Vì không có kỹ năng tổ chức, hay nói đúng hơn là kỹ năng quản trị bản thân, nên khi giao việc cho bạn trẻ Việt Nam rất mệt. Việc chẳng bao nhiêu đã than là quá sức, không kham nổi, đòi phải thêm nguồn lực này nọ, đưa nguồn lực thì không biết tận dụng, rối ren toang cả lên, phải đi follow up kiểm tra từng chi tiết. Vậy mà đòi go global, làm việc quốc tế kiểu gì? Nếu sau này vừa bay, vừa tổ chức, vừa làm việc, tổ chức sự kiện ở một nơi hoàn toàn xa lạ thì chắc bại trận từ đầu, trầm cảm vì áp lực không đáng có. Tôi không hiểu tại sao phải thế, vì chưa bao giờ thấy chuyện gì là overload nếu biết sắp xếp và tổ chức. Ngày công ty M&A vào tập đoàn, ông chủ tịch yêu cầu phải họp 2 khu vực, châu Á & Trung đông tại Malaysia để báo tin và chuyển giao đối tác, tổng cộng 34 quốc gia, tôi tự nhận sẽ tổ chức chu toàn, lo cho team còn quá trời việc phải làm trong thời gian chuyển giao. Hợp đồng M&A có điều khoản bắt buộc là có 4 nhân sự key phải đồng ý chuyển giao cho tập đoàn mới ít nhất 2 năm. Tôi là một trong số đó. Biết thế, nên về mặt trách nhiệm phải tự lo chu toàn cho việc chuyển đổi, không đùn đẩy trách nhiệm cho ai. Vậy là 1 mình tổ chức toàn bộ sự kiện cho 34 quốc gia tại Kuala Lumpur. Sau này nghe xong không ai tin, nhưng bản thân thấy rất bình thường. Làm gì cũng ngồi suy nghĩ, check list ra rồi từng việc từng việc một làm thôi, có gì đâu mà khó. Tổ chức sự kiện mà như làm startup vậy đó, suy nghĩ theo customer journey, hành trình từ lúc đối tác đáp xuống sân bay Kuala Lumpur đến lúc họ rời khỏi thành phố này, lên máy bay về nhà có những điểm chạm nào, họ sẽ cảm thấy thế nào, mình mong muốn họ cảm thấy thế nào và vì thế mình cần làm gì. Đơn giản vậy thôi, mà từ hướng dẫn đi xe lửa sao từ sân bay đến khách sạn, check in check out sao, ăn uống gì ở đâu, halal hay không halal, ăn chay hay ăn gì theo văn hoá, tôn giáo, đưa đón họp hành ra sao, chăm lo mọi nhu cầu trong và ngoài thời gian họp thế nào, tặng quà gì, nội dung ai nói gì lúc nào trong hội thảo, đón xe sao ra lại sân bay, vv không thiếu một chi tiết nào cho hơn 250 con người đến từ 34 quốc gia khác nhau. Tại sao tôi làm được điều đó còn nhiều bạn trẻ chuyện nhỏ xíu đã la làng? Chia sẻ với các bạn 3 điều. 1. Empathize - thấu cảm đối tượng. Làm gì cũng vậy, vấn đề không phải là làm. Vấn đề là kết quả và cảm xúc mong muốn dành cho đối tượng là gì? Bạn làm gì, làm ít làm nhiều, làm xù tóc cũng không ai care. Quan trọng là kết quả. Làm nhiều mà người ta không hài lòng thì làm để làm gì? Làm ít mà người ta biết ơn là quá đủ. Đừng phức tạp hóa vấn đề, luôn bắt đầu từ why - tôi làm việc này để làm gì? 2. Touch-points - Chia dự án lớn thành điểm chạm nhỏ, rồi biến từng điểm chạm thành một trải nghiệm tuyệt vời. Không ai làm chuyện lớn được nếu không bắt đầu từ việc nhỏ, và tổng hợp của những việc nhỏ tuyệt vời là một việc lớn hoàn hảo. Đừng ngồi đó ảo tưởng về những điều vĩ đại. Hãy hỏi mình có bao nhiêu việc nhỏ tuyệt vời hợp lại thành điều vĩ đại. 3. Nothing is for sure - Trên đời không bao giờ có chuyện tất cả đều chắc chắn. Hôm nay thử vậy mai đã khác. Hôm nay nó work mai nó hổng work. Hôm nay OK mai có chuyện. Đó là lý do vì sao làm gì cũng phải nghĩ plan B plan C. Nếu không xảy ra theo mong muốn thì sao, nếu gặp trắc trở thì sao, nếu plan vậy nó không ra vậy thì sao? Người giỏi là người suy nghĩ thấu đáo mọi trường hợp rồi chuẩn bị cho các kiểu kịch bản. Vì có chuẩn bị nên họ bình tĩnh khi sự cố xảy ra và giải quyết nhanh, hiệu quả. Nếu nghĩ việc gì quá sức là vì bạn tự nhận mình không đủ năng lực. Còn nếu đã muốn làm thì trên đời này không có gì là quá sức. Mỗi lúc dấn thân là một trải nghiệm mới, một bài học mới. Người giỏi là người học hoài làm hoài, phát triển bản thân hoài sau mỗi lần làm gì đó mới nên họ giỏi, chứ họ có khác gì ta đâu ở điểm khởi đầu....

Phải vậy vậy vậy đó chị Tôi hay nghe câu này từ rất nhiều nhiều bạn trẻ và không mấy trẻ tại Việt Nam. Ủa tại sao phải vậy vậy vậy em? Ai bảo phải vậy vậy vậy em? Chưa bao giờ trong đời tôi chịu khuất phục, cúi đầu chấp nhận phải vậy vậy khi chưa thử cách nào khác tốt hơn. Một là bỏ chạy khi phải vậy vậy, vì ở lại cũng vô dụng, không đóng góp hay thay đổi được gì. Hai là Nothing has to be what is - Trên đời này không có gì phải là như thế. Luôn có cách làm mới hơn, tốt hơn, sáng tạo hơn, hay ho hơn. Người chưa nghĩ, chưa ideate - đưa ra ý tưởng đã giam mình trong ngục tù tư duy ai đó xây sẵn, chấp nhận phải là như thế là người bị fixed mindset - tư duy đóng. Khi đã rơi vào vùng xám này, họ như con bot, chỉ lặp đi lặp lại những thứ người khác đã làm, không hiểu tại sao nhưng cứ trói mình bằng những qui định người khác đặt ra, và quăng luôn khả năng khiến người khác robot - khả năng sáng tạo. Ngày xưa tôi có ông Sếp và cũng là mentor, người kiểu không gì là không thể. Nhờ vậy mà team quốc tế chỉ có 8 đứa quản lý 70 quốc gia mà làm như chơi, làm việc hiệu quả, ăn ý, chưa bao giờ xem vấn đề là vấn đề. Sếp tính tình trầm tĩnh, hoà đồng, luôn lắng nghe, xây dựng văn hoá mở cho mọi người tha hồ sáng tạo. Ông chỉ có 1 nguyên tắc không ai được vi phạm, là không được nói câu It is what it is - Chịu thôi, chuyện đã là như thế. Sếp nói, đây là câu chót lưỡi của kẻ lường biếng, chưa làm gì đã cam chịu, cúi đầu khuất phục trước những vấn đề đang xảy ra trước mắt. Khi tư duy và thể hiện tư duy đóng như vậy rồi, đương nhiên bạn mất hoàn toàn khả năng sáng tạo. Mà các bạn thấy quen không? Đó có phải là cách chúng ta đang bị giáo dục? Ngồi im, lắng nghe và chấp nhận một chiều, it is what it is? Đó cũng là lý do vì sao chúng ta đang có những thế hệ lơ ngơ, không biết làm gì với bản thân, công việc chỉ đâu làm đó thiếu tư duy, suy nghĩ. Làm gì cũng chỉ nhìn được 1 việc trước mắt, phải vậy vậy, không nghĩ được xa hơn, dài hơn, rộng hơn, mới hơn. Đụng chuyện nhỏ xíu làm toáng lên. Gặp vấn đề chuyện đầu tiên làm là bỏ chạy, đùn đẩy, lắc đầu it is what it is, quýt làm cam chịu. Khoan hãy nói về công cụ để giải quyết vấn đề và sáng tạo. Chúng ta là loài đi săn công cụ về chất một đống trong não nhưng không có biết xài. Bắt đầu từ việc thay đổi tư duy cam chịu bằng tư duy mở, tư duy kiến tạo, tư duy nothing has to be what it is - không có thứ gì cứ phải là như thế cả. Rèn luyện là cả một quá trình cần thực hiện hàng ngày khi nghe ai đó phát biểu gì, khi gặp vấn đề phát sinh, lùi lại bình tĩnh hỏi mình 3 câu: 1. Cái gốc của vấn đề là từ đâu ra? 2. Vấn đề có phải là vấn đề? 3. Ai là người bị hại và hưởng lợi từ vấn đề này? 100 lần thì chắc phải đến 99 lần it is NOT what it is, chỉ là sự thổi phồng, drama, rảnh rỗi sinh nông nỗi của một ai hay một nhóm người nào đó. Vậy, rồi không lẽ đâm đầu đi giải quyết toàn chuyện không như có trong khi thế giới này còn rất nhiều chuyện có như không mà thôi? Nếu cho bản thân cơ hội phân biệt có không, cơ hội nhìn vấn đề đa chiều, luôn có cách giải quyết, không có gì phải vậy vậy hết, thì cuộc đời sẽ bớt bế tắc, bớt drama, bớt những ưu phiền không ai mướn tự rước vào, bớt hoang mang với cảm giác bị bủa vây bởi ngàn vạn vấn đề không như có. It is NOT what it is!

Mà tất cả startup và doanh nghiệp SME nên đọc Và tất cả những ai đang đi làm nên đọc Để tái định vị Tình hình hiện nay sẽ còn kéo dài trong nhiều tháng tới. Là doanh nghiệp, thật ra chúng ta vẫn cứ phải tiếp tục hoạt động và giữ cho mình vượt qua vấn nạn toàn cầu này. Đây là một số lời khuyên tôi chia sẻ với các doanh nghiệp startup và SME mà tôi có tham gia vào board, nay chia sẻ lại ở đây cho mọi người nhé. 1. Take a step back & strengthen the foundation - Lùi một bước để xây dựng nền tảng: doanh nghiệp vừa và nhỏ thường chỉ lo bán hàng, không hoặc chưa có thời gian xây dựng nền tảng, đặc biệt là các vấn đề về kế toán, quản trị tài chính, huấn luyện nhân viên, hoàn thành các qui trình vận hành, xây dựng và tối ưu hoá các công cụ tự động hoá, vv. Đây là thời gian tốt nhất để quay về chấn chỉnh, xây dựng, hoàn thiện những nền tảng mà trước giờ bạn hay viện cớ bận bán hàng quá chưa làm Cho mình nghỉ một nhịp, lùi một bước để có thể tiến 3 bước sau mùa dịch. 2. Work in the future, sooner - Tiếp cận cách làm việc của tương lai sớm hơn: Việc dời văn phòng và độ ngũ lên online không phải là chuyện mới. Tôi đã làm việc như vậy hơn 10 năm nay. Tuy nhiên, do tính làm việc truyền thống quá lâu, nhiều tập đoàn, doanh nghiệp vẫn chưa quen và áp dụng cách làm này. Teleworking - làm việc từ xa là cách làm của tương lai, hiệu quả hơn, xanh hơn, dễ dàng hơn. Có rất nhiều công cụ có sẵn để sử dụng. Họp online có zoom, Skype, hangout, meet, teams, vv. Công cụ làm việc và quản trị dự án có Asana, Trello, slack. Công cụ chat để bàn bạc 1:1 có Viber, WhatsApp, Telegram, wechat, Zalo, mesenger, Line, vv. Nói chung là việc gì bạn đang làm offline đều có công cụ để dời lên online hết. Vấn đề là bạn phải quyết liệt ứng dụng và đưa đội ngũ lên online, nhất là trong thời đoạn này. 3. Help your team to manage themselves - Huấn luyện nhân viên các kỹ năng quản trị bản thân: qua rồi cái thời mà nhân viên vào công ty, bị quản trị theo thời gian log in log out. Khi chuyển sang chế độ làm việc online, điều quan trọng nhất để làm việc hiệu quả là khả năng tự quản trị bản thân khi không còn ai ngồi đó nhìn ngắm la mắng nữa. Hiệu quả chuyển sang giao việc và đánh giá trên KPI và công việc hoàn thành theo đúng deadline. Không phải ai cũng có thái độ và khả năng quản trị bản thân để làm việc online. Người không thích nghi nên chia tay. Người có thể thích nghi thì thay đổi quan hệ giữa họ với công ty. Xem họ là specialist - chuyên viên trong vị trí họ đảm nhiệm, trả lương theo dự án/công việc hoàn thành. Ai không hoàn thành thì tìm tạm cắt hợp đồng, tìm chuyên viên khác. Đó là quan hệ làm việc của tương lai, không có chỗ cho người ăn nhờ, ở đậu. Nếu bản thân mỗi người không tự phát triển bản thân và biến mình thành chuyên viên để ký được hợp đồng công việc, người đó tự loại mình khỏi cuộc chơi. 4. Make relevant changes to your product porrtfolio - Thay đổi / điều chỉnh hồ sơ sản phẩm: khi sản phẩm, dịch vụ on-premise (tại chi nhánh) gặp khó khăn do người tiêu dùng không đi mua sắm, sử dụng sản phẩm, dịch vụ tại chỗ, cần ideate - nghĩ ra các sản phẩm, dịch vụ có thể deliver tận nhà. Thay đổi này không quá lớn, chỉ cần đặt câu hỏi bạn có thể làm gì để chuyển đổi sản phẩm từ on-prem - tại chỗ sang in-home - tại nhà. 5. Re-structure sales channels - Thay đổi kênh bán hàng sang online: rất nhiều DN vừa và nhỏ trước giờ doanh thu đến từ offline. Doanh thu online hoặc tỷ trọng thấp hoặc chưa có kiến thức triển khai. Dịch đã thay đổi hành vi mua hàng và vì vậy cách bán hàng của doanh nghiệp cũng phải đổi theo, nhanh chóng, dồn tổng lực đẩy mạnh các kênh online để có doanh thu sống sót trong thời gian tới. 6. Cut costs - Cắt giảm chi phí: rà soát lại các loại chi phí lớn trong bảng báo cáo tài chính và cắt giảm tất cả những gì có thể để tồn tại. Ví dụ chi phí mặt bằng phải đàm phán giảm ngay và không ai cho thuê mà kèn cựa trong thời điểm này cả. Chi phí thuê văn phòng nếu thấy không cần thiết vì có thể làm việc online thì cắt luôn. Chi phí marketing thương hiệu ngưng lại chuyển sang xây dựng kênh bán hàng online. Chi phí hỗ trợ gì mà tạo ra doanh thu thì ưu tiên. Chi phí dành cho good will - tài sản vô hình thì tạm thời gác lại. Nhân sự cần thiết và chuyển mình cùng sự thay đổi này thì giữ. Nhân sự không còn thời gian để dạy dỗ theo dõi, micro-manage phải quản trị cầm tay chỉ việc thì cho qua. Thời điểm khó khăn này là lúc làm những điều trước giờ tưởng chừng như không thể. 7. Take time out to grow yourself - Dành thời gian phát triển bản thân: doanh nghiệp chỉ có thể lớn khi người founder lớn, trừ phi bạn bán hay giao công ty lại cho ai đó khác có khả năng hơn. Cho nên, đây là lúc bạn không còn excuse - biện minh bận bịu này kia nữa. Dành thời gian này để học những gì bản thân cần nhất, đặc biệt là nâng cấp kiến thức về công nghệ, sáng tạo, và phản tư, suy nghĩ về chặng đường mới cho doanh nghiệp mình hậu Covid. Mọi sự việc xảy ra trên đời đều đến để dạy ta một điều gì đấy, ví dụ làm gì làm, công nghệ kiểu gì loài người cũng không được giỡn mặt với tạo hoá. Hay đã đến lúc doanh nghiệp cần chia tay với cách làm quá khứ, bàng hoàng nhận ra khủng hoảng và nhanh chóng hội nhập tương lai.

Cả đời, dù đã từng vài bận làm thuê, và hiểu rất rõ tại sao mình xin đi làm thuê, tôi vẫn nghĩ là bản thân chưa bao giờ đi làm cho ai. Vì trước giờ vẫn làm việc với tâm thế I work for myself - làm việc cho chính bản thân mình. Không phải vậy sao? Bạn đi làm để làm gì? Học hỏi? Nâng cao kiến thức và kỹ năng? Kiếm tiền? Muốn có tên thương hiệu công ty đó trên profile của mình? Thăng tiến trong nghề nghiệp? Chứng tỏ bản thân? Phát triển sự nghiệp? Vì được đi nước ngoài? Vì làm việc ở đó không áp lực? Vì được làm ngành mình yêu thích? Vì vừa kiếm được tiền vừa được làm điều mình thích, vv và vv. Nếu đọc lại, sẽ thấy tất cả những mục tiêu mà ta đưa ra khi chọn nơi làm việc đều mang lại lợi ích cho bản thân. Trong đời chưa bao giờ nghe ai trả lời đi làm để “đóng góp giúp công ty phát triển” một cách hồn nhiên hết. Nếu có, thì đó cũng chỉ là để xây dựng profile chiến thắng, để chứng tỏ và xây dựng thương hiệu, thành tích cho cá nhân. Ngày xưa đi làm thuê, tôi cũng vậy thôi, có tính toán mục tiêu cá nhân hết sức rõ ràng. Job đầu đời hồi còn sinh viên năm 2, đi làm là để kiếm tiền, nên ai làm gì, chính trị chính em gì bỏ qua hết, chỉ chăm chăm ngận miệng làm việc để kiếm tiền. Job thứ 2 chuyển qua công ty nước ngoài làm để học cách làm việc chuyên nghiệp của mấy sếp Tây, để được sử dụng tiếng Anh hàng ngày. Job thứ 3 đi làm để học về sales & marketing, vì không có chuyên môn. Job thứ 4 xin đi làm ở Úc để hội nhập môi trường làm việc chuyên nghiệp tại một quốc gia khác và học cách làm e-commerce từ thời ngành này mới chập chững bùng lên. Job thứ 5 đi làm vì muốn học qua trải nghiệm ngành quảng cáo, được trực tiếp làm việc và xây dựng chiến lược marketing và quảng cáo cho nhiều nhãn hàng lớn tầm quốc tế. Job thứ 6 đi làm vì muốn trở thành global executive – lãnh đạo tầm quốc tế, quản trị nhiều quốc gia. Khai thật ra hết rồi đó. Đi làm là có mục tiêu cá nhân hết và đều đạt được những mục tiêu đó trên cả mong đợi. Mỗi môi trường và ngành nghề đều học được không biết bao nhiêu là thứ hay ho, để cuối cùng có thể làm chủ một cách nhẹ nhàng. Kể ra bao nhiêu đó thứ chỉ để nhắn nhủ các bạn đang đi làm là, đừng tự dối lòng, phàn nàn, kể công các kiểu là mình đang đóng góp. Thực tế, đây chỉ là sự trao đổi mang lại lợi ích cho cả đôi bên. Vì thế, công việc cuối cùng là công cụ để bạn phát triển bản thân, nuôi sống bản thân. Vì thế, khi tư duy về chọn ngành nghề, chọn công ty, chọn công việc, đừng bắt đầu từ những ý niệm mơ hồ, chung chung, cao cả gì hết. Hãy bắt đầu một cách hết sức đời, hết sức bình dị là bạn đang cần gì từ công việc đó trong thời gian này. Tại mỗi giai đoạn cuộc đời, ta có những nhu cầu hết sức khác nhau. Có khi chỉ để kiếm tiền. Có khi để học một thứ gì đó mà ta không được học trong trường lớp. Có khi chỉ để đóng cái mác công ty đó lên CV. Cứ thành thật với bản thân. Không dám nói thiệt mục tiêu cá nhân với ai thì cũng phải nói thiệt với cá nhân mình. Rồi chủ động tìm công việc để thoả mãn nhu cầu cá nhân đó. Rồi làm hết mình và học hết mình, bỏ qua hết ba thứ linh tinh, drama tào lao trong tập thể nếu có. Hầu hết người đi làm hoang phí thời gian vào ba chuyện gossip nơi công sở. Lâu dần tưởng mình thành diễn viên, quên mất mình đi làm mục tiêu là để làm gì. Nên hết sức tập trung để hoàn thành mục tiêu của mình trong thời gian làm việc ở một nơi nào đó. Hành trình làm việc chính là hành trình bạn xây dựng thương hiệu cá nhân. Hỏi mình, nếu lấy tên mình dán lên kết quả công việc vừa mới xong mang ra bán liệu có ai mua không? Bạn có tự tin không? Hay xấu hổ? Vấn đề không phải là đánh cái dấu một cái task đã hoàn thành, mà là hoàn thành kiểu gì, kiểu tự tin hay xấu hổ. Cuối cùng, bạn đâu có làm việc gì cho ai. Thật ra, bạn đang làm việc cho chính bản thân mình, để thoả mãn mục tiêu cá nhân, để xây dựng thương hiệu cá nhân. Cho nên, đôi khi ta cần bình tâm, rõ ràng với bản thân về cách chọn việc, chọn công ty, và cách ta đang đối xử với công việc và công ty đó. Vài gạch đầu dòng của bản thân tôi: 1. Xây dựng mục tiêu cá nhân 2. Chọn công việc và công ty có thể giúp thực hiện mục tiêu cá nhân 3. Tận tâm tận lực làm việc không than phiền để đạt được mục tiêu cá nhân 4. Tận dụng cơ hội học hỏi tất cả những gì có thể 5. Bỏ qua mọi trò chính trị công sở mất thời gian vô ích 6. Xây dựng thương hiệu cá nhân qua từng công việc nhỏ hoàn thành mỗi ngày 7. Luôn biết ơn và để lại dấn ấn đẹp khi ra đi Don’t work for anyone! Đừng làm việc cho ai. Hãy cứ làm cho chính bản thân mình, một cách chính trực và tận tâm nhất. Kinh nghiệm, trải nghiệm, kiến thức ta nhận được qua mỗi công ty, công việc, mới chính là tài sản quý giá nhất giúp ta thành công trên hành trình đạt được những mục tiêu lớn hơn trong cuộc đời mình. Stay focused! Hãy hết sức tập trung!

Warning: đây không phải là post khuyến khích cúp cua mà là khuyến khích đa dạng hoá kênh học tập. Và các bạn trẻ nên đọc cho kỹ để bớt ảo tưởng và tập trung phát triển bản thân hơn. Hey John. Remember me? Been such a long time! I have had an amazing career so far and today was just reflecting on how it all started. And just want to find all the people who have helped me throughout this journey to say thank you. Chào anh John. Nhớ em không? Thời gian trôi qua nhanh quá. Em đã có một hành trình sự nghiệp thật tuyệt vời. Hôm qua, em ngồi nhớ lại chặng đường khởi đầu, nghĩ về tất cả những ai đã giúp mình lớn lên để tìm lại và nói lời cám ơn. Wow!! Thank you for remembering me and it looks like you continue to do great things! Congratulations . Wow! Cám ơn em đã nhớ đến anh & em vẫn đang tiếp tục hành trình làm những điều tuyệt vời đó thôi. Chúc mừng em! Yes it is amazing indeed and thank you so much for having supported me. I have learned so much from the company and from you. Just wanna at least let you know You should be proud of your student. Dạ quả là một hành trình quá đỉnh và xin cám ơn anh đã hỗ trợ em. Em đã học được quá nhiều từ công ty, từ anh. Em muốn anh nghe lời cám ơn này. Anh cũng nên cảm thấy tự hào về học trò của mình. Đó là câu chuyện vừa xảy ra hôm qua, lời cám ơn cho một mentor của 30 năm trước. Hồi đó vào năm nhất đại học KHXHNV, khoa Anh ngữ, học lực trung bình, ham chơi thể thao, thích đủ thứ nhưng sinh viên nghèo hông có tiền làm gì nên suy nghĩ, mình cần một công việc, mà nên là việc vừa kiếm ra tiền vừa học hỏi được rất nhiều kiến thức thực tế. Chứ học trong trường, theo giáo trình hoài sau này biết gì mà đi làm? Suy nghĩ mấy đêm rồi quyết định nộp đơn xin việc thay vì đi dạy thêm như các bạn sinh viên khác. Nhìn vốn liếng mình chỉ có tiếng Anh, xin việc chuyên môn ai mà nhận, nên thôi xin làm thư ký, dịch thuật cho nó dễ đậu. Vậy là nộp hồ sơ xin việc full-time và đậu vào công ty Pepsi-IBC, một tập đoàn liên doanh khổng lồ hậu cấm vận. Và may mắn sao được nhận, mà thật tình chả hiểu mô tê gì về công ty, cũng chẳng biết tại sao được nhận. Được nhận rồi, nghĩ chết chưa đi làm full time bỏ học sẽ bị đuổi khỏi trường. Nhưng nghĩ thôi mình cứ làm hết mình, thật tốt cho sếp thương, rồi từ từ xin làm part-time, vừa làm vừa học, không bị bên nào đuổi là OK. Mà sự việc xảy ra đúng như vậy, sau này làm part-time tuần 3 ngày. Ngày còn lại đi học, đeo cái beeper sếp nhắn thì vắt giò lên cổ chạy Hồi mới đi làm, bị sếp la tắt bếp vì chả có miếng kỹ năng nào vắt vai, chỉ được mỗi tiếng Anh không quá tồi, nên sau đó được cho làm thư ký hội đồng quản trị, vì họp lúc nào cũng có bên Pepsi quốc tế và bên IBC Việt Nam, cần người dịch và viết biên bản. Thời gian sau, phía Pepsi quốc tế gởi trainer qua huấn luyện cho đội Việt Nam, đủ các môn từ sales, marketing, nhân sự, quản trị sản xuất, chuỗi cung ứng, tài chính, vv đều mang tôi ra dịch. Trời ơi, thiệt tình là nhà quê lên tỉnh, vừa dịch vừa học, thấy sao thế giới thật vi diệu, thấy sao mình ngu ghê, chả biết chút gì về thế giới thật ngoài trường. Phải nói, thời gian trốn học làm việc tại Pepsi-IBC chính là lúc tôi chính thức học khoá MBA đầu đời. Với đứa sinh viên thiển cận coi trời bằng vung, bỗng trượt chân rơi tự do vì ngộ ra mình quá ngu ngơ, thiếu đủ thứ, tôi phải thật lòng cám ơn vũ trụ đã cho tôi một cơ hội may mắn đến thế để bắt đầu hành trình tuyệt vời trong sự nghiệp của mình. Và người mentor cho tôi trong những giờ nghỉ giải lao giữa các buổi huấn luyện là anh John Mims, được Pepsi cử qua nắm account Việt Nam, lúc đó anh là Director of International Sales - giám đốc bán hàng quốc tế. Trưa ăn cơm, giờ nghỉ giải lao uống cà phê tôi hay lao vào hỏi John về công việc, trải nghiệm của anh trong vị trí làm quản lý cấp cao toàn cầu. Nghe riết, nghe riết, đâm ra mê mẩn chuyện làm quốc tế. Hỏi anh mình có cơ hội không, anh trả lời ai cũng có cơ hội nếu biết phát triển bản thân, tập trung và làm việc kết quả luôn vượt ngoài mong đợi. Phi Vân dĩ nhiên là có cơ hội nếu luôn giữ mình có thái độ và tinh thần như thế. Và đó cũng là sự khởi đầu của tinh thần và thái độ này của tôi cho đến hôm nay. Hôm qua tìm lại được anh qua LinkedIn, nói lời cám ơn của 30 năm sau, cảm động và hạnh phúc. Mỗi sự việc, con người đi qua đời ta đều là một người thầy như thế. Họ ở quanh ta. Một vài câu chuyện giữa giờ đã là những bài học quý giá trong đời. Cho nên, đừng từ chối bất cứ cơ hội được học hỏi nào, dù chỉ là chút thoáng qua trong đời 30 năm sau mới giật mình nhớ lại. Là ta mở lòng ra để học, không cần phải serious - nghiêm trọng xin nhận làm mentee để chụp hình khoe gì hết. Chẳng cần ai phải nhận. Chẳng cần ai phải xin. Một câu nói thay đổi nhân sinh quan đã là thầy trong cuộc đời này. John Mims đã là mentor đầu đời của tôi như thế. 30 năm sau một lời cám ơn, một tiếng gọi thầy, vẫn chưa bao giờ là muộn. Và học, chưa bao giờ chỉ là trường học. Học là cả đời, là khắp nơi, là khi học trò đã sẵn sàng mở toang tim và não mình ra. Vũ trụ luôn mỗi ngày dạy bảo đó thôi. Bao giờ ta bắt đầu đừng lại, thôi tìm kiếm và bắt đầu lắng nghe lời dạy?

Gởi các doanh nghiệp startup & SME trong tình hình đóng cửa hôm nay. Trước hết, it’s OK – không sao cả. Mình cũng có 3 doanh nghiệp đang đầu tư nằm trong diện đóng cửa toàn bộ chi nhánh Hồ Chí Minh. Từ tối qua tới giờ messenger ding ding liên tục bàn emergency response - ứng phó khẩn cấp với lệnh đóng cửa đến hết tháng 3. Nói với các team rằng, đây là cuộc đua tốc độ & khả năng linh hoạt. Team nào lề mề, lơ ngơ, thiếu quyết liệt sẽ bị bỏ lại phía sau hay biến mất. Cho nên, tinh thần make it happen, today! – Làm cho ra chuyện hôm nay là quan trọng nhất. Lẽ ra, tinh thần này làm kinh doanh trước giờ ai cũng cần có, nhưng trong thời bình thì có khi ta chủ quan hơn. Nay đã kích hoạt chế độ emergency rồi, ai cũng trong tâm thế mang tên lửa dưới chân, bàn xong 30 giây là quánh trận “qua cầu rút ván” giùm. Không còn phía sau và xin đừng nhìn lại phía sau. Đánh trận này chỉ có 1 đường sống là phải thắng. Thật ra thì “A war is won in the mind – thắng trận là nằm trong tư tưởng”. Gì cũng làm được, chỉ có con người không sẵn sàng mà thôi. Cho nên, công tác tư tưởng làm trước. Team sôi sục rồi mình cùng tìm ra giải pháp. Những chuyện bàn với team ghi lại cho các bạn xem có sử dụng được cho doanh nghiệp mình không nhé. 1. Tinh thần “cuộc đua tốc độ & khả năng linh hoạt: đây là thử thách lớn cho những leader và team tính tình không quyết đoán, khả năng triển khai của đội kém, thiếu khả năng quyết liệt making things happen trong mọi trường hợp dù thiếu thốn nguồn lực, không có tinh thần sáng tạo less is more – ít là nhiều. Thời gian này là bài test quá gắt với leader và team. Nếu team mình đang trong tình trạng như trên thì leader nên thay đổi ngay bây giờ đi, và nếu team chưa mạnh về triển khai thì đánh trận như tướng, giao việc chi tiết, follow up hàng giờ. Sau này hết trận điểm quân lại sau. 2. Change is the only constant – Thay đổi là hằng số duy nhất: trong giai đoạn này, mới ra kế hoạch đó đã phải thay đổi ngay tích tắc là chuyện bình thường, vì hoàn cảnh thay đổi nhanh và bất ngờ. Leader và team cần hiểu rõ tinh thần này để tránh xảy ra lấn cấn, gossip “sao mới nói vậy giờ nói khác”. Quan trọng bây giờ là kỷ luật. Tướng ra lệnh là quân xếp hàng làm ngay, không bàn tán gì hết. 3. Chuẩn bị ngay kế hoạch hậu Covid, tái khởi động sau 2 tuần đóng cửa: trong post tựa đề “Tồn tại & phát triển kệ Covid”, tôi có nhắc tới 2 gạch đầu dòng là tái cấu trúc dòng sản phẩm và kênh bán hàng, đẩy mạnh online, giờ 2 gạch đầu dòng này trở thành tâm điểm triển khai quyết liệt trong 2 tuần này để khi mở lại có thể tung ra ngay và luôn. Không chỉ là các ngành hôm nay bị đóng cửa đâu. Tất cả mọi người phải tập trung làm quyết liệt chuyện này, không được chủ quan, lơ là một phút giây nào cả. 4. It’s NOT business as usual – Đình chỉ chế độ vận hành bình thường. Kích hoạt chế độ emergency response – phản ứng nhanh & khẩn cấp trong toàn đội ngũ. Đặt ưu tiên 2 mục tiêu: làm gì để tạo ra doanh thu ngay và làm gì để tạo ra doanh thu ngay sau Covid để sống còn. Team cần tái cấu trúc thành nhóm dự án, làm việc online để triển khai 2 mục tiêu này. Tập trung! 5. Kích hoạt toàn bộ khả năng hỗ trợ tài chính từ bên thứ 3: miễn và giảm phí thuê nhà, gia hạn công nợ, gia hạn các khoản vay ngân hàng, thoả thuận giảm lương, nghỉ không lương, vv. Có rất nhiều biến số của từng doanh nghiệp và từng ngành nên tôi sẽ không đi vào chi tiết quá được. Hy vọng các bạn phản ứng thật tốt và đừng nghỉ chủ nhật nha. Cầu nguyện cho mọi người đều vượt qua cơn khủng hoảng này. Tôi bắt đầu mở cổng “Tham vấn nhanh qua FB Messenger” cho doanh nghiệp SME đang trong danh sách bị đóng cửa chi nhánh tại TP. HCM kể từ khi đăng tải bài post này. Thông cảm ưu tiên cho doanh nghiệp SME trong diện bị đóng cửa tại TP. HCM nha mọi người. Nếu nhắn, bắt đầu bằng giới thiệu chi tiết DN để đỡ mất thời gian nha. Stay strong, everyone!

Sáng nay, viết facebook cũng khác ngày thường, vì ưu tiên quan trọng hơn là sống còn của các doanh nghiệp của mình. Nên sáng ra, việc đầu tiên là nhắn tin cho từng team hỏi việc đến đâu, push đầu này đầu kia, đôi khi phát xít quyết luôn không cho bàn nữa. Thời chiến mà, đâu có thời gian ỡm ờ bàn bạc lời vào tiếng ra. Đây là lúc ứng dụng design thinking – tư duy thiết kế quyết liệt nhất, ideate – xây dựng một ổ ý tưởng, chọn và pilot ngay trong thời gian ngắn nhất có thể, với thái độ ra trận thật sự, đánh thắng hay là bị giết chết. Lúc này ngôn ngữ sử dụng phải khác, cách tương tác khác, không nuông chiều sự chậm chạp ầu ơ của bất kỳ ai, điều quân khiển tướng quyết đoán và nhanh như chớp, ai làm không được dẹp qua một bên, đánh trận không có thời gian giải thích. Đứng đó nói nói hoài, chưa kịp làm gì đã lăn ra chết mất rồi. Thời kỳ bất thường phương pháp cũng phải khác thường. Ai vẫn đang vận hành team và biz theo chế độ tiền Covid đương nhiên sẽ chết trước. Nhưng để đổi hướng một con thuyền, dù nhỏ hay lớn, phải bắt đầu từ thái độ của thuyền trưởng. Đây là lúc khả năng làm tướng của người đứng đầu thể hiện rõ nhất. Are you a general – Bạn có đang là tướng hay chưa? Và trong thời này, kỹ năng quan trọng nhất bạn cần từ nhân viên là kỹ năng entrepreneurship – làm công với tâm thế làm chủ. Người làm công, cho nghỉ thì mừng miễn sao được lãnh lương, gặp nguy thì ngồi im vì đó không phải là thiệt hại của bản thân, không giao việc thì thôi vì đỡ phải làm. Những người như thế, dùng trong thời bình, khi mọi thứ còn xếp hàng ngay ngắn và khi có thời gian để xếp cờ. Thời chiến, ta cần những người xem nơi làm thuê là doanh nghiệp của chính mình, đứng ra gánh vác, sống còn với nó, nghĩ ra hàng vạn thứ để chiến đấu bảo vệ nó, always on – luôn ở tâm thế sẵn sàng làm tất cả vì nó. Đây là lúc chọn nhân tài dễ nhất vì biểu hiện của từng người là rõ nhất. Người có thái độ và kỹ năng entrepreneurship, đừng quên, sau cuộc chiến này, hãy ghi công và gìn giữ họ, phát triển họ, vì họ chính là huyết mạch của đội nhóm. Ở đây, vào thời khắc này, mọi qui trình qui định, khung khiếc gì bỏ qua hết. Tốc độ là sự quyết đoán là quan trọng nhất. Cần team chuyển động nhanh, nhịp nhàng, cần những con người selfless – vô kỷ, không còn nghĩ đến bản thân, bỏ qua mày mặt, toàn tâm toàn ý triển khai cùng nhau khi đã ra quyết định, vừa làm vừa hiệu chỉnh, sai thì sửa ngay chứ không dừng lại cào cấu mắng nhiếc nhau. Tinh thần ba chàng lính ngự lâm là lúc này đây. All for one and one for all – Tất cả vì một người và một người vì tất cả. Nếu team đang không chuyển động như thế, nghĩa là ta cần chỉnh lại team. Thiếu kỷ luật và sự tự giác, tâm thế hy sinh, sống chết đương đầu cùng nhau trong thời khắc này, team sẽ khó mà cùng nhau vượt qua khủng hoảng. Điểm quân lại đi nhé, xem ai là người có tâm thế và kỹ năng entrepreneurship, trọng dụng họ, và tái cấu trúc lại team hậu Covid. Cũng hay, đây là cơ hội tốt để phát hiện người tài, vì họ thể hiện rõ nhất trong thời chiến.

Mình viết nhiều về việc chuyển đổi online trong mấy ngày qua. Trong đó có nhắc đến việc đưa team lên làm việc remote - từ xa, nhất là khi cần họp hành. Mình nhận được câu hỏi inbox sau của một bạn, than rằng họp online trước giờ không hiệu quả, và hỏi có cách nào, công cụ gì để họp online hiệu quả không. Câu trả lời của mình là họp online hay offline gì, hiệu quả hay không nằm ở người dẫn dắt, chủ trì cuộc họp, còn họp bằng kênh nào không quan trọng. Đương nhiên, offline nhìn thấy mặt nhau thì cảm xúc có khác, nhưng cũng không vì vậy mà hiệu quả hơn. Tôi cũng đã nhìn thấy nhiều cuộc họp offline kéo dài, tranh luận nảy lửa, không khí nặng nề mà họp xong chẳng có lợi ích gì. Tôi cũng đã dự nhiều cuộc họp nói lung tung, nghe xong cuối cùng không ai biết phải làm gì tiếp theo. Cho nên, kỹ năng tổ chức cuộc họp là kỹ năng quan trọng của người chủ trì, trong đó lồng vào nhiều kỹ năng mềm khác như kỹ năng quản lý quỹ thời gian, kỹ năng giao tiếp, lãnh đạo, vv. Do đó, nếu muốn họp hiệu quả, dù online hay offline, bạn cần một checklist đơn giản trước, trong, và sau cuộc họp. Tôi là người tính tình đơn giản, thực tế, không thích hoa lá cành, bóng bẩy, học thuật, nên tôi checklist why - how what cho tất cả những cuộc họp của mình, và cố gắng hết sức có thể họp càng ít càng tốt. 1. Why - tại sao cần họp? Có nhiều việc không cần họp vẫn giải quyết được thì không bao giờ nên phí thời gian họp. Tại Việt Nam, văn hoá họp là kêu hết vào phòng họp vật vã mà nhiều người còn không hiểu tại sao mình ngồi trong cuộc đó. Thay vì phòng họp cả chục người, có khi chỉ cần trao đổi nhanh giữa 2 người trong đó là đã xong việc không cần phải họp. 2. How - họp cách nào: gạch đầu dòng - Họp online hay offline. Nếu online thì nền tảng gì, phải test nền tảng trước và có hướng dẫn download hay set up cho người tham dự trước cuộc họp để tránh mất thời gian sự cố kỹ thuật khi cuộc họp bắt đầu. - Thông báo mục đích họp & người cần tham dự: mục đích họp phải viết ra và thông báo rất rõ ràng, ví dụ sau cuộc họp có check list những sản phẩm mới cho mùa dịch Covid. Tất cả mọi người tham dự cần hiểu rõ tại sao mình có mặt trong cuộc họp đó, vai trò để đóng góp gì, và cần chuẩn bị gì để đóng góp. Nếu người tham dự họp đi vào cuộc họp no idea - không hề có ý niệm tại sao mình đi họp thì chưa họp đã bại, mất thời gian vô ích. - Thông báo rõ ngày, giờ, địa điểm, và đặc biệt là quỹ thời gian họp. Tôi luôn nói rõ chỉ họp trong vòng bao lâu và thông thường sử dụng ít thời gian hơn như thế vì rất ghét phí phạm thời gian vào những phát ngôn vô ích. - Thông báo thành phần tham dự và nếu có người mới thì briefing ngắn họ là ai, tại sao tham dự cuộc họp. 3. What - nội dung họp: người chủ trì cuộc họp rất quan trọng, cần biết rõ, thông báo đầu cuộc họp có mấy chủ đề cần bàn bạc và là người điều phối, tổng hợp, và kết luận mỗi chủ đề trong thời gian cho phép. Tập trung vào ideate - tạo ý tưởng, chọn và bổ sung xây dựng ý tưởng lớn mạnh, pilot - thử nghiệm. Khi họp, quan trọng là biết kéo team về lại mục đích chính khi họ đi lạc, lan man. Khi có cảm xúc tiêu cực cần tiêu diệt ngay và nhắc nhở về mục đích chính. Khi có người dominant - lấy hết sân khấu cần khống chế và tạo cơ hội cho mọi người phát biểu. Người chủ trì bám rất sát mục tiêu cần đạt được của cuộc họp và làm tất cả để đạt được mục tiêu đó, bỏ qua, không nương tay dẹp hết những lời lẽ, tranh luận, emo không liên quan. Khi hiểu rõ, không lăn tăn về chuyện họp, thì dù họp kênh nào, với ai cũng chỉ là để giải quyết một vấn đề rất cụ thể nào đó. Nếu còn không biết hay không rõ vấn đề là gì, đừng họp.

Có rất nhiều bản đồ, giải pháp, check list, kế hoạch kinh doanh cho doanh nghiệp thời Covid, từ đủ mọi nguồn, trong nước và quốc tế, từ công ty tư vấn to bự đến mini. Nói thiệt nha các bạn, đọc tham khảo cái gì cũng tốt nhưng đây không phải là thời ngồi đọc, viết kế hoạch xinh đẹp, trình bày chỉnh chu, họp hành trùng trùng bàn bạc. Đánh trận mà, binh pháp phải biến đổi khôn lường mỗi phút giây khi thế trận thay đổi, khi hoàn cảnh bên ngoài thay đổi, khi chiến thuật hôm qua triển khai kết quả không như ý muốn. Cho nên, đây không phải là lúc nói những thứ giáo điều, hay ho rỗng tuếch. Càng lại không phải là lúc mặc vest đen, trịnh trọng trình bày kế hoạch to bự, hoa mỹ, sang chảnh lấy le. Đây là lúc xắn quần xắn áo lên, bò xuống mương mò cá. Hết. 1 tiếng không bắt được con cá nào là phải thay đổi ngay chiến thuật. Phải nhớ đánh trận không có nghỉ giải lao, không cho phép từ từ, không dung dưỡng chuyện làm rồi kết quả ra sao thì ra. Đánh trận là sống còn. Team nào luôn tập trung, trực chiến, thay đổi nhanh, sáng tạo, quyết liệt từng ngày, từng giờ, team đó tồn tại. Không có giới hạn cho việc sáng tạo ra cách làm mới, cách tiếp cận mới, chiến thuật mới mỗi ngày khi không ai biết điều gì sẽ xảy ra phía trước. Một phút hài lòng, lơi lỏng, lơ là bạn sẽ ngay lập tức bị bỏ rơi và loại khỏi cuộc chơi. Sẽ có nhiều team vì thiếu tâm thế và kỹ thuật tác chiến mà biến mất trong trận Covid lần này. Ai còn, hãy bắt đầu mỗi ngày mới bằng câu hỏi what else can we do - ta còn có thể làm gì khác nữa. Lãnh đạo nghĩ. Team nghĩ. Từng cá nhân nghĩ. Và mỗi ngày phải nghĩ ra và thống nhất thứ "what else" đó là gì, rồi làm thật nhanh, rồi giết nó hay giữ nó tuỳ kết quả, rồi tiếp tục what else dù kết quả thế nào. Không có ý tưởng nào là chắc chắn thành công. Không có cách tiếp cận nào là chắc chắn thành công. Tất cả là cái vòng lặp ý tưởng - pilot - hiệu chỉnh làm tiếp hay bỏ ngay làm cái mới. Tất cả trong vòng 24g, 48g, 36g rồi lặp lại. Never ending - không bao giờ có thể dừng lại. Không bao giờ có thể lơ là. Không bao giờ là đủ. Không bao giờ là một. Không bao giờ chịu thua. Người Việt dễ hài lòng, win một chút lo phô trương, lơ là. Trận này mỗi ngày qua là một ngày sống, còn ngày mai chưa biết. Cho nên, tôi nhắc tất cả các team mỗi sáng, đừng lơ là, what else can we do - mình còn có thể làm gì khác nữa? Bản thân tôi luôn nghĩ ra cái mới, cách mới để chia sẻ, nhưng cũng mong đợi từng cá nhân trong team mỗi ngày đều đặt câu hỏi cho bản thân, trong vị trí và trách nhiệm của mình, họ nghĩ nên làm gì khác nữa để đóng góp vào sức mạnh chiến đấu hàng ngày của team. Nếu ai đó chưa bao giờ hỏi mình what else can I do, người đó chưa bao giờ tham gia vào binh đoàn, chưa bao giờ thực hiện trách nhiệm của cá nhân trong trận Covid lần này, chưa bao giờ chiến đấu. What else can I do? What else can you do? What else can we do?

Khi gặp khủng hoảng kiểu Covid mới thấy, những doanh nghiệp bỏ hết trứng vào một ổ luôn bị đe doạ bức tử đầu tiên. Đó cũng là lý do vì sao có chữ đa dạng hoá từ kênh bán hàng, phân phối, marketing, chuỗi cung ứng, cho đến hồ sơ thương hiệu, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh, vv. Người xưa dặn, don't put all eggs in one basket - đừng bỏ hết trứng vào một cái rổ, vì lỡ cái rổ này nó bể, thì toi hết cả đám trứng. Nếu chỉ có 1 khách hàng lớn, 1 kênh bán hàng, 1 nhà cung cấp, 1 thị trường chính, 1 loại sản phẩm, 1 mô hình kinh doanh, vv thì khi cái một đó nó đụng khủng hoảng, kiểu thị trường Mỹ, EU tạm ngưng nhập khẩu, hay lệnh tạm đóng cửa các chi nhánh của một số ngành tại TP. HCM vừa rồi sẽ cướp đi sự sống của rất nhiều doanh nghiệp. Do đó, luôn tập trung bắt đầu từ một khi khởi đầu, nhưng luôn luôn phải tiếp tục đa dạng hoá theo kế hoạch và thời gian. Nếu chỉ đang B2B, phải nghĩ khi nào và bằng cách nào sẽ B2C, F2C, F2C2C, vv. Nếu chỉ đang offline, phải nghĩ khi nào sẽ online, khi nào tự vận hành, khi nào qua third party, qua các nền tảng nào để trở thành O2O, omni-channel - đa kênh. Nếu chỉ đang manual - thủ công, phải nghĩ khi nào sẽ số hóa, sẽ tự động hoá để quản trị tối ưu và hiệu quả hơn. Nếu chỉ đang có một kênh phân phối truyền thống, phải nghĩ khi nào bắt đầu các kênh phi truyền thống. Nếu chỉ một mô hình kinh doanh gia công, hãy nghĩ tự xây dựng thương hiệu, tự xây dựng mô hình kinh doanh bán sỉ hay lẻ với thương hiệu đó, vv. Hôm qua, VTV gọi phỏng vấn, và hỏi tôi chuyện gì sẽ xảy ra sau Covid. Tôi nghĩ khủng hoảng này là một cơn thanh lọc khá tàn nhẫn, loại nhiều doanh nghiệp không đa dạng hoá, không số hoá, không ứng dụng công nghệ, không có kế hoạch chuyển đổi sang các mô hình kinh doanh 4.0. Ví dụ đối với ngành F&B, việc chuyển đổi sang các mô hình nhỏ, mobile, virtual - nền tảng online, subscription - dịch vụ đăng ký trước, vv đã có từ lâu. Tuy nhiên, do chủ quan tình hình kinh doanh chưa hề bị ảnh hưởng nên rất nhiều doanh nghiệp lơ là, bỏ qua không đưa vào kế hoạch. Do đó, khi đại dịch xuất hiện, họ không kịp trở tay, vì phải bắt đầu từ zero, trong khi các doanh nghiệp có sự chuẩn bị đa dạng hóa mô hình chỉ cần hoán đổi vị trí ưu tiên và phản ứng nhanh để chuyển đổi. Sống còn, không phải là ông to bà nhỏ. Sống còn thuộc về những team phát triển có kế hoạch, phản ứng nhanh, linh hoạt, quyết liệt, với mô hình quản trị tinh gọn. Qua đại dịch này, đương nhiên sẽ có người ra đi, người ở lại, nhưng đây là bài học đắt giá cho những ai kinh doanh một cách quá chủ quan, không để mắt đến tương lai, không cập nhật xu hướng chuyển đổi tất yếu của thời thế, của thế giới. Khủng hoảng, cuối cùng là cuộc reset - tái lập tư duy cho tất cả doanh nghiệp. Survival of the fittest - sự tồn tại thuộc về kẻ thích nghi & hội nhập.

Covid là mùa rất lạ, vì nó như quả cầu pha lê soi rọi và phản chiếu chân thực nhất, rõ ràng nhất về thái độ, tinh thần, sự cam kết, và khả năng của từng team, từng nhân viên. Ta có vẫn kiên cường nghĩ ra, làm cho được một thứ gì đó mới mỗi ngày để giúp doanh nghiệp tồn tại? Ta có lắng nghe đề nghị, phát kiến, yêu cầu hỗ trợ từ đồng đội và trả lời yes, and….? Khi thái độ tích cực việc gì cũng có thể làm được, phát kiến nào cũng có thể phát triển tiếp thành hiện thực. Nếu ai đó đưa ra ý kiến, yêu cầu thì việc đầu tiên tôi làm sẽ là yes – được, rồi không nhưng nhị gì hết mà là and – và tôi đề nghị, thêm ý kiến gì để xây dựng cho phát kiến đó, ý tưởng đó tốt hơn, khả thi hơn, đưa ra thị trường nhanh hơn, nhanh nhất có thể với sự chuẩn bị chỉn chu nhất có thể. Rồi sau đó tiếp tục hiệu chỉnh cho nó tốt hơn. Đây là giai đoạn của fast prototyping – làm mẫu thử cực nhanh, piloting – thử nghiệm thật nhanh rồi hiệu chỉnh theo thực tế. Chưa bao giờ trong lịch sử kinh doanh mà sức ép của hoàn cảnh, môi trường lại sống còn đến thế. Và ở đó, chỉ có một thứ có thể giúp cho ta, cho team, cho tổ chức vượt qua. Đó, là thái độ và khả năng ứng phó. Là lãnh đạo, don’t take no for an answer – đừng bao giờ chấp nhận câu trả lời không làm được từ bất kỳ ai, vì bất kỳ hoàn cảnh gì. There is always a way – Luôn có con đường, cách làm, hướng giải quyết cho tất cả mọi vấn đề. Luôn có câu trả lời nếu ta nhất quyết phải tìm ra, dù nhân viên nói không, dù người xung quanh nói không. Nếu họ nói không, đã không còn là team cùng chiến tuyến. Đây là giai đoạn thanh lọc nhân sự, bày ra rất rõ trước mắt người cam kết, người sát cánh cùng ta chiến đấu mỗi ngày, và kẻ không. Chỉ một câu trả lời “yes, and…” ta biết đó là người cùng loài. Chỉ một dòng tin nhắn “And we should try this… - mình nên thử thêm việc này chuyện kia”, ta hiểu đó là người mang trái tim trên vạt áo, chân thành cùng ta bước qua thời đoạn khó khăn. Hoạn nạn kiến chân tình. Làm gì cũng khó, và càng khó hơn trong giai đoạn bất định này. Làm gì cũng khó, nhưng khó nhất là con người. Nếu tâm không hiện diện rồi, trong khó khăn càng không hiện diện. Ai sẽ là người cùng ta hành trình hậu Covid? Câu trả lời đang bày ra trước mắt như quả cầu pha lê hôm nay đây, trong lúc khó khăn này.

Tâm thư gởi những ai đang làm thuê, như tôi đã từng.... Hôm qua, khi lệnh đóng cửa tiếp theo ban hành, mình và tất cả các team đều đón nhận hết sức bình thường, vì biết chắc điều đó là không thể tránh khỏi. Mình làm việc với nhiều team khác nhau, và tất cả đều phải go out of their way to make things happen – làm những điều tưởng chừng như ngoài tầm với của bản thân để chuyển đổi, để sống còn qua giai đoạn Covid. Trong thời khắc bất thường này, ai cũng phải xuất chiêu phi thường để tồn tại. Và đó không chỉ dừng lại ở những người doanh chủ. Nếu bạn đang đi làm thuê cho công ty, doanh nghiệp, xin các bạn hãy rất rõ ràng rằng, bạn thật ra đang chiến đấu cho bản thân chứ không phải vì công ty hay vì ai khác cả. Thời khắc này, doanh nghiệp nào còn chuyển đổi mô hình nhanh, còn có doanh thu, còn vận hành kinh doanh được đều là cái phúc của doanh nghiệp đó, và là cái phúc của toàn thể nhân viên trong doanh nghiệp đó. Là người đi làm thuê, chúng ta cần phải hiểu rằng, không có doanh thu đồng nghĩa với không có tiền để trả lương cho đội ngũ, đồng nghĩa với việc có thể phải cắt giảm nhân sự, đặc biệt là những nhân sự không có thái độ đánh trận, quyết liệt, sống còn cùng công ty. Do đó, chiến đấu đương nhiên là bạn đang chiến đấu cho bản thân, cho công việc, cho thu nhập của chính mình, không ai khác. Đừng than tại sao mình phải làm thêm những việc mình chưa bao giờ phải làm. Đừng trách tại sao đổ thêm việc không liên quan tới bảng mô tả công việc lên người bạn. Đừng bực bội tại sao ép phải làm việc nhanh hơn, nhiều hơn, không còn 9-5 như trước. Trong thời đoạn bất thường này, nếu bạn không tự mình lớn lên và trở thành nhân sự phi thường để chiến đấu và tồn tại cùng công ty, bạn đang tự loại mình ra khỏi cuộc chơi. You are NOT fighting for the company. You are fighting for yourself – Bạn không phải đang chiến đấu vì công ty đâu. Bạn đang chiến đấu vì bản thân mình đấy. Khi hiểu rất rõ vị thế này, có lẽ bạn sẽ làm việc và chiến đấu rất khác, vì điều đó liên quan đến sự sống còn của chính bạn, của gia đình bạn. Tôi tâm sự những dòng này vì bản thân cũng đã từng đi làm thuê, cũng đã từng đối diện tất cả những cuộc chiến sống còn như cuộc chiến của bản thân, chưa bao giờ than phiền hay tính toán. After all, we are all working for ourselves, not anyone else. Cuối cùng thì, chúng ta cũng chỉ làm việc cho chính bản thân mình, không ai khác. Và cuộc chiến này, sẽ còn dài, sẽ còn ảnh hưởng đến sự sống còn của chính bản thân ta, không ai khác. Bạn có dám đứng ra chịu trách nhiệm cho sự sống còn của chính bản thân không? Hay trước giờ và mãi mãi về sau, bạn vẫn đùn đẩy trách nhiệm sống còn của bản thân cho một ai đó khác? This is your fight, your survival, not anyone else’s – Đây cuối cùng là cuộc chiến của chính bạn, là sự sống còn của chính bạn, không ai khác!