Là người đã từng trẻ và hầu như chẳng được ai dẫn dắt, và sau khi trải nghiệm thời gian 5 năm qua tương tác với các thế hệ trẻ và hơi trẻ của Việt Nam, tôi nghĩ mình rút ra được vài bài học cơ bản. Nếu các bạn học thuộc mấy bài này, đảm bảo các bạn sẽ thành công và hạnh phúc. Thật ra, cuộc sống rất là đơn giản, không có chút nào phức tạp cả. Nhưng con người luôn thích thú và mong cầu sự phức tạp để thấy cuộc sống mình nó ghê gớm hơn, để lỡ sai hay thất bại thì dễ đổ thừa hơn, để có thể ca thán về nỗi khó khăn và sự mệt mỏi đến gục ngã khi cố gắng. Vậy thôi à! Con người mà, thích điều tiêu cực hơn tích cực, thích than thở hơn là im lặng và cúi đầu hành động. Cứ thứ gì nghiệt ngã, tiêu cực, bất bình thường thì nó dễ viral. Và loài động vật xã hội thì sống nhờ drama và buôn chuyện để thấy mình còn tồn tại. Cho nên, cũng không quá ngạc nhiên khi thấy mọi người bu vào bàn tán và viral chuyện chẳng ra gì hay chẳng giúp được cho ai. Nếu có thể di chuyển xuyên qua qua tiếng ồn đó, nếu có thể tập trung hơn vào những điều bạn có thể làm được, nếu có thể hành động quyết liệt, luôn luôn, và dấn thân, thật ra chuyện đạt được điều bạn mong muốn không quá khó như bạn nghĩ. 11 bài học này tôi dạy lại cho bản thân mình thời trẻ. Ai thấy liên quan thì bưng về nhà suy gẫm, không thì thôi nha. Bài 1: Đừng bao giờ ép mình phải làm việc bản thân không yêu thích Các bạn hỏi sao chị làm nhiều, làm xuyên lục địa, làm hoài mà lúc nào cũng đầy năng lượng tích cực vậy. Câu trả lời là vì tôi toàn làm những thứ tôi lựa chọn và yêu thích. Thành ra càng làm càng thêm năng lượng chứ không hề xài xạc tới sập nguồn. Đời này, nếu bạn được lựa chọn theo đuổi, làm thật tốt và đã đời thứ mình yêu thích thì, bạn chắc chắn sẽ luôn tích cực, lạc quan, vui vẻ và vì vậy mà thành công. Nhưng… Có rất nhiều chữ “nhưng” trong các câu hỏi các bạn gởi cho tôi. Nhưng em không được giúp đỡ, nhà em không có điều kiện, em phải kiếm tiền nuôi gia đình, em không còn cách nào khác, vv. Khi đã gieo chữ “nhưng” vào đầu thì đời này có vô tận lý do để bạn không được lựa chọn. Nhưng…. Nhưng có điều là người thành công chỉ khác người không thành công ở chỗ họ không “nhưng”. Không có hoàn cảnh nào ngăn cản được họ. Họ không “nhưng” nên họ luôn tìm được cách, dù là đường thẳng hay đường vòng đến lựa chọn của mình. Bài 2: Tập trung làm tốt nhất việc bạn đang chịu trách nhiệm, dù đó là việc nhỏ nhất Con người cứ hay đứng núi này trông núi nọ. Nhà mình mình không lo, chuyện mình mình không làm, đời mình mình không quan tâm, nhưng lại toàn bỏ hết tâm trí vào nhà hàng xóm hay những giấc mơ xa vời ở bên kia của cầu vồng. Vì lơ mơ nên chẳng chuyện gì thành. Vì mơ mộng nên cứ mãi đậu nhầm vào những cành cây gãy. Chi vậy? Chỉ cần tập trung vào hiện tại, chỉ cần tập trung vào việc đang có trong tay, chỉ cần tập trung vào việc đang trước mắt và làm cho thật tốt thôi mà. Khó lắm hay sao? Đừng nói chuyện lớn khi chuyện nhỏ xíu mà làm còn chẳng ra gì. Đừng nói chuyện xa vời khi chuyện ngay trước mắt mà làm còn chưa tới. Sorry các bạn trẻ, thực tế chút đi, cúi đầu làm chuyện cần làm trước đi rồi rảnh nữa thì hãy mơ mộng sau đi nhé. Bài 3: Luôn làm đúng, luôn chính trực dù điều đó tưởng chừng như không thể Cái chuyện chính trực này nó khó ghê lắm. Hoặc là bạn chính trực, hoặc là bạn không. Không có mảng xám lúc có lúc không, khi chính trực và khi linh hoạt theo hoàn cảnh. Đúng nó là đúng, trên nền tảng giá trị chung của vũ trụ. Việc mình làm, sẽ chẳng bao giờ giấu được thế giới, chẳng bao giờ giấu được mãi mãi. Đâu đó, sẽ luôn có trời đất dõi theo, và điều sai trái mình đã cố giấu giếm bấy lâu, nó sẽ trở mình ngay đúng vào thời điểm quan trọng nhất của cuộc đời, chỉ để kéo mình xuống. Chuyện gì bạn sợ nhất nó sẽ hiện nguyên hình vào ngày trọng đại nhất, ngày quan trọng nhất, ngày bước ngoặc nhất. Cho nên, cách duy nhất để chính trực là chính trực. Đừng lưu manh! Bài 4: Làm ơn đừng than vãn, complain. Luôn chủ động đề xuất phát kiến, giải pháp Complain là thứ dễ nhất trong đời, vì ai cũng có khả năng complain vô tận. Nhưng complain cũng là thứ vô dụng nhất trên đời, vì nó chẳng giúp gì được cho ai mà ngược lại còn làm cho mọi thứ tiêu cực hơn. Thói thường, người ta gặp vấn đề sẽ đổ thừa và complain. Người bình tĩnh tìm hiểu nguồn cơn và đề xuất giải pháp đếm trên đầu ngón tay. Cho nên, người tích cực đề xuất phát kiến, giải pháp là tài sản cực quý hiếm. Gặp người như thế, ai cũng muốn kết giao ngay, muốn cộng tác làm chung, muốn đồng hành vì hiểu rằng mọi vấn đề sẽ chẳng bao giờ là vấn đề nữa cả. Giờ bạn nghĩ đi, bạn muốn tham gia vào nhóm complain cho đã cái miệng, hay muốn trở thành tài sản quý hiếm mà ai cũng muốn đồng hành? Bài 5: Giúp đỡ nhiều người nhất có thể trên hành trình sự nghiệp Đời mà, có vay có trả, có lên có xuống. Trên đường đi lên mà tử tế đàng hoàng thì trên đường đi xuống còn có người giúp. Cạn tàu ráo máng quá, đá cá lăn dưa quá thì sau này ai nó chịu chìa tay. Nhớ là, không ai đi lên mãi hay ở trển mãi đâu. Lúc té xuống đừng có trách sao người ta tàn ác. Thành ra, dù đang ở đâu, dù đang lên xuống kiểu gì, cũng phải giữ đạo làm người. Đàng hoàng tử tế không lỗ miếng nào. Lên xuống gì cũng có người vì tin tưởng, trân trọng, mến mộ mà giúp đỡ. Sao cũng được giúp thì sao lại chẳng làm? Bài 6: Làm ơn tránh hết mọi chuyện chính trị và lá cải Thứ loài người thích bu vào nhất là bu vào làm phức tạp mọi vấn đề, bôi cho nó vung vãi tung toé ra để có chuyện mà tám. Và trong thời gian làm việc đó, họ quên luôn mục tiêu và công việc họ phải làm. Dù ai cũng ra rả thời gian là quý giá, nhưng người ta cứ giết thời gian bằng những chuyện chính trị, chuyện là cải vương vãi xung quanh cuộc đời người khác. Muốn hiệu quả, dễ lắm, chỉ cần tiệt tận gốc cái thói chính trị và đồn đãi lá cải trong tổ chức là xong. Có cái lọc lọc hết mấy thứ đó ra khỏi thông tin input mỗi ngày, con người ta rồi sẽ trong trẻo hơn để nhìn rõ nơi mình cần đến. Bài 7: Luôn chủ động nâng cao thu nhập bằng cách phát triển bản thân Ai cũng sợ mất thời gian, nhưng thời gian của bạn đáng giá bao nhiêu? Có bao giờ bạn thử tính chưa, với thu nhập hiện tại của mình? Nếu tính rồi, thì đâu là cách bạn sẽ nâng thu nhập đầu giờ của mình tăng lên gấp đôi so với hiện tại? Bạn cần phải phát triển bản thân kiểu gì để đạt được giá trị gấp đôi ấy? Câu hỏi này, ai cũng cần phải hỏi mình tại mọi thời điểm. Ngay cả khi bạn đã tăng kèn gấp đôi rồi thì câu hỏi tiếp theo vẫn cứ là, làm, sao để tăng thu nhập mỗi giờ lên gấp đôi? Điều đó có nghĩa là, bạn sẽ cần tập trung phát triển bản thân không ngừng, luôn luôn, để giá trị của bạn tăng không dừng lại. Bài 8: Học quản trị cảm xúc bản thân Nói thiệt, mấy đứa cảm xúc vung vãi, giận dữ nổi cơn không kềm chế được là mấy đứa tội nghiệp nhất, vì cả đời cứ phải loanh quanh đi hốt mấy đống rác do chính mình tạo ra. Vậy, thì còn đâu thời gian để làm chuyện hay ho gì khác? Cho nên, làm ơn đừng phí thời gian vô ba trò vô bổ đó. Chỉ cần học quản trị cảm xúc, có EI là bạn sẽ hiệu quả gấp vạn lần, đỡ được bao việc tào lao, và giữ cho sức khoẻ tinh thần luôn tốt nhất. Bài 9: Đặt mục tiêu và tập trung thực hiện mục tiêu Đâu ai trên đời này đến được nơi không nằm trong dự định. Không ai đi loanh quanh xong tự nhiên tìm ra nơi cần đến. Muốn xài GPS thì cũng phải chấm cho ra nơi xuất phát và điểm dừng chân. Không biết mình muốn gì làm sao đạt được? Không rõ mình mục tiêu là gì làm sao hoàn thành? Cho nên, mục tiêu là gì cũng được nhưng phải có, dù đó là học cái mới, chuyển chỗ làm mới, thăng tiến trong sự nghiệp cũ, hay bỏ phố về quê. Là gì, ở mỗi giai đoạn cuộc đời mục tiêu sẽ rất khác nhau. Không sao cả, nhưng phải có. Bài 10: Mức độ thành công của mỗi người tỷ lệ thuận với nội lực của người đó Đời này, không ai không làm gì, không học hỏi và rèn luyện vỡ mật về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà làm gì nên trò trống cả. Nội lực càng thâm hậu, mức độ thành công càng cao. Nội lực loàng xoàng, thành công khi đậu khi bay như cánh chuồn chuồn. Nội lực không có thì càng cào càng đổ, chả nên tích sự gì. Thành ra, đừng ngồi đó mơ thành công. Đừng lu xu bu mâm nào cũng bâu vào. Thời gian đó, chịu khó bỏ ra mà xây dựng nội lực. Thành công đương nhiên rồi sẽ đến. Bài 11: Kiên cường, kiên trì, kiên định Làm gì cũng vậy, cũng phải thiên thời địa lợi nhân hoà. Mà muốn cơm chín thì phải để cơm sôi. Chuyện cần làm cứ làm. Khi cần kiên nhẫn phải kiên nhẫn. Chuyện chưa xong chưa tới phải kiên tâm tận lực, không vì bất cứ hoàn cảnh tình huống nào mà chùn bước. Chỉ khi bạn đủ tập trung, đủ quyết tâm, bỏ hết công lực vào đó thì chuyện nó mới thành. Không ai cưỡi ngựa xem hoa mà thành công cả. Không có cách dễ nhất, ngắn nhất để làm nên vinh quang. Vinh quang được đổi bằng mồ hôi, nước mắt và sự tập trung cao độ. Đời này, người bỏ cuộc thì nhiều, người kiên định thì ít. Bởi, người thành công cũng chẳng có nhiều. Muốn thành công, đâu còn cách nào khác phải học và rèn luyện phẩm chất kiên trì, kiên cường, kiên định mà thôi. Rồi, đội bóng 11 người thì nhớ 11 bài học này đi. Người đi qua, học lên bờ xuống ruộng thì để lại quý nhất chỉ là bài học. Thấy liên quan thì xài không thì bỏ qua. Đời mà, nó là của bạn. Mọi lựa chọn và quyết định là ở bạn.

Đời này, chân giả đông như quân Nguyên, chớ chân thật thì đếm đầu ngón tay. Có điều, vì trở thành động vật quý hiếm nên họ rất được coi trọng và trở thành hot brand. Cái này đúng kiểu tạo sự khác biệt trong xây dựng thương hiệu thôi mà phải không? Muốn xây brand thì phải khác biệt, theo đúng lý thuyết “Khác biệt hay là chết - Differentiate or die”. Người chân thật, dù chẳng làm gì, chỉ là mình và chân thật thôi, cũng tự nhiên trở nên khác biệt. Họ không cần làm gì, nhưng cả xã hội đã chuyển động về phía lưu manh, cho nên tự nhiên họ trở thành loài quý hiếm và khác biệt. Vậy thôi. Đúng là thời tới cản không nổi! Mấy tuần này, gặp rất nhiều đứa em người bạn, tất cả câu chuyện đều hướng về chữ “chân thật”. Họ tìm Founder chân thật để đầu tư vào. Họ tìm người chân thật để cộng tác. Họ tìm sự chân thật từ cộng sự để rủ nhau làm việc lớn, để bắt đầu một dự án mới, để đồng hành trên những hành trình mới. Có lẽ, ai ra đời rồi thì cũng hiểu, nỗi sợ hãi lớn nhất khi làm việc gì với ai là bị người ta phản, bị người ta lật, bị đâm sau lưng và bán đứng. Ai cũng sợ, cả người ngay và kẻ gian. Thật ra, người càng lưu manh càng sợ kẻ lưu manh. Vì đủ lưu manh nên họ hiểu rất rõ chiêu trò của thứ lưu manh. Và dù họ hoàn toàn có khả năng chế ngự kẻ lưu manh, nhưng cũng không yên tâm chút nào. Lỡ nó lưu manh hơn mình hay lưu manh cập nhật hơn mình thì sao? Đã gọi là lưu manh thì đằng nào cũng sẽ có cách tiến hoá để lưu manh sáng tạo hơn. Có khi chiêu trò cũ chẳng xài mà phát minh ra cả những chiêu trò mới. Thành ra, họ cần cộng sự lưu manh theo game họ bày, chiêu họ xuất, nhưng lại cực kỳ sợ chính cộng sự hay đối tác của mình lưu manh với chính mình. Thành ra, càng lưu manh, họ càng trọng người chân thật. Nghe rất không logic, nhưng mà rất ư logic trong cái thế giới đảo điên này. Còn người đàng hoàng, hay đề cao những giá trị tử tế, chân thật thì khỏi nói. Đương nhiên họ sẽ luôn đặt để phẩm chất chân thật lên hàng đầu, xem như điều kiện tiên quyết để cộng tác với bất kỳ ai, trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Không tìm thấy phẩm chất này thì thà là họ chậm, delay, hay ngồi im chờ thời chớ chẳng bao giờ bắt đầu khi con người chưa đúng. Họ hiểu, con người mà đã sai thì chả có việc gì nó đúng. Cho dù dự án hay kinh doanh có thăng hoa được một đoạn đi chăng nữa thì trước sau gì mâm cũng vỡ khi cơm chẳng lành canh chẳng ngọt. Khi từng cá nhân đã nghĩ về những giấc mơ rất khác nhau, thủ những chiêu trò rất khác nhau, thì sớm muộn cũng vỡ trận, phí thời gian và công sức đã bỏ ra vì mọi thứ họ cùng xây rồi cũng trôi sông đổ biển mà thôi. Người có trải nghiệm và ngộ ra được chân lý này vì vậy mà rất cẩn thận chuyện con người. Người không đúng không bắt đầu. Người không hợp không miễn cưỡng hay vì bất kỳ lợi lạc nào khác mà bu lại. Tới nhanh rồi sẽ đi nhanh. Tới vì thứ gì cũng sẽ ra đi vì thứ đó. Đến vì tiền sẽ vì chữ tiền mà rạn nứt. Đến vì chữ tình sẽ ra đi khi tình ấy không còn. Đến vì lợi danh sẽ ra đi khi không còn bòn vét được lợi danh. Đến vì đam mê sẽ ra đi khi đam mê bị chẻ ra nướng thịt cho một ai đó khác. Thế thôi! Qui luật cuộc sống cực kỳ đơn giản. Con người ai cũng ích kỷ, ai cũng đi tìm và lựa chọn, quyết định theo thứ họ tìm. Có thì xáp vào, không thì dạt ra, chớ chả có keo hồ gì ở đây cả. Hơn nữa, trong cái thế mọi thứ có thể hiện nguyên hình theo thời gian thực, thì chiêu trò dăm ba ngày cũng bị khui ra và treo lên chợ social cho người đời bàn tán. Vì vậy, chuyện gạt gẫm cũng dễ hơn nhưng cũng dễ chết hơn. Nghiệt ngã nhất là, một khi đã bị khui trên đám mây rồi thì thân bại danh liệt, uy tín vỡ vụng khó lòng mà đông sơn tái khởi. Trừ phi bạn là kẻ vô danh thì thôi, còn nếu đã chường mặt ra rồi thì cách nào mà đỡ. Nói vậy, để thấy “chân thật” nó đã trở thành một loại currency - tiền tệ hay token cực kỳ đáng giá, là chất liệu xây brand cực trending, và mang về cơ hội vô hạn cho tất cả mọi người. Có điều, chân thật không fake được. Ngoài kia toàn là thứ trải đời không à, lưu manh hay đàng hoàng gì thì 30 giây người ta cũng nhìn ra đồng loại hay dị loại. Bạn có thể là bậc thầy trong ngành hoá trang nhưng tất cả rồi cũng chỉ được một đoạn mà thôi, không có cửa qua mặt cả thế giới cả đời đâu nhé. Nếu thấy chân thật đang hot, đừng chỉ đú trend. Muốn, thì phải quay về học cách trở nên chân thật, rèn luyện tạnh nết của mình cho nó trở thành chân thật, và cam kết một hành trình mới sẽ luôn luôn chân thật. Hồi đầu học cái gì cũng khó. Nhưng khi đã học và ứng dụng nó đủ lâu thì nó sẽ trở thành thói quen, thành phẩm chất, thành hệ giá trị của bản thân mình. Có bạn hỏi, chân thật lúc có lúc không được không, tuỳ tình thế và hoàn cảnh. Dạ không! Một khi bạn đã thoả hiệp, dù chỉ một lần, thì giá trị đó nó trả về mo hoặc về âm, và không ai còn tin bạn nổi. Chuyện này, vì vậy phải nghĩ cho kỹ. Một là bạn chân thật, hai là bạn không. Không có mảng xám lúc này lúc kia, linh động theo hoàn cảnh. Lại có bạn hỏi, chân thật quá bị người ta lừa hoài rồi làm sao. Dạ, chân thật là phẩm chất, nhưng có nghĩa là bạn chỉ tựa vào phẩm chất này để sống. Bạn còn phải học cách quản trị bản thân, học EI - trí thông minh cảm xúc, học cách xây dựng nội lực, học các lèo lái thế giới bên ngoài. Người ta lừa gạt, không chân thật thì mình phải nhận ra mà bảo vệ bản thân mình chớ. Ai để bị lừa tới lừa lui hoài mà vẫn không thông? Chân thật đâu có đồng nghĩa với ngu dốt, ngơ ngác, lơ ngơ giữa chợ đời đâu. Chân thật là phẩm cách, nhưng kỹ năng sống, kỹ năng đương đầu và ứng phó với sự phức tạp vô độ của thế giới ngoài kia kiểu nào cũng phải có. Vậy, mới biết đối nhân xử thế, biết tốt với người chân thật và loại kẻ lưu manh, như cái cách mà những người em người bạn của tôi đang đi tìm cộng sự vậy. Vậy nha, chân thật cũng phải học, và chân thật một cách có hiểu biết thì mới tồn tại nổi với thời thật giả lẫn lộn này. Có điều, nó là chất liệu xây brand cá nhân không lẫn vào đâu được. Có khi, đã đến lúc chân thật phải lên ngôi….

Phía dưới Là những bậc thang vàng ươm mùa lúa chín Hay vài ba mái nhà Xam xám chuyển màu mưa Phía dưới Là tiếng cười trong trẻo buổi ban trưa Hay chỉ đôi chút lao xao Ngày bắp ngô về nhà mới Phía dưới Là giấc mơ trong veo Hay nỗi cô đơn vời vợi Mùa tam giác mạch trổ bông Phía dưới Là mùi cốm non ngơ ngác đến nao lòng Hay những trăn trở quấn vào mây Vần vũ lưng đèo Khau Phạ Phía dưới Là tháng chín rất ư bình thường Hay tháng diệu kỳ ngày thật lạ Mây giăng kín đường về Ai rồi sẽ thấy nhau Nhưng đó là ta ngỡ mình đang đứng ở trên cao Nhìn xuống Ngỡ yêu thương Nhấp ngô theo từng ô ruộng Ngỡ cuộc đời Là con suối mãi quanh co Nhưng đó, có phải là ta đang tìm kiếm một lý do Để biện minh Cho những quẩn quanh không biết làm sao gỡ Nhìn lên Sợ kiếp này rồi sẽ lỡ Nhìn quanh Không thấy nổi chính mình Nhưng đó, phải chăng là vũ trụ vô tình Mở cửa thế giới ra cho loài người khép lòng mình lại Xác thân va vào nhau Linh hồn cách xa ở hai bờ mãi mãi Lang thang một đời Chỉ để đến rồi đi Có khi nào Loài người vô tình nhắm nghiền mắt lại đi Không nhìn Nên sẽ thấy Trái tim trong veo Sự thật sẽ hiển hiện như nó là Như bao ngàn năm qua sự thật vẫn là như vậy Không cần tìm Cũng chẳng phải giấu đi Phía dưới Hay phía lưng chừng của những vô tri Không đến … không đi Không trên … chẳng dưới Nguyễn Phi Vân Tây Bắc, 17/09/2022

Cả một đoàn xe bán tải thân phủ kín bùn lầy Tây Bắc, nối đuôi nhau quẹo vào bãi đỗ xe tại sân bay Nội Bài. Chúng tôi cũng chẳng còn phân biệt già trẻ lớn bé, đến từ đâu và hiện thực mỗi người là gì, ơi ới gọi tên nhau, tay bắt tay, ôm nhau chào tạm biệt…. Vậy mà chỉ hai ngày trước thôi, chúng tôi là những người hoàn toàn xa lạ, sống cách nhau hai miền Bắc Nam vời vợi, và mỗi người đều có cuộc sống riêng tư rất khác nhau. Thấy chuyến khai trương 7 thư viện cho 2 tỉnh Yên Bái, Sơn La đường đi gian nan, nguy hiểm, mấy trăm kilomet toàn đường đèo với những khúc cua quá gắt, team Thư viện Ước mơ qua bạn bè kết nối đã ngỏ lời xin các bạn trong CLB xe địa hình - team Bạch Mã giúp đỡ. Thật ra, bản thân tôi cũng không biết có chuyện này, cho đến khi đáp xuống sân bay nội bài trưa thứ 5, 15/09/2022. Guess what? Người ta có thể gần nhau cả đời nhưng chẳng có lý do gì để nhìn vào mắt nhau. Hoặc người ta có thể chỉ là những người dưng xa lạ bỗng đâm ra quý mến nhau sau 3 ngày ngắn ngủi. Xa và gần, là khái niệm địa lý chưa bao giờ mang lại ý nghĩa gì cho những cuộc đời đi lướt qua nhau. Nhưng xa và gần, lại chẳng có chút hề hấn gì với những trái tim đồng điệu. Chúng tôi, những con người luôn cúi đầu gieo hạt cho những ước mơ của các em nhỏ Việt Nam vùng sâu vùng xa, tìm thấy nhau tại dự án Thư viện Ước mơ. Còn họ, những người luôn sẵn lòng giúp đỡ công tác cộng đồng trong các hành trình địa hình khó khăn, đã mang hết trái tim, tinh thần, và sự hào sảng của mình để giúp chúng tôi hoàn thành một chuyến Tây Bắc khá khó nhằn. Cũng không biết nữa, không biết phải cảm ơn làm sao cho hết, vì cảm ơn nghe nó chỉ nhẹ tựa rẻo sương sáng len lén lượn qua đèo Khau Phạ. Khi ở đó, chìm vào màng sương trắng ngẩn ngơ, khi không gian và thời gian tựa như chẳng chút mong chờ, có nhiều cảm xúc không cách nào diễn tả bằng sự hữu hạn của ngôn từ cho được. Cảm ơn, có lẽ là cách vụn về và thô sơ nhất để bày tỏ lòng biết ơn dành cho những con người chỉ âm thầm đứng ở phía sau, chở giúp chúng tôi những ước mơ nhỏ bé màu cầu vồng đến với các con tại Yên Bái & Sơn La. Mong là, khi các con lớn lên và hiểu hơn về tình người, sẽ có chút nghẹn lòng vì hai chữ biết ơn này. Người ta nói, xã hội này nông cạn quá, con người giờ đây tham sân quá, nghĩa nhân mỏng dánh như cánh chuồn chuồn. Ừ thì đúng. Nhưng đâu đó trên hành trình dù gian nan nhưng đong đầy tình yêu thương trong trẻo của Thư việc Ước mơ, chúng tôi đã tìm thấy cho mình một hiện thực song song. Ở đó, có những mảnh đời rất khác nhau, vì một lý do lạ lùng nào đó của vũ trụ, đã va vào nhau ở thư viện ước mơ thứ 92 tại Tây Bắc. Đến bây giờ, vài ba câu chuyện vội vã vẫn chưa bao giờ đủ để tôi có thể hiểu hơn một chút về từng thành viên trong team cool ngầu dễ thương này. Nhưng có lẽ, khi ta chạm vào nhau ở tầng số của trái tim, mọi hiện thực khác đều chỉ là hình thức. Nhưng cũng có lẽ, rồi vũ trụ sẽ sắp xếp cho chúng tôi được gặp lại nhau, trên hành trình chở những ước mơ. Và tôi, một người đã đây đó bốn góc nhà thế giới, vẫn ngồi đây, mắt chực chờ cay, học lại bài học biết ơn vì những điều diệu kỳ của lòng tử tế. Đôi khi, trên hành trình nhân gian đầy thử thách, ta chỉ cần có thế, một ai đó, những ai đó tình cờ ghé ngang và nhắc nhở ta rằng, hướng dương vốn vẫn cứ thế thôi, luôn rực rỡ tìm về miền ánh sáng của mặt trời…. Hà Nội 17/09/2022

Đời này, ai chưa nghiệm ra sự vi diệu của những thử nghiệm không thành công, chưa thành công, hay nói trắng ra là thất bại, thì người đó thật ra chưa biết cách học, chưa biết cách kiến tạo và đương nhiên là chưa hội nhập vào sự chuyển động quá nhanh quá nguy hiểm của nền kinh tế sáng tạo. Ngày xưa, theo nhu cầu của kinh tế sản xuất, quan trọng là biết follow - tuân thủ qui trình và cắm đầu làm đúng theo qui trình. Ngày nay, kinh tế sáng tạo đòi hỏi sự linh hoạt, vẫn tuân theo qui trình, nhưng …. Khó là chỗ chữ "nhưng" đó. Nhưng phải hiểu khi nào qui trình còn phù hợp khi nào cần linh hoạt và sáng tạo hơn, khi nào cần thay đổi qui trình và kiến tạo cách làm mới vì qui trình cũ không còn liên quan nữa. Vậy, nghĩa là phải vận dụng sức mạnh của não nhiều hơn, phân tích và phản biện nhiều hơn, sử dụng tư duy thiết kế nhiều hơn để nghĩ ra cách làm mới. Và mấu chốt là, phải thử nghiệm ý tưởng mới xem thứ nào work thứ nào không work, thứ nào cần hiệu chỉnh và thứ nào có thể đẩy tới tận cùng của thành công. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc phải thử nghiệm nhanh (fast prototyping) để kiểm tra tính “liên quan” của ý tưởng so với thực tế, so với mong muốn và nhu cầu của người sử dụng hay khách hàng. Và nếu có fail, thất bại trong các thử nghiệm này thì fail cho nó nhanh, fail forward - lấy thất bại làm nền tảng hiểu biết mới, insight - sự thấu hiểu mới để tiếp tục thử nghiệm thành công. Vì không có thất bại trong thử nghiệm đó, thì có rất nhiều thứ ta “tưởng” hay “cho là”, nghĩ là, assume - giả định là vậy thôi chớ chẳng bao giờ biết có phải là sự thật. Chỉ bằng cách nhúng tay vào làm, triển khai, thực hiện một cách hết sức thực tế, ta mới có thể ả há và hiểu ra sự thật. Mà sự thật, nó chẳng bao giờ chiều lòng ai. Nó cứ là nó đấy thôi. Ai tìm thì ra. Ai tưởng thì sai ráng chịu. Trong ngữ cảnh đó, và trong sự rất ư là bình thường của việc thử nghiệm và thất bại để tìm ra sự thật đó của kinh tế sáng tạo, của thế kỷ 21, khái niệm fail forward - lấy thất bại làm nền tảng hiểu biết mới để thành công, “thất bại” hoàn toàn không còn mang bất kỳ màu sắc đen đúa ghê gớm nào. Nó trở thành lẽ đương nhiên, có làm mới biết, có thực mới hay, và có nhúng tay vào bùn mới hiểu thế nào là thực tế. Nó trở thành phẩm chất đáng quý của “con người mới”, dạng người thức thời và hội nhập, loài biết sáng tạo, tuýp người của tương lai. Thất bại, cũng vì vậy, trở thành bằng chứng của sự chuyển động. Vì chỉ không làm gì hoặc không dám làm gì mới thì mới không thất bại thôi. Mà đã không làm gì thì nói làm chi cho mệt nữa. Sayonara và để họ ở lại đi thôi. Ai rảnh đâu mà chờ. Ai còn thời gian đâu mà giải thích. Khi hiểu về design thinking - tư duy thiết kế, và hiểu về prototyping - cách thử nghiệm nhanh, từng cá nhân và tổ chức sẽ cần phải tạo ra văn hoá mới, văn hoá cho phép tạo ra ý tường, văn hoá cho phép thử nghiệm, văn hoá cho phép thử nghiệm thất bại làm nền tảng để thành công. Như vậy, để có thể ứng dụng được văn hoá này vào môi trường tổ chức, thì cần cả 2 yếu tố: khả năng fail forward của từng cá nhân, và văn hoá fail forward của cả tổ chức. Khi tổ chức muốn xây dựng văn hoá sáng tạo, văn hoá fail forward, thì những người đứng đầu, lãnh đạo của tổ chức phải là những người cực kỳ hiểu về sáng tạo, cực kỳ biết vận dụng tư duy thiết kế, và vì vậy tích cực xây dựng văn hoá fail forward, truyền thông văn hoá đó, và chứng minh thực tế là văn hoá được họ tôn trọng, sống vả thở với nó thế nào. Còn khi, nói thì nói vậy thôi, xây dựng khái niệm đẹp để truyền thông nghe cho hay ho thôi, show bao bì đẹp theo mùa thôi chớ thật ra ở trong vẫn “u như kỹ” thì câu chuyện dừng lại tại đây, chẳng có đứa nhân sự nào nó dám bén mảng tới chỗ fail forward đâu, lỡ đụng vào chắc bị chém cho mà nát thây. Thành ra, văn hoá fail forward trở thành câu chuyện làm quà, nói nói nghe cho nó thời thượng, đúng từ khoá thế kỷ để thấy mình bằng bạn bằng bè, đúng level xã hội vì mày mặt. Mà dạng này thì hình như hơi nhiều. Nói vậy không phải vậy. Trong môi trường bao bì như thế, cá nhân sẽ không bao giờ dám đưa ra ý tưởng hay sáng tạo gì mới, nói chi tới fail forward. Cũng vì vậy, người thích sáng tạo, thích cải tiến, thích cái mới sẽ dần dần vì nản mà bỏ đi. Người thích an toàn, sợ rủi ro, không quan tâm và chỉ muốn yên thân trong cái vòng an toàn thời xưa cũ, sẽ bám trụ. Một tổ chức, mà người sáng tạo, dám nghĩ dám làm bỏ đi hết, thì nó thành cái ổ bảo thủ, trước sau gì cũng từ từ sờn dần mà biến mất. Thế thôi! Còn nếu tổ chức thật sự muốn xúc tiến văn hoá sáng tạo, fail forward, thì ngoài dàn lãnh đạo phải thiệt sự có đầu óc mở, sống và thở với sáng tạo ra, tổ chức đó còn phải tích cực tiêm nhiễm thói quen và tinh thần sáng tạo vào cho từng cá nhân, mở ra cho họ cơ hội được trình bày và thử nghiệm ý tưởng của mình hay của team, tạo ra sân chơi và ươm tạo những ý tưởng mang tính thực tế và thị trường cao, có khả năng thương mại hoá thành công. Làm vậy, không những nhân sự được học, thực hành và đóng góp thực tế cho tổ chức, mà chính tổ chức đó cũng ngày càng trở nên sáng tạo hơn, cải tiến hơn, đột phá hơn trên thị trường. Không có gì sức mạnh bằng chuyện sáng tạo nó trở mình từ trong ra, từ chính đội ngũ những người đang gắn bó và đồng hành với tổ chức bấy lâu nay. Đương nhiên, dòng chảy sáng tạo từ ngoài vào hết sức quan trọng vì nó tạo ra kênh học hỏi và cộng tác thăng hoa nhất. Nhưng đối với các tổ chức lâu đời, đã tồn tại và quen với cách làm, qui trình, sự qui cũ trong vận hành nhiều năm qua, thay đổi dần dần, từ bên trong, sẽ dễ dàng và đồng điệu nhất. Muốn sáng tạo, muốn fail forward, thành ra phải rất cần môi trường. Mà muốn tạo môi trường và văn hoá này, thì phải bắt đầu từ lãnh đạo. Khi cả hai chiều, từ phía tổ chức và cá nhân hay đội ngũ đều nói cùng ngôn ngữ, ở đó sáng tạo sẽ thăng hoa. Bằng không, thì có lẽ các tổ chức phải chịu chảy máu chất xám, mất nhân tài sáng tạo mà thôi, khi họ không thở được trong môi trường cứng nhắc và truyền thống.

Sau khi soft launch batch 1 - chương trình tăng tốc nhượng quyền thì có nhiều doanh nghiệp đăng ký quá nên Phi Vân đã đóng đăng ký sớm hơn dự kiến 1.5 tháng. Cũng vì vậy, nhiều bạn nhắn tin hỏi sao đăng ký đóng nhanh quá và xin được đăng ký ngay vào batch 2. Do đó, mình đã mở đăng ký trở lại nhưng cho batch 2 từ ngày 1/9/2022 cho các bạn nhắn tin đăng ký trước. Hôm nay mở luôn ra cho cộng đồng nhé. Trong khuôn khổ chương trình này, điều Go Global mong muốn là sẽ xây dựng các doanh nghiệp này thành doanh nghiệp quốc tế, với mức độ tăng trưởng giá trị vượt bậc, hay nói cách khác là scale doanh nghiệp nhượng quyền theo cách scale của startup. Sau thời gian thử nghiệm nhiều cách tại Việt Nam, cuối cùng mình đã tìm ra cách tiếp cận đã pilot thành công, đó là đồng hành - vừa training, vừa mentor, vừa coach, vừa trực tiếp tham gia cùng làm cùng chuyển hoá cùng tăng tốc phát triển với doanh nghiệp. Chương trình này sẽ tháo gỡ toàn bộ các pain point - nỗi đau mà doanh nghiệp bán lẻ và nhượng quyền vừa và nhỏ gặp phải, đó là hạn chế về khả năng và nguồn lực. Do đó, khi được lựa chọn tham gia chương trình tăng tốc này, doanh nghiệp sẽ được trao giá trị tư vấn, huấn luyện, đồng hành có giá trị tương đương khoảng 10 tỷ đồng và được tiếp cận những nguồn lực tìm cũng không có trên thị trường: * Tư vấn đóng gói mô hình chuẩn để có thể nhượng quyền * Đồng hành triển khai nhượng quyền nội địa * Đồng hành triển khai nhượng quyền quốc tế (chúng tôi đã có sẵn network 300k nhà đầu tư quốc tế đang chờ bạn) * Tư vấn chuyển đổi số * Đồng hành triển khai chuyển đổi số * Tư vấn và đồng hành triển khai xây dựng nền tảng branding & marketing * Tư vấn và đồng hành triển khai nền tảng nhân sự và huấn luyện * Tư vấn và đồng hành triển khai nền tảng pháp lý nhượng quyền * Tư vấn và đồng hành triển khai nền tảng vận hành * Tư vấn và đồng hành triển khai nền tảng tài chính, exit bằng M&A hay IPO * Được ưu tiên tiếp cận quỹ phát triển nhượng quyền do chúng tôi vừa thành lập * Được ưu tiên mang đi tham gia tất cả các chương trình nhượng quyền quốc gia và quốc tế Go Global có hệ sinh thái 4 công ty trực thuộc và 3 đối tác chiến lược, cùng đội ngũ các Founder vả chuyên gia hàng đầu trong từng lĩnh vực để đồng hành cùng doanh nghiệp. Ý là, cuối cùng bạn chỉ cần một mô hình kinh doanh đã qua thử nghiệm thành công trên thị trường, có thể scale được bằng hình thức cấp phép hay nhượng quyền, có thể phát triển ra thị trường quốc tế (chúng tôi xin phép không quan tâm đến các mô hình chỉ có thể scale nội địa). Còn lại, chương trình tăng tốc sẽ gắn bạn vào một chiếc mothership - mẫu hạm có đầy đủ nguồn lực bạn đang thiếu để scale nhanh. Doanh nghiệp mà chúng tôi đang tìm kiếm cho Batch 2 của chương trình: * Là mô hình đã qua thử nghiệm thành công ít nhất là 1 năm trên thị trường (thành công về tài chính nghĩa là vận hành hiệu quả và có lãi) * Các ngành chủ đạo: F&B truyền thống Việt Nam, bán lẻ bất kỳ ngành nghề nào, dịch vụ cá nhân, dịch vụ y tế và sức khoẻ, dịch vụ gia đình, dịch vụ doanh nghiệp, dịch vụ lưu trú & du lịch, dịch vụ từ công nghệ (fintech, blockchain, AR, VR, app-based, e-com, healthtech, wealthtech, edutech, web3….), và đặc biệt là các nhà sản xuất truyền thống có mong muốn phát triển tiếp chuỗi giá trị sang các mô hình dịch vụ, bán lẻ, phân phối tới tay người tiêu dùng đầu cuối. * Founder - nhà sáng lập là người có tư duy mở, cầu tiến, chính trực, quyết liệt, có cùng giá trị văn hoá với chúng tôi, sẵn sàng chia sẻ và cộng tác Batch 2 sẽ mở đăng ký từ hôm nay đến hết tháng 10/2022. Chúng tôi chỉ phỏng vấn và lựa chọn 5 doanh nghiệp cho batch 2 theo thứ tự first come first serve. Ai đăng ký sau sẽ phải chờ batch 3 sẽ mở đăng ký vào tháng 3/2023. Qui trình làm việc: * Nhận đơn đăng ký với đầy đủ thông tin * Doanh nghiệp giới thiệu về đội ngũ và mô hình qua hình thức trình bày * Qui trình DD - tham quan & tìm hiểu hoạt động doanh nghiệp * Ban cố vấn họp và quyết định doanh nghiệp sẽ lựa chọn * Trao đổi về hình thức cộng tác: trả phí, một phần phí một phần equity, 100% equity * Thống nhất và triển khai các qui trình pháp lý * Bắt đầu chương trình tăng tốc 2 năm & đồng hành phát triển trong tất cả những năm tiếp theo Chưa bao giờ ngành nhượng quyền lại trở nên sôi nổi như lúc này trên toàn thế giới, và thời điểm sau Covid cũng là thời điểm tốt nhất để thay đổi, chuyển đồi và scale nhanh đề trở thành công ty / tập đoàn toàn cầu. Chúng tôi rất háo hức chờ đón các doanh nghiệp global tương lai trong batch 2. See you soon! Link đăng ký: https://forms.gle/b3oXXD1fAZUDSZeB7

Những câu hỏi thường gặp nhất là, khi nào em nên startup, khi nào em nên đổi việc, khi nào em nên học tiếp hay học lại, khi nào em nên thay đổi, khi nào em nên thế này thế kia thế nọ…. Thật ra thì, không bao giờ có một thời điểm hoàn hảo để làm một việc gỉ đó. Nếu muốn, hãy start. Đương nhiên, khi muốn làm một việc gỉ đó, mình cần phải nghiên cứu, tư duy, suy nghĩ, chuẩn bị, vv. Tuy nhiên, tất cả những thứ đó cũng chỉ là dụng binh trên giấy, nghĩa là mình nghĩ và đặt giả thuyết thế thôi. Dụng trận rồi mới thấy có nhiều thứ nó không hề như mình nghĩ. Thành ra, hành động thật ra là cách tìm ra vấn đề thực tế nhất. Đi đến đâu, chân trời mở ra đến đó, vấn đề hiện ra ở đó, và ta, với sự chuẩn bị đầy đủ về tâm thế và kỹ năng, sẽ tìm ra được giải pháp phù hợp nhất, make sense nhất tại thời điểm đó, trong hoàn cảnh đó, với nguồn lực đó. Dù là gì, project mới, sự nghiệp mới, hành trình mới, vv, đừng để cho bản thân rơi vào trạng thái nghĩ quá lâu, quá nhiều, tính toán quá kỹ, trông trước nhìn sau quá mức đến nỗi tâm thế dao động, tinh thần chùn bước, sợ hãi lấn sân. Thường là thế. Khi mình overthink - nghĩ ngợi và tưởng tượng ra đủ thứ rủi ro, ngữ cảnh, vấn đề, vv, mức độ quyết tâm sẽ ngày càng sa sút. Não người nó cấu tạo như thế, luôn đi tìm rủi ro, nguy hiểm, luôn nghiêng về phía tiêu cực hơn là tích cực. Cho nên cứ thứ gì mới, có vẻ không an toàn, có vẻ bất định là nó sẽ auto tìm cách ngăn cản, can thiệp, khiến bạn vì sợ hãi mà bỏ cuộc. Mà bỏ cuộc ngay từ khi mới chỉ suy nghĩ và tính toán thì thất bại nắm chắc 100% trong tay rồi, còn gì phải nghĩ? Còn nếu dấn thân để có thể hiểu đúng, hiểu rõ về hiện thực thì, cơ hội thành công đã là 50%. Dù là gì, cứ phải bắt đầu. Không bắt đầu làm sao biết thực tế sẽ ra sao? Có ai trên đời này mà lường trước được hết chuyện gì sẽ xảy ra, biết hết mỗi khúc quanh, vật cản trên từng mili-mét? Cho nên, ai hỏi em nên làm gì lúc nào thì mình thường sẽ khuyến khích bắt đầu ngay. Bắt đầu, không có nghĩa là bỏ hết những thứ đang có để theo đuổi một cái gì hoàn toàn mới. Bắt đầu, nghĩa là bạn đã dấn thân để chuyển tiếp giữa cũ và mới, chuẩn bị cho hành trình tiếp theo, tạo ra chất xúc tác để sự thay đổi được nhanh chóng, dễ dàng, thuận lợi. Chỉ có bắt đầu, ta mới biết khó khăn thuận lợi sẽ là gì. Chỉ có bắt đầu, ta mới biết sự thật và hiện thực sẽ ra sao. Chỉ có bắt đầu, ta mới biết mình thật ra có gì thiếu gì và cần bổ sung nguồn lực gì cho hành trình phía trước. Dụng binh trên giấy là cần thiết, nhưng chỉ là cách tư duy một cách lý thuyết và theo dữ liệu lịch sử, dữ liệu quá khứ mà thôi. Mà đời này, đâu phải thứ gì nó cũng canh quá khứ mà lặp lại đâu. Trong thế kỷ sáng tạo này, thế giới đang được tái định nghĩ bằng những điều không tưởng. Vì vậy, dù là gì, cứ bắt đầu. Để cho các bạn an tâm hơn, thì có thể hỏi và tự trả lời những câu hỏi sau đây để thấy rõ tính khả thi và bớt đi nhiều sợ hãi. Nếu tôi bắt đầu ngay bây giờ, điều đó có tạo ra nguy hiểm hay ảnh hưởng nghiêm trọng đến bản thân, người thân không? Nếu không, thì đâu chuyện gì phải nghĩ. Nếu có, hãy hỏi mình cụ thể sự nguy hiểm đó là gì và đưa ra giải pháp cũng như thời gian để sắp xếp cho rủi ro không còn tồn tại trước khi bắt đầu. Thật ra, khi bạn tính toán nước cờ đó là bạn đã bắt đầu để make it happen - làm cho thứ bạn nghĩ nó xảy ra đó chứ. Top 3 những điều kiện cốt lõi, không thể thoả hiệp để có thể làm thành công việc sắp tới là gì? Thứ gì mình có thứ gì mình chưa? Nếu có đủ thì bắt đầu thôi. Nếu chưa đủ thì lên kế hoạch kiếm cho đủ để bắt đầu thuận lợi. Thật ra, khi bạn đang chuẩn bị cho đủ điều kiện để bắt đầu là ban đã bắt đầu công đoạn mise-en-place - chuẩn bị cho cái nhà bếp chuyên nghiệp của mình để nấu một bữa hoành tráng rồi đó chứ. Tôi có cần thời gian để dọn dẹp những ngổn ngang của chuyện cũ, của quá khứ hay không? Đâu có thứ gì trên đời này nói hết là hết, nói cắt là cắt, nói chia tay là xong đâu. Hành trình cũ đương nhiên tạo ra rất nhiều hệ luỵ. Có thể là người, có thể là quan hệ dây mơ rễ má, có thể là những nợ nần vương vấn chưa kịp tém xong, vv. Dù là gì, thì cũng nên dọn dẹp ngăn nắp chuyện cũ để hành trình mới không vướng bận. Bạn có thể làm điều này trong khi bắt đầu, nhưng có lẽ tốt nhất là làm xong trước khi bắt đầu, để không còn phải bận tâm và mất tập trung cho hành trình mới. Nếu hành trình mới không work out - thành công theo cái cách mà tôi tưởng tượng thì sao? Tâm thế của tôi có đang tích cực, và dù chuyện đó xảy ra, tôi vẫn xem nó là một bài học và trải nghiệm cần thiết và quan trọng? Nếu có thì tôi đã sẵn sàng. Nếu không thì tôi cần hỏi mình, điều tệ hại nhất có thể xảy ra là gì. Và điều tệ hại nhất nếu chẳng có gì tệ hại thì bắt đầu thôi. Nếu có thể tệ hại thì có lẽ tôi nên chuẩn bị phương án quản trị rủi ro đó lỡ như nó có xảy ra. Có phương án back up rồi thì bạn chắc chắn sẽ an lòng, vững tin hơn khi dấn bước. Nếu dấn thân vào sự nghiệp hay công việc kinh doanh mới, tự hỏi 3 người quan trọng cần có sẽ giúp tôi thành công đã có chưa? Tôi có mentor chưa? Tôi có người giúp tôi kết nối chưa? Tôi có người luôn bên cạnh ủng hộ tinh thần cho tôi dù tôi có ra sao chăng nữa chưa? Nếu có rồi thì bắt đầu thôi. Nếu chưa thì bắt đầu tìm thôi. Thật ra, việc bạn đi tìm nghĩa là bạn đã bắt đầu hành trình mới của mình. Cho nên, vài ba câu hỏi đúng sẽ giúp bạn bớt xà quần trong mớ bòng bong của cũ và mới, của bước đi hay dừng lại, của thay đổi hay mãi mãi giam mình trong chiếc bong bóng ngỡ an toàn. Dù là gì, cứ bắt đầu. Bạn thấy rồi đó, có gì đâu mà sợ.

Ai sao không biết, đối với mình, khi tìm cộng sự, và mình dùng chữ cộng sự, vì chưa bao giờ nghĩ rằng mình đi thuê người hay tìm người làm thuê. Cộng sự, nghĩa là người sẽ cùng mình tạo ra hay làm nên một chuyện hay ho nào đó. Họ có một giá trị cụ thể và đặc biệt nào đó mà mình cần, một mảnh ghép để tạo nên một team mạnh, hoàn chỉnh, xuất sắc, một team có thể tự quản tự vận hành như người lớn thực thụ mà không cần mình babysit - giữ trẻ. Đương nhiên, muốn làm được vậy rất khó chứ chưa bao giờ dễ. Nhưng đời mà, mình đặt ra đầu bài gì thì mình đi giải đúng bài toán đó, thay vì cứ nhắm mắt làm theo quán tính, theo thói quen thị trường, theo thông lệ bất thành văn. Mình đi tìm cộng sự, không quan trọng bằng cấp, rất quan trọng trải nghiệm. Và đương nhiên, cực kỳ quan tâm đến phẩm chất sẽ giúp họ cộng tác được với bất kỳ ai, trong bất kỳ dự án nào, và vừa làm vừa up level trên hành trình sự nghiệp. Vậy, phẩm chất mình quan tâm là gì? Curiosity - Người có đầu óc thích tìm tòi Nói thiệt là, đời này không ai còn đủ sức và thời gian để ngày ngày theo dõi ai khác và push người ta phải học cái này cái kia cái nọ đi, hay đăng ký khoá này theo dõi khoá nọ đi. Thế kỷ này nó nghiệt ngã lắm, vì nó cứ ùn ùn đẩy quá trời thứ mới mẻ ra khỏi lò mỗi phút mỗi giây. Cập nhật cho bản thân đã mệt, ai còn sức mà phải đi lo cập nhật giùm cho người khác. Cho nên, một con người mà thiếu khả năng tự học, thiếu sự tò mò tự nhiên, thiếu đầu óc thích tìm tòi khám phá nghiên cứu khi đụng vào bất kỳ cái gì mới, thì coi như là hòn đá đã mọc rêu, không còn khả năng scale úp bản thân. Chưa bao giờ, mức độ đòi hỏi về sự tự lực của một con người lại cao đến như vậy, vì ai cũng phải lo update bản thân, còn ai rảnh mà đi theo nhắc nhở, kêu réo như gọi đò hoài. Không ai rảnh. Có rảnh, người ta cũng đi tìm người có phẩm chất curiosity sẵn để cộng tác cho nó dễ, cho nó mượt, cho nó đỡ mệt và tích cực. Là người có tính curiosity cao, tôi luôn đi tìm cộng sự tương tự. Sáng tạo Trước giờ, làm gì mình cũng thích nghĩ từ góc độ không giới hạn. Cho nên, không bao giờ canh theo thứ người ta đã làm hay lối mòn mà lần. Đương nhiên, lịch sử có bài học của nó. Nhưng nếu ta chỉ có thể nghĩ trong khuôn khổ giới hạn của quá khứ thì làm sao kiến tạo một tương lai mới trong một nền kinh tế sáng tạo? Vì vậy, phẩm chất không thể quan trọng hơn mọi thời đại và đặc biệt trong sự thay đổi chóng mặt của thế giới hiện hữu là sáng tạo. Thiếu nó, gần như bạn sẽ bị stuck - mắc kẹt trong chính sự cũ kỹ và sờn rách của bản thân mình. Thiếu nó, bạn không nghĩ được những cách tiếp cận mới, những điểm đến diệu kỳ, sự đột phá vô tiền khoáng hậu. Người có phẩm chất này, bản thân họ đã là một tác phẩm rất wow và nguồn cảm hứng vô tận của thành công. Cộng sự để tạo nên những điều không tưởng, vì vậy không thể thiếu phẩm chất này. Tốc độ Thế giới này, thị trường này còn gì mà không quá nhanh quá nguy hiểm hay không? Vạn sự bất định, mọi sự bẻ cua gắt hàng ngày hàng giờ không theo bất kỳ qui luật lịch sử nào. Đó, hiện thực nó là như thế đó. Rồi bạn phản ứng sao? Ngồi đó than vãn, càm ràm, bực bội, hay tìm cách nhét cái ô vuông vào cái lỗ tròn cho đỡ phải mất công thay đổi? Còn tớ thì, linh hoạt như nước và nương theo theo sự gập ghềnh của định hình phía trước. Chuyện gì cũng chấp nhận được. Vấn đề gì cũng tìm giải pháp được. Thay đổi nào cũng xử được, và với tốc độ ánh sáng. Khả năng phản ứng nhanh, linh hoạt trong thời đại này, vì vậy mà trở thành phẩm chất đặc biệt quan trọng của một người cộng sự. Khả năng giao tiếp xuất sắc Trong cái thế mà mọi thứ nó cứ thay đổi chóng mặt, thông tin dữ liệu chạy ào ào, vấn đề giải pháp nối đuôi nhau trên xa lộ mỗi ngày, thì thứ quan trọng nhất để giữ một team thống nhất và hợp tác ăn ý là khả năng giao tiếp. Khi từng người vận hành dựa trên những nền dữ liệu, thông tin, hay hiểu biết khác nhau, vì thiếu giao tiếp kịp thời, mục tiêu chung bị phá vỡ, từng cá nhân nghĩ theo cách của mình và chạy về những hướng khác nhau, thì kiếm đâu ra cách mà tạo nên kết quả chung của đội ngũ, dự án, hay tổ chức? Cho nên, người không biết giao tiếp, không giỏi giao tiếp, không chủ động giao tiếp khó mà có thể cộng tác thành công trong một team. Khả năng giao tiếp xuất sắc vì vậy, đối với tôi, là phẩm chất không thể thiếu khi tìm cộng sự. Hiểu thế mạnh và điểm yếu của bản thân Không ai trên đời này là hoàn hảo cả. Ai cũng giỏi cái này dở cái khác, và đó là lý do bạn cần cộng tác. Chứ một mình giỏi hết thì làm một mình đi, tìm cộng sự làm gì? Người hiểu về bản thân, sẽ rất biết cách tận dụng thế mạnh của người khác, biết cách tìm mảnh ghép đúng để cover nơi yếu yếu, dễ tổn thương của bản thân mình. Một mình, họ biết mình chưa đủ. Cùng nhau, và cùng những người có phẩm chất, kiến thức, kỹ năng mang tính bổ sung cho nhau, họ biết đội ngũ sẽ vô cùng mạnh. Hiểu bản thân, respect và biết cách cộng tác dựa trên thề mạnh điểm yếu của bản thân và người khác, vì vậy là phẩm chất cực quan trọng của một người cộng sự tốt. Chia sẻ, vì thấy muốn chia sẻ thế thôi. Chớ đây là cách bản thân tôi vận hành, chỉ mang giá trị tham khảo. Mỗi người sẽ có cách tư duy và vận hành khác nhau, và vì vậy có thể sẽ đi tìm những mảnh ghép rất khác nhau.

Gặp lại nhỏ em, bản kể cho nghe insider story - chuyện nội bộ về bạn founder của công ty kia. Những lần gặp đầu tiên, bản đã thấy không ổn, “kiểu người không có integrity - sự chính trực ấy chị”. Nhưng rồi, bằng một cách nào đó, họ vẫn bị xô vào nhau. Một thời gian sau, khi công ty phình lên, thì chuyện gì đến cũng đến, người ấy đã giở trò gian lận tài chính…. “Đúng là, gì thì gì, xà quần cũng là chuyện con người thôi chị ơi”, em buông một câu cảm thán đau hơn bị nguyên con excalibur chọc thẳng vào tim. Biết thế, nhưng đôi khi ta tự tin quá, cảm tính quá, hay tự huyễn hoặc mình, rằng con người rồi sẽ thay đổi, rồi sẽ lớn lên, rồi sẽ trầm mình lên men trong thứ nước cất trong trẻo mà ta hay ai đó có thể tạo ra. Ta nghĩ, sự chân thành của ta, sự sáng ngời của giấc mơ chung, thêm thứ nước cất gia truyền ba đời kia nữa thì chạy trời sao khỏi nắng. Họ đương nhiên sẽ thay đổi, không toàn phần thì đâu đó cũng vài phần. Thế là không cần phải lo. Nhưng đó, là ta nghĩ…. Sự thật là, nếu ai đó đã ngâm trong cái khạp “không chính trực” lâu quá rồi, thành máu trong huyết quản và nước mắm cho từng bữa cơm rồi, thì nước cất kiểu gì mà tẩy cho hết. Sự lưu manh đã kết tinh thành cái nết, cái tính, thành hơi thở và từng ánh mắt, tiếng than. Mà thứ gì đã kết tinh thành một phần của ai đó sau hai ba bốn chục năm gì đó rồi thì mười phần hết 9.9 là bó tay. Gỡ không ra. Chà không sạch. Trừ phi, họ trải qua một biến cố lớn, và vì thế tái sinh…. Môi trường đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong sự lớn lên và hình thành tính cách của một con người, gia đình, trường học, hàng xóm láng giềng, cộng đồng, xã hội, quốc gia…. Khi một đứa trẻ sinh ra và lớn lên trong môi trường dạy nó phải lươn lẹo, phải kém trung thực, phải lưu manh để sinh tồn, và khi trải nghiệm đó được củng cố mỗi ngày rằng đó là lựa chọn đúng, thì đương nhiên đứa trẻ sẽ canh theo đó mà sống. Sau này, ra đời, đi làm, kinh doanh, nó sẽ cứ canh theo đó mà hành xử, để luôn lấy được thứ nó cần. Sự xác nhận lặp đi lặp lại theo thời gian rằng đó là cách làm có hiệu quả vì vậy sẽ biến thành “sự thật” hay “chân lý”, biến thành hệ niềm tin trong cuộc sống của con người kia. Đó, hoàn toàn không phải là lỗi của nó. Đó, hoàn toàn là lỗi của chiếc nôi đã nuôi nó lớn lên. Và tính cách được hình thành, mỗi ngày, qua từng sự việc, con người, trải nghiệm xảy ra với nó, xung quanh nó. Không ai có thể undo tất cả những tháng năm đó. Không ai có thể undo tất cả những trải nghiệm sống đó. Không ai có thể undo tất cả những niềm tin đó. Cũng vì vậy, bạn có thể giúp ai đó học thêm kiến thức, kỹ năng, phát triển khả năng này tư duy nọ, nhưng không ai có thể thay đổi tính cách, giá trị cốt lõi đã ăn sâu mọc rễ trong mỗi con người. Theo thời gian, họ có thể show ra, giấu đi, hoặc đóng gói nó bằng bao bì xinh xắn hơn, nhưng deep down, sâu bên trong con người đã thay đổi vóc dáng và bao vì theo năm tháng kia, họ vẫn cứ là họ, vẫn cứ hành xử theo cái cách mà họ đã được tôi luyện theo năm tháng. Cuối cùng, tất cả đều qui về một chỗ - con người, nơi bắt đầu và kết thúc. Vì con người, chúng ta bắt đầu. Vì con người, chúng ta dừng lại. Vì con người, sự kỳ diệu nảy mầm. Vì con người, mọi khả năng tàn lụi. Cuối cùng, tham sân si vẫn thắng, và loài người vẫn mãi bì bõm trong muôn kiếp bập bênh. Có người hiểu ra và học cách mỉm cười. Phần lớn chẳng bao giờ hiểu ra. Maybe vài phần ngộ ra trong những giờ phút cuối. Liệu rằng, có trễ quá hay không? Nghe câu chuyện của em, nhớ bao nhiêu là câu chuyện của bản thân. Cũng đã bao lần, gờn gợn nhưng vẫn cố tự huyễn hoặc mình, về những niềm hy vọng. Bài học cũ như chiếc nồi gang sứt mẻ, nhưng vẫn cứ chưa thuộc, vẫn chặc chặc lưỡi “chắc lần này sẽ khác” như con thạch sùng tiếc chuyện đã qua. Nhìn sai người, tin lầm người, chọn sai người, và còn nhiều thứ sai khác nữa trong đời về con người lắm lắm. Học, rồi lại học, học nữa và học mãi, sẽ vẫn có đúng có sai. Nhưng mỗi trải nghiệm “sai” là một lần lớn lên, chậm một bước, cẩn trọng hơn, kiên nhẫn hơn để chờ người đúng. Khi người ta đến với nhau vì cơ hội, lòng tham sẽ là kim chỉ nam dẫn lối. Khi người ta đến với nhau vì giá trị, họ sẽ tạo ra cơ hội. Bài học về giá trị, về con người vì thế mà muôn kiếp sẽ là bài học đắt giá nhất, quan trọng nhất, cơ bản nhất. Bài học này không trường nào dạy, đời dạy, và thường là, dạy một cách rất nghiệt ngã bằng những trải nghiệm trái ngang. Để undo môi trường tạo ra những con người có hệ niềm tin sai lệch kia, quá khó. Nhưng có lẽ mỗi gia đình nên chú ý xây dựng và bảo vệ giá trị sống đàng hoàng, tử tế cho chính gia đình và con cái của mình. Muốn một cái cây xanh tốt, không thể phó mặc nó cho thế giới bên ngoài. Nó cần được đồng hành và lớn lên trong một môi trường tốt. Mọi chuyện trên đời, cuối cùng đều qui về hết con người. Cho nên, có lẽ tất cả mọi giáo trình, chương trình, bài học trên đời này cũng nên bắt đầu từ đó....

Ai đi làm cũng muốn mình thăng tiến, muốn mình được chú ý, trân trọng, cất nhắc, vv. Đó là chuyện hết sức bình thường. Ai đi làm cũng muốn được trọng dụng. Tuy nhiên, ý định trong trẻo ban đầu đó đôi khi có thể biến thành cuộc đua chuột - rat race mà bạn tham gia lúc nào không hay. Đó là cuộc đua giành lấy quyền lực, địa vị, lợi ích, và cả sự chú ý của bề trên. Cuộc đua này hiện diện ở hầu hết các công ty, tổ chức, đặc biệt là ở những môi trường có văn hoá cạnh tranh cao. Ở đó, người ta lao vào đường đua một cách cố ý hay vô tình. Và trên đường đua ấy, không ít người ngã gục vì áp lực, vì rối loạn lo âu, thậm chí là trầm cảm…. Câu hỏi là, đi làm thôi, có cần phải ép bản thân ra nông nỗi hay không? Công việc thôi, tại sao phải vắt cạn tâm sức và niềm vui, hạnh phúc của mình vì những thứ chẳng liên quan gì tới chuyên môn như vậy? Đã đua, nghĩa là đã tham gia vào cuộc đấu tranh chính trị. Mà đã là chính trị thì, chuyện bạn giỏi hay không giỏi không quan trọng. Quan trọng là, bạn mưu mô và lưu manh tới cỡ nào. Nhưng đó, là lựa chọn của mỗi người. Thích, thì cứ làm, không ai cản. Còn đối với những ai lỡ đua rồi mà bản thân còn chưa biết, thì đây là 7 dấu hiệu cho thấy bạn đang đua. Nếu thấy mình có dấu hiệu đang đua, thì quyết định đua tiếp hay dừng lại là tuỳ thuộc ở bạn. Đời này không ai bắt ai làm được chuyện gì. Cũng không có hoàn cảnh, tình huống nào áp đặt bạn phải làm gì. Tất cả, chỉ đơn thuần là lựa chọn của mỗi cá nhân về cách sống, cách tương tác với thế giới bên ngoài mà thôi. 7 dấu hiện bạn đang tham gia đua chuột đây nhé: Bạn mệt mỏi, cạn kiệt: Khi ai đó ở trong tình trạng lúc nào cũng uể oải, mệt mỏi, không còn năng lượng, điều đó chứng tỏ bạn đang có nhiều vấn đề. Có thể, bạn đã ép mình làm việc quá sức, không nghỉ ngơi, mất ngủ, stress liên tục và dài hạn, sức khoẻ giảm sút, bệnh đủ thứ, và có dấu hiệu trầm cảm nhẹ. Nếu đang trong tình trạng như thế, là bạn đang đua mà không hay biết. Muốn lấy lại cả sức khoẻ vật lý lẫn tinh thần, bạn cần phải rời khỏi đường đua ngay lập tức, trả lại sự cân bằng cho bản thân. Đừng bất chấp tất cả để đạt được vài vài ba thứ danh lợi phù phiếm. Ngày mà bạn gục ngã, chẳng ai dừng đua để hỏi thăm đâu. Đổ bệnh rồi, chỉ khổ cho bản thân và người nhà. Đau nhất, là bạn đang đánh đổi chính sức khoẻ và sinh mạng của mình vì những thứ phù du không đáng. Bạn chỉ biết công việc: Bạn bị cuốn vào công việc, và tất cả cuộc đời bạn chỉ có công việc, công việc, công việc. Bạn viện lý do là kiếm tiền, lo tài chính nuôi gia đình nên phải lo làm việc. Bạn không còn thời gian cho bất kỳ ai, kể cả những người thân nhất. Thậm chí khi bạn đang bên cạnh họ, bạn cũng vẫn đang cắm mặt vào điện thoại, nhắn tin cho sếp, đồng nghiệp, nhân viên, vv để bàn chuyện công việc. Cuộc đời bạn, ngoài công việc ra, chẳng còn thứ gì khác đáng nói và cần nói. Người kiểu này tôi gặp rất nhiều. Mối quan tâm duy nhất của họ là công việc. Họ là những người khá boring - chán ngắt vì họ chẳng có đề tài gì khác. Cũng vì vậy, họ không còn mối quan hệ nào khác ngoài quan hệ công việc. Tình cảm và quan hệ gia đình, xã hội của họ ngày càng tệ, vì họ chẳng bao giờ dành thời gian. Mà, để làm gì cơ chứ? Quan hệ gia đình, xã hội của bạn có vấn đề: Vì không dành thời gian, nên đương nhiên quan hệ có vấn đề, có thể là vấn đề về quan hệ vợ chồng, vấn đề quan hệ với con cái, người thân, bạn bè, vv, mọi người xung quanh cuộc đời của bạn. Quan hệ mà, có dành thời gian chất lượng để xây dựng và giữ gìn thì nó còn. Không thì nó mất thôi. Không ai có thể bắt ai phải thương yêu mình cả, cho dù bạn là người mang tiền về nhà. Tiền bạc không mua được tình yêu thương. Chỉ có sự gần gũi, quan tâm, chia sẻ thường xuyên mới khiến cho tình yêu thương nẩy nở. Cho nên, đừng quăng tiền vào mặt người khác, và bực tức vì bạn đã hy sinh kiếm tiền mà không nhận được sự bù đắp đúng giá. Mỗi người xung quanh ta nhu cầu họ khác nhau. Có khi, chỉ là một cái nắm tay, một cuộc cà phê, chứ không liên quan gì tới tiền. Bạn tăng cân hay sụt cân bất thường: Thường thì, khi người ta không còn thời gian quan tâm ăn uống điều độ thì sẽ dẫn tới tình trạng tăng cân hay sụt cân bất thường. Khi cơ thể phản ứng, bạn cần phải chú ý. Có thể bạn đã vì quá xà quần trong công việc mà quên cả việc ăn uống ngủ nghỉ, tập thể dục đều đặn. Sự rối loạn trong cân bằng cuộc sống cho thấy bạn đang có vấn đề trong công việc. Bạn tỏ ra bất lực, hay phát biểu những câu dạng như “Chịu thôi”, “Công việc nó thế. Không làm gì khác được”: Khi bạn tỏ thái độ là bản thân không làm gì khác được, không thay đổi được, p[hải thích nghi với hoàn cảnh, vì công việc nó đòi hỏi thế, thì bạn đang chứng tỏ bản thân mất control. Bạn không còn kiểm soát và quyết định được nữa. Mọi thứ nó nằm trong guồng quay như thế, và bạn bất lực. Cuộc đua này có luật chơi của nó, và bạn bất lực. Mà người đã mất kiểm soát, đã bất lực rồi, thì họ cả đời chỉ xà quần trong cuộc đua thôi. Cho đến khi không đua nổi nữa, thân tàn ma dại, và bị chính con game này nó tự động loại ra. Bạn hay nhớ và nghĩ về quá khứ: Lý do đơn giản lắm, vì quá khứ nó đã định hình, và bạn còn biết nó ra sao. Bạn sợ phải nghĩ về tương lai, vì bạn lo sợ, vì bạn không biết mình đang đua thành tích cỡ nào, vì không biết ngày nào mình có thể bị loại ra và ai đó sẽ chiếm mất thứ mình đang có hay không. Sự sợ hãi khiến bạn tiêu cực, đầu óc lúc nào cũng quan sát rủi ro, và càng nghĩ càng sợ. Đua mà, có lúc thắng thì cũng đến lúc thua. Không ai được mãi và cũng chẳng ai thua mãi. Bạn thiếu mục đích sống: Cuộc đời của bạn là một cuộc đua. Thế thôi! Bạn bắt đầu, và bạn cứ thế đua. Bạn chẳng có mục đích hay giá trị sống gì rõ ràng. Tất cả chỉ là tiền bạc, danh vọng, sự thắng thua tại chốn công danh. Cả đời, bạn chưa bao giờ làm gì vì một mục đích lớn hơn, tốt đẹp hơn, nhân văn hơn. Đề làm gì cơ chứ, khi bạn đang trong đường đua. Nhưng ai đua mãi rời cũng sẽ mệt. Rồi sẽ có một ngày, bạn dừng lại bên đường và tự hỏi, why? Tại sao mình phải đua? Đua để được gì? Đua có làm cho bạn hạnh phúc hơn không, hay ngược lại? Đua, để có, hay là để mất? Ai cũng thế. Sống mà không có mục đích thì sẽ có lúc loay hoay, mất phương hướng, cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa, nhất là người luôn quay cuồng trong một cái guồng nào đó mà chẳng hiểu vì sao. Nếu biết mình đang đua chuột, có lẽ bạn nên dừng lại, hỏi mình có muốn tiếp tục không. Lựa chọn là của bạn thôi. Không có đúng sai hay dở. Nhưng cuộc đời có cả giọt nắng cuối ngày và bình minh thời rực rỡ. Một kiếp người hữu hạn giữa nhân gian. Cho nên, đua cũng hết một đời, cười cũng qua một kiếp. Hạnh phúc hay không là lựa chọn của hôm nay, ngay lúc này đây, vì ngày mai ai biết….

Thường thì khi nghe ai đang vật vã vì không hiểu cuộc đời này có ý nghĩa gì, nhất là với các bạn trẻ đang rơi vào trạng thái trầm cảm nhẹ, không muốn gặp ai, tự giam mình trong phòng, vv, mình sẽ khuyên hoặc tặng cuốn này, Man’s search for meanings - tiếng Việt dịch tựa là Đi tìm lẽ sống. Tác giả, Victor Frankl, một người Do Thái đã trải qua những điều tệ hại nhất trong trại tập trung, trại huỷ diệt của Đức Quốc Xã những năm 1930. Là người sống sót, tác giả tập trung lý giải nguyên nhân tại sao có những người sống sót được sự nghiệt ngã đến tận cùng ấy, trong khi phần lớn đã không bao giờ trở về. Có lẽ, nhiệm vụ lớn lao nhất của mỗi con người trong cuộc đời này là tìm ra ý nghĩa cuộc sống của mình, nguồn năng lượng vô tận, động lực mạnh mẽ giúp bạn vượt qua tất cả khó khăn và thách thức của cuộc đời mà mình đã, đang, và sẽ liên tục đối diện. Tôi trích ra dưới đây 8 câu trong sách mà tôi thích nhất để chia sẻ với mọi người nhé. Hy vọng là ai cũng sẽ, một lúc nào đó trong đời, tìm thấy ý nghĩa cuộc đời mình, như tôi đã từng…. 1. "Everything can be taken from a man but one thing: The last of the human freedoms—to choose one’s attitude in any given set of circumstances, to choose one’s own way." Mọi thứ có thể bị tước đoạt từ bạn trừ một thứ: quyền tự do cuối cùng của một con người - quyền tự do chọn thái độ của chính mình trong bất kỳ hoàn cảnh nào, quyền tự do chọn con đường của chính mình. 2. "When we are no longer able to change a situation, we are challenged to change ourselves." Khi chúng ta không còn khả năng thay đổi hoàn cảnh, chúng ta bị thách thức phải thay đổi chính bản thân mình. 3. "Those who have a 'why' to live, can bear with almost any 'how'." Những người hiểu lý do “tại sao” họ sống có khả năng chịu đựng bất kỳ chuyện gì xảy đến với họ. 4. "But there was no need to be ashamed of tears, for tears bore witness that a man had the greatest of courage, the courage to suffer." Không việc gì phải xấu hổ khi rơi nước mắt. Nước mắt chính là chứng nhân cho lòng dũng cảm vĩ đại nhất của con người, dũng cảm chịu đựng đau khổ. 5. "An abnormal reaction to an abnormal situation is normal behavior." Phản ứng bất thường trong trường hợp bất thường là hành vi bình thường. 6. "In some ways suffering ceases to be suffering at the moment it finds a meaning, such as the meaning of a sacrifice." Đau khổ biến mất lại tại khoảnh khắc nó tìm thấy ý nghĩa, ví dụ như ý nghĩa của sự hy sinh. 7. "No man should judge unless he asks himself in absolute honesty whether in a similar situation he might not have done the same." Không ai có quyền phán xét hành động của người khác, cho đến khi họ tự hỏi bản thân có hành động tương tự trong hoàn cảnh tương tự hay không. 8. "Happiness cannot be pursued; it must ensue." Đừng theo đuổi hạnh phúc, vì hạnh phúc chỉ là kết quả được sinh ra. Những ngày nghĩ lễ, chúc mọi người tìm được ý nghĩa cuộc sống của chính mình, để luôn tràn đầy hạnh phúc.

Don’t mistake opinions for facts - Đừng tưởng lầm ý kiến là sự thật Đời này, ai cũng có quyền nói những điều họ muốn, theo cách mà họ muốn, ở những kênh mà họ muốn. Đó là tự do cá nhân. Tuy nhiên, những gì do bất kỳ ai nói ra, chỉ được xem là opinions - ý kiến riêng của họ mà thôi, chưa chắc đã là facts - thông tin chính xác. Opinions - ý kiến là chủ quan, là góc nhìn cá nhân của ai đó về một vấn đề gì đó, qua lăng kính của riêng họ. Mà bạn biết rồi, mỗi con người chúng ta đều có một cái data warehouse - nhà kho dữ liệu rất khác nhau. Trong đó tập hợp những xuất phát điểm khác nhau về văn hoá vùng miền, gia đình, môi trường sinh ra và lớn lên, học vấn, hệ niềm tin cá nhân chịu ảnh hưởng bởi những người xung quanh đời, trải nghiệm cá nhân trong hành trình lớn lên, vv. Nói chung, là hành trình cuộc đời bạn từ lúc sinh ra cho tới giờ này là không giống ai. Cách bạn tiếp nhận thông tin, dữ liệu từ thế giới bên ngoài cũng không giống ai. Cách bạn phản ứng hay những nút thắt cảm xúc do các sự kiện ảnh hưởng nặng đến tâm lý bạn trước giờ cũng không giống ai. Do đó, khi một vấn đề được đặt ra, và khi bạn với tay vào kho dữ liệu cá nhân để phân tích, tìm lý luận và quan điểm, thì thứ bạn lội ra được là độc bản, chỉ liên quan đến kho dữ liệu của bạn, không giống ai, và siêu chủ quan. Opinions - ý kiến của bạn, vì vậy là ý kiến của bạn, dựa vào kho dữ liệu của bạn, là góc nhìn và suy nghĩ cá nhân, mang giá trị tham khảo. Hết! Ý kiến của bạn, không phải là sự thật, vì nó là góc nhìn qua lăng kính cá nhân. Hết! Y sì như vậy, là ý kiến của bất kỳ ai khác. Tất cả, chỉ có giá trị tham khảo, hay gọi cho báo chí một chút, là mục góc nhìn cá nhân. Mà đã là góc nhìn cá nhân, thì không có đúng sai. Cái góc nhà kho người ta vậy thì người ta nghĩ vậy thôi. Có gì đáng tranh cãi đâu. Nhưng chúng ta cần hết sức rõ ràng rằng, góc nhìn cá nhân không phải là chân lý hay sự thật. Vậy có nghĩa là, ai cũng có quyền phát biểu góc nhìn cá nhân, ai cũng có quyền nói lên ý kiến của mình, nhưng tất cả đều mang tính tham khảo, không đưa ra để luận bàn chuyện đúng sai. Có thứ đúng với bạn, không đúng với ai khác. Cũng có thứ hợp với nhà người, không liên quan gì tới bạn. Ủa, vậy thì cãi nhau làm gì ta? Mỗi con người, mỗi góc nhìn, mỗi quan điểm, có ai giống ai đâu, có ai đúng sai gì đâu? Tất cả, chỉ là quan điểm cá nhân thôi mà. Cho nên, chuyện ai đó nói gì, xong người ta nhảy dựng lên bình luận, bàn tán, chia sẻ, thêm mắm dặm muối vào cho nó thành level cay cấp 7, là trò mèo của người ta. Xã hội càng nhiều người chơi trò mèo này, thì thông tin nó càng loạn xạ, vì chẳng ai biết chuyện gì hư thực ra sao. Cả xã hội chia phe đánh nhau, dựa trên một mớ thông tin được đầu cơ và khai thác bởi các bên lợi ích. Cuối cùng, kẻ đứng sau giật dây cho mớ drama này bùng lên, hắn cười thích thú đằng sau cánh gà, khi thấy cả đám bị xỏ mũi, lùa gà vào từng cái chuồng drama mà họ dựng lên. Rồi bạn nghĩ đi, mình cứ như là con gà thiệt luôn. Mỗi ngày họ đẩy drama lên, lùa bạn vào tranh cãi chiến đấu quyết liệt, thiếu điều muốn khô máu, vì điều gì cơ chứ? Dừng lại một nhịp và hỏi mình, làm vậy để làm gì cơ chứ, có lẽ ai đó rồi sẽ tỉnh ra, rằng mấy chuyện đó nó chẳng giúp ích gì cho cuộc đời mình. Nhiều lắm, là giết mớ thời gian, là tốn mớ điện não, là lôi kéo sự chú ý, tập trung của bản thân khỏi những việc quan trọng cần quan tâm và thực hiện. Có đáng không? Nhưng mà rồi, loài người trước sau vẫn là social animal - động vật xã hội. Con này cần kéo bè lập phái, tương tác ì xèo mỗi ngày để cảm thấy sự tồn tại và hiện diện của cái tôi. Người nói để khẳng định cái tôi. Kẻ phát biểu để lôi kéo sự chú ý. Người bàn tán để thấy mình có chính kiến. Kẻ hùa theo để thấy thuộc về. Tuy cũng là hành vi và phản ứng đời thường, của con xã hội. Biết vậy, thì cứ làm con xã hội, nhưng lâu lâu cũng nên dừng lại, review chút xem mình có lậm quá hay không, có phí quá nhiều thời gian vô ích hay không. Rồi bớt bớt lại, dành thời gian phát triển bản thân, dành thời gian học thêm kiến thức kỹ năng cho tương lai, chia sẻ thời gian với người thân và gia đình, xây dựng những mối quan hệ cơ bản và quan trọng trong cuộc sống. Cuộc chiến trên đám mây kia, cuối cùng cũng chỉ là những trò giải trí rẻ tiền cho thiên hạ mà thôi. Chúng chẳng làm bạn thông minh lên. Chúng chẳng khiến bạn khôn ngoan ra. Chúng càng không có chút đóng góp gì vào công cuộc phát triển sự nghiệp hay cảnh giới hạnh phúc của mỗi con người. Ngược lại, khi cho phép bản thân rơi tự do vào những cuộc chiến cối xay gió ngoài kia, bạn bỏ lơ cuộc chiến của chính mình, làm lành, kết nối, tháo gỡ mặt nạ xã hội, để được là mình, thực hiện ước mơ của mình, kiến tạo hành trình của mình, tìm ra mục đích sống và giá trị của chính bản thân mình. Đi đánh trận dạo không giúp gì cho bạn hay cuộc đời của bạn. Nó chỉ làm cho con người ngày một loay hoay. Có khi, ta cần phải quay về, trong tĩnh lặng để hiểu rất rõ là, mình đang tham gia vào cuộc chiến của ai. Có khi, cần đặt một câu hỏi khó cho bản thân, cả đời này ta quyết tâm đi làm lính đánh dạo cho trận chiến nhà người, hay bố trận bày binh cho cuộc chiến của chính bản thân mình vậy? Xông ra, là để làm cho cuộc đời ai đó rối hơn, hay xông ra, để dọn dẹp mớ lộn xộn trong chính tâm hồn ta đó? Câu hỏi, có thể là như thế. Câu trả lời, không có câu mẫu để điền vào. Thôi, mạnh ai nấy nghĩ đi. Đương nhiên, tất cả những thứ mà tôi đã viết ra, cũng chỉ là ý kiến và góc nhìn cá nhân, chỉ mang giá trị tham khảo. Còn quyết định và lựa chọn cuộc chiến nào để dấn thân vào, là của cá nhân bạn. Có điều, game nào luật đó. Hệ luỵ và kết quả của từng lựa chọn, cũng nên biết để cân nhắc kỹ hơn.