Đến nay, mình vẫn nhận rất nhiều câu hỏi của các bạn trẻ cấp 3 và đại học hỏi cô ơi em chọn ngành nào bây giờ, cô ơi em chọn ngành này được không, cô ơi chọn ngành này ra trường làm gì…. Những câu hỏi ngây thơ này đương nhiên không thể trả lời bằng 1 tin nhắn, vì nó liên quan đến quá nhiều thứ, từ khả năng của từng cá nhân đến xu hướng và tương lai nghề nghiệp. Ví dụ một em hỏi, cô ơi em học ngành AI được không. Mình hỏi lại em muốn làm gì mà học ngành AI. Bạn trả lời vì em muốn sau này startup đưa AI vào cho ngành marketing hiệu quả hơn. Mình hỏi vậy em có hiểu marketing là làm gì không? Em có biết tự động hoá trong marketing nhìn ra sao không? Em có biết AI giúp được gì cho ngành marketing không? Em có biết bản thân mình phù hợp với tech hay với marketing không, vì có thể em học tech cũng tham gia vào team này mà học marketing cũng có thể tham gia vào team này. Trong khi đó, 2 ngành này đòi hỏi tính cách, khả năng hoàn toàn khác nhau. Thật ra chuyện hướng nghiệp, dạy nghề, hay tổ chức ngành học trong bất kỳ trường cấp 3, cao đẳng, đại học nào cũng nên bắt đầu từ xu hướng nghề nghiệp tương lai và khả năng của từng cá nhân. Vậy, nghĩa là việc hướng nghiệp cần bắt đầu từ trong trường phổ thông, và cần phải kết nối với hiện thực và tương lai của thế giới việc làm. Hiện thực và tương lai đó thì lại thay đổi đến chóng mặt từ ảnh hưởng của 4.0 đến sự thay đổi mô hình kinh doanh, mô hình tổ chức và đòi hỏi về năng lực nhân sự. Có thể nói, có những nghề mất đi, có những nghề hoàn toàn mới ra đời, có những nghề thay đổi bản chất và yêu cầu năng lực từ 20-80%, và còn rất ít nghề giữ cho thay đổi cực thấp dưới 20% (nhưng đương nhiên là vẫn thay đổi). Câu hỏi đặt ra cho chúng ta là, những người hướng dẫn các em về nghề nghiệp và ngành học có cập nhật, hiểu đủ và hiểu đúng về những thay đổi này hay không? Khi người hướng dẫn còn chưa cập nhật thì làm sao các em chọn đúng ngành đúng nghề mà học? Việc chọn học ngành gì, vì vậy cần phải bắt đầu từ việc các em được học về xu hướng nghề nghiệp tương lai, học cụ thể nghề đó là làm gì, yêu cầu đòi hỏi cụ thể thế nào, và yêu cầu đòi hỏi này có phù hợp với tính cách, thiên hướng, kiến thức, kỹ năng của các em hay không. Nếu những câu hỏi này mà không trả lời được thì không có cách nào chọn đúng ngành nghề để học. Đó cũng là lý do vì sao chúng ta có quá nhiều thế hệ trẻ đang học và ra trường vẫn chưa hiểu tại sao mình học ngành đã học và học vậy thì ra trường làm được nghề gì. Sự bất cập này là do hệ thống giáo dục và chính việc tổ chức hướng nghiệp tại các trường đã quá lạc hậu. Nếu người hướng dẫn còn không cập nhật thì các em làm sao cập nhật? Hướng nghiệp, vì vậy, nên được đưa vào như 1 môn chính khoá, và nên có giáo trình cập nhật nhất về xu hướng chuyển động của thế giới, tương lai nghề nghiệp, tìm hiểu top các ngành nghề trên thế giới, cơ hội ngành nghề tại Việt Nam và nước ngoài, tìm hiểu bản thân, thiết kế cuộc đời và sự nghiệp, vv. Giáo trình hướng nghiệp phải là một cơ thể sống, được cập nhật phiên bản mới thường xuyên theo chuyển động của thị trường, và cần có người chuyên theo dõi xu hướng tương lai được giao cho nhiệm vụ quan trọng là cập nhận và triển khai phiên bàn mới. Chỉ có như thế chúng ta mới có thể cho các em những định hướng mới nhất, hợp thời nhất, có giá trị cho tương lai nhất. Chuyện quan trọng vậy mà nếu không làm một cách có hệ thống và cập nhật liên tục thì không có cách nào tạo ra những con người sẵn sàng cho thị trường lao động trong nước, nói chi đến tham gia thị trường lao động quốc tế. Bên cạnh đó, việc đưa các em đi thực tập tại các doanh nghiệp cũng thế, nếu không biết hướng về nghề nào thì đi thực tập gì? Trong khi đó, thực tập lại là quá trình thử nghiệm cực kỳ quan trọng trong thiết kế sự nghiệp để giúp cho các em hiểu lựa chọn của mình là nên hay không nên. Theo qui trình tư duy thiết kế thì bạn có thể chọn nhiều nghề nghiệp tương xứng với tính cách và khả năng của mình, nhưng bạn chỉ có thể à ha, chính là job này rồi sau khi đã thử nghiệm làm việc trong nghề nghiệp đó. Cho nên, nếu chưa làm bài tập thiết kế mà đã ùa ra đi thực tập thì chả có ích lợi gì, chẳng học được hay giúp cho quá trình đưa ra quyết định gì trong đời cả. Đây là góc nhìn từ người sử dụng lao động, người chuyên nghiên cứu về xu hướng tương lai và đặc biệt là làm việc cùng các đội ngũ sáng tạo ra những mô hình tương lai. Đứng từ tương lai nhìn về hiện tại, góc nhìn của mình rất khác. Và việc chia sẻ góc nhìn này là để giúp cho những ai đang thiết kế chương trình cho các em nghĩ lại về cách tiếp cận. Giáo dục và hướng nghiệp cần bắt đầu từ nhu cầu tương lai và work backwards - thiết kế ngược lại thành chương trình hiện tại. Nếu không, chúng ta sẽ mãi mãi vẫn cứ tạo ra những thế hệ lạc hậu với thời cuộc. Khi đọc bài này - 50 best Jobs in America - 50 việc làm đang đứng top tại Mỹ năm 2022 trên báo Forbes chẳng hạn, mình nghĩ ngay đến việc các em có biết chuyện này không, người hướng dẫn các em có cập nhật việc này không, vì cập nhật mỗi ngày chính là chìa khoá quan trọng nhất để các em linh hoạt thay đổi và làm mới bản thân, sẵn sàng cho công việc mà mình sẽ chạm vào. Mình share lại list 50 việc làm tốt nhất ở đây cho ai cần thì tham khảo nhé. Tốt nhất dựa vào mức độ hài lòng, lương và nhu cầu tuyển dụng của thị trường.

Rất nhiều bạn nhắn tin tâm sự rất tâm trạng khi bước chân vào môi trường làm việc mới. Thì đương nhiên rồi, hội nhập vào bất kỳ môi trường mới nào cũng đuối hết, nói chi là môi trường làm việc, nơi mình còn phải chứng minh chứng tỏ đủ thứ để còn có thể trụ lại. Có điều, đừng bao giờ tưởng rằng người ta phải thay đổi để chứa chấp, dung nạp mình. Game nào luật đó. Mỗi tổ chức đều có luật ngầm, hay nói một cách pro hơn là văn hoá và cấu trúc quyền lực của nó. Một là bạn học luật và chơi theo luật của họ. Hai là bạn biến. Ai hợp với luật nào thì trụ ở đó. Ai không sống và làm việc theo luật của tổ chức thì lên đường. Còn chuyện bạn có tài hay không có tài, độ ngạo nghễ cỡ nào, CV đẹp ra sao thật ra không mấy liên quan. Môi trường nào cũng có luật đào thải của nó. Bất kỳ ai không giống lông giống cánh đều không thể cùng bay với đoàn. Birds of the same feather fly together. Đã vậy, thì mình đâu có thể ngây thơ hồn nhiên, tung tăng bước vào chỗ làm mới như ngày đầu tiên đi học được. Ừ thì lương cao. Ừ thì tên tuổi chỗ làm này sáng CV. Ừ thì được cái chức to to bự bự và cái văn phòng nhìn cực kool. Rồi sao nữa? Thứ gì cũng có cái giá của nó. Quan trọng là bạn có hiểu và chơi được cái game mới này theo luật của nó không? Bạn có hiểu và thích thú với văn hoá của chỗ này không? Bạn có phải là đồng loại của bầy đàn này kia không? Vì nếu có thì mình mới như cá được trả về với nước. Bằng không thì mình sẽ bị sự khác biệt quá mức về cách suy nghĩ, hành xử, cộng tác của họ làm cho bản thân xì trét, mệt mỏi, chán chường và có khi còn lâm vào trạng thái trầm cảm nhẹ nếu kéo dài. Cho nên, cứ phải hiểu rõ lựa chọn của bản thân đã trước khi tung tăng bước vào trong đó. OK chơi trò chính trị Ở đâu, trong môi trường hay tổ chức kiểu gì, cũng có chính trị. Sorry đó là bản chất của cuộc đua quyền lực mà loài người không ai tránh nổi. Một hai đứa thì hổng sao. Chừng chục đứa trở lên là bắt đầu có phe có cánh, có mưu này mô kia, có chuyện nghiêm trang trong phòng họp và xầm xì lấm lét ở hành lang. Đời nào cũng thế. Thời nào cũng thế. Gặp sếp không ưa chính trị còn đỡ. Lỡ gặp sếp thích trò này thì toang. Cả tập thể sẽ rộn ràng, mạnh ai nấy start game của mình, của phe mình, rồi cuộc tranh đua quyền lực sẽ trở thành game quan trọng nhất. Nhưng có nhiều người thích vậy, và có nhiều người ưa cái cảm giác mạnh của trò này. Có nhiều người háo thắng lăn xả vô đó và biến nó thành mục tiêu cuộc đời mình, vì quyền lực là thứ dễ say, làm một ly thì thèm cả chai, cứ như vậy mà sấn tới. OK, chơi thì chơi, đó là lựa chọn của mỗi người mà. Có điều nếu đã chọn đường này thì đừng có phàn nàn hay tổn thương gì. Ra trận phải quánh, mà có quánh thì phải có thắng có thua, có sứt đầu mẻ trán thôi. Game nào luật đó. Có chơi có chịu. Cho nên, chọn trò này thì phải tự hiểu về sự gập ghềnh của nó ha. Đi làm để đạt mục đích nào đó, còn lại không quan tâm Này là trò của mình trước nay. Hồi xưa còn làm tập đoàn ở Úc, ngày đầu gặp sếp mình ngửa bài luôn, “I don’t do politics - Tớ không chơi chính trị”. Còn lại, thứ gì tớ cũng cân. Nói trước cho nó rõ ràng, khỏi ai lôi kéo phe cánh gì, vì tớ là cánh trung lập. Mình nghĩ đơn giản vầy nè, thời gian của mình quý lắm, để dành làm chuyện có ích lợi, có giá trị, có ảnh hưởng tích cực cho xã hội. Ba chuyện politics với mình nó phí thời gian, nguồn lực, tào lao, mà lại còn chả giúp gì được cho ai. Bước vào một tổ chức, mình rất rõ ràng mục đích của mình là gì, rất hiểu mình cần ở đó bao lâu, rất thông chuyện mình có thể đóng góp gì, học gì, cho đi và nhận lại ra sao một cách hết sức fairplay. Đời mà, đâu có ai lấy được của ai thứ gì. Trao đổi phải công bằng. Bây giờ cho sau này nhận. Bây giờ lấy sau này trả. Vũ trụ nó là cái mạng lưới ghê hơn web 2 web 3 gì gì đó nữa. Không cần đặt thiết bị gì cũng thu thập đủ dữ liệu. Không cần blockchain vẫn tội ai nấy lãnh công ai nấy hưởng không mất đi đâu. Cho nên, ai politics hay làm trò gì kệ người ta. Mình cứ chuyện mình mình làm, mục đích mình mình đạt là xong cho nó khoẻ. Tìm nơi mình thuộc về Nhưng nếu bạn là người cần một nơi để thuộc về, cần cảm giác vui vẻ bình an, được quan tâm chăm sóc và lớn lên cùng với một tập thể thì khác. Muốn thứ gì thì phải bỏ công ra đi tìm thứ đó, chứ cũng không ai đưa sẵn cho mình. Muốn môi trường, văn hoá kiểu gì thì tìm cho ra tổ chức có văn hoá vậy mà đeo theo. Lỡ vô rồi mới thấy nó không giống, không phải, không như mình nghĩ thì bỏ đi. Tìm cũng phải vất vả, có khi sai khi đúng. Tìm sai thì tìm lại, tìm tiếp. Nếu đúng rồi thì đã đến nên ở lại mà hưởng. Đơn giản vậy thôi. Đừng có vô sai chỗ rồi ngồi đó ca cẩm hoài mà không dám bỏ đi. Cũng đừng có vô đúng chỗ mà nhấp nhổm không yên, cứ ngó nghiêng xem cỏ bên kia đồi nó xanh hơn tới cỡ nào. Có biết có tìm. Có tìm có thấy. Thấy rồi thì an trụ. Đừng lao xao chi rồi diễn vai nạn nhân hoài. Ai coi? Vậy đi. Game nào luật đó. Chọn game nào thì sắm vũ khí cho hợp để chơi cho tới. Tâm thế rõ ràng về mục đích của bản thân khi bước vào bất kỳ môi trường nào cũng cực kỳ quan trọng. Quyết định đưa ra nên là quyết định có hiểu biết. Vậy thôi!

Vậy được rồi. Vậy xong rồi. Vậy là hết trách nhiệm. Tới đó thôi. Xong phần em rồi…. Một công việc, dù nhỏ hay lớn, dù phức tạp hay đơn giản, đều là một chuỗi của những hành động khác nhau. Có khi, đó là chuỗi hành động chỉ cần 1 người làm. Có khi, đó là chuỗi hành động đòi hỏi nhiều người cùng cộng tác. Dù là gì, nó có đầu có đuôi, có quá trình trước sau tiếp nối, và nó chỉ thật sự kết thúc khi đã được hoàn thành một cách trọn vẹn, đúng theo mong đợi, đạt chất lượng, và tất cả những người thụ hưởng liên quan đều happy. Bằng không, nếu thiếu đi bất cứ một yếu tố nào về kết quả sau khi việc đã làm xong, thì việc đó coi như không hoàn thành, chưa hoàn thành, hoặc thất bại. Khi nghĩ về công việc, cách nghĩ đúng nên là như thế. Tuy nhiên, mình thấy các bạn trẻ Việt Nam trước giờ nghĩ chưa tới. Công việc đối với các bạn chỉ là đánh dấu làm xong ở khâu cần hành động của mình. Còn làm xong nó tạo ra ảnh hưởng gì, nó có mang lại kết quả mong đợi không, nó fail hay nó đạt gì không quan tâm. Chỉ cần mình tick một phát xong việc của mình là phủi tay, quên bén. Giờ lấy một chuyện hết sức đơn giản dễ hiểu làm ví dụ. Ví dụ bạn được giao cần phải chuyển quà tới tay một ai đó. Công việc cực kỳ đơn giản, nhưng nó có cả một chuỗi hành động liên quan. Mình nhận quà từ đâu, nhận quà đã hoàn thành hay cần phải làm thêm bất kỳ khâu gì, ví dụ dán nhãn tên công ty, bỏ thêm cái thiệp vào đúng tên người nhận, hay có yêu cầu gì đặc biệt đới với món quà đó. Xong phải check mình có địa chỉ người nhận chưa, người ta nhận trực tiếp hay phải gởi ở đâu (bảo vệ toà nhà chẳng hạn), người nhận quan trọng thế nào đối với công ty, khi nhận muốn người ta có ấn tượng đẹp thì cần những điều kiện gì, vậy thì khi mình book xe giao tới nơi nó còn tình trạng “ấn tượng đẹp” không hay có thể bị hư hỏng do vận chuyển, nếu vậy thì mình cần phải làm sao để nó đừng bị hư hỏng và chắc chắn là có ấn tượng đẹp, rồi mình nên giao giờ nào cho nó phù hợp nhất, ít bị khoảng cách thời gian quá lâu trước khi nhận để khỏi bị sự cố gì. Rồi mình giao xong mình báo cho người ta chưa, rồi báo xong mình có biết khi nào người ta sẽ nhận không, rồi cuối cùng là người ta đã nhận chưa, và nhận xong thì ấn tượng có tốt không…. Nói chung là chỉ một chuyện giao một món quà cho ai đó, nếu thật sự biết nghĩ cho tới, thì có bao nhiêu thứ đó để nghĩ và theo dõi cho đến khi nó hoàn thành một cách mỹ mãn là người ta nhận được quà trong tình trạng ấn tượng đẹp. Vấn đề là, mình thấy các bạn trẻ teen hoài không lớn, đúng kiểu “ăn chưa no lo chưa tới”. Kêu gởi thì gởi thôi, không việc gì phải nghĩ trước sau, được hay không, cảm xúc và ấn tượng thế nào. Vậy, nghĩa là làm như công nhân dây chuyền. Băng chuyền chạy tới chỗ mình thì mình làm đúng một động tác, xong rồi kệ nó ra sao thì ra, não không cần động. Vậy, nghĩa là bạn đang chấp nhận mình chỉ là con robot lập trình sao làm vậy, kêu đâu đánh đó, không hiểu tại sao và cũng không quan tâm làm để làm gì. Vậy, nghĩa là chỉ động tứ chi chứ không hề chạm tới não và tim. Học quá trời năm từ phổ thông vô đại học để trở thành lao động phổ thông, công nhân dây chuyền kiểu này có phí quá hay không? Đầu không kích hoạt, tâm không dõi theo việc mình làm thì làm để làm gì? Và mỗi ngày mình đang hùng hục làm bao nhiêu việc vô não vô tâm như thế? Để làm gì? Hay công việc chỉ là lao động khổ sai để kiếm tiền, còn cuộc sống và ý nghĩa của cuộc sống là thứ không liên quan gì cả? Rồi 1/3 cuộc đời mình bỏ vào công việc, chỉ để lao động khổ sai? Và não được sinh ra với sứ mệnh gì nếu ta không dùng tới nó? Cho nên, không làm thì thôi. Nếu đã làm, thì làm ơn nghĩ cho tới, cho đủ, cho hết cả quá trình từ đầu đến đuôi và quan trọng hơn hết là kết quả của việc mình làm. Làm chỉ để làm, còn kết quả thế nào không care, không biết, không theo dõi thì dẹp đi, đừng bày ra mắc công dọn. Đã làm, thì phải làm cho nó tới, cho nó thành công, cho nó có kết quả không chỉ như mong đợi mà là trên mong đợi. Người giỏi hay không chỉ khác nhau có thế. Cũng làm, mà đứa theo tới cùng, người chỉ nghĩ được một khúc lửng lơ. Extraordinary - xuất sắc nó chỉ cách chữ ordinary - bình thường có một chữ extra thôi. Extra là hơn một chút, tới một chút, cố gắng thêm một chút. Lỡ nghĩ rồi thì nghĩ cho nó tới. Không thì đừng nghĩ. Chớ nghĩ lửng lơ, cho có, đứt đoạn và cụt ngủn không trước chẳng sau thì làm gì mà tới được thành công. Vậy nha. Năm cũ có kết thúc, năm mới có khởi đầu. Công việc năm nay nhớ là phải có đầu có đuôi, có bắt đầu và có hoàn thành xuất sắc. Đừng cho phép bản thân làm gì không đầu không đuôi nữa. Nghĩ thì nghĩ cho tới. Nghĩ tới thì đương mọi việc sẽ thành công. Vậy thôi chớ đâu có gì ghét gớm lắm đâu. Việc lớn muốn nên phải bắt đầu từ chuyện làm cho tới những việc nhỏ mỗi ngày. Góp gió ắt có ngày thành bão.

Mình nhận rất nhiều tin nhắn, email từ khắp các nẻo đường Việt Nam và thế giới, từ những người dưng xa lạ, gởi đủ thứ tâm sự từ sự nghiệp, sự học, tình cảm, drama gia đình, ngổn ngang của bản thân, vv. Nếu kể về đề tài chắc phải gọi là kênh tạp kỹ vì không đề tài nào giống đề tài nào, không hoàn cảnh nào giống hoàn cảnh nào. Duy chỉ có một sợi dây kết nối chung của những tâm sự này, là các bạn rất cô đơn, không biết phải giải bày cùng ai, nên gởi vào blog cho mình với tâm thế chỉ cần chia sẻ, chứ chắc cũng chẳng bao giờ nhận được hồi âm. Cái blog này của mình nó như là chiếc hộp đen chứa đựng nỗi cô đơn của người đời, và cùng với nó những câu chuyện và tâm sự thầm kín…. Tại sao chúng ta sống giữa cuộc đời ồn ào thế mà vẫn thấy cô đơn? Tại sao chúng ta quen nhiều người thế, từ gia đình, trường học, công sở, mạng xã hội mà lại vẫn cứ cô đơn? Tại sao chúng ta nhiều kết nối trên mạng xã hội thế, ping một phát là gởi được tin nhắn nhưng lại cô đơn trong thế giới ngày càng tưởng chừng như rộng lớn? Tại sao người ta sợ con người, sợ xã hội, sợ thế giới và bỏ trốn lên rừng để sống một mình với hoa lá cỏ cây? Tại sao ta phải khoác lên mình chiếc mặt nạ “OK” để vận hành như chiếc máy tự động hàng ngày nhưng sau tất cả vai diễn là bóng tối, nỗi cô đơn và nước mắt? Tại sao quan hệ giữa người với người ngỡ có mà không có? Tại sao người đời không biết điều, từ tế, sống nghĩa tình có trước có sau? Tại sao? Tại sao? Tại sao? Có rất nhiều câu hỏi tại sao, và mỗi nhà mỗi cảnh không cách nào bàn hết được. Tuy nhiên, cũng có một vài cảnh khá chung mà nhiều người có thể vướng vào như sau. Cô đơn vì không ai thật lòng Bạn cảm thấy thế giới này thật là dã man, vì không ai thật lòng yêu thương bạn. Họ chỉ tồn tại xung quanh cuộc đời bạn vì một lợi ích cá nhân gì đó. Nói trắng ra là vì tiền đi. Gia đình, và nhiều khi cả ba má anh chị em mình, cũng chỉ chăm chăm vào món tiền mình vung tay cho họ khi cần, yêu thương tính bằng độ dày của xấp 500 ngàn. Bạn bè không có, mà nếu cho là có đi thì cũng chẳng thiệt lòng, toàn là lờn vờn xung quanh vì nhờ vả hay lợi ích. Ra đời, nhân viên, đệ tử nhiều khi cả đám, nhưng đụng chuyện mới biết chả có đứa nào nó nghĩ cho mình hết. Có lợi có tiền thì tụi nó nịnh sát đất. Đụng vô chén cơm một cái là nó đập cho vỡ cả nồi. Cuối cùng, nhìn quanh thấy đông đúc lào xào, nhưng tìm một người quan tâm hay yêu thương mình vô điều kiện, thậm chí như sự tử tế cơ bản giữa con người với con người thôi cũng không có. Cô đơn vì tất cả chỉ là giao dịch mà thôi, đời này không có sự thật lòng. Tâm nào cảnh đó. Nếu mình không thật lòng thì làm sao gặp người thật lòng? Nếu mình sống ích kỷ chỉ biết tới bản thân thì kiếm đâu ra người thật lòng chia sẻ? Nếu mình thích thú với sự giả dối hoành tráng khi vung tiền thì làm sao mua được một trái tim trong trẻo? Cái gì mua được là không thật lòng rồi. Bán mua thì phải làm marketing và nhập chiêu bán hàng chớ bạn. Tâm mình sao thì mình gặp người như vậy. Khi mình lưu manh, lươn lẹo, thao túng, mua bán tình cảm thì làm gì có cửa đòi hỏi sự chân thật? Ai chân thật người ta nhìn bạn xong cũng bỏ chạy, vì cái chân giả của bạn. Cho nên, không ai trên đời muốn hết mà có hết được. Thích thì cứ vung tiền ra mua giả dối để đôi khi trầm uất với cô đơn. Bằng không, thì coi lại mình đi. Muốn chân thật chỉ có thể đổi bằng chân thật. Cô đơn vì nghĩ mình không giống ai Này là hoàn cảnh quốc dân của nhiều bạn trẻ đây. Bạn nghĩ mình sinh lầm thế kỷ. Bạn nghĩ mình có những cách nghĩ không giống ai. Bạn nghĩ mình độc nhất, lạ nhất, không đụng hàng nhất, kỳ quặc quái kiệt nhất, vv và mây mây. Bạn thế, nên cảm thấy cô đơn vì chẳng ai trên đời có thể hiểu mình hay cho mình cơ hội. Đời say cả một mình ta tỉnh, bạn tin vậy. Bạn đúng, vì thế giới này 7 tỷ người chẳng ai giống ai. Ai cũng độc nhất lạ nhất, vì chẳng ai có trải nghiệm giống ai, chẳng ai có dữ liệu cuộc đời giống ai, và vì vậy ai cũng là một bản thể độc đáo của vũ trụ này. Bạn nghĩ mình độc lạ. 7 tỷ đứa còn lại nó cũng nghĩ y chẳng như thế. Khác chăng là có đứa làm lớn chuyện lên, drama ghê gớm lên, còn nhiều người chỉ len lén nghĩ thế rồi giả vờ mình đang hội nhập vào đám đông kia. Cho dù lý do của bạn là gì, đâu đó trên thế giới này cũng có nhiều người khác đang lý do i sì như vậy. Cho nên, vấn đề không phải là vấn đề. Vấn đề là góc nhìn và tư duy của bản thân thôi. Khác thì ai cũng chắc là khác rồi. Giờ chuyện còn lại là, tôi là mảnh ghép độc đáo của bức tranh nào, rồi lần theo đó mà đẩy mình vào là xong. Mỗi người sinh ra trên đời với một sứ mệnh khác nhau, trở thành mảnh ghép của những bức tranh khác nhau. Vậy thôi! Nghĩ xem mình thuộc về bức tranh nào đi chứ đừng diễn vai cô đơn nữa. Cô đơn vì sợ hãi Once bitten, twice shy - một lần đau gấp hai lần sợ hãi là như thế. Nhiều khi mình xui sao gặp toàn mấy đứa ác và rơi vào toàn chuyện tổn thương. Thế là mình tự nghiệm ra, cuộc đời này nó ác, con người ai cũng ác, thế gian này chỉ toàn chuyện ác. Vậy, thì làm sao một linh hồn yếu ớt, trong trẻo, nhạy cảm như mình tồn tại nổi trong sóng gió ba đào? Quánh không lại thì 36 kế chạy là thượng sách mà thôi. Kệ họ đi. Mặc kệ thế gian ác độc này đi. Ta đi trốn, một mình ta trỏ chuyện với cỏ cây. Niềm tin trở thành khái niệm vỡ tan. Sợ hãi là chân lý. Cô đơn là pháo đài an toàn bảo vệ linh hồn nứt nẻ. OK, đời này nhiều đứa ác thiệt, và nhiều chuyện con hơn là chuyện của người. Tham sân si khiến loài người như thế, đã bao nghìn năm nay chớ chẳng mới gì. Trăng xưa vẫn cứ trăng nay. Người xưa tham sân si kiểu gì thì người nay chỉ hơn chứ chẳng hề thua kém. Cho nên, đời nào cũng sẽ có người này kẻ kia, người tốt kẻ xấu, người đi về ánh sáng kẻ nuôi thêm bóng tối. Biết vậy thì mình đi tìm nơi thuộc về mà sống. Cớ sao lại giả định và khái quát hoá cả thế gian thành xấu hết làm gì? Mà đời này có gì là ước cái chạm được ngay đâu? Phải lao động chớ. Muốn thuộc về ánh sáng thì phải xách dép lên đường, trèo núi vượt sông để mà tìm chứ. Ở đâu ra giấc mơ lung linh bên kia của cầu vồng và hô biến cái có liền? Muốn hết sợ hãi thì phải dũng cảm lên. Muốn hết cô đơn thì phải dũng cảm đi tìm miền ánh sáng thuộc về mình. Nhiều người khác cũng đang làm như vậy và đến nơi họ sẽ tìm thấy nhau thôi. Cô đơn vì bị mắc kẹt Có rất nhiều ca hiện giờ đang bị stuck - mắc kẹt. Lỡ sinh ra trong gia đình nó thể nên mắc kẹt. Lỡ dựng vợ gả chồng như thế nên mắc kẹt. Lỡ bị ép học theo ngành này nên mắc kẹt. Lỡ làm việc này bao năm rồi nên mắc kẹt. Lỡ diễn sâu bao ngày qua cái vai này rồi nên mắc kẹt, vv và mây mây. Nếu phải mô tả trạng thái và hoàn cảnh mắc kẹt của con người trên thế gian này thì ôi thôi sẽ là bức tranh không thiếu một màu nào, vì ai cũng đang hay đã từng mắc kẹt. Có người kẹt một đoạn, một thời, một phần. Có người kẹt toàn diện, cả đời, hết kiếp. Thân ở đó, tâm không ở đó. Con robot vô cảm vẫn vận hành theo đúng qui trình mỗi ngày nhưng linh hồn thì như con chim sáo đang giãy giụa trong chiếc lồng son. Sống nhưng mà không sống. Muốn hết cô đơn chắc chỉ còn cách đừng mắc kẹt. Ủa mà sao bạn cho phép mình mắc kẹt? Tại sao bạn lại hy sinh cuộc sống của mình để làm đồ phụ diễn trong vở kịch của người ta? Ủa, ai bắt mình phải chết để họ sống thật vinh quang? Ai có quyền hành hạ ai khác để gọi là hạnh phúc? Bậy quá! Đời này, khi bạn không hạnh phúc thì bạn chẳng thể cho đi hạnh phúc. Có đâu mà cho. Cho nên, xin đừng vinh danh sự hy sinh cao cả vì hạnh phúc người khác mà biện hộ cho cái sự mắc kẹt của bản thân mình. Mình kẹt vì mình muốn kẹt, thế thôi, cao cả gì đâu. Trạng thái mắc kẹt nó là trạng thái an toàn, vì bạn biết nó ớn óc ra làm sao, nhưng nghĩ rằng mình sinh ra cái số nó vậy nên thôi đành cam chịu. Bạn kẹt vì bạn sợ hãi sự bất định. Ngoài kia, bên kia của trạng thái mắc kẹt là gì? Nó có tệ hơn hôn? Nó có kẹt hơn hôn? Hay tránh vỏ dưa nó lại gặp vỏ dừa? Chi bằng, ta cứ kẹt ở đây, vì ít ra mình cũng biết trước mức độ tào lao của nó tới đâu, và sẵn sàng đón nhận. Bạn sợ, và bạn ra sức biện hộ cho công cuộc mắc kẹt hết sức cao cả của mình để đỡ hổ thẹn với bản thân. Đừng trách trời. Đừng trách người. Đừng đổ thừa cho hoàn cảnh. Mình chọn sao thì đời mình nó vậy. Kẹt là kẹt trong tư duy, tư tưởng, chớ ai trên đời này bắt được ai phải sống thế nào? Cô đơn vì không là chính mình Đã nói trần gian là sân khấu mà. Quăng mình vào đời thì ai củng auto diễn. Thế giới bên ngoài nó chuẩn bị hết kịch bản, nguyên tắc, luật lệ, cảm xúc, đạo cụ và cả thoại. Mình ôm phải vai nào là cứ thế diễn đúng kịch bản mà thôi. Có khi, mình còn chưa kịp hiểu ra mình là ai, khác với hay chính là cái vai mình đang diễn. Có khi mình hoảng hốt nhận ra vào một ngày xuân tàn nào đó bản thân không phải là vai diễn. Có khi nhận ra thì đã quá muộn rồi, nên đành nhốt mình lại để hoàn thành vai diễn của đời cho nó bớt đi phiền phức. Có khi, mình biết bản thân đang diễn, nhưng khán giả thích quá thì cứ diễn, còn bản thân thì để dành cho những lúc cô đơn. Ngoài kia, ta cứ là hình mẫu mà họ tung hô. Trong này, ta gầm nhắm nỗi cô đơn khi chỉ có một mình, khi ta là mình, khi ta lột mặt nạ xuống và trả vai cho họ. Ủa mà tại sao phải vậy? Vì bạn nghiện cảm giác được tung hô? Vì bạn quen cảm giác an toàn trong vai diễn trước nay? Vì bạn sợ bị quay lưng khi trở về với chính mình? Vì bạn sợ mất những hào quang mà vai diễn hiện thời đang có? Vì bạn sợ phải bắt đầu lại từ đầu với con người thật của mình mà thế giới chưa chắc gì đã thích? Vì phiền phức và khó khăn quá khi là chính mình? Nên thôi, mình chicken out - hèn hèn mà đỡ lèn phèn cho nó xong. Ờ, quyết định vậy thì cũng là lựa chọn của chính bạn thôi. Tự làm tự chịu đừng phàn nàn rồi ca bài ôi sao hôm nay tôi cô đơn quá. Diễn quá đi! Đời mình, mình muốn sống cho cô đơn hay hết cô đơn là lựa chọn của mình. Vậy nhé! Bàn chuyện sắc thái thì trời ơi vô tận và vô số. Nhắc nhẹ vài cảnh giới thường gặp, mong là sẽ tạo ra những góc nhìn mới, những cách tư duy mới, những lựa chọn bớt cô đơn trong năm mới. Over to you! Nói xong rồi. Giờ tới lượt bạn á.

Đầu năm, khi chuẩn bị cho hành trình mới, có khi chúng ta nên nhắc nhở mình về những người và những điều bình thường quý giá xung quanh mà mình cứ hay quên. Thứ mình chưa có thì ai cũng háo hức đi tìm, đi kiếm, đi quơ quào, đi chinh phục. Nhưng những thứ hiện hữu, những thứ mình đang có, đang sở hữu, đang cầm trong tay, đang khiến cho cuộc đời mình bình an, vui vẻ, hạnh phúc, ngăn nắp, đâu vô đó nhất lại luôn là những thứ con người hay quên, hay bỏ qua, hay vô tình không nhìn thấy nhất. Chính vì nó bình thường quá, chính vì mình có được nó mỗi ngày như chuyện đương nhiên, chính vì có vẻ như với tay ra là chạm được bất cứ lúc nào nên những điều căn bản, hiển nhiên, gần gũi này dễ bị coi thường, vô ý vô tâm không để ý tới, hoặc đùa qua một bên nhường chỗ cho nhiều chuyện mới hơn, phấn khích hơn, chưa sở hữu được nên thèm khát hơn. Con người, ai cũng thế, hay take things for granted - coi những điều mình đang có, những người mình đang còn là chuyện tầm thường như hơi thở. Cho tới khi mình thở hết nổi, ngộp thở, hết oxy…. Sự thật là, con người thật ra chẳng sở hữu thứ gì, và trên đời này chẳng có điều gì là vĩnh hằng. Tiền hôm nay có ngày mai có thể mất sạch. Tài sản hôm nay hoành tráng ngày mai có thể đội nón ra đi. Gia đình, người thân, người yêu thương hôm nay có ngày mai có thể không còn. Công danh sự nghiệp hôm nay lên voi ngày mai có thể xuống chó. Con người cuối cùng chẳng có năng lực siêu nhiên nào để nắm giữ bất kỳ thứ gì trên đời, ngay cả chính tinh thần và cảm xúc của bản thân mình. Vận đến thì huy hoàng. Vận đi thì đời đen như con chó mực. Còn phước đã deposit bao đời vô tài khoản vũ trụ thì còn hưởng. Rút cạn rồi thì mang nợ cho bù đầu cạn sức hết đường lui. Nay làm quan mai ngồi tù là chuyện hết sức thường tình. Đừng đùa với đất với trời. Đừng đùa với vũ trụ vì tưởng mình ghê gớm lắm. Gieo nhân nào sẽ gặt ngay quả ấy, ngay và luôn. Cho nên, có thì phải biết giữ. Được thì phải biết gìn. Lên thì phải biết cúi đầu. Xuống thì phải học bài học làm người mà đời đang chỉ dạy. Muốn tài khoản còn thì phải học cách tích góp, deposit thường xuyên. Chớ ai ăn hoài không sạt núi, xài hoài không hết nguồn, hưởng hoài không cần lao động? Người khôn ngoan quan tâm những thứ mình đang có trước, học cách biết ơn, học cách giữ gìn những gì đang có hôm nay. Có rồi còn vuột mất huống chi là ảo tưởng về những gì chưa có. Cỏ bên kia đồi lúc nào cũng xanh hơn. Người chưa hiện nguyên hình bao giờ cũng thú vị hơn. Giấc mơ lung linh bao giờ cũng trôi về những miền chưa chạm đến. OK, mơ thì cứ mơ, nhưng có thì phải giữ. Không thì mất cả chì lẫn chài. Thứ đang có nó bỏ đi, thứ đang mơ nó đùa giỡn õng ẹo, thứ tưởng thật nó giật mình hoảng hốt giấc nam kha. Rồi cuối cùng, chẳng có thứ gì ra thứ gì, cuộc đời đang ngăn nắp bỗng bừa bãi, thứ đang có mất đi, thứ chưa có không thể chạm vào, dở dở ương ương ngồi tiếc nuối những gì từng có. Rảnh thiệt! Nhưng loài người là như thế, cả đời xoay mòng mòng trong cái vòng lặp cố để có, có không giữ, mất mới tiếc. Xà quần cả đời vẫn cứ tìm cứ mất như phim bộ không có hồi kết thúc. Cho đến khi ngộ ra, à thì ra có thì phải học cách giữ, học cách trân quý, học cách biết ơn. Nguyên lý giản đơn, cơ bốn thế mà học hoài không thuộc. Vậy, mà ngửa mặt lên trời ngạo nghễ nghĩ mình quá sức thông minh. Nản thiệt! Thôi, đầu năm nói chuyện vạn năm, mong mọi người hết sức bình tĩnh ngồi take stock - kiểm tra hàng tồn kho coi mình đang có thứ gì, đang còn ai, đang được hưởng gì trong cuộc đời và sự nghiệp này. Rồi mang hết ra mà làm lễ tạ ơn đi. Chính những con người bình thường và những điều bình dị mình đang có là những thứ giúp cho cuộc đời mình xếp hàng ngay ngắn. Thiếu, mọi thứ sẽ lộn xộn bấn loạn cả lên, khiến cho mình hiểu ra rằng hạnh phúc đôi khi chỉ là vài khoảnh khắc bình an, đời thường, đâu vô đó. Mất, có mà nuối tiếc, than thân trách phận cả đời. Biết vậy, thì tranh thủ đi, khi mình còn, mình có, mình đang nắm giữ thì yêu thương, trân trọng, giữ gìn ngày hôm nay, ngày mai, và tất cả những ngày sau đó. Đặt cái lịch trên điện thoại lâu lâu lại ngời kiểm kho, ngồi cám ơn, xin lỗi, trải lòng. Không thì cuộc đời lao xao và hối hả này nó sẽ đẩy mình vào vòng xoáy ham hố mà lãng quên những điều bình thường vĩ đại. Chuyện này là cần phải có nhận thức, có lựa chọn thực hiện, có kế hoạch đàng hoàng chứ không thể kệ kệ hên xui nếu không muốn bị rơi vào miền hối tiếc, trừ phi bạn thích cái cảm giác đau đớn vật vã của hối tiếc…. Vậy nhé, ngay và luôn đi, trước khi hết Tết, lại quay cuồng với nhịp đập của đời. Đừng bỏ quên những gì mình đang có.

Ra đời, chuyện cơ bản nhất cần làm để xây dựng được quan hệ lâu dài và đáng quý với người khác là trở thành người có giá trị, đáng để kết giao. Khi bản thân là người ai cũng thích, ai cũng kính trọng, ai cũng tin tưởng và mong muốn được kết giao thì network của bạn sẽ ngày càng mở ra, ngày càng có uy tín, ngày càng đáng giá. Ngược lại, mỗi ngày đi qua cuộc đời là một ngày có thêm người cạch mặt bạn, gạch bạn ra khỏi danh sách “chơi được”, sợ không muốn liên quan gì tới bạn, “ớn” mấy thói quay xe của bạn, tránh xa để khỏi bị liên luỵ kiểu hoạ vô đơn chí, hay chỉ xem bạn như quan hệ “lợi dụng” khi cần, vv, thì xong phim rồi. Sống vậy thì cả đời chỉ đi cào quan hệ mới, đẩy nó qua cái máy ép, rồi nhìn nó xơ xác biến thành rác rưởi. Tệ hơn, là có người phải dùng tiền để mua sự “trung thành” của vài ba kẻ loanh quanh để cho bản thân cảm thấy bớt cô đơn. Có điều, kẻ dùng tiền để mua quan hệ thì kiếm được người trung thành với tiền chớ không hề trung thành với bản thân. Vậy thì quá chua chát. Nỗi cô đơn và sợ hãi bị bỏ rơi, lòng hận thù vì người đời không mảnh tình nghĩa lận lưng sẽ hành hạ và giết chết bạn. Trong chiếc bong bóng thành công, hạnh phúc, hài lòng tận hưởng cuộc sống mà bạn tự vẽ ra và đi mua chuộc người ta diễn kịch giùm mình ấy, là một tác giả bi hài kịch cô độc và đáng tội nghiệp. Cứ diễn đi cho tới hết đời, rồi chết, và bia đá chỉ cần ghi “Nơi đây yên nghỉ một kẻ chưa bao giờ sống”. Cho nên, kết giao là câu chuyện hai chiều. Tôi chọn ai để kết giao? Và tôi có là người đáng để kết giao? Mình đi chọn người khác thì người khác họ cũng có quyền tự do chọn hay không chọn, cho hay không cho mình trở thành một phần trong network của người ta. Và chuyện họ chọn ai để kết giao sẽ dựa vào một vài nguyên tắc chẳng liên quan gì đến tiền bạc hay vật chất. Khi quan hệ dựa trên những thứ phù phiếm, lợi dụng vì lợi ích cá nhân thì đó là một “giao dịch” chứ không phải là quan hệ. Mà đã là giao dịch thì ngày nào còn lợi còn giao dịch, ngày nào hết lợi thì rã đám. Đơn giản là như vậy, không ai quan tâm đến cảm xúc hay tình nghĩa gì ở đây. Cho nên, nếu bạn sống để tạo ra giao dịch và để đi tìm giao dịch thì không có gì cần bàn tiếp ở đây. Good luck! Nhưng nếu bạn mong muốn xây dựng được “quan hệ” và trở thành người có giá trị đáng để người khác muốn kết giao thì có lẽ bạn nên suy tư lại về phẩm chất cần có trên hành trình hai chiều này. Chính trực Đầu tiên hết, không ai tin kẻ lươn lẹo, đổi trắng thay đen, biến không thành có, vì chút tham lam mà bán đứng giá trị bản thân và quay xe bán luôn người khác. Thế giới này dù nổi hay ngầm, đen hay xám, có hay không có mùi tiền thì cách vận hành của nó y chang nhau. Người ta dù vì sợ, vì phòng vệ, hay vì quý trọng thì cũng chỉ lựa chọn và giữ đứa chính trực ở bên mình, không ai ngủ mà đi promote và giữ kẻ không chính trực. Đứa giết mình chết tươi nhanh nhất là đứa ở kế bên, là kẻ thân cận nhất, là đệ tử ruột, bạn thân, người nhà…. Đứa đó mà nó đã không ngay thẳng, minh bạch, trước sau như một thì mình chết chắc. Bạn có phải là người chính trực không? Và người bạn đang kết giao họ có phải là người chính trực không? Đây là cái khung thành mà bạn cần phải giữ đầu tiên hết, vì nó là sinh mạng của mình. Nếu bản thân còn không chính trực thì đừng đòi hỏi người khác chính trực, đừng mong kết giao với người chính trực, vì bạn không phải là đối tượng kết giao của họ. Vậy thôi. Nên nếu người xung quanh mình không chính trực, không tin nổi thì xong phim rồi. Cái chết tuyệt vời của con thiên nga một ngày nào đó sẽ là do viên đạn bọc đường của chính những người thân cận nhất. Fairplay - Chơi đẹp Cuộc đời rất công bằng, như một trận bóng vậy thôi. Mình chơi đẹp thì người ta chơi đẹp. Không thì không phải đá banh nữa mà thành trận chém giò. Đừng tưởng mình thông minh tới nỗi có thể chơi xấu được người khác. Một lần thôi bạn. Ai mà không biết và đã biết thì hoặc là chơi lại cho bõ ghét, hai là cạch mặt không chơi nữa. Cho nên, làm, gì cũng phải nghĩ tới nghĩ lui, nghĩ cho mình thì cũng phải nghĩ công bằng cho người khác. Làm gì có chuyện mình được hết, mình hưởng hết, kệ người đời. Khi bạn đã không công bằng, không công tâm, chơi không đẹp thì ai người ta gầy độ tiếp theo với mình chi nữa. “Thằng đó chơi không đẹp”, và bạn mất dần, mất dần những quan hệ đủ tin tưởng để kết giao. Fairplay chứ đừng lưu manh. Núi cao sẽ có núi cao hơn. Lưu manh sẽ có kẻ lưu manh hơn trị lại thôi à. Oan nghiệt mình gây ra bao nhiêu nó quay lại hành mình hết cả đời. Chạy trời không khỏi nắng. Biết nghĩ cho người khác Sống ở đời quan trọng nhất là sống có trước có sau. Đừng tường mình là trung tâm vũ trụ, rồi cả thế giới này sinh ra là để phục vụ cho mình. Tào lao! Mà bạn nghĩ vậy thì 7 tỷ người khác người ta cũng nghĩ vậy luôn á. Rồi mạnh đứa nào đứa đó ích kỷ, chỉ lo lợi lạc sung sướng cho bản thân, mặc kệ người khác, mặc kệ người đời à? Mơ! Sống mà chỉ lo nghĩ tới bản thân, không biết nghĩ cho ai khác, không vun vén trước sau cho đàng hoàng, cho giống con người thì đi mà chơi với dế. May thì gặp vài người tốt trong đời họ giúp cho một quãng, rồi ngán cái nư ích kỷ của bạn quá mà bỏ chạy mất dép. Kiểu đó, hồi đầu chưa biết thì người ta còn chơi. Khi phát bệnh ra thì người ta biến hết. Bắt đầu từ người ngoài rồi từ từ cũng tới người thân. Chạy từ từ đến khi xung quanh bạn là bóng đêm. Chơi với dế là đúng rồi, chớ người nào chơi với bạn nữa. Có chăng, là mấy kẻ y chang như bạn, cần thì lợi dụng xong thì biến. Cho nên, làm ơn nghĩ lại giùm đi, thứ mình làm nó có hại tới ai, có phiền cho ai, có gây ra hậu quả hay ảnh hưởng xấu gì tới ai không? Sống mà biết nghĩ trước nghĩ sau như thế quan hệ nó mới bền. Coi lại đi nha bạn. Sống tích cực Nói nghe nè, đời này nó đã mệt lắm rồi. Cả đời con người cứ phải bò ra giải quyết vấn đề, thời nào ngổn ngang đó. Mà đời ai cũng vậy, giàu nghèo cũng vậy, học cao học thấp cũng vậy, nhà quê thành phố củng vậy, nước ngoài nước trong cũng vậy. Ai cũng có vấn đề hết. Ai cũng mệt mỏi hết. Ai cũng khổ hết. Chỉ là cường độ và nội dung nó khác nhau mà thôi. Cho nên, đời người ta đã đủ mệt rồi. Không ai rỗi hơi đâu mà tìm thêm chuyện khổ đau, tuyệt vọng, buồn phiền của người khác rồi rước vào nhà mình. Không cho ai được cái gì thì đã đành. Nếu còn đem rác rưởi, thuốc độc tinh thần nhà mình đổ qua nhà người ta nữa thì bảo sao họ không chạy mất dép. Năng lượng tươi mới lành mạnh nhà người ta đang cao, ai đi dốc hết cho bạn rồi nhận lại toàn là năng lượng xác xơ, nứt nẻ? Chỉ có người mất trí mới đi kết giao với người tiêu cực cho nó mất mát và phiền phức như vậy. Họ tránh bạn như sợ gặp ma thì có. Ai trên đời cũng muốn gặp người có năng lượng tốt, tích cực, lạc quan, vui vẻ, bình an, hạnh phúc, yêu đời. Bạn cũng vậy. Họ cũng vậy. Rồi giờ bạn nghĩ lại đi, mình đang mang năng lượng kiểu gì ra để kết giao? Hiểu rồi ha. Thứ gì tích cực thì nó thu hút. Thứ gì tiêu cực thì nó xô người ta chạy không kịp thở. Tới gần còn không muốn nói chi tới chuyện kết giao. Tử tế Này là bài cơ bản luôn. Không có không phải là người mà là con. Con là nó tham sân si bung xoã hết ra sàn, không quản trị nổi bản thân. Còn người là có nhận thức rõ ràng về ảnh hưởng của mình tới con người, cộng đồng và môi trường xung quanh. Cho nên người biết cách kiểm soát bản thân, có trách nhiệm với bản thân và thế giới bên ngoài, không giúp được thì thôi chớ không làm gì hại, bất lợi hay tổn thương tới ai. Ngược lại, người sẽ chủ động, tự nhiên, xem việc sống chan hoà, sống có trách nhiệm, tử tế với thế giới xung quanh là chuyện hiển nhiên, không cần phải gồng, không cần phải đặt mục tiêu cố gắng hay đặt điều kiện gì hết cả. Tử tế là phẩm chất cơ bản. Không có thì không làm người được. Kiểu vậy! Gặp người đến cả phẩm chất cơ bản còn không có thì ai dám kết giao? Rồi mình tử tế chưa? Hay cũng lao xao hô hào theo trend, có lợi thì tử tế không thì lưu manh cho dễ sống? Có tâm giúp đỡ người khác Không có thứ phẩm chất nào trên đời này có sức hút ghê gớm bằng cái tâm hay giúp đỡ người khác, mà đặc biệt là giúp đỡ trong sáng, vô điều kiện chớ không phải giúp đỡ kiểu PR đánh bóng hình ảnh để hưởng lợi về sau. Kiểu mồm hô to cộng đồng nhưng tay thò ra sau lưng bốc hốt thì chỉ lừa được một đoạn thôi. Người đời đâu có ai ngu. Khi biết ra người ta sẽ phang cho mà vỡ mặt. Thà làm ăn cứ nói làm ăn, kinh doanh cứ nói kinh doanh cho nó minh bạch sòng phẳng, công bằng người bán kẻ mua. Đừng có dựng lên chuyện đạo đời để mua thần bán thánh. Mua bán thì cứ đúng nguyên tắc bán hàng, marketing thời hiện đại mà làm. Đừng ấn dao vào niềm tin, vào sự yếu đuối hay vết thương lòng của người ta mà mua bán. Tội chết! Cho nên, giúp là giúp, là tâm trong sáng vô điều kiện mà giúp, là thật sự mong muốn điều tốt đẹp hơn cho những mảnh đời mình đang hay sẽ chạm vào. Được vậy, bạn là người có công đức và ai cũng muốn kết giao, không phải chỉ vì bạn giúp người, mà vì bạn có cái tâm trong trẻo như trời đất. Cấp tiến Người giỏi là người có tư duy mở, luôn học mới, làm mới bản thân, luôn hướng về tương lai, luôn nhìn thấy vô tận trong mọi giới hạn của cuộc đời này. Vì cấp tiến, họ luôn hào hứng, thú vị, luôn tích cực, luôn tràn đầy năng lượng thành công. Hỏi có ai trên đời mà không thích ở gần mất người như này? Ở gần họ được lây kiến thức, kỹ năng, tư duy, tinh thần xịn sò không, ai mà chẳng thích? Tưởng tượng gặp mấy đứa suốt ngày phàn nàn, ca cẩm, cổ lỗ sỉ, nói toàn chuyện cũ, bàn toàn chuyện không làm được, nhây toàn chuyện drama, bà tám, vô bổ chả giúp gì cho ai, chỉ khiến người ta thêm cạn kiệt năng lượng. Ở gần mấy người vậy thì đời không rủi cũng đen, vì đầu óc chỉ toàn ba thứ bùn lầy kéo người ta xuống. Mà bạn nghĩ lại đi, mình có vậy hôn? Nếu có thì tự hiểu rồi đó, hiểu tại sao người khác tránh mình. Bản thân mình cũng vậy thôi, cũng hớt hải đi tìm người cấp tiến để kết giao để cho mình tích cực hơn, tiến bộ hơn, thành công hơn mà. Có điều, người không cùng năng lượng người ta không ở gần nhau. Muốn kết giao với người cấp tiến thì bản thân mình cũng phải là đồng loại. Đầu năm bàn chuyện kết giao, vì thời này đâu có chuyện gì mà làm một mình được nữa. Mình là tấm gương soi rọi thế giới của bản thân. Mình chơi với loại người làm sao thì mình chính là lại người như vậy. Đừng trách móc đổ thừa ai hết. Đồng cực thì hút, dị cực thì đẩy mà. Coi lại mình trước thì sẽ nhìn thấy rõ ràng bản chất của thế gian.

Có bạn trẻ kia hỏi, chị ơi “không làm gì” là làm gì, vì ai cũng kêu em phải luôn có kế hoạch này, hoạt động kia, việc làm nọ và phải chạy ào ào làm tán loạn mới mong đuổi kịp cái thế kỷ này. “Không làm gì” là làm gì? Câu hỏi thật là thời thượng, hồn nhiên, và gây rối. Đã gọi là không làm gì mà hỏi là phải làm gì để không làm gì. Mà có cần phải “không làm gì” không? Tại sao phải “không làm gì”. Bao giờ mình cũng phải quay về chữ Why - Tại sao trước đã, còn chuyện what - làm cái thứ gì là chuyện sau cùng mình mới tính. Cứ từ từ bình tĩnh. “Không làm gì” mà sao gấp dữ vậy trời? Mà bạn có thấy cái máy nào làm việc liên tục không nghỉ, không bảo dưỡng mà nó chạy hoài hông bị rơ không? Nếu có thì chắc là cái máy thần kỳ của Doraemon chứ kiếm đâu ra bộ máy làm hoài không hư chạy hoài không cũ? Thì cái não của mình nó cũng vậy thôi. Nó cũng chỉ là cái máy nghĩ, máy tạo ý tưởng, máy kết nối dữ liệu cũ để tạo ra những khoảnh khắc “à ha” mới. Rồi mình cứ xà quần bắt nó suy nghĩ hoài, vắt cạn vắt kiệt khả năng sáng tạo của nó, thúc ép nó phải over Think - nghĩ cho cố mà nhiều khi toàn là thêu dệt những giả định tào lao không có chút tư duy phản biện nào. Bộ não chớ đâu phải con khỉ đâu mà bắt nó nhảy thon thót từ suy nghĩ này qua nỗi niềm nọ. Mà có là con khỉ thì nhảy một hồi nó cũng đuối chớ. Và cái sự xà quần trong những mê cung cũ kỹ đó nó chỉ làm cho bạn một điều thôi, là biến bạn thành cơ sở sản xuất hàng lạc-xoong - ba thứ đồ cũ kỳ xài hết được phải đùa ra bán ve chai á cho trống nhà á. Con người mà càng rối, càng thấy mình không có gì hay ho, càng cảm giác mình tụt hậu, bất tài, càng bị áp lực không bằng nhà hàng xóm thì người ta càng đâm đầu vô suy nghĩ. À không! Là đâm đầu vô nghĩ quẩn. Rồi càng nghĩ nó càng rối. Rồi càng rối thì càng nghĩ. Cứ vậy mà nổ banh não và kiệt hết sức vẫn không thu hoạch được mớ sáng lạng nào. Thì bạn nghĩ đi, input đầu vào đồ lạc-xoong vào trong cái máy bị rơ càng thì output đầu ra thành cái gì? Rác thải chăng? Cho nên, nếu không muốn xuống giá cỡ đó thì chắc phải làm gì đó khác đi, mà làm gì mới được? Cho bản thân ngày vô tận Ngày vô tận là ngày nó hông có đầu có đuôi, không có giới hạn nào, không có kỷ luật qui định gì, không phải nghe lời hay ép uổng bản thân làm mệnh lệnh của ai. Đó là ngày của bạn, ngày bạn muốn làm gì làm, ngày bạn cấm không cho phép thế giới ngoài kia can thiệp vào cuộc sống của mình. Ai thích lên rừng thì lên. Ai thích ra biển thì ra. Ai thích lang thang đường này phố kia, quốc gia này thành phố kia thì cứ thế lang thang bất chấp. Thích vô bảo tàng thì vô. Thích đi xem show thì đi. Thích ngồi giữa thiên nhiên vẽ sống thì vẽ. Thích đạp xe vòng vèo giữa thôn này bản nọ thì đạp. Thích trèo đèo vượt suối thì làm. Thích nằm im lắng nghe bản giao hưởng của thiên nhiên thì cứ hưởng. Đơn giản vậy thôi! Vô tận mà! Không có giới hạn nào cho bất kỳ việc gì bạn muốn làm cho bản thân mình. Vì đó là khi bạn cho phép mình nghỉ ngơi, cho não nghỉ ngơi, relax, refresh - tái tạo, detox những thứ cũ kỹ độc hại và dọn chỗ cho những điều hay ho mới mẻ. Tớ được như ngày hôm nay là nhờ những ngày vô tận. F5 liên tục nên não mới còn chỗ để nạp cái mới, tạo ra năng lượng mới, hình thành ý tưởng mới. Chớ bạn nghĩ đi, làm bao nhiêu đó thứ mấy chục năm nay mà sao vẫn còn sung hơn người ta? Đâu có thần thánh hay đặc biệt gì hơn ai. Cũng chỉ là người thường như mọi người thôi. Khác chăng là bảo dưỡng hơi bị tốt bằng số ngày vô tận càng ngày càng tăng lên, cho phép bản thân detox nhanh hơn, khoảng cách detox giữa 2 lần ngắn lại cho phù hợp với tốc độ sản xuất ve chai của thế kỷ này. Hồi xưa thì vòng đời ý tưởng và phát minh mới nó còn tính bằng chục năm trăm năm. Giờ, nó rút xuống còn có vài tháng vài năm. Không F5 liên tục, không ngày vô tận liên tục thì có mà biến thành cái xưởng ve chai trong vòng 3 nốt nhạc. Tìm nguyên liệu mới cho input Nguyên lý mấy ngàn năm nay vẫn còn chạy tốt, đó là cho rác đầu vào thì nhận rác đầu ra. Đơn giản vậy thôi. Cho nên, việc đặt vấn đề mới, tìm nguyên liệu mới, đổi môi trường mới, gặp gỡ người mới, bàn những câu chuyện mới nó quá sức là quan trọng để tồn tại trong thế kỷ này. Chớ cứ suy nghĩ và lặp lại ba thứ bạn đã làm nát như tương mấy chục năm qua thì ở đâu ra ý tưởng mới? Nhiều khi, mình còn nhắc team đừng có xài chiêu cũ là Best practice - mô phỏng ý tưởng hay cách làm hay nhất của quá khứ nữa. Thời này mà cứ canh tiêu chuẩn cũ làm hoài thì làm sao sáng tạo, làm sao bứt phá, làm sao dẫn đầu? Đồ cũ có thứ hay nhưng không phải cái gì cũng hay. Đừng canh theo suy nghĩ cũ mà đòi ý tưởng mới. Đâu ra? Cho nên, chuyện thứ 2 nên làm nếu muốn làm mới bản thân, là mở não mở tâm mở quan hệ và tương tác đời mình ra với những gì mới mẻ. Có điều kiện thì tìm môi trường mới, làm những công việc mới, đảm nhiệm vai trò mới. Không có điều kiện thì học cái mới, đi event mới, hội nhập vào network mới, gặp gỡ người mới, tham gia dự án mới. Nói chung là phải tìm hiểu tương lai để cập nhật tư duy mới, cách làm mới, mô hình mới, hành trình mới. Mỗi tháng như vậy nên lên kế hoạch thử nghiệm ý tưởng mới, làm cái gì đó mới, tạo trải nghiệm mới, vv. Muốn mới thì phải lao động. Đừng ngồi đó làm anh hùng bàn phím, suốt ngày hỏi chị ơi em làm sao cho mới rồi buộc thân vào cái sofa chẳng chịu đi làm. Muốn sản xuất ra cái mới thì phải có nguyên liệu đầu vào mới. Mà nguyên liệu ở đâu ra? Nó được tạo ra từ tất tần tật những thứ mới mà nãy giờ mình bàn với nhau là phải dấn thân vào làm. Không có nguyên liệu vay mượn hay chôm chỉa từ nhà ai mà thành đầu vào của nhà mình. Đèn ý tưởng nó bật sáng chỉ khi bạn là người tham gia trực tiếp vào những hành trình mới. Collab với người độc lạ AI nó siêu việt nhờ cái gì? Nhờ nó thu lượm được hết ý tưởng đang hiện hữu trên mạng của hết thảy nhân loại. Mà nó chơi cào cả ghe ý tưởng độc lạ của cả hành tinh kiểu đó thì ai chơi lại? Nhờ dữ liệu vô tận có sẵn đó mà nó tạo ra những kết nối mới, tạo ra những vệt suy nghĩ mới, tạo ra những hướng ý tưởng mới. Còn mình, trốn trong cái vỏ ốc vừa ego vừa sợ hãi vừa túm tụm như cái đáy giếng của mình thì xào tới xào lui được mấy dĩa ý tưởng mới? Đành là con người có khả năng suy nghĩ vượt ra khỏi những gì đã từng tồn tại và có khả năng tạo ra những nguyên bản mới. Nhưng nói một tiếng công đạo đi, cả đời làm được mấy lần? Cho nên, muốn sáng tạo thì phải cho phép những góc nhìn mới, độc, lạ nó chảy vào nhà mình. Trộn xà lách thì cũng phải cho nguyên liệu mới nó mới thành xà lách mới chứ. Cứ công thức Ceasar Salad y chang công thức vậy ngày này tháng kia thì ở đâu ra món mới mà ăn? Vậy nên, cứ phải mở lòng ra, thử nghiệm làm thứ mới với những con người mới, càng độc lạ khác người càng hay, càng không giống mình càng tốt, càng sốc hàng và có khi phản biện ngược lại mình càng xịn. Người có background - lịch sử nghề nghiệp, môi trường, văn hoá khác nhau mà kết hợp lại thì sẽ tạo nên sự bùng nổ về sáng tạo. Chớ màn cũ cảnh cũ kịch bản cũ thì đương nhiên sẽ thành phim không cách nào ra rạp, vì nó chán quá ai mà coi. Đừng cứ lọ mọ trong cái vỏ ốc của bản thân. Nhưng cũng đừng chỉ tới lui trong cái vòng lặp cũ kỹ của chính mình. Ngoài kia, thế giới rất rộng và rất mới. Đầu năm nói về sự cũ và cái mới, mong mọi người sẽ tìm thấy cho mình những con đường lạ trải đầy nắng mới đầu xuân. Cuộc đời, có thể ngán như ăn cơm nguội mỗi ngày, nhưng cũng có thể là những món wow chưa bao giờ nếm trải. Lựa chọn là ở bạn. Quyết định là của bạn. Đừng đổ thừa ai cũng đừng bao giờ phàn nàn về hoàn cảnh của mình. Ngày vô tận chỉ hiện hữu với những con người tin vào khả năng vô tận.

Một chút áp lực nhiều khi cũng tốt, vì nó khiến cho mình bật chế độ tập trung lên cao độ để hoàn thành hay vượt qua thử thách, khó khăn mà bình thường tưởng là mình không chịu nổi. Áp lực thật ra nó có tác dụng push con người ta vượt lên chính bản thân mình để khám phá phiên bản lạ hơn, đáng ngạc nhiên hơn của bản thân mà ta chưa bao giờ biết rằng nó có thể tồn tại. Do đó, khi tự mình đặt ra cho bản thân những mục tiêu mới, có vẻ như hơi quá tầm với một chút, có vẻ như mission impossible - làm một thứ gì đó mới mà bản thân chưa bao giờ thử, chỉ nghe thôi đã ớn rồi, ta thật ra là đang tự tạo áp lực với bản thân mình. Tuy nhiên, đó là áp lực tích cực, vì nó ép ta phải vượt ra khỏi vòng an toàn, vượt qua khỏi giới hạn do chính bản thân đặt ra cho bản thân, rèn luyện cho bản thân khả năng focus - tập trung để hoàn thành điều tưởng chừng như không thể. Hay nhất, là nó giúp cho tư duy mở ra mỗi lúc dấn thân, học làm quen với những thói quen mới hết sức diệu kỳ như không gì là không thể, thử mới biết, học bằng cách làm, học cộng tác với nhiều người khác, thất bại cũng chẳng sao vì quan trọng là bài học, vv. Có điều, áp lực tích cực này nó xuất phát từ hành trình lớn lên, thử thách bản thân để xây dựng nội lực, với mục tiêu hướng đến mục đích và giá trị lớn hơn mà bạn đặt ra cho bản thân mình. Đây là áp lực có định hướng. Hay gọi đúng hơn là thử thách tích cực. Nhưng rồi đời không như là mơ. Chắc chỉ có khoảng 20% thử thách tích cực ở ngoài kia là do ai đó vì xây dựng nội lực bản thân mà tạo ra. Còn lại, áp lực người ta tự tạo ra là từ nhà hàng xóm. Bên kia thấy người ta có vẻ năng động qua mình áp lực. Người ta đọc nhiều sách hơn mình áp lực. Họ post lên mạng những hình ảnh có vẻ thành tích quá mình áp lực. Họ úp hình quen biết nhiều người hơn mình áp lực. Thấy người ta hình như kiếm ra nhiều tiền mình áp lực. Họ có người yêu mình áp lực. Blah blah blah…. Cuối cùng, mình áp lực vì suốt ngày ở bên nhà hàng xóm, dòm ngó coi người ta làm gì, tự rước cái buồn cái khổ vô người vì tưởng người ta hơn mình. Xong tự dằn vặt bản thân sao mình dở quá, sao mình tệ quá, sao mình chẳng bằng ai, sao mình kém may mắn, sao mình bất tài quá vậy, blah blah blah…. Ủa, sao tự làm khổ mình chi vậy? Đầu tiên hết, nếu hiểu về bản chất của mạng xã hội thì 99% những gì bạn thấy ở trển là đồ ảo, kiểu không có thì khoe rần rần, không được mà khai như thiệt, drama hoá để câu like. Nền kinh tế to bự nhất của thế kỷ 21 là attention economy - kinh tế chú ý. Ai tạo ra nhiều sự chú ý, theo dõi hơn thì người đó có tầm ảnh hưởng. Cho nên, nhà nhà người người ra sức tạo sự chú ý. Hồi đầu thì còn lấy chuyện thiệt ra mà nói. Nói riết không thấy ai like thì bắt đầu kiếm chuyện, vẽ chuyện, dựng chuyện, tạo drama hết hồn để chèo kéo sự chú ý ngày càng nặng đô của người đời. Cứ như coi phim kinh dị vậy á. Coi riết hết sợ, nên đòi hỏi level kinh dị phải ngày càng dị, ngày càng gớm ghiếc hơn mới đã cái nư. Riết rồi, chuyện không thành có, chuyện nhỏ thành to, chuyện nhẹ thành nặng, chuyện thoáng qua bỗng biến thành nỗi đau thế kỷ. Sau lưng buồn thúi ruột nhưng ở trển mặt mày hớn hở. Gia đình nát như tương nhưng khoe toàn hạnh phúc trào dâng. Chẳng có lỗi gì ở đây để trách ai. Bản chất con người là thế, ai cũng làm show chuyên nghiệp, trưng toàn hàng lung linh nhất để câu kéo sự chú ý của đời. Vậy, rồi bạn canh theo đó để tạo thêm áp lực cho bản thân mình? Rảnh dữ? Rảnh quá thì làm ơn dành thời gian đầu tư chuyện học hành cập nhật cho bản thân đi. Ở đó mà đi qua rình mò nhà người ta để tìm áp lực? Mà buồn cười nhất là tạo áp lực thật cho mình từ giấc mơ ảo của nhà người ta. Tào lao quá đi! Ủa, mà mỗi người sinh ra trên đời đều có sứ mệnh khác nhau, có mục đích khác nhau, có giá trị khác nhau hết. Vậy nghĩa là mình cần phải lo làm chuyện mình cần làm, học thứ mình cần học để làm được chuyện mình cần làm. Đâu có liên quan gì tới nhà người ta? Vậy mình đi canh nhà người ta để làm chi? Mình muốn sống cuộc đời của họ? À không, là cuộc đời mà ngay chính họ cũng chỉ ngồi đó mơ hoang, rồi nổ banh xác để che dấu cái sự tự ti vật vã đang hành hạ bản thân mình? Cả một đám cua thi nhau quẹt quẹt cào cào, kéo nhau xuống bằng áp lực phải hoành tráng hơn người khác. Vậy, đâu có phải là sống, là đua nhau chạy lòng vòng trong cái mê cung. Chạy cho cố, qua mặt người này kẻ kia. Thái độ cho dữ, tao đã vượt qua và bỏ xa mày. Tưởng gì, cả đám cũng chỉ loanh quanh trong một cái mê cung chẳng có lối ra. Sao gọi là trước là sau? Sao gọi là hơn là thua? Sao gọi là đến đích? Nếu thích trò này thì cứ chơi tiếp nhé, nhưng đừng có diễn bằng giọt nước mắt đau cho một định mệnh buồn. Cải lương quá! Là lựa chọn của bạn thôi. Bạn thích canh thì bạn cứ xây chòi ngóng sang nhà họ mà canh. Bạn thích cảm giác tuyệt vọng rất cinema thì cứ vào vai cho nó thiệt mùi mẫn đi nào. Có điều, luật chơi hết sức rõ ràng, đã chơi thì tự chịu, đừng phàn nàn với đời làm bận tâm người khác. Vậy đi ha. Giờ thì đã rõ áp lực nó nên đến từ đâu, và áp lực tích cực và tào lao xuất phát điểm nó thế nào. Đầu năm phản tư chuyện nhà mình nhà người, có khi nhận ra cuộc sống thật ra cực kỳ giản đơn, nhẹ nhàng, vui vẻ. Và bình an không phải là thứ phải đi tìm ở đâu hết cả. Nó vẫn luôn hiện diện ở đó. Chỉ là bạn có hiện diện ở nhà mình để nhìn thấy nó, thay vì cứ đu tòn ten cả năm trên tường nhà của người ta.

Trong cuộc đời đi làm của mình khắp năm châu thì nghe nhiều nhất là phân bua, giải thích. Và con người được sinh ra với quá nhiều chữ nghĩa, nên có vô tận cách để mô tả lý do tại sao mình làm không được, không xong, không tới, không thành…. Hay cái nữa, là giải thích một hồi thì toàn thấy người khác sai, người khác lỗi, người khác vô trách nhiệm, người khác có vấn đề, vv. Còn mình, chỉ là nạn nhân của ba ngàn tám vạn sự bất công, sự xui xẻo, sự bất ý do người khác, do qui trình, do tổ chức tạo ra. Không ai phủ nhận trong bằng ấy lý do, có những lý do khách quan, nhưng sự khác nhau giữa người làm được và kẻ đứng đó thanh minh hoài là khả năng giải quyết vấn đề và vượt qua mọi gập ghềnh để về đến đích. Đơn giản vậy thôi! Đừng đứng đó biện minh cho sự không đạt thành kết quả, vì người đời chỉ nhìn vào kết quả, không ai rảnh đâu mà ngồi đó coi bạn đóng phim drama cả trăm tập. Ai rảnh? Result-orientation - Hướng về kết quả mà làm Trong thế giới công việc, kết quả nói thay tất cả. Tạo ra kết quả thì không cần nói thêm gì nữa, vì chính kết quả đã là minh chứng hùng hồn nhất cho mọi sự cố gắng, cho khả năng và tài năng của bạn. Hết! Bằng không, dù bạn có viết bài luận văn chữ nghĩa thật bóng bẩy, hay ho, cảm động đến nhường nào, dù bạn có đưa ra bằng chứng của những khó khăn cản trở ra sao, cũng không ai thèm nghe hết. Nhiều khi, một con người hết sức bình tĩnh như tôi cũng phải nổi cơn khi ngồi xem người ta quăng lý do này vấn đề kia ra chéo chéo chỉ để biện minh cho sự “không làm được” của mình. Không làm được là không làm được. Chấm hết! Nó chỉ chứng minh có 1 điều, bạn không có khả năng hoặc bạn không biết cách làm. Vậy thôi! Còn nếu đã biết cách làm rồi thì đời này có chuyện gì mà nó suông sẻ từ đầu đến đuôi đâu? Làm cái quái gì trên đời cũng gặp khó khăn và cũng phải tự tìm cách vượt qua, bước tới, làm cho được dù phải đối diện với bao nhiêu là thử thách. Người giỏi là người như thế. Người thành công là người như thế. Họ chẳng bao giờ lèm bèm vì ngoại cảnh. Họ cứ sừng sững đạp lên chông gai và về đích no matter what - bằng mọi giá. Vì thế mà họ khác. Vì thế mà họ xuất chúng hơn tất cả những người còn đang ngồi vắt óc nghĩ ra tám ngàn lý do để biện minh cho sự không làm được của mình. Wake up! Tỉnh lại đi nha. Đừng ngồi đó complain - than vãn, than phiền và đổ thừa cho ai hết. Dù quá trình thế nào, cũng phải tạo ra kết quả Đương nhiên, mỗi việc ta làm đều có những thử thách khác nhau, có thử thách lớn, có cản trở nhỏ. Có việc dễ làm hơn, cũng có nhiều việc khó nuốt hơn. It’s OK! Đâu sao. Đời là vậy mà. Và việc ta chấp nhận bản chất này của cuộc đời để mang trên mình tâm thế đối mặt đã là thành công đến 50%. Trong quá trình thực hiện, triển khai, giải quyết vấn đề, sẽ luôn có những khó khăn mà ta đoán trước được, nhìn ra trước được, đoán trước được, nhưng cũng có vô vàn những cú twist hết hồn từ trên trời rơi xuống. Ừa, thì cuộc sống là như vậy, chớ chuyện gì cũng đoán trước được hết như phim bộ thì đời này còn có gì vui? Muốn cái gì cũng biết trước hết thì chuyển qua làm robot đi. Còn nếu vẫn muốn làm người, thì phải học cách chấp nhận sự bất định, chấp nhận leo lên cái roller-coaster của vũ trụ và tốt nhất là cảm thấy phấn khích vì trò chơi ú tim này. Từ A đến B có rất nhiều đường. Từ A đến B có muôn vàn chuyện hết hồn có thể xảy ra. Có khi, đó là những kiểu “chuyện vậy mà cũng xảy ra nữa hả?”, nhưng mà nó vẫn cứ xảy ra trong sự ngạc nhiên vô đối của con người. Luật chơi nó thế. Một là chấp nhận và về đích. Hai là bỏ cuộc đừng chơi. Không có chuyện nửa nạc nửa mỡ, thành công trong tư tưởng nhưng ngồi ì như củ khoai tây. Tay không lấm bùn thì làm sao mà hái sen cho được? Cho nên, sao không biết, quá trình xảy ra cái quái gì không biết, cứ phải bình tĩnh đối diện, giải quyết, vượt qua để chạm vào kết quả. Lục bình không đứng giữa dòng mà giải thích. Nó trôi, và vừa trôi lại vừa vẫn nở hoa. Kiên cường, để chạm vào kết quả Rất nhiều khi, người ta hiểu được đạo lý kia, và biết rằng bản thân cần vượt qua mọi chông gai để chạm vào đêm đến. Nhưng rồi một lúc yếu lòng hay vài khi nghe người ngoài xầm xì, lời vào tiếng ra mà gục ngã, không đủ niềm tin và sự kiên cường để theo đuổi mục tiêu. Khao khát chưa đủ lớn. Tâm thế chưa đủ vững. Quyết tâm chưa đủ cao nó thế. Có khi, người ta gục ngã ngay tại phút 89, ngay khi con cá chỉ cần quẫy một lần sau cuối là lọt tõm xuống lòng sông. Nhưng không, con cá nó nằm bất động và chết khô ngay cạnh bờ sông, vì nó đã bỏ cuộc ngay tại giây phút cuối. Kiên cường, nó là phẩm chất cực kỳ quan trọng và là phẩn chất của người thành công. Người thành công không cần ai vỗ tay, không cần ai cổ vũ, không cần ai ve vuốt dỗ dành. Họ kiên cường vì đó là điều họ muốn thực hiện, thế thôi, chẳng liên quan gì đến drama của cuộc đời ngoài kia cả. Họ lắng nghe bản thân, xây dựng nội lực bản thân, rèn luyện cho bản thân ngày càng vững vàng, đầu tư cho bản thân lớn lên, mạnh hơn, và cứ thế gan lì bước về phía những điểu chưa biết, làm cho được, cho tới, cho đã mới thôi. Sẽ không bao giờ có kết quả nếu không rèn luyện cho bản thân phẩm chất kiên cường, vì đời có ba vạn cách để làm cho ta gục ngã. Năm mới, nhắc nhẹ về kết quả, vì nghĩ rằng đó là điều duy nhất bạn nên tập trung vào để nhìn thấy chính mình đã lớn lên. Kết quả, dù là trong bất kỳ việc gì bạn đang làm, đang theo đuổi trong năm nay cũng sẽ là món quà quý giá nhất để xây dựng cho bạn sự tự tin, sự vững vàng, và mở ra vô vàn cơ hội mới.

Cuối năm, ngồi hàn huyên với bạn bè, chuyện xa chuyện gần thì cũng lại đụng chạm chuyện con người. Ở Việt Nam thì chắc chuyện ăn ở cư xử của con người là đề tài nhiều sắc màu và hấp dẫn nhất, vì nó luôn luôn luôn đỉnh drama, tạo cú twist hết hồn nhất, thường xuyên phải trợn mắt “hả?”, và cả đời vẫn đang còn “hả?”. Nhưng năm nay chuyện con người lại nhẹ nhàng và hài lắm cơ. Nhân viên xuất sắc nhất của công ty em là đứa làm được một chuyện phi thường. Chuyện gì ghê vậy? Là hỏi khi không hiểu và báo khi làm không được hay không xong. Hả? Chị đừng có “hả”. Em nói thiệt đó. Gì kỳ vậy trời? Thì chị nghĩ đi, giữa một đám im re, không hiểu không biết hỏi, làm không được im luôn, làm không xong trốn mất thì đứa xuất sắc nhất chẳng cần làm gì cả. Nó chỉ cần hồn nhiên mở miệng ra nói cho mình biết hiện trạng nó đang ra sao là xong. Vậy thôi là mình biết ơn nó quá sức luôn. Hả? Từ bao giờ cái tiêu chuẩn xuất sắc nó biến thành common sense - lẽ thường tình như thế chứ? Ủa, đương nhiên không hiểu thì phải hỏi. Đương nhiên không được thì phải báo. Đương nhiên không xong thì phải trình bày chớ. Cái đó nó là kỹ năng giao tiếp quá sức cơ bản mà. Không có mới lạ lắm à nghen, chớ còn phải đi tuyên dương xuất sắc nữa trời? Ủa, nhưng mà nghĩ đi thì cũng ngẫm lại, xứ thằng mù thằng chột làm vua, thì xứ im im bỏ trốn thì đứa mở miệng nó thành thánh sống. Hông lẽ giờ mình chỉ cho mấy bạn trẻ chiêu này để năm sau trở thành nhân viên xuất sắc của năm hết ta? Thử đi, tiếp chiêu ha. Just ask - Chỉ cần hỏi Trên đời này, sếp yêu thương nhất là những người biết hỏi. Biết tại sao không? Vì không hiểu thì làm sao làm đúng? Không hiểu, hiểu không đúng, hiểu sai, hiểu chưa tới, vv đều nguy hiểm cả, vì bạn sẽ canh theo đó mà làm. Rồi chờ cho đến khi bạn làm đã xong, quay trở lại nộp bài thì ôi thôi nó sai từ cái hồi chúng ta mới bắt đầu. Chuyện chỉ dính dáng tới mình thôi không nói. Lỡ mà nó có liên quan tới nhiều người khác thì nó đang hoang phí giờ làm việc và nguồn lực của cả một đám. Tất cả nhảy bổ vào làm làm trên một cái nền thông tin sai, và thế là nguyên cái công việc đó nó vô dụng từ đầu đến cuối. Rảnh quá vậy? Cho nên, khi tiếp nhận bất cứ yêu cầu nào, whatever - bất cứ yêu cầu nào nha, please please please - làm ơn làm phước hỏi hỏi hỏi cho đến khi nào bạn hiểu. Chỉ cần học được chiêu này thôi là đã vô được vòng bình chọn thứ nhất để trở thành nhân viên xuất sắc. Just talk - Chỉ cần nói Trong đời, mình không biết đã bao nhiêu lần vừa giận vừa tức cười vừa ngán ngẩm khi toàn phải đi hỏi nhân viên, “cái đó sao rồi em?”, “chuyện đó xong chưa em?”, “việc này tới đâu rồi em?” Thiệt tình nha, chuyện công việc của ai người đó đương nhiên có trách nhiệm phải theo dõi, giải quyết khi có trúc trắc, và hoàn thành theo đúng thời hạn cần thiết. Ủa, đi làm là vậy đó, đâu có cái gì quá khó đâu ta? Đâu cần phải học 4 năm đại học mà vẫn không hiểu một điều cơ bản như thế ở chốn lao động? Đó nó là trách nhiệm cơ bản của một kẻ làm người, là mình nhận chuyện gì thì mình có trách nhiệm làm cho ra ngô ra khoai chuyện đó, dù nhỏ hay lớn, dù thích hay không, dù một mình hay làm cùng với bao nhiêu người khác. Cái nguyên tắc nó cơ bản đến như vậy mà những người con nước Việt quen nói toàn ba chuyện lớn lao hổng hiểu. Làm không xong lý do là gì thì báo. Làm không được gặp khó khăn gì thì báo. Có ai quánh giá mình vô dụng hay kém cỏi gì đâu. La làng lên sếp mới biết mà hướng dẫn, giúp đỡ, vận động thêm nguồn lực để cùng nhau giải quyết mà. Just talk! Trời ơi chỉ cần mở miệng ra nói lên điều cần nói mà thôi là đã vô tới vòng 2 trong cuộc bình chọn nhân viên xuất sắc rồi. Don’t assume! Đừng có em tưởng em tưởng Câu này là câu mình nghe nhiều nhất ở Việt Nam và nghe hoài nghe hoài muốn phát ớn nè, “em tưởng”. Tưởng cái gì mà tưởng? Không rõ thì phải hỏi, kiềm tra, double check, triple check, kiểm tới kiểm lui hai ba bận chớ. Tự mình ngời đó giả định, thêu dệt, tưởng tượng tán loạn chuyện mà bản thân không đủ hiểu hay không đủ dữ liệu để phân tích, lập luận thì tưởng để làm gì? Cứ ngồi đó em tưởng, xong nó ra thành thuyết âm mưu, làm cho mọi chuyện rối tung rối mù cả lên, xong sợ quá chạy mất dép. Trong khi đó, dưới ánh sáng bình thường của cuộc sống vô thường này thì chuyện nó nhỏ như con thỏ, không có miếng gì ghê gớm khủng hoảng chi hết, và nếu chỉ cần truyền tải thông tin dữ liệu một cách minh bạch, đúng bản chất của nó là chuyện đã có thể giải quyết xong rồi. Vậy thôi đó! Có sao nói vậy. Chuyện sao trình bày đúng y như vậy. Có khó quá không ta? Please - làm ơn đi các bạn, đừng có ngồi đó assume - tự suy diễn rồi viết kịch bản phim kinh dị nữa. Chỉ cần nói ra sự thật như nó là, không cần mắm muối gia vị gì, OK hôn? Chỉ cần vậy thôi, là vô chung kết cuộc bình chọn nhân viên xuất sắc rồi đó. Hết hồn chưa? Nói qua nói lại, cuối cùng cũng chỉ chạm vào một chữ, “minh bạch”. Đôi khi không cần tỏ ra quá thông minh, nhạy bén, thát vát, ghê gớm gì hết cả. Chỉ cần minh bạch, có sao nói vậy, có sao báo vậy, có sao trình bày vậy mà thành người có đức tính đáng quý nhất ở cái xứ chẳng có gì minh bạch này. Không làm gì cũng là một cách làm. Người ta biến hoá, nấu nướng, giấu bài show bài các kiểu để chứng tỏ sự lợi hại của bản thân. Còn mình, có khi chỉ cần có sao nói vậy người ơi là đã outstanding - trở nên xuất chúng ở cái xứ vô cùng không minh bạch.

Con đường 29 Tết vắng tanh, nhà nào nhà nấy đóng cửa im ỉm, loe hoe đây đó vài ba chậu cúc vàng, vạn thọ lạc lõng trong chuyến nắng đầu xuân. Không thấy ai ló đầu ra, cũng không nghe thấy tiếng rộn ràng cúng kiếng và tất niên của những chiều 30 Tết. Họ đâu cả rồi ấy nhỉ? Con đường này ngày xưa nhộn nhịp lắm cơ mà? Trong ký ức miên man của tuổi thơ, xóm lúc nào cũng tinh tướng, diệu kỳ. Xa chút là nhớ. Mà nhớ nhất là những chiều đám trẻ trâu ùa nhau ra đường, tụm này góc kia, không thiếu trò nào cả. Đám thì bắn bi, búng thun, nhảy lò cò, đánh trổng. Đám thì tạt lon, thả diều, xoay bông vụ, đá cá lia thia…. Tiếng gọi nhau lao xao cả lòng đường. Tiếng cãi cọ ồn ào góc phố. Cứ chiều chiểu, sau giờ học mà xẹt ra đường thì cỡ nào cũng có tụ chơi để nhập vào. Đứa ra trước gầy tụ. Đứa ra sau nhập hội. Cái xóm nhỏ, chẳng bao giờ nhớ có mấy nhà, mà sao con nít ở đâu đông thế. Cứ tới giờ là túa ra chơi, cứ như là lễ hội. Khác chăng, là chiều nào cũng là mùa lễ hội. Chơi đã luôn. Ừ thì dĩ nhiên có chơi có cãi thì ắt có chuyện giận nhau, nhưng chơi vui hơn giận nên vài ba tiếng là quên tuốt luốt. Ngày này tháng nọ, đám con nít quây quần, người lớn cũng vì vậy mà thân nhau. Ra ngõ gặp nhau là chào râm ran, có chút thời gian thì hỏi thăm chuyện nọ việc kia, kể nhau nghe chuyện xóm chuyện nhà. Xóm giềng nhà nào cũng biết nhà nào. Nếu xét về quan hệ xã hội thì không sao qua được xóm. Tết, trưa 30 là nhà nào cũng rộn ràng mâm cúng. Đám con nít lăng xăng. Người lớn ơi ới mời nhau qua ăn bữa tất niên. Bữa cơm cuối năm tiếng cười rổn rảng cả con đường. Cửa nẻo mở toang, sân trước sáng ngời, bàn thờ nhà nào nhà nấy cỗ mâm tràn ngập Tết. Nhưng thần kỳ nhất là cái đoạn cúng giao thừa. Chừng một tiếng nữa tới giao thừa là cả xóm lục đục dọn bàn dọn mâm ra trước nhà. Đèn đuốc sáng choang choang. Đám con nít không ai mượn mà cứ chạy lẹt xẹt, lăng xăng, tò mò ngó nghiêng mâm cúng. Mà nhà nào cũng dọn bàn cúng coi bộ trang nghiêm lắm. Cả xóm trong một tiếng đồng hồ bỗng biến thành miền cổ tích của những cung bậc mong chờ, rộn rã, an vui. Một năm trôi qua dù có mấy giông bão, khó khăn, con người ta rồi cũng gói ghém hết vào nén nhang đêm 30, cầu mong cho phước lành của một thời xuân mới. Giao thừa, chắc có lẽ đó là thời khắc diệu kỳ và thần bí nhất. Khói nhang nghi ngút đầu đường cuối xóm, nhà nhà trở về an trú trọn vẹn trong thời khắc chuyển mùa. Đối với đứa con nít chẳng hiểu gì về sự thiêng liêng và những cõi vĩnh hằng khi xưa, giao thừa chính là cổ tích. Xóm của ngày xưa là như thế, trong ký ức lạ lùng của một đứa con nít chưa hiểu gì về chuyện xóm việc làng. Giờ, xóm dường như đã xa lắm lắm rồi. Cứ như là thời gian đã vô tư quét lên xóm một lớp nhựa trong veo, đóng băng ký ức lại, và gởi nó vào xứ thần tiên của những tháng năm vội vàng ra đi mãi. Giờ, nhà nào nhà nấy đóng cửa im ỉm. Hàng xóm chẳng ai biết ai. Con nít không tới trường thì cũng chỉ ôm dính lấy cái màn hình ở trong nhà. Cuộc sống dời hết lên trên mạng. Thi thoảng có tiếng xe vụt qua, tiếng lách cách mở cửa, rồi thế là mất hút, không thấy bóng người đừng nói đến chào nhau. Đời 4.0, và xóm không còn nữa…. Nhưng ngẫm lại, âu cũng là qui luật của vũ trụ. Thời nào thế đó. Hiện tại nào tương lai đó. Có khi, xóm cứ phải đổi location, dọn lên rộn ràng trên metaverse? Sẽ không còn đánh trổng, bắn bi và mang cá lia thia ra đá. Nhưng cày game, đào crypto, mua bán NFT có khi lại là trò mới thì sao? Chỉ bâng khuâng, không biết tình người của những chiếc xóm xôn xao có còn cơ hội để khiến người nghĩ đến người, trong vũ trụ ảo bao la của những điều vô cảm…. Chiều 29 Tết Nhâm Dần 2022

Nghĩ cũng kỳ, một người dưng xa lạ như mình mà tiếp nhận không biết bao nhiêu là lời tâm sự của các bạn trẻ đổ về từ tất cả mọi miền, và chắc phải hơn 50% trong số đó là hỏi ý kiến làm sao để đối phó với phụ huynh. Trời ơi! Thiệt tình các phụ huynh mà biết chắc cháu tui không còn manh giáp vì cái tội xía vô chuyện nhà người ta. Nhưng hôm nay cho mình thanh minh chút nha, khi các con mình tụi nó không dám, không thể, không biết phải làm sao để chia sẻ một chuyện gì đó với mình thì có khi mình nên coi lại cái cách làm cha mẹ. Sorry là mình nói có hơi thẳng quá, nhưng quan hệ thân thiết tới như vậy giữa cha mẹ và con cái mà, có thứ gì mà tới nỗi không nói được? Tại sao các con không dám nói, không thể nói, không muốn nói? Lý do mà mình nhận được thì nhiều lắm. Kể vài lý do cho phụ huynh nghe chơi nha. Một là, và top các lý do là, ba má em thuộc thế hệ trước, cách nghĩ cách sống khác nên nói ra không những không hiểu mà còn đem chuyện em vừa nói ra chỉ trích, phê phán, la mắng. Mình nói ra là để ba má cảm thông chia sẻ. Ai dè nói xong còn ăn gậy. Riết rồi thôi không nói nữa cho nó lành. Hai là, họ sống mặt mày quá, toàn đem con qua so nhà hàng xóm. Thành công là phải thế này, giỏi giang là phải như kia, đỗ trường này, bằng cấp nọ, làm chức kia, nhà cửa xe cộ rần rần như nhà bà kia ông nọ…. Ủa, mình sống là để cho mình hài lòng, mình vui, mình hạnh phúc, hay mình sống là để dệt bao bì từ ngày này qua tháng nọ cho người đời họ xem? Nếu sống mà chỉ canh vào sự so sánh hơn thua với người nọ kẻ kia, biết bao giờ mình hạnh phúc? Mà tại sao ba má không tự làm tự so sánh đi, ép lên vai em làm gì? Riết rồi, em thôi không muốn về nhà nữa, không muốn chia sẻ nữa, không muốn bị mang ra so sánh nữa. Ba là, ba mình mà như chính phủ độc đoán, muốn con làm sao là phải làm y như vậy, lệch một chút là giận dữ, la mắng. Mà không những chỉ la mắng một mình em thôi cũng không sao, đổ cơn lên cả những người khác trong nhà, làm em hại lây cả mẹ phải ăn chửi. Em sợ lắm, không phải sợ cho mình, mà sợ và tôi nghiệp cho mẹ mình hoạ vô đơn chí. Người gì mà không quản trị được cơn giận, quản trị được cảm xúc leo thang của chính mình. Bản thân không quản trị được bản thân vậy, mà dạy mình phải này nọ là sao? Em sợ lắm, nên thôi tuyệt đối không chia sẻ gì. Và còn rất rất nhiều lý do đủ thứ màu sắc phong vị khác nữa, nhưng không lẽ mình ngồi đây kể kể tới chiều? Nên thôi, giờ nói chuyện giữa phụ huynh với nhau chút, nhân danh người đã lắng nghe trong suốt những năm qua. Thiệt tình thì tất cả chúng ta cũng chỉ là nạn nhân của một hệ thống tự động hoá mà thôi. Sinh ra, lớn lên, ba má và gia đình xử vậy, xã hội xử vậy, trường lớp xử vậy, đời nó đối đãi vậy, nên tiếp nhận sao thì mình bắt chước và hành xử lại y chẳng như thế, không kịp suy nghĩ. Có cả một kho dữ liệu của những thứ “phải thế” đã được soạn ra sẵn, đặt để sẵn ở ngoài kia, và nhiệm vụ của con người là nhồi nhét nó vào đầu, tuân thủ nó, phục tùng nó, hành xử theo đúng qui định của nó theo đúng lý thuyết viên gạch ở trên tường. Mình cứ phải xếp hàng ngay ngắn như viên gạch ở trên tường, không được phép xích qua dời lại vì đời này đỏi hỏi đám gạch phải xếp hàng thẳng tắp. Một cách vô thức, chúng ta trở thành cha mẹ theo đúng hình mẫu mà thế giới bên ngoài sắp đặt. Chúng ta canh theo “luật” mà xử. Chúng ta canh theo trend của xã hội mà xử. Chúng ta canh theo hiểu biết cực kỳ giới hạn của chính mình mà xử. Tệ hơn, chúng ta canh theo cảm xúc vô kiểm soát của bản thân mà xử. Bản thân chúng ta không quản trị được chính mình, không quản trị nổi cảm xúc của chính mình, mặc cho cảm xúc tiêu cực phồng lên xẹp xuống một cách vô kỷ luật, nhưng chúng ta lại đòi hỏi con cái mình phải hết sức phục tùng kỷ luật. Vậy, có phải quá bất công? Đương nhiên, các con khi chưa đủ sự trưởng thành, có thể có những suy nghĩ chưa chín chắn, có thể có những lựa chọn và quyết định chưa tới ưu, có thể có những hành động hơi quá đà, vv. So what? Thì đã sao? Tụi nó còn nhỏ mà. Có những thứ không thể dạy bằng lời lẽ, sách vở mà phải dạy bằng trải nghiệm. Cha mẹ cũng đã từng một thời trẻ trâu như thế. Nghĩ lại đi! Cho nên, chỉ xin các phụ huynh 3 điều ước này cho các em, để các em có thể quay về, hạnh phúc chia sẻ những khó khăn gập ghềnh của đời mình với những người thân yêu nhất - đón chào không lý do, lắng nghe không phán xét, ủng hộ vô điều kiện. Làm sao có hạnh phúc nào cao cả hơn là được trầm ngân uống ly trà với ba, khóc trong vòng tay mẹ, và được lắng nghe bằng sự cảm thông thương yêu nhất của con tim? Chỉ vậy thôi, rồi tụi nhỏ sẽ phải chịu trách nhiệm về lực hơn và quyết định của mình, về thành công và thất bại của mình, về những bài học mà đời rồi sẽ dạy. Nhưng thứ tụi nhỏ cần, là nơi trở về không phán xét, là tách trà sẻ chia, mộc mạc của tình thân, là chút lặng im giữa lao xao lạc lõng đường trần, là bữa cơm vô ưu ngày cuối năm đoàn tụ. Vậy thôi, chỉ cần tiếp thêm chút nắng xuân để mai đào đơm nụ. Vậy thôi, chỉ cần hít vài hơi thở dài để đường trần dù rất xa các con cũng sẽ lại lên đường. Yêu thương, là chìa bàn tay ra, ôm bờ vai vào, hiện diên trong khoảnh khắc này đây vì đời rất đỗi vô thường. Vì chúng ta rồi sẽ còn có nhau đến bao nhiêu năm nữa?