Ai trong chúng ta trong đời cũng có lúc phải đứng lên trình bày ý kiến hay trình bày một ý tưởng trước một đám đông. Đám đông có thể là 10 người khách hàng. Đám đông cũng có thể là 100, 1000 người tại những sự kiện khác nhau. Dù là 10 hay 1000, bạn cũng cần có kỹ năng để có thể chuyển tải hết những gì mình muốn nói một cách dễ hiểu nhất, gần gũi nhất, và được người nghe cảm thụ nhiều nhất. Đây là 7 lời khuyên của người đã từng “nhút nhát” nhưng nay trở thành người có nhiều khán giả nhất trên TED Talk, Simon Sinek. 1. Don’t talk right away - Đừng vội nói ngay: khi bước lên sân khấu, bước vững chãi và dừng lại, nhìn khán giả, hít một hơi thở thật sâu rồi mới bắt đầu nói. Sự vội vàng làm cho khán giả nghĩ rằng bạn thiếu tự tin. 2. Show up to give, not to take – Đến để cho, không để nhận: nếu bạn trình bày chỉ để bán hàng, bán ý tưởng, đến để lấy tiền hay lòng tin của người khác, khán giả sẽ nhận biết và lập tức đóng cánh cửa cảm xúc với bạn. Nếu bạn đến để chia sẻ, đến để mang lại giá trị hay truyền cảm hứng cho người khác, khán giả sẽ đón nhận bạn. 3. Make eye contact with audience members one by one – Giao tiếp bằng mắt với từng người trong khán giả, từng người từng người một. Nếu bạn tỏ ra nhìn tất cả mọi người, bạn thật ra đang mất kết nối với đám đông. Dành cho mỗi người sự chú ý cần có, bạn như đang đối thoại với từng người và với đám đông. 4. Speak unusually slow – Nói thật chậm: khi lo lắng, sợ hãi, bạn nói nhanh và vấp váp. Vì vậy bạn sẽ mất khán giả. Khi hồi hộp, bạn cứ ngừng lại, chậm rãi hít một hơi thở dài, rồi nói tiếp. Khán giả sẽ chờ bạn. Họ cần nghe chứ không cần chạy theo bạn. 5. Ignore the naysayers – Làm ngơ những kẻ có thái độ tiêu cực: đừng chú ý đến những kẻ khoanh tay, lắc đầu, tỏ vẻ khó chịu trong đám đông. Họ là năng lượng xấu, làm ảnh hưởng đến tâm trạng và bài trình bày của bạn. Nên tập trung vào những khán giả tích cực, cười, gật đầu đồng tình hay lắng nghe. Họ sẽ cho bạn thêm năng lượng để tình bày tốt hơn. 6. Turn nervousness into excitement – Biến hồi hộp thành hào hứng: bạn hãy quan sát những cầu thủ tham dự Olympics. Khi được hỏi họ có hồi hộp không, họ trả lời “Không. Tôi rất hào hứng.” Nói thế và thay đổi thái độ thế xong, bạn sẽ thấy điều kỳ diệu xảy ra. 7. Say thank you when you’re done – Cảm ơn sau khi kết thúc: tràng vỗ tay là một món quà. Hãy thật sự cảm nhận là nói lời cám ơn cho những tràng pháo tay mà khán giả đã dành cho bạn.

Ai cũng nghĩ, vấn đề của mình là lớn nhất. Ai cũng cho là, chuyện của mình là nghiệt ngã nhất. Ai cũng lo bảo vệ lợi ích bản thân, vì cuộc đời mình là quý giá nhất. Đương nhiên, là con người, ai cũng lo cho bản thân mình trước. Ngoài kia, ở tầng grass-root - mạng người cọng cỏ cành cây, dưới đáy kim tự tháp, con người ăn không no, lo không tới, và đang bị Covid ép vào cảnh cạn kiệt, cùng đường…. Mạng sống, so với chút “khó khăn chưa chắc là khó khăn” của bạn, thứ nào nhẹ hơn? Zoom in, ta bám víu vào cái drama xài hệ thống amplify chuẩn quốc tế, và la làng. Ta nhíu mày, cau mặt, giẫy đành đạch vì tí chuyện không hài lòng, vì chút thiếu chút công bằng này, tí không hài lòng nọ. Zoom out, ta nhà cửa tươm tất, gia cảnh đề huề, tài khoản triệu triệu, bữa ăn chọn món khen chê. Ngoài kia, mạng sống tính bằng bữa ăn, cuộc sống tính bằng hơi thở. Sao là chuyện to? Đâu là chuyện nhỏ? Khi nào là lúc zoom out? Có khi nào ta tự hỏi mình, thôi khoan nghĩ về bản thân một chút. Khoan nghĩ về đồng lương triệu triệu của mình một lát. Ngưng nghĩ về chuyện bị giảm mấy chục phần trăm lương nhưng chả ảnh hưởng gì tới cuộc sống vốn vẫn còn xa xỉ của mình và gia đình. Có khi nào, mình tạm gác những nỗi lo tích góp cho tương lai sáng lạng hơn, thoải mái hơn, để liếc nhìn những mảnh đời bóng tối đang lịm dần xung quanh? Có khi nào, chuyện tưởng chừng to bự của cá nhân, trở nên vô nghĩa trước sự sống còn hôm nay, ngay bây giờ, của những hơi thở mỏng manh, đơn độc? Có khi nào? Không giúp cũng được. Không chìa bàn tay ra cũng không sao. Nhưng ít ra thì, cũng ngậm mồm lại, bớt than van, dẹp drama, đừng tập trung vào bản thân, để dành sự lặng im cho vũ trụ phản tư, ngơi nghỉ. Spotlight - mỗi người trong đời đã từng giành nhau và đã có. Tắt đèn đi, khép sân khấu lại, mở lòng ra, và chìa một bàn tay…. Có khi nào?

Hồi xưa mình có anh bạn, làm lớn lắm trong một quỹ đầu tư, ảnh tuyên bố vầy, “người xung quanh mình đương nhiên nó sẽ phản mình.” Ảnh nói, ở Việt Nam, phản bội là chuyện đương nhiên. Người ta bu vào khi có thịt, giãn ra khi còn xương, bán đứng khi cần tiền, bỏ chạy khi liên luỵ. Ấy là chuyện đương nhiên. Cho nên, Phi đừng có tin người. Mình hiểu, ảnh có nhiều trải nghiệm không hay về con người tại Việt Nam. Trải nghiệm chồng chất lên nhau, thì biến thành chân lý. Ảnh tin vậy, và mình không cố gắng thay đổi, vì niềm tin là trải nghiệm rất cá nhân. Mình cũng hiểu, con người sinh ra và trải qua trong những môi trường khác nhau sẽ có niềm tin khác nhau, giá trị khác nhau, hành xử khác nhau, và văn hoá khác nhau. Vì vậy, một người từ môi trường văn hoá bên kia bờ đại dương, đương nhiên sẽ clash - đụng độ với cách tiếp cận, cách lựa chọn, và cách sống của con người bên này bờ đại dương. Tất cả những chất chồng của quá khứ được nuôi dạy, học tập, nhồi sọ, nhìn thấy, trải nghiệm, vv, trở thành chuyện đương nhiên trong cách ta vận hành, tương tác. Sự khác biệt luôn luôn tồn tại. Cái xấu cái tốt luôn luôn tồn tại. Và nhận thức về đúng sai sẽ luôn luôn là những bùng binh nhiều ngả rẽ, dù trăng có già thêm n mấy tuổi đời. Mình cũng tin, sau hành trình 120 quốc gia và sẽ không dừng lại, thì vũ trụ này tồn tại một cái code of conduct - Luật hành xử chung rất phổ thông cho tất cả con người. Đơn giản là tử tế, đàng hoàng, và nghĩ cho người khác. Khi được, khi vui, khi trúng mùa thì không gì phải nhắc. Phú quý sinh lễ nghĩa. Nhưng khi đụng khó, gặp chuyện, chạm vào lợi ích riêng thì chẳng mấy ai giữ được phong thái bình an. Ai cũng lo cho mình trước. Ai cũng nghĩ đến lợi ích bản thân trước. Ai cũng sẵn sàng hy sinh người khác để bảo toàn cho mình trước. Phản ứng đó là đương nhiên của con người, từ con tiến hoá thành người, nhưng vẫn giấu trong mình bản chất của con. Phản ứng đó là phổ thông, ừa đương nhiên là vậy rồi, không vậy mới là lạ là kỳ. Câu hỏi là, ta chọn là đám đông hành xử thế, hay ta chọn hành xử khác? Anh nói, Phi đừng tin ai, khi nói về một đám đông. Tôi hiểu, và tôi không trách họ. Họ được dạy thế, được nuôi lớn thế, tin thế, nên sẽ hành xử thế. Họ không sai. Ta sai. Ta sai khi expect - mong muốn họ phải hành xử như ta. Đời này, làm gì có một vũ trụ hoàn hảo thế. Ta sai, khi không hiểu hoàn cảnh quá khứ và môi trường của họ. Ta sai, khi ta xếp họ vào loại xấu. Họ đâu biết gì khác hơn ngoài những thứ đã được quấn lên người từ thuở còn thơ. Ta sai, khi bắt đầu từ ghét. Phải chăng ta nên cảm thấy đáng thương hơn? Ta sai, khi ta nghĩ mình tốt hơn. Chắc gì? Cho nên, tâm thế của tôi thì, cuộc đời bản chất là lưỡng cực. Có người này người kia. Có lựa chọn này, hành xử kia. Có phản bội, xấu xa và cũng có những câu chuyện diệu kỳ nảy mầm từ sa mạc. Ta cứ đón nhận thôi, như bài học, như trải nghiệm, như bài tập để rèn luyện và tu sửa bản thân mình. Cái tốt cho mình ánh sáng và niềm tin. Cái xấu dạy mình đừng ngã về bóng tối. Nhìn tất cả ở thể thứ 3, quan sát nó, tìm hiểu nó, học từ nó. Tất cả chỉ là sự việc bên ngoài. Đừng để nó biến thành cuộc chiến bên trong. Dây vào, là không thoát được ra, là mất thế khách quan và chủ động. Nhắm mắt lại, thở thật sâu, tách mình ra khỏi sự việc và sự vật. Ta sẽ thấy ngay, thấy rõ, hiểu ra, và trả mình về lại với lắng trong. Người phản hay không, không có gì phải luận bàn. Ta lựa chọn thế nào, giữ mình thế nào, hành xử thế nào, đó mới là chuyện lớn.

Rất nhiều bạn ib hỏi mình, làm sao để em bớt ù lì, bớt làm biếng, bớt ngán ngẩm, bớt bị sao lãng. Làm sao để em có năng lượng xông pha, sự quyết liệt, và niềm vui trong cuộc sống và công việc của mình? Thiệt tình, là mình thấy nhiều bạn trẻ cứ ở trong tâm thế lơ ngơ, làm cũng được không làm cũng được, kêu thì làm không kêu thì cứ từ từ, nếu hoàn cảnh không ép uổng thì không thèm nghĩ luôn chứ nói gì đến chuyện làm. Tâm thế này chứng tỏ một điều, bạn đang không có động cơ, không có mục tiêu, không có định hướng, không biết tại sao mình đang ở đây và đang làm việc mình đang làm. Tình trạng này, trong tự điển của tôi, thì đang là zombie chứ không phải là người, vì bạn đang không sống. Có nhiều lý do dẫn đến tâm thế đó. Có thể là bạn thấy sống trên đời này không có ý nghĩa gì, nên thôi cứ vật vờ cho qua ngày. Tới đâu hay tới đó. Có thể, cuộc sống đã quá dễ dàng, quá đãi ngộ bạn cho đến nay. Vật vờ không làm gì ra hồn nhưng vẫn có cơm bưng nước rót tận nơi, nên chẳng có gì phải vội. Thuốc chữa cho bệnh này là hoàn cảnh. Chỉ khi bị ép vào hoàn cảnh phải đối diện với sống còn, tồn tại, không làm thì không có gì bỏ vào mồm nhai, có khi bạn mới tỉnh ra. Thấy người khác khổ cũng là cách để hiểu ra, nhưng tác dụng không mạnh bằng bản thân mình khổ. Cho nên, ai đang bảo bọc những cá nhân ù ì như vậy, thì nên thả ra cho họ tự bươn chải, tự sống còn. Vậy, mới là yêu thương đúng cách. Cũng có khi, bạn đang xếp hàng làm những thứ người khác yêu cầu. Làm vì nghe lời, ngoan, vì sợ ai khác tổn thương, vì sợ phải khác người, vì nhỏ lớn cuộc đời nó thế…. Nói chung, bạn đang sống cuộc đời đã sắp đặt của một ai đó khác. Khi phải làm thứ người khác muốn và ngược lại hay chẳng liên quan gì đến điều bản thân mong muốn, bạn trở nên ù ù cạc cạc, xìu xìu ềnh ềnh, không có miếng năng lượng hay hứng khởi nào trong tất cả những việc mình làm. Chuyện gì, bạn cũng làm cho qua, làm cho có, làm mà ngán đến tận cổ. Kiểu này tôi gặp rất nhiều. Và thường thì chịu đựng tới một ngưỡng nào đó sẽ một là trầm cảm, hai là nổi loạn hay bỏ hết tất cả chạy trốn, ba là trở thành kẻ khó chịu, khó ở, khó ưa. Là ta ép mình và để cho người khác ép mình thôi. Bạn chỉ có 1 cuộc đời. Bạn mới là người quyết định mình sống sao cho đáng. Đừng đổ thừa. Đừng lý do lý trấu. Thay đổi và sống cuộc đời của mình là quyết định hôm nay. Không có thời điểm nào tốt hơn. Cũng không có môi trường nào tốt hơn. Now or never - hoặc là hôm nay hoặc là sẽ chẳng bao giờ. Và đó, là lựa chọn của bạn. Không ai khác. Cũng có khi, bạn sợ. Bạn biết điều mình thích, biết điều mình muốn, biết cuộc sống mình cần, nhưng không dám đánh đổi vì sự an toàn, vì miếng cơm manh áo. Đổi, rồi có còn thoải mái tiền bạc như bây giờ? Đổi, rồi có quá rủi ro? Lỡ không xong thì eo hẹp chuyện tiền nong, gia đình xào xáo. Đổi, lỡ thất bại thì người đời chê cười và bêu rếu làm sao? Bạn có quá nhiều câu hỏi, quá nhiều nỗi sợ, quá nhiều sự an toàn để đánh đổi. Bạn sợ! Nên dù biết mình muốn làm gì, bạn vẫn lết tới cái bàn đó, chỗ làm đó, công việc đó dù chỉ nghĩ tới thôi cũng đã muốn ói rồi. Cách giải, là lên kế hoạch, chuẩn bị, rồi đùa hết an toàn về phía gia đình, người thân. Một mình nhận lãnh rủi ro và thay đổi. Nhớ là, không có thay đổi an toàn, không có chọn lựa an toàn, không có quyết định hoàn hảo. Đánh đổi, là phải có hy sinh và chấp nhận. Muốn sống cuộc đời mình muốn, thì phải đánh đổi. Không, thì cứ ở đó, lết tới cái bàn đó cả đời, và ngậm mồm lại đừng ta thán. Dù không muốn nhìn thấy những người như vậy, nhưng không ai giúp được họ. Quyết định là của họ. Trách nhiệm với bản thân là trách nhiệm của họ. Thay đổi chỉ có thể bắt đầu từ họ. Nhưng hoàn cảnh của em rất khác, rất đặc biệt, rất khó! Ai tâm sự cũng nói vậy. Ai cũng có hoàn cảnh đặc biệt hết bạn, dù không ai giống ai. Nếu nghĩ hoàn cảnh mình đặc biệt, không có cách nào khác để thoát ra, làm khác đi, sống cuộc đời của mình, thì đừng hỏi. Hỏi, chỉ để người khác lăn ra khóc vì số của mình tuyệt vọng, thế của mình vô phương, thì bạn thật đáng thương. Đời mình còn không làm chủ được thì, hết đường rồi, sẽ chẳng làm được điều gì khác. Vô phương thật! Thôi cứ ngồi đó khóc và thương hại thân phận cả đời. Phim 1 tập 1 cảnh đóng hoài chỉ có 1 mình làm khán giả. Này là những trường hợp tôi nghe, gặp và nhìn thấy nhiều nhất. Đương nhiên sẽ luôn có nhiều trường hợp khác ít gặp hơn. Có điều, túm lại là, something is really wrong - không cần biết là gì nhưng nó đang sai quá sai. Và thợ sửa cuộc đời thì độc quyền, cuộc đời ai người nấy sửa. No one else! Không còn ai khác có sức mạnh và quyền năng ấy đâu nha. Khỏi tìm!

Ai trong chúng ta cũng có lúc thấm mệt. Mệt vì phải cán đáng nhiều quá, việc nhà, việc làm, việc đôi lúc chẳng liên quan. Ai trong chúng ta cũng có lúc thấm mệt. Mệt vì mong mỏi của gia đình, của người thân, của sếp, cộng sự, và nhiều người khác xung quanh. Đôi khi, ta mệt vì chính mình expect quá nhiều ở bản thân. Đôi khi, ta mệt vì thế giới expect quá nhiều ở ta. Đôi khi, ta muốn gục ngã vì nghĩ rằng, gánh nặng trách nhiệm trên vai là định mệnh…. Nhưng thật ra chẳng có trách nhiệm định mệnh nào cả. Mỗi người sinh ra trên thế gian này đều phải có trách nhiệm với sự sinh tồn và phát triển của bản thân. Con người sinh ra là để học, bài học phải tự chủ động và tự tiến hoá bản thân mình. Con người sinh ra là để được quăng vào hoàn cảnh và môi trường khắc nghiệt của trần gian, để được dạy, để tu sửa bản thân, để trải qua, nghiệm ra, ngộ ra, tự điều chỉnh mình, và tự tìm thấy hành trình về ánh sáng. Ai cũng vậy. Ta được sinh ra, được đời dạy dỗ bằng nhiều cách khác nhau. Có người học trường nhẹ nhàng hơn. Có người học trường nghiệt ngã hơn. Có người học chính qui. Có người phải học kiểu lăn lê trên đường phố. Tất cả, chỉ là môi trường để học. Có người học mau thuộc. Có người học hoài không thuộc. Có người cả đời không học được, nên chắc là phải học tiếp đời sau…. Nếu con người được quăng vào đời này để học, tại sao ta lại không để yên cho họ học? Nếu ta bảo bọc họ, che chở họ, bỏ họ vào chiếc bong bóng bình yên giả tạo giữa cuộc đời đầy giông bão này, là ta đang giúp hay đang hại họ? Ai che chở bảo bọc ai được cả đời? Ai nghĩ mình có thể lo cho ai đó khác cả đời? Rồi một ngày chiếc bong bóng vỡ tan, họ sẽ phải đối diện với sự trần trụi của cuộc đời, và trách ta sao mãi lừa dối họ. Đau khổ rồi sẽ nâng lên gấp bội. Mất đi hay không được rèn luyện khả năng sinh tồn, bền bỉ đối diện với khó khăn sẽ làm cho họ gục ngã trước mọi hoàn cảnh. Họ không học được gì, không ngộ được gì, không thay đổi và tiến hoá bản thân. Vậy, là giúp hay là hại? Cho nên, có khi ta nên nhìn rộng ra và bớt cho bản thân gánh nặng. Ta không thể mệt giùm ai khác. Ta cũng không thể gánh hết giùm ai khác. Mỗi người sinh ra đều mang trên vai trách nhiệm với chính bản thân mình. Nếu bạn đang không gánh vác trách nhiệm này, nếu bạn đang đổ hết trách nhiệm này lên vai của một ai đó khác, thì đời này của bạn là wasted - hoang phí. Bạn chẳng học được gì. Chẳng lớn lên chút nào. Không tiến hoá miếng nào. Sự vô trách nhiệm với bản thân là tội lỗi lớn nhất mà một người có thể tự tạo ra. Còn đối với những ai đang mệt, có khi bạn nên lùi lại. Nếu ta đang mệt vì trách nhiệm với bản thân, mệt vậy thì cũng đáng. Mệt, là vì ta đang tiến hoá, đang phát triển, đang học tập để trở thành một phiên bản tốt hơn. Còn nếu ta đang mệt vì gánh vác quá nhiều cho quá nhiều người khác xung quanh, có khi bạn nên xem xét lại. Ta có đang bỏ họ vào chiếc bóng vô ưu? Ta có đang chặn đường học tập và tiến hoá của một ai đó khác? Ta đang giúp, hay là đang hại? Nếu ta dừng lại thì sao? Nếu ta để họ gánh vác trách nhiệm với chính mình thì sao? Nếu ta chỉ ở đó khi cần, còn họ phải tự mình tìm thấy hành trình của mình thì sao? Đôi khi, gánh vác là sai. Đôi khi, mệt là không đúng. Thôi thì, nếu hôm nay thấy mệt, có khi bạn nên dừng lại nghỉ ngơi. Cho mình không gian và thời gian riêng tư để nhìn lại hành trình đã qua và những gánh vác trong đời. Hỏi mình, ta gánh vác đúng hay là không đúng….

Mưa vội về đâu, vội vì đâu? Ngàn xưa vẫn thế, gió không màu Chân trần đạp đất, đầu đội nắng Một kiếp trần gian, bao đớn đau? Ta vội về đâu, vội vì đâu? Thời gian không tuổi, đá không sầu Vũ trụ không tên từ vô thỉ Tâm trần mờ mịt chốn mưa ngâu Mưa vốn vô tình, mưa, tạnh mưa Bao nỗi niềm riêng, mấy cho vừa? Ôm mưa, nhốt gió vào trong nhớ Vạn kiếp trầm luân, tựa kiếp xưa Nguyễn Phi Vân 04.07.2021

Có lẽ do bản chất và môi trường xã hội, Việt Nam rất ít người cho nhưng rất nhiều người lấy…. Gốc rễ của cuộc sống bấp bênh, thực tế cạnh tranh giẫm đạp để giành lấy chút lợi ích sống còn cho bản thân, sự mất niềm tin ở lòng trung thực và chính trực của xã hội và con người, vv, đã giết chết sự cho đi và nuôi lớn động cơ bất chấp phải giành lấy phần mình. Điều đau đớn hơn, lấy là hành động vô tư, hiển nhiên, lòng không chút gợn sóng, trống vắng lòng biết ơn, không chút lăn tăn nghĩ suy đến ngày trả lại. Chỉ là lấy thôi, vì tôi đương nhiên phải lấy. Ai cho kệ người ta. Ai nghĩ gì, tổn thương gì kệ người ta. Tôi được sinh ra và được đời dạy là phải bảo vệ bản thân và phải lấy. Họ không có lỗi, người lấy. That’s all they know - Họ trước giờ lớn lên trong môi trường thế, nhìn thấy mọi người xung quanh thế, được bảo ban sinh tồn là phải thế. Ngược lại, là ngu dốt, không thức thời, kém thông minh, không hội nhập. Khi ta chưa bao giờ được trải nghiệm một cộng đồng, một môi trường trong trẻo hơn, tử tế và biết ơn hơn, cho đi và nghĩ cho người khác hơn, làm sao ta hiểu? Không hiểu! Khó hiểu! Almost impossible - Gần như không có cửa nào để hiểu. Chỉ có những cá nhân may mắn được nuôi dưỡng trong một gia đình, một cộng đồng nhỏ nơi mọi người quan tâm và nghĩ cho người khác, sự cho đi mới thấm vào huyết mạch, và họ mang nó theo bên mình một cách hết sức tự nhiên. Nhưng đời, chưa bao giờ là mơ. Người như thế dễ bị lợi dụng, dễ bị bào mòn sự nhiệt thành đến cạn kiệt, dễ bị làm cho tổn thương, dễ bị rơi vào thế chán nản, cô độc trong cái xã hội đa số của những kẻ chỉ biết ùa vào lấy. Trong nhiều trường hợp, tôi đau đớn mục kích cảnh người cho đi thay đổi 180 độ để trả thù sự xấu xa đã chà đạp lên con người trong trẻo của họ. Trong nhiều trường hợp khác, họ chọn ra đi, bỏ cuộc, hoặc lui về không liên quan gì nữa tới đám đông. Xã hội, vốn khan hiếm người cho đi, cứ thế lại ngày càng khan hiếm. Take what you can. Take all you can. Cứ lấy đi, lấy hết những gì có thể. Có điều, nên biết vũ trụ có luật của nó. Trời đất luôn có trước có sau. Lấy càng nhiều, nợ đời càng nặng trĩu đôi vai. Hành trình phía trước sẽ không nhẹ nhàng cho lắm. Nếu chưa học được bài cho đi thì có lẽ nên bắt đầu từ bài học vỡ lòng về nhận lấy. There’s nothing like a free lunch. Vũ trụ này không có gì là free hết. Lấy cái gì của ai cũng mang nợ lên vai. Nợ, trước sau gì cũng phải trả, và có khi trả gấp vạn lần khi nhận. Cho nên, có khi ta cần chút ngập ngừng khi thò tay ra lấy bất cứ thứ gì, từ bất cứ ai? Hỏi mình, Should I? Must I? Tôi có quá cần đến nỗi phải lấy không? Có cách nào khác tôi có thể tự làm ra mà không cần phải lấy của người khác hay không? Nếu lỡ phải lấy, rồi tôi sẽ trả lại thế nào? Hỏi, đã là bước khởi đầu của hành trình giảm nợ. Đời, có vay có trả. Cứ cho, đừng mong trả. Đừng lấy, nếu chưa cần. Lấy, phải nghĩ về sự trả mỗi phút mỗi giây. Thế, nửa cuối cuộc đời, hành trình nặng nhẹ là do bạn.

Tuần trước, có bạn nhắn tin kể bản thân đang bế tắc vì sau một thời gian dài vẫn chưa đạt được mục tiêu bằng cấp. Cơm áo gạo tiền lo cho cuộc sống đã khó khăn, không biết sao mà học nổi. Bạn hoang mang, trầm cảm, loay hoay không biết phải làm sao với cuộc đời mình. Mình nghĩ, ủa tại sao cứ phải hành xác, trầm cảm, loay hoay trong mớ hỗn độn đó? Cuộc sống khó khăn thì lo đi làm kiếm tiền trước đi. Ổn định rồi đi học tiếp. Mà học online thôi, vừa làm vừa học. Thời buổi này ai cắm đầu đi học 5-6 năm nữa trời? Học kiểu đó, xong thì cũng vừa kịp lỗi thời, kiếm hông ra job luôn ấy chứ. Cho nên, nhìn rộng ra chút đi bạn. Cuộc sống đâu bao giờ chỉ có 1 mục tiêu, 1 lựa chọn. Tại mỗi thời điểm, cái gì cần nhất thì làm cái đó trước. Đừng ép mình. Đừng hành xác và khổ sở bám theo 1 mục tiêu cứng nhắc như vậy. Be like water, my friend. Mình uyển chuyển như nước được hôn? Gặp đá thì mình vòng qua. Gặp thác thì mình đổ xuống. Cuối cùng cũng chảy tới cuối đường thôi mà. Cách nào thuận tự nhiên hơn, nhẹ nhàng hơn, dễ dàng hơn, vui hơn thì mình làm. Hoàn cảnh sao mình binh vậy cho nó thiên thời địa lợi nhân hoà. Được vậy thì bản thân thắng lớn rồi. Đâu cần ủ rũ và khổ sở. Cho nên, có rất nhiều chuyện trong đời mình tự fix, tự trói, tự giam mình vào 1 option, rồi mệt mỏi cạn kiệt để cố chạm vào nó. Mà sao phải thế! Ai bắt mình phải thế? Đời lúc nào cũng nhiều option mà. Bỏ cục đá xuống. Hít một hơi thở dài. Ngồi đếm lại mấy chục cái option đi. Cái nào hợp với dáng em thì em chọn. Nhẹ nhàng lắm. Đơn giản lắm. Chỉ là bước lùi lại, nhìn rộng ra, xếp lại bài cho hoàn cảnh hiện tại. Một điểm đến, có rất nhiều cách đến. Một mục tiêu, có rất nhiều cách để hoàn thành. Lùi lại, và nhìn rộng ra. Ta sẽ thấy mình còn rất nhiều lựa chọn. Cho nên, cứ là nước thôi bạn nhé. Bị cản đường, thì ta lại vòng qua.

Nếu đứng giữa 2 lựa chọn chị sẽ làm gì? Trời, hỏi một câu ngắn ngủn, thiếu tất cả mọi thông tin rồi sao mà biết đường trả lời. Ác ghê! Cơ mà nói chung cách tớ tư duy về lựa chọn trước giờ như sau: 1. Không có sai đúng hay lựa chọn hoàn hảo: tất cả mọi quyết định trong đời chỉ đúng cho hoàn cảnh tại thời điểm đó, với những điều kiện khách quan đó, với tâm thế và mong muốn của bản thân lúc đó. Mỗi thời điểm các ngôi sao sẽ xếp hàng khác nhau, tạo nên thời thế khác nhau, nên quyết định đương nhiên sẽ khác nhau. Thời điểm khác, lựa chọn khác. Con người khác, lựa chọn khác. 2. Bạn là người duy nhất có thể đưa ra lựa chọn phù hợp cho bản thân: giờ mình có đi hỏi ai, có được khuyên lên khuyên xuống thế nào, thì người nắm đầy đủ data dữ liệu nhất trong sự việc này vẫn là mình. Ai hiểu rõ nhất mọi lắc léo, ngõ dọc đường ngang chính là người đưa ra quyết định phù hợp nhất. Người ngoài chỉ thấy 10% phần nổi của tảng băng. Làm sao nghĩ suy thấu đáo bằng mình được? 3. Bạn là người duy nhất chịu trách nhiệm về lựa chọn của bản thân mình: đừng hỏi quá trời người để tránh né trách nhiệm khi đưa ra lựa chọn. Tốt hay xấu, thành hay bại, chỉ có một mình ta là người chịu trách nhiệm. Hiểu, chấp nhận, không đổ thừa, rồi hãy đưa ra lựa chọn. Chưa sure, đừng ép bản thân. Chưa thoải mái, đừng làm gì cả. Rồi, tình hình là tớ có cái framework vậy đó. Còn lại hỏi tớ lựa chọn sao tớ không trả lời được đâu. Có dữ liệu đâu mà trả lời. Lựa chọn là của bạn.