hạnh phúc như ý muốn? Hay cuối cùng, đó chỉ là một cuộc đấu tranh, tranh giành không có hồi kết thúc, để có người check out trần thế, xộ khám, thân bại danh liệt khi đã qua thời? Quan trọng nhất với nhiều người khác có thể là nhan sắc, là tri thức, là tình yêu, sự sở hữu, danh tiếng, là sự công nhận, là cái mác này cái hào quang nọ, vv. Mỗi chúng ta đều là một tác phẩm khác nhau của tạo hoá, đến với trần gian này với những đau đáu khác nhau, và điều quan trọng nhất đối với mỗi người, thật ra sẽ rất khác nhau. Trên hành trình sinh ra và lớn lên của mỗi người, nếu bị thiếu thứ gì ta sẽ mong cầu thứ đó. Thiếu tiền mong tiền. Thiếu tình mong tình. Thiếu sự công nhận thì chỉ mong giành giật cho được chút công nhận. Sợ bị coi thường thì đi mua bằng để tỏ ra mình trí thức. Sợ người ta gọi là trọc phú, giàu mà kém sang thì đi học làm quý tộc, bon chen vào chốn thượng lưu. Vậy thôi! Con người mà, mỗi người sẽ mang theo bên mình một sự đau đáu khác nhau về điều quan trọng nhất. Không có phán xét hay đúng sai gì ở đây, vì đó là lựa chọn của mỗi cá nhân, là quan điểm sống của mỗi cá nhân, và cũng có thể là sự ngộ ra của mỗi cá nhân trên từng đoạn hành trình cuộc sống. Câu hỏi là, bạn có bình an, có hạnh phúc, có đang mỉm cười với điều quan trọng nhất trong đời? Vì nếu đó là điều quan trọng nhất, ắt nó sẽ mang lại cho bạn sự hài lòng đỉnh cao. Đó có phải là cảm giác? Nếu không, thì hình như có gì đó sai sai. Nếu có tiền mà vẫn chán chường thì nó có còn quan trọng nữa không? Nếu có nhan sắc mà đang trầm cảm thì liệu sắc có phải là tất cả? Nếu có tiếng tăm nhưng không dám sống là mình vì đã trót lừa cuộc đời một cú lừa thế kỷ, thì tiếng tăm giờ đây có phải là điều quan trọng nhất nữa không? Nếu mọi sự tồn tại quanh mình rồi chỉ là những món trang sức giả dối để đắp lên cho sự rực rỡ dối lừa, liệu những sự tồn tại đó có còn quan trọng? Chúng ta chỉ đặt câu hỏi, vì mỗi người sẽ có câu trả lời rất khác nhau. Dù là gì, hãy thành thật với bản thân, thành thật với chính mình khi trả lời, vì đó chính là lựa chọn quan trọng nhất trong cuộc đời của bạn. Chính sự lựa chọn về điều quan trọng nhất sẽ là chất liệu để bạn thiết kế cuộc đời mình, xây dựng kịch bản, tạo ra câu chuyện, và thủ vai chính trong màn kịch đó. Mỗi lựa chọn, tạo nên một cuộc đời rất khác. Cho nên, ai trong chúng ta cũng cần nghĩ rất kỹ về điều quan trọng nhất, vì ta chính là người bán chất liệu cho chính cuộc đời mình. Có khi, bạn nghĩ thế này, và cuộc đời nó thành ra như vầy, nhưng điều đó lại hoàn toàn không phải là điều bạn muốn. Vậy thì có khi, bạn sẽ cần phải tư duy lại, chọn lại, thiết kế lại, và thay đổi kịch bản cuộc đời mình. Ai cũng có quyền làm điều đó cho mình, cho cuộc sống của mình, cho hành trình nhân thế của mình. Chọn, có thể sai, nhưng ít ra là lựa chọn của chính mình, còn hơn đó chỉ là lựa chọn của một ai đó khác. Sai, có thể sửa, quyết định nằm ở chính mình, không ai khác. Ở đây, lúc này, chúng ta đều có câu trả lời khác nhau về điều quan trọng nhất. Điều đó là gì với bạn, tôi không biết, nhưng tôi mong rằng đó chính là điều mang đến cho bạn sự hài lòng, mang đến cho bạn sự bình an, hạnh phúc trong đời. Bằng không, có lẽ có gì đó sai sai, và bạn nên tư duy lại…. Điều gì quan trọng nhất trong đời?

Rất nhiều bạn, sau khi đọc hoặc nghe podcast thì nhắn tin rất tha thiết mong muốn được tôi nhận làm mentor. Trước hết, tôi rất cám ơn tình cảm đó của các bạn, nhưng có lẽ không cần phải nói thì ai cũng hiểu rằng tôi là một người cùng lúc đảm nhiệm nhiều trách nhiệm, từ việc kinh doanh, mentor cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang chuẩn bị quốc tế hoá, đang phát triển nhượng quyền, đến vai trò là tác giả, là nhà hoạt động xã hội, hoạt động cộng đồng với dự án Thư viện Ước mơ hiện đã 125 thư viện và mỗi năm đang mở rộng thêm 100 thư viện mới, là người mẹ đang đồng hành và học tập, mentor cho chính con gái của mình. Song song với đó, tôi vẫn hàng ngày dành thời gian viết và làm podcast cho các bạn. Nói vậy để các bạn hiểu rằng, thật ra tôi không đủ thời gian để có thể gặp từng người, mentor hay giúp đỡ từng bạn đọc. Tuy nhiên, vấn đề chúng ta trao đổi hôm nay không phải là vấn đề của tôi mà là vấn đề của các bạn. Không phải cứ phải là tôi thì mới có thể là mentor cho bạn được, vì tôi thật ra không có khả năng, và bạn không thể ngồi chờ. Bạn cần hiểu rằng, mentor của tất cả chúng ta họ đang sống và tương tác với chúng ta hàng ngày. Mentor đó có thể là gia đình mình, có thể là thầy cô, sếp hay đối tác của mình, có thể là bạn bè đồng nghiệp của mình, có thể là một ai đó mà ta đang tương tác ngoài xã hội, trong những hoạt động cộng đồng chẳng hạn. Mentor, họ là nhiều người khác nhau, và cùng một lúc, bạn có thể có nhiều mentor khác nhau, mỗi người một lĩnh vực. Có những người sẽ đặt câu hỏi, giúp cho bạn tìm ra lời giải cho chính mình trong cuộc sống cá nhân, quan hệ với người thân, gia đình. Có những người sẽ hướng dẫn, dẫn dắt bạn về sự nghiệp, phát triển bản thân, chuyên môn. Có những người sẽ xuất hiện và đặt những câu hỏi về nhân sinh quan, giúp bạn tự mình đi tìm hành trình giá trị và mục đích sống của bản thân, vv. Trong cuộc đời của mỗi con người, sẽ có nhiều mentor như thế xuất hiện, có những người chỉ một đoạn, có những người một hành trình, có người chỉ thoáng qua, làm ta thức tỉnh bằng thái độ sống và tấm gương của họ, hoặc chỉ đặt cho ta một câu hỏi làm thay đổi cuộc sống…. Mentor, họ là người bình thường quanh ta Thường thì, ai cũng muốn cứ phải là một người xa xôi nổi tiếng nào đó làm mentor cho mình. Mong muốn đó không sai, nhưng rất không thực tế. Trước tiên, khi bạn còn chưa có một tương tác thực tế ngoài đời với một ai đó, việc bạn đề nghị họ nhận mình làm mentee sẽ cực kỳ khó, vì họ còn chưa biết bạn là ai thì làm sao có thể qua vài tin nhắn mà nhận mentor cho bạn được. Một người mentor giỏi thật ra rất khó khi chọn mentee, vì họ hiểu rằng nếu đã không nhận thì thôi, nếu nhận thì phải dành rất nhiều tâm sức, thời gian, phải cực kỳ quan tâm đến sự tiến bộ và thay đổi của mentee mình đã chọn. Cho nên, mentor có trách nhiệm không ai dễ dàng nhận mentee cả. Họ quan sát, tìm người cùng giá trị, biết dựa vào chính mình, luôn nỗ lực, chủ động xây dựng nội lực bản thân chứ không bao giờ dựa dẫm người khác. Không có mentor nào giỏi đến nỗi biến người lười biếng, thiếu tự lập, thiếu trách nhiệm với bản thân thành người giỏi được. Bạn phải tự mình có trách nhiệm với bản thân đã, rồi thì mentor họ chỉ xuất hiện để đặt vài câu hỏi, đưa ra vài dấu chỉ, giúp bạn nghĩ ra thêm vài con đường. Mà người có thể hiểu ra, nhìn ra, quan sát được, biết bạn cần gì thật ra là người xung quanh bạn, đang làm việc hay đồng hành với bạn, đang tồn tại đâu đó xung quanh cuộc đời bạn. Khi và chỉ khi họ có tương tác rồi, có gặp gỡ và trao đổi rồi, có làm một việc gì đó cùng bạn rồi thì mới có thể biết được có nên nhận bạn làm mentee không, bạn có thật sự cần mentor không, và họ có phải là người mentor theo định mệnh cho bạn hay không. Đừng suy nghĩ viễn vông và đi tìm những vì sao không với tới. Hãy thực tế, trước hết là tự mình hãy tận nhân lực, cố gắng hết sức vì trách nhiệm của chính mình cho bản thân trước đã, rồi thì mentor họ sẽ xuất hiện. Và họ, là những người đang hiện hữu xung quanh đời bạn đó thôi, không ở đâu xa xôi, không cần phải mò kim đáy biển. Có khi, ai đó đã đặt để vài câu hỏi để mentor cho bạn rồi mà chính bạn cũng không nhận ra, không hay biết, chưa cám ơn. Có khi, bạn dành thời gian tĩnh lặng để suy nghĩ lại đi, nhiều khi bạn đã có mentor rồi mà bản thân còn chưa hay biết. Mentor không giải quyết vấn đề giùm ai Rất nhiều người hiểu sai, cho rằng mentor là người xuất hiện để giải quyết mọi khó khăn, thử thách, vấn đề giùm cho mình. Dạ không bao giờ có người như vậy xuất hiện trong cuộc đời này đâu. Quên đi. Bỏ đi nha. Đời mình mà bản thân mình còn không chịu trách nhiệm thì đừng bao giờ đi mong cầu gì ở ai. Không ai trên đời này rảnh đâu. Đời họ mà họ còn chưa xử lý xong kia kìa. Ai rảnh mà đi lo cuộc đời người khác. Có chăng, khi họ mang trên mình giá trị giúp đỡ cộng đồng và xã hội thì họ sẽ dành một ít thời gian của cá nhân ra để mà đóng góp vào công cuộc đó. Còn lại thì họ vẫn cứ phải lo đời của họ trước. Ngay cả người nhà, vợ chồng, tri kỷ gì đó của bạn cũng phải lo đời của họ, có thể dành nhiều thời gian hơn cho bạn nhưng vẫn không thể nào dành hết cả đời chỉ để lo cho bạn. Thành ra, đầu tiên hết là please đừng bao giờ mong chờ bất kỳ ai đến để mang bạn đi thật xa, khỏi mọi vấn đề rắc rối hay khó khăn mà bạn đang gặp phải. Không có! Mentor, họ chỉ làm một việc, đó là đặt câu hỏi, đưa ra thêm góc nhìn mới, góc nhìn khác, chỉ cho bạn cách tự học, cách tự thân vận động, cách tự đưa ra quyết định và lựa chọn. Rồi thì, bạn vẫn phải tự mình chọn lựa, tự mình quyết định, tự mình chịu trách nhiệm. Nếu thành công, đó là nhờ bạn nỗ lực. Nếu thất bại, đó là vì bạn chưa làm đủ, chưa làm tới hoặc có đôi khi kém vài ba phần may mắn. It’s OK. Không được thì mình làm lại thôi, tìm cách khác thôi, thử cách tiếp cận mới thôi chớ có gì đâu. Mentor họ vẫn ở đó, dù bạn có thành công hay không, dù con đường của bạn gập ghềnh như thế nào, dù tâm trạng và cảm xúc của bạn lên hay xuống. Họ không ở đó để bạn dựa vào. Họ ở đó để chỉ cho bạn cách xây dựng nội lực mạnh lên, để tự mình có thể đối diện và xử lý mọi vấn đề của chính mình trong cuộc sống. Mentor, họ chỉ xuất hiện khi bạn đã tận nhân lực Con người, rất hay tìm cách dễ nhất, lười biếng nhất, đỡ mất sức lao động nhất để dựa vào. Và cách tốt nhất để đạt được điều này là mượn lực hay lợi dụng người khác. Mình tránh cho người khác làm. Mình nhờ cho người khác ra tay. Mình mồi mồi cho người ta xông ra đỡ, vv. Nếu bạn đang tìm cách tránh né, ùn đẩy, vay mượn tâm sức của người khác để được việc cho mình. Sorry nha! Bạn không đáng để có mentor. Chuyện của mình bạn còn không tận nhân lực, không cố hết sức, không bỏ hết nội lực vào thì ai người ta muốn giúp đỡ hay dẫn dắt bạn. Cho nên, có khi bạn đang không cần mentor mà thực tế là đang cần nhắc nhở bản thân mình tự học, tự rèn luyện, tự chịu trách nhiệm, tự hành động vì chính mình trước đã. Khi bạn đã làm được điều này thì mentor của bạn vì nhìn thấy, cảm kích việc bạn quá tự lực cánh sinh, quá có tiềm năng mà xuất hiện. Tận nhân lực tri thiên mệnh là như thế. Khi bản thân mình còn chưa cố gắng và nỗ lực đủ, hết sức, không gì ngăn cản được thì đừng dành thời gian đi tìm bóng trăng đáy nước làm gì, chỉ vô ích mà thôi. Vậy cho nên, có khi ta nên dừng lại và đừng hỏi mentor mình ở đâu, mà quan trọng là ta cần đặt câu hỏi tôi đang ở đâu, tôi có hiện diện cho chính bản thân mình hay chưa, tôi có tận nhân lực và làm tất cả những gì có thể vì sự thành công của bản thân chưa. Cứ làm, cứ cúi đầu làm, rồi vũ trụ sẽ biết khi nào cần gởi trợ lực đến cho bạn. Đừng lăn tăn tìm kiếm làm gì. Mentor, họ vẫn đang ở đâu đó, gần ta, quan sát ta, và họ chỉ xuất hiện khi họ cảm kích, yêu quý, ngưỡng mộ tinh thần và tâm thế quyết liệt, tự chủ, chính trực và kiên trì của bạn.

Ai sinh ra trên đời cũng muốn giàu, nổi tiếng, tự do ngông nghênh và được nhiều người ngưỡng mộ. Sự khát khao này càng lớn tại Việt Nam, sau bao nhiêu năm dậm chân trong khó khăn. Nhưng cũng chính vì khát khao làm giàu lớn hơn mong muốn làm người, vì xã hội nó truyền thông như thế, vì thời thế nó khinh khỉnh cười khẩy vào những thứ giá trị không qui ra được thành thóc như thế, vì con người sẵn sàng dẫm đạp lên mọi lẽ tử tế thường tình trong quan hệ giữa con người với con người như thế, nên cả thị trường phút chốc biến thành đấu trường thảm khốc. Ở đó, người ta giành giật của nhau, dẫm đạp lên nhau, lừa dối nhau, quay xe 180 độ với nhau, rắp tâm hãm hại nhau, vv, chỉ để giành lấy chút lợi lạc về mình. Vì chút hơn thua, vì dăm ba sự được mất, vì chút hy vọng phất lên, người ta bất chấp tất cả những gì cơ bản nhất, mộc mạc và thường tình nhất trong lẽ làm người. Vậy rồi giờ, mình nên làm người hay làm ăn? Mình nên dạy thế hệ tiếp nối làm người hay làm ăn? Mình có ông anh, ngán ngẩm lắc đầu, vì đời không nhớ nổi bao nhiêu lần gặp toàn trái tim lộn xộn. Ủa, mình đàng hoàng quá mà, mình mong muốn mọi sự nó có lợi cho các bên mà. Mình hành xử rất là tử tế mà. Vậy, nghĩa là mình rất muốn làm người, rồi thì rất mong những con người rất người này cộng tác đàng hoàng với nhau. Chỉ vậy thôi, có đòi hỏi quá hay không? Nhưng không, người ta vẫn cứ quay xe, lo làm ăn chớ chẳng đoái hoài đến chuyện làm người. Ủa? Mình cũng gặp nhiều người em người bạn, ngán ngẩm lắc đầu, làm ăn ở Việt Nam không đàng hoàng được đâu chị ơi. Mình đàng hoàng là chuyện ngu ngốc của mình thôi. Không ai người ta quan tâm hay biết ơn đâu. Ai cũng lo làm ăn, đạp lên nhau để làm, dẫm lên nhau để ăn, ai hơi đâu mà bày chuyện vớ vẩn làm người đâu chị. Cho nên, mình đàng hoàng thì mình tự chết. Mình lưu manh thì mình mới đủ sức để cùng họ chơi trò stampede - môn dẫm đạp tán loạn ai chết mặc bây. Có vậy, thì khả năng thắng còn được 50%, chớ làm người thì xuất phát điểm đã là 0%, khó quá khó, gian nan quá gian nan, làm gì mà thành công nổi ở cái thị trường không niềm tin và vô đạo đức này? Bản thân mình thì, sau 2 năm đại dịch, do bị kẹt ở Việt Nam nhiều hơn, tham gia vào nhiều hoạt động kinh doanh ở Việt Nam hơn, cũng bắt đầu ngán ngẩm lắc đầu, có phần tuyệt vọng cho những giấc mơ Việt Nam lớn hơn. Tuyệt vọng, không phải vì Việt Nam mình không có tiềm năng. Mình có quá nhiều tiềm năng nữa là đằng khác. Nhưng tuyệt vọng, chủ yếu là ở con người…. Khổ ghê! Sao người ta quá hẹp hòi ích kỷ, quá tham lam, quá sân si, quá tiểu nhân, quá tham vọng mà bất chấp tất cả. Tham vọng, nhưng không nghĩ lớn, suốt ngày toàn lo đánh nhau ba chuyện bé li ti, hỷ nộ ái ố đời thường, xà quần trong mớ co kéo không qua đầu ngọn cỏ. Vậy để làm gì? Cuối cùng rồi chẳng ai tới đâu, chẳng chuyện gì tới đâu, làm ăn thì không lớn nổi, làm người thì chắc phải mượn câu của Mark Twain “The more I learn about people, the more I like my dog - Càng hiểu về con người, tôi càng thích con chó nhà mình.” Và đó, là hiện thực! Và hiện thực đó nó đang lù lù trước cửa nhà mình. Làm bộ không nhìn không thấy không nghe cũng không được. Làm bộ như nó không tồn tại, làm ngơ tránh tránh né né nó cũng không xong. Mà chấp nhận cái thứ hiện thực chán ngấy đó thì làm gì được nữa ở cái xứ này, nơi người ta thích chơi trò stampede? Mình không chơi thì người ta đạp lên cũng chết. Mình chơi thì mình cũng có ra cái thứ gì đâu? Có lựa chọn nào khác không? Hay là lựa chọn không liên quan? Hoàn toàn có thể như thế, nhưng cũng đôi phần áy náy, vì thương và tiếc cho Việt Nam. Hay lựa chọn làm người, bắt đầu từ 0%, đi tìm những người muốn làm người (maybe), rồi cùng nhau cày qua cái đoạn trường chênh vênh, gập ghềnh này? Vậy, thì gần như phải chấp nhận đối diện với hành trình khó hơn cả trăm lần, chịu điều tiếng và mệt mỏi hơn cả ngàn lần, chẳng vì điều gì cả… Is it worth it? Có đáng không? Có cần phải chọn con đường khó cho mình như vậy hay không? Có nên tự làm khó bản thân đến thế hay không, khi mình có rất nhiều những lựa chọn dễ dàng và thảnh thơi hơn rất nhiều? Thật ra, tham gia hay không, liên quan hay không cuối cùng vẫn là lựa chọn và quyết định rất cá nhân của mỗi người. Mình có giá trị cốt lõi không? Mình có muốn giữ giá trị đó không? Mình có thoả hiệp vì hai chữ hoàn cảnh hay không? Mình có đánh đổi chính bản thân mình để nhận lãnh tiếng vỗ tay của đám đông không? Mình có hy sinh chữ người vì chữ con không? Mình có ngán ngẩm lắc đầu nhưng vẫn phải lao vào cái vòng lẩn quẩn? Mình có để cho đồng tiền bắt nạt? Mình có cúi đầu trước quyền thế của miệng nhà quan? Hay mình sẽ dũng cảm, chấp nhận, và chọn con đường gian nan gấp bội? Có thể mình sẽ không về đến đích. Có thể mình sẽ gục ngã giữa đường. Có thể chỉ vì chữ người mà nửa đường gãy gánh? Mình có dám nhận lãnh và dấn thân trên hành trình như thế, chỉ để được làm người? Thôi thì, một chút cảm xúc sau khi trải qua, đọc và nghe nhiều câu chuyện làm ăn không làm người ở Việt Nam. Ai còn cảm xúc nghĩa là xã hội này vẫn còn vài tia hy vọng. Nhưng thuỷ triều rồi sẽ cứ lên và xuống. Lòng người rồi sẽ vẫn cứ phập phềnh theo những con trăng. Thôi thì lặng im cho vũ trụ giải bày, vì con hay người thì sẽ vẫn có ngày phải sayonara trần thế. Ai chọn như nào thì đó là kiếp nghiệp của riêng họ, và ta, đôi khi cứ phải cúi đầu bước đi trên con đường đã lựa chọn của chính mình….

Kỹ năng là thứ mà ai cũng phải học để có thể vận hành hiệu quả trong cuộc đời này. Kỹ năng thì có nhiều thứ phải học lắm, từ kỹ năng cứng đến kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc đội nhóm, cộng tác, quản trị bản thân, quản trị cảm xúc, phản biện, vv. Mỗi một kỹ năng cần học như vậy thông thường nó đi qua 4 cấp độ, và đòi hỏi người học phải rèn luyện để đạt được cấp độ cao nhất rồi thì mới dám ngừng lại. Bằng không, những gì bạn đọc, nghe thấy, lướt qua không bao giờ là đủ để bạn có kỹ năng. Vậy, 4 cấp độ này là gì và mỗi chúng ta cần làm gì khi biết mình đang ở cấp độ đó? Cấp độ 1: Unconscious Incompetence - Không biết cũng không có Có lẽ câu “You don’t know what you don’t know” từ lâu nay đã trở thành quen thuộc với mọi người vì tôi sử dụng câu này rất nhiều trong các bài viết của mình. Con người mà, chỉ là một cá thể nhỏ bé trong một vũ trụ bao la. Có quá trời thứ chúng ta không biết, và có vô giới hạn thứ chúng ta còn không biết là mình không biết. Đó gọi là vô minh, vì sống trong bóng tối mà không biết mình đang cách xa ánh sáng, kiểu vậy. Tương tự, nhiều người bước đi trong cuộc đời này mà không hề biết mình đang thiếu kỹ năng. Không biết nó tồn tại là không biết. Không biết bản thân mình cần nó là không biết. Khi được giao một việc gì đó để làm, bạn làm đại theo bản năng, nghĩ sao làm vậy, khi kết quả được mang ra so sánh với một cái chuẩn nào đó hoặc được mang ra đánh giá mức độ thành công thì mới vỡ lẽ ra là mình đang làm một cách thiếu hiểu biết, thiếu kiến thức, phương pháp nên nó mới tệ thế, vv. Để có thể giúp cho bản thân vượt qua được giai đoạn khó khăn này, từ trong bóng tối lội ra để được khai sáng, thì bạn cần phải làm tốt những việc sau khi bản thân đang ở cấp độ 1: Rèn luyện tinh thần học hỏi mọi lúc mọi nơi, luôn biết rằng mình chưa biết và cần phải học Luôn đặt câu hỏi xin phản hồi của những người giỏi hơn về những gì mình sắp làm, đã làm để được chia sẻ góc nhìn mới, khác đi, hoặc cách để làm tốt hơn, logic hơn, hiệu quả hơn…. Luôn mở lòng lắng nghe không phán xét ý kiến và góc nhìn của người khác. Thiên kiến, định kiến, sự cố chấp là thứ khiến cho con người rơi vào trạng thái mù loà, không tiếp nhận tri thức mới, cách nghĩ mới, cách tiếp cận mới. Mà tiếp nhận còn không tiếp nhận thì học cái gì? Luôn đặt câu hỏi có cách nào làm hay hơn, tốt hơn, pro hơn, hiệu quả hơn không? Mình chưa biết không có nghĩa là nó không tồn tại. Có khi, có nhiều cách khác hay hơn mà tại mình dốt, chưa được khai sáng nên chưa biết mà thôi. Vậy thì phải đi mà hỏi để nó sáng ra, diệt dốt thay vì giấu dốt. Đừng sợ người ta quánh giá. Bản thân tôi không biết là nói không biết, tự nhận dốt và xin người ta dạy cho. Chỉ có tinh thần như vậy thì mới mong vượt ra khỏi cái cấp độ vô thức, vô minh này mà thôi. Cấp độ 2: Conscious Incompetence - Biết là mình không biết Này gọi là ồ de, đã được khai sáng và nhận ra mình dốt, mình chưa biết, trước giờ mình ngơ rồi nè. Biết thôi đã là một chân trời mới vì ít ra mình biết là mình không biết, còn hơn không biết mà cứ trơ ra, nhơn nhơn như mình giỏi lắm rồi. Biết mình không biết là một trạng thái cực kỳ đã vì nó mang lại cảm giác vỡ òa, à thì ra mình còn phải lao đầu vào học cái thứ mới này, rồi nhờ vậy mà sau này mình sẽ làm chuyện đã từng làm một cách xịn mịn hơn rất nhiều. Revelation - Sự thức tỉnh, nhận ra về chính cái tối tăm trước nay trong đời mình là một phép màu. Nhận ra đã là nửa đoạn đường để đến. Nhưng mà muốn được sáng ra, được vỡ oà cũng phải có điều kiện chớ không phải tự nhiên sáng dậy cái nó muốn vỡ nó vỡ. Đoạn này mình cần giữ cho bản thân trong trạng thái khát khao tìm kiếm thì may ra mới hiểu ra và tìm thấy được. Những điều cần lưu ý trong giai đoạn này: Giữ cho bản thân luôn khiêm tốn để nhận ra mình còn yếu, còn kém, còn thiếu, và người khác có thể giỏi hơn. Chấp nhận điểm yếu của bản thân là bước quan trọng đầu tiên để mở ra hành trình học hỏi. Ai cái gì cũng tưởng mình hay thì hết phim, cả đời không học hỏi lên được nữa. Nhận ra là quá tốt, nhưng nhận ra mà không làm gì thì cũng như không. Nếu đã biết mình yếu môn nào thì ngay lập tức phải lên kế hoạch học tập. Ở đây, khả năng tự học và học cả đời cực kỳ quan trọng. Ai có được tâm thế và kỹ năng đó thì cả đời sẽ phát triển hoài không sợ tụt hậu. Cuối cùng, quan trọng hơn hết là action. Nhận gì nhận, nghĩ gì nghĩ, lên kế hoạch gì gì thì cũng chỉ là dụng binh trên giấy. Nếu không hành động ngay và luôn, một cách quyết liệt và đến nơi đến chốn thì cuối cùng cũng chỉ quẩn quanh bên chiếc cối xay mà tiếc cho cái sự không biết của mình. Cấp độ 3: Conscious Competence - Biết, tập trung nên làm được Tới đây thì congratulations - xin nhiệt liệt chúc mừng bạn đã nỗ lực học và có được kỹ năng mới. Dù trong giai đoạn này, vì vừa mới học, mới áp dụng nên ra chiêu còn hơi non, phải tập trung dữ lắm mới làm được. Nhưng mà có sao đâu. Làm được đã là gấp vạn lần không biết hay không làm được. Cho nên, cái đoạn học được skill mới xong ứng dụng được nó vào thực tế là đã đời nhất, vì cuối cùng ta đã thành công đưa bản thân ra khỏi sự vô minh, vào miền hiểu biết, và từ nay ta đã lên một level mới cùng với cái kỹ năng vừa học được. Có điều, đừng cho phép bạn trở nên ngạo mạn và dậm chân ở đây. Bạn còn cách xa khả năng thông thạo lắm. Còn phải rèn luyện, làm đi luyện lại dữ lắm mới lên được level master nha. Cho nên, lưu ý ở giai đoạn này như sau: Vì kỹ năng còn non, nên vẫn phải chú ý và tập trung mới làm tốt được. Khi mất tập trung hay thiếu chú ý một chút thì có thể rớt đài liền. Thành ra, đoạn này cần cẩn trọng, làm gì cũng check list rõ ràng, soi đi kiểm lại càng nhiều càng tốt, để chắc chắn là mình đã sẵn sàng nhất có thể. Đương nhiên, mistake vẫn có thể xảy ra khi mình còn mới, nhưng giảm thiểu được thì hay nhất. Luôn kiểm tra lại mức độ tập trung của bản thân và đội ngũ, tránh tình trạng lan man khi đan xen nhiều việc quá hay khi bị thế giới bên ngoài dụ dỗ, khiến bạn và team bị xao lãng mà làm hỏng chuyện. Cấp độ 4: Unconscious Competence - Master kỹ năng Đây là giai đoạn xịn sò nhất của kỹ năng nè, là khi bạn master nó, bạn thành sư phụ, xuất chiêu mà không cần suy nghĩ, vô chiêu thắng hữu chiêu là đây. Khi rèn luyện, ứng dụng kỹ năng đủ lâu, đủ thường xuyên, càng ngày càng nội công thâm hậu thì nó thấm vào máu rồi, không cần suy nghĩ hay chuẩn bị gì ghê gớm vẫn có thể xuất chiêu như thường. Đoạn này là cấp độ cao nhất của sự thông thạo một kỹ năng và nên là cấp độ mà ai cũng nên hướng đến. Nếu đã đọc về trạng thái flow - trạng thái dòng chảy thì nó là đây, là khi bạn giỏi nhất, bạn thông thạo kỹ năng nhất, đến độ bạn thực hiện nó như quán tính, như thói quen, không cần phải suy nghĩ gì nữa hết, và bạn rất thản nhiên, bình tĩnh, làm như chơi là đây. Tới đây thì bạn không còn phải lo gì nữa hết, chỉ tối ưu tầm ảnh hưởng bằng kỹ năng master của mình là được. Nhớ là, khi đã master thì ai cũng có trách nhiệm phải chia sẻ lại, phát triển thế hệ tiếp nối, gieo hạt cho những master mới để có thể nhân rộng tầm ảnh hưởng của mình lên. Khi bạn không những tạo ra giá trị từ chính khả năng của mình mà còn tạo ra nhiều thế hệ tiếp tục tạo ra nhiều giá trị tiếp nối thì voilà! Sứ mệnh đã hoàn thành. Nói chuyện 1 kỹ năng thôi mà nó bao nhiêu đó thứ. Đời mình thì lúc nào cũng phải nhận ra mình đang còn thiếu kỹ năng gì đó, cần lo học kỹ năng gì đó mới, cùng lúc lại đang rèn luyện những kỹ năng cũ vừa học cho nó thông thạo, và song song đó lại chia sẻ lại những kỹ năng mà mình đã master. Nhiêu đó là quá trời việc phải làm, cho nên lo sắp xếp thời gian mà làm, đừng có lơ mơ, lơ ngơ và trôi bềnh bồng hoài mà chẳng nở hoa nha.

Câu chuyện thời gian là câu chuyện nói hoài không hết, vì tính mình thì quá quý trọng thời gian, nhưng cảm thấy nhiều người do không hiểu rõ về mức độ quý giá của thời gian nên vô tình hay cố ý lãng phí thời gian người khác. Có thể đối với nhiều người, việc lãng phí thời gian người khác là chuyện nhỏ, vì nó cũng chẳng ảnh hưởng gì tới bạn. Nhưng với tôi, người lãng phí thời gian người khác là người không đáng kết giao. Khi người ta vô tình hay cố ý lãng phí thứ quý giá trong đời mình thì họ hoàn toàn không quan tâm, không tôn trọng và chắc chắn là không trân trọng sự hiện diện hay đóng góp của mình. Người vậy thì kết giao làm chi? Khái niệm về giá trị thời gian đối với nhiều người có thể rất khác nhau. Với người này, thời gian có thể chỉ đáng giá vài chục ngàn đồng đến vài trăm ngàn đồng. Đối với người tạo ra giá trị cao hơn, thời gian có thể đo bằng vài triệu hay vài chục triệu. Đối với người thành công hơn nữa, thời gian có thể có giá gấp trăm ngàn lần như vậy, và có thể vô giá, vì không còn ai có thể bỏ bất kỳ số tiền nào ra để mua được thời gian của họ. Vì vậy, những người khác nhau sẽ định giá thời gian khác nhau, tuỳ thuộc vào khả năng tạo ra giá trị của cá nhân họ trong cùng một khoảng thời gian đó. Nhưng cũng vì giá trị được định giá khác nhau, nên người ta sử dụng nó với tâm thế hoàn toàn khác nhau. Người rất quý thời gian, lãng phí một chút cũng tiếc đứt ruột, như tôi chẳng hạn. Kẻ thì cứ vung vãi thời gian tán loạn vì thật ra bản thân họ cũng không tạo ra giá trị gì hay ho từ thời gian đó. Hiểu và định giá thời gian Tôi hay đưa ra ví dụ một tháng ai đó đang thu nhập bao nhiêu. Lấy thu nhập đó chia cho số ngày làm việc và số giờ làm việc để định giá thời gian 1 tiếng đồng hồ của bạn là bao nhiêu tiền. Tính thành tiền cho nó dễ hình dung, vì con người ai cũng quý tiền nhưng chẳng bao giờ quan tâm đến thời gian. Khi làm bài tập này, bạn sẽ thấy có sự khác biệt rất lớn về giá trị thời gian. Có người 1 giờ chỉ làm ra vài ngàn, vài chục ngàn. Có người 1 giờ tạo ra vài chục, vài trăm triệu hay vài tỷ. Khi mang số tiền tạo ra trong một giờ ra so sánh, bạn sẽ thấy là giá trị tính bằng tiền theo đơn vị giờ của bạn và của người xung quanh hoàn toàn khác nhau. Con số này có khi chênh lệch vài chục, vài trăm, vài ngàn lần, vv. Vậy, câu hỏi sẽ là, nếu 1 giờ của bạn chỉ đáng giá bằng 1/1000 của ai đó thì bạn có nên đi phí phạm thời gian của người ta không? Bạn thì thấy không sao, nếu đo bằng giá trị thời gian của bạn, nhưng họ sẽ có sao nếu đo bằng giá trị thời gian của họ. Ví dụ, tôi đã từng gặp nhiều bạn trẻ có giá trị thời gian bằng 1/1.500 lần giá trị thời gian của tôi. Như vậy, khi tôi bỏ ra 1 giờ đồng hồ để giúp bạn ấy, thì đồng nghĩa với việc tôi vừa sử dụng tổng cộng 1.500 giờ theo giá trị thời gian của bạn. Khi đưa góc nhìn từ lăng kính như vậy, nếu bạn lãng phí 1 giờ đồng hồ đó của tôi, thì nó đồng nghĩa với việc bạn vừa lãng phí 1.500 giờ làm việc theo giá trị thời gian tương đương của bản thân mình. Nếu ai đó dành cho bạn 1 tiếng đồng hồ quý giá, có giá trị cao như vậy của người ta, hãy học cách trân quý nó, vì giá trị thời gian đó của họ có thể cực kỳ đắt. Và nếu mình không biết trân quý nó, thì có lẽ người ta sẽ không bao giờ muốn lãng phí thời gian đó cho bạn nữa. Khi bạn hiểu và đánh giá được giá trị thời gian từ góc nhìn của người có giá trị thời gian cao hơn bạn rất nhiều, bạn sẽ biết phải đối xử với thời gian thế nào và hành xử ra sao với người dành thời gian cho mình. Học cách nâng cao giá trị thời gian của bản thân Tương tự, không ai tự nhiên không làm gì mà giá trị thời gian của họ tăng giá trị lên cả. Nếu muốn giá trị 1 giờ đồng hồ của bạn được định giá cao thì bản thân bạn phải tạo ra giá trị cao, với mức giá tương ứng mà thị trường có thể trả cho 1 giờ đồng hồ đó. Có người 1 giờ chỉ vài chục ngàn. Có người 1 giờ tính bằng trăm triệu, tỷ đồng. Không phải tự nhiên mà họ có giá trăm triệu một giờ. Họ đã trải qua quá trình học hỏi, không ngừng phát triển bản thân, trở thành chuyên gia hàng đầu, doanh nhân, nhà đầu tư hàng đầu, và không ngừng tiếp tục hỏi hỏi và nâng cao giá trị đó mỗi ngày. Bạn có đang làm như vậy hay không? Lý do vì sao tôi rất đặt nặng việc phát triển bản thân, rất không chấp nhận các cá nhân cứ lơ ngơ, qua loa, làm cho qua, cho có là như vậy. Họ còn không tôn trọng thời gian cá nhân của họ thì những người như vậy chắc chắn không tới đâu và làm được gì hay ho trong đời. Cam kết xuất sắc, chuyên nghiệp, cải tiến, nâng cao tiêu chuẩn bản thân mỗi ngày là cam kết của người thành công. Còn những ai cho đến giờ phút này còn chưa hiểu và chưa đầu tư nâng cao giá trị thời gian của bản thân thì có lẽ bạn đang chưa hiểu cách để xây dựng cho bản thân một hành trình giá trị và thành công trong cuộc sống. Cho nên, nếu đọc đến đây mà cảm thấy mình còn chưa cam kết và chưa bắt đầu hành trình đó thì có lẽ bạn nên ngồi xuống lập kế hoạch phát triển bản thân và nâng cao giá trị thời gian của mình ngay đi. Đó mới chính là việc bạn cần làm cho cuộc đời mình. Học cách quý trọng tài sản thời gian của người khác Khi bạn hiểu về giá trị thời gian của cả bản thân và người khác rồi, thì bạn phải học cách quý trọng thời gian của người khác. Việc gì bản thân làm được, nghĩ được, xử được thì đừng nhờ vả ai. Hãy học cách tự làm. Việc gì cần hỏi, cần nhờ, cần sử dụng thời gian người khác thì hãy hỏi mình đã tự mình tận nhân lực hay chưa. Khi bản thân đã bỏ hết công hết sức, suy nghĩ hết cách rồi mà vẫn không giải quyết được thì mới đi nhờ. Đừng lạm dụng thời gian của người khác khi bản thân còn nguồn lực. Bên cạnh đó, khi nhờ ai việc gì thì cũng hết sức cẩn trọng và quan tâm đến thời gian mình sử dụng của họ. Nếu có thể thì gói gọn nó sao cho phiền người ta ít nhất có thể. Chỉ bằng cách hành xử như vậy, biết quý trọng và thể hiện sự trân quý thời gian của người khác như vậy thì bạn mới được người khác tiếp tục giúp đỡ những lần sau. Còn nếu bạn xài xạc thời gian của người ta một cách vô trách nhiệm thì đừng mong còn có lần nào nữa nhé. Cho nên, biết quý trọng thời gian, biết trân trọng thời gian người khác nó là một khả năng cực kỳ quan trọng, tạo cơ hội cho bạn được người khác hỗ trợ và giúp đỡ khi cần. Bằng không, khi không ai người ta thấy cần giúp bạn vì bạn không trân trọng thời gian của người ta thì, đời này thành công làm sao được? Vậy đi nha. Coi lại tâm thế và cách hành xử với thời gian của bản thân mình, rồi tự hiệu chỉnh để hành trình phía trước được nhiều người tôn trọng, cộng tác và giúp đỡ hơn bạn nhé.