Có check list không có check list cũng được Có check list mà có làm hay không cũng không sao Có làm mà nó có xong hay không cũng được Làm rồi mà có kết quả hay không cũng không sao Nói chung là, mình cứ lơ mơ nhởn nhơ còn ai đang nóng ruột hay bực mình gì kệ. Trước giờ sợ nhất là gặp những người như vậy, nhưng mà hình như ở Việt Nam càng nhiều càng gặp nhiều ca như thế. Nhiều khi không hiểu tại sao lại sinh ra những người vô tâm, vẩn vơ, tâm hồn treo ngược cành cây như thế. Nhưng thực chất, khi nhìn lại hành trình của những người đối lập, phần lớn họ phải tự lập từ nhỏ, chịu trách nhiệm cho bản thân từ nhỏ, phải tập sống còn và ra đời sớm hơn, vv, cho nên tự khắc đời dạy họ phải như thế, phải rèn luyện sự chịu trách nhiệm và làm cho tới nơi tới chốn, vì điều đó nó ảnh hưởng tới sự tồn tại của chính họ. Hoặc giả, họ sinh ra trong môi trường gia đình rất chú ý tới việc giáo dục về trách nhiệm, bắt buộc các bạn trẻ phải tự chịu trách nhiệm về những gì mình thực hiện thay vì dựa dẫm và đổ thừa, thay vì phụ huynh lo hết tất tần tật và bạn chẳng cần phải chịu trách nhiệm hay hậu quả cho bất kỳ việc gì dù thuộc về trách nhiệm bản thân. Thật ra, ai làm vậy là đang hại các bạn, vì chính môi trường này làm cho các bạn ỷ lại, thiếu trách nhiệm, sống lơ ngơ và vô tâm với tất cả mọi thứ trong đời, kể cả công việc và sự nghiệp. Vậy, thì làm sao đủ bản lĩnh để tự mình quản trị bản thân mình, nói gì tới thế giới ngoài kia? Gặp những người như thế, khỏi bói cũng biết cả đời này chả làm gì nên chuyện. Riêng tôi, vì đã quen làm việc ở cường độ cao, vừa di chuyển vừa làm việc, vừa hoàn thành trên đường di chuyển đã quen rồi, mà đồng đội những người làm việc quốc tế cũng vậy, toàn người làm việc hiệu quả và nhanh chóng, nên không cách nào quen được với kiểu lều phều, lừ khừ, sàng qua lượn lại, nói nói gật gật nhưng chẳng làm chuyện gì xong hay tạo ra kết quả, được không được gì cũng là chuyện người ta không liên quan dính dáng gì tới mình. Không bói cũng biết cái số phận này là xong phim, hoặc là tìm người lo lắng dựa dẫm cả đời, hoặc là cứ trôi lơ phơ như thế, dạt đâu sống qua ngày tới đó. Có người, chắc là hiểu và lựa chọn như thế. Có người, chắc là không hiểu vì trước giờ chỉ biết có thế, không biết gì hay ho hơn. Có người, chắc là hiểu nhưng không biết làm sao để thay đổi cho tốt hơn, loay hoay trong mớ hiện thực lầy nhầy của chính mình không thoát được. Giờ sao? Đây chắc hẳn chỉ là lựa chọn, vì chỉ khi chính bản thân hiểu ra và lựa chọn, thì mới có chuyện để bàn. Bằng không, có ai nói và có nói kiểu gì thì cũng chỉ là chuyện của người ta, không liên quan gì mình hết. Mà đã không liên quan, thì nói chi sinh thêm chuyện. Thành ra, lỡ mà ai thấy mình đang không có sense of urgency - tâm thế khẩn trương và hoàn tất, và có muốn thay đổi thì tham khảo những chia sẻ sau, hỏi mình những câu hỏi rất khó và rất chạm tự ái này, hỏi được, trả lời được, là rèn luyện được. Mình có biết mình đang làm gì và tại sao phải làm không? Nếu biết thì mình có check list ra rõ ràng, đầy đủ, suy đi nghĩ lại tám chục lần cho nó chắc chưa? Nếu không thì tự hỏi bản thân, ủa trách nhiệm của mình là phải làm gì, làm vậy để làm gì, nếu không làm được những việc đó thì mình ở đây làm gì? Nên nhớ không có ai khùng điên hay ngu ngơ gì mà đưa mình vào chỗ này để mình lượn qua lượn lại chơi cho vui đâu nha. Aces in the places, ai cũng có vai trò của người đó. Để bạn vô mà bạn làm không đúng, không xong, không làm cho tới vai trò của mình thì ai người ta giữ bạn ở đó làm gì, hỏng việc. Mình làm có được chưa, có đúng chưa, có hơn cả mong đợi chưa? Tự hỏi tự trả lời trước, rồi kiếm sếp trực tiếp của mình chủ động hỏi nữa, coi người ta đánh giá mình ra sao. Thiệt ra thì mình nghĩ sao không quan trọng. Người đang hướng dẫn mình người ta thấy sao một cách khách quan mới là quan trọng. Thành ra, cứ phải chăm hỏi han tìm hiểu phản hồi của người khác về chất lượng công việc của mình. Hỏi mình hỏi người, nếu nhận ra mình làm chưa tới, chưa được thì sao? Đơn giản thôi, ghi xuống việc cần làm, cần theo dõi, cần triển khai cho tới nơi, cho tới khi cho ra kết quả mới thôi, dù chuyện đó có thể tốn gấp đôi thời gian và công sức. Thật ra, chả có tốn gì đâu, vì bạn làm việc chưa hiệu quả đó thôi. Có khi, chuyện cần làm người hiệu quả người ta chỉ làm 15p, còn mình thì làm 4 tiếng vẫn chưa xong đó thôi. Này thì phải coi lại cách bản thân tiếp cận vấn đề, có khi thiếu khoa học, thiếu logic, thiếu sắp xếp tổ chức. Mình cố rồi, thay đổi rồi, làm, khác đi rồi, mà kết quả như vậy là ổn chưa? Hay thật ra mình chỉ mới đạt được có 40% theo mong đợi về kết quả? Làm gì cũng phải đo đạc bằng kết quả hết. Đừng có gạch gạch là tui làm rồi, còn kết quả như nào thì quăng cục lơ. Kiểu vô trách nhiệm đó thì làm việc được với ai trong cuộc đời này? Có làm, thì cũng chỉ một thời gian ngắn khi nhận ra bạn tâm hơ tâm hất kiểu như thế, đội ngũ rồi cũng sẽ đùa bạn ra lề, vì có bạn hay không có bạn cũng như không, cũng vô ích. Tới nước đó thì thua rồi. Làm việc bình thường thôi đã thất bại, nói chi tới chuyện sau này thành công hay không. Rồi thôi, nói tới đây mà người có chí tiến bộ thì chắc cũng đã hiểu rồi. Không, thì bài này đọc chơi vô ích. Sense of urgency - là cái tâm hoàn thành mọi công việc được giao, cần làm, một cách khẩn trương và có trách nhiệm nhất. Đó, cũng là phẩm chất cơ bản nhất, điều kiện cần thiết nhất của một người đi làm bình thường, chưa nói chi tới phi thường, nha.

Trong một tập thể, một tổ chức, làm gì cũng phải có dự án làm cùng nhau, kết quả người này ảnh hưởng người kia và ngược lại. Cho nên, tất cả chúng ta đểu phải học giao banh, đá banh, phối hợp ăn ý và nhịp nhàng để tạo ra những chiếc goal, những cú sút đẹp, những bàn thắng chung. Có bao giờ bạn thấy, một người chuyền banh qua cho người kia xong im im đứng đó chờ không? Nếu có chắc trận bóng đó trở thành trận đấu chán chường, tào lao nhất thế giới. Phối hợp, là khi người này chuyền qua cho người kia, rồi cả hai hiểu rằng bước tiếp theo họ cần phải làm gì để quả banh này nó tiến gần tới khung thành, và rồi ai đó trong team, tuỳ tình hình mà họ sẽ quyết định người đó là ai, sẽ sút một cú thật ngoạn mục xuyên qua khung thành, chạm vào cái goal - mục tiêu cho cả đội. Cho đến khi nào quả bóng xuyên qua khung thành và ghi nhận thành tích, tất cả mọi người trong đội vẫn cứ phải phối hợp nhịp nhàng và ăn ý với nhau, người này bọc lót cho kẻ kia, đứa này tương tác với đứa kia, người này tiếp tục từ hành động của người kia, không phân biệt chuyện tui chuyện anh, chuyện mày chuyện tao, chuyện riêng hay chuyện chung gì ở đây nữa hết. Cả đội hoà vào làm một, và họ chỉ hướng tới có một mục tiêu chung, là chiếc goal xinh đẹp vì chiến thắng của cả đội mình. Đó là chuyện bóng đá. Giờ mượn chuyện bóng đá nói chuyện công việc. Bạn nhận bóng, bạn xử lý bóng, rồi bạn chuyền qua cho đồng đội của mình. Ủa, bạn chuyền một cách có tính toán và chiến lược vì sự nghiệp thắng lợi chung của cả đội chưa? Hay bạn đang chuyền theo kiểu chuyền đại, chuyền qua cho xong, chuyền một đường cho mày hết sống? Bạn có bao giờ hỏi mình những câu hỏi này khi đang chuyền bóng, đầy bóng qua sân người khác hay không? Hay bạn đang làm một cách tiềm thức, không nhận ra mình đang hành động vô trách nhiệm như thế, chỉ để xong việc của mình, còn lại kệ nó? Có người cả đời chỉ học chuyền banh. Bóng tới chân thì hất đi cho nhanh. Bóng tới chân thì đẩy đại cho xong., Bóng tối chân thì tìm cách nào nhanh nhất để đùa sang chân người khác. Vậy, cho nó đỡ mệt, đỡ suy nghĩ, đỡ nhức đầu, đỡ vất vả, và đỡ phải chịu trách nhiệm. Mà kỹ năng đá banh của người Việt mình hơi siêu, vì mình chẳng việc gì phải tin ai, nghĩ tới ai, quan tâm lo lắng gì cho ai, cứ lo cái thân ích kỷ của mình trước đã cho nó khoẻ. Tuyệt đỉnh của màn khoẻ khiến cho người ta đá banh ngày càng giỏi, ngày càng lão luyện, để đạt đỉnh cao là khỏi phải chịu bất kỳ trách nhiệm nào. Cái gì mình cũng có chạm vào, rồi đá lẹ, cho mấy đứa kia nó chịu. Còn kết quả, có hay không, được hay mất, thành hay bại là chuyện của mấy đứa chịu trách nhiệm, chẳng liên quan gì tới mình, lo chi cho mệt. Tâm thế này, tạo ra những cầu thủ tồi tệ, rất dửng dưng, nhưng kỹ năng lừa lừa đẩy bóng qua nhà người ta thì siêu việt. Đẩy xong, coi như xong việc, mặc tụi bây sống chết ra sao. Có người, cố ý như vậy. Rất nhiều người, vô tình và hồn nhiên như vậy, vì không được dạy hay không quen quan tâm tới tập thể, tới kết quả chung, hay đơn giản là quan tâm tới người khác. Làm việc với những người này, rất dễ nổi cơn, vì họ cứ lơn tơn dửng dưng dù việc chưa xong, kết quả chưa hoàn thành, tiến độ đang trì trệ. Mà đã không có ý thức công tác, làm việc nhóm, làm việc tập thể, vì lợi ích chung thì đưa vào dự án nào cũng bể show, dù lớn hay nhỏ. Còn những ai không may phải làm việc với họ thì khả năng phải choàng việc là đương nhiên, khả năng phải tự mình cố giữ bình tĩnh để không nổi cơn thịnh nộ là đương nhiên, khả năng ăn nguyên quả banh vô trách nhiệm là đương nhiên. Có điều, cầu thủ kiểu này rồi ai cũng sẽ tìm cách tránh xa cho đỡ khổ. Họ sẽ lăn lăn cả đời trên những sân bóng không cần những trận đấu hay và hào hứng, và trôi dần vào những trận bóng đá cho có, diễn ra cho đúng thủ tục, không khán giả, không ai mong đợi hay chú ý. Đó, đá banh kiểu nào thì vào sân kiểu ấy. Đá banh kiểu nào thì level kiểu ấy. Không có kẻ đẩy banh vô trách nhiệm trên một chiếc sân lớn như world cup. Là ta thôi, là ta chọn đá kiểu gì. Cho nên, muốn đá banh thì nên học đá banh chuyên nghiệp, không phải đẩy banh. Tự hỏi mình những câu hỏi sau để kiểm tra độ đẩy banh tiềm thức của mình mà biết cách sửa chữa. Ý định tôi có tốt không khi đá cái sắp đá sang nhà người ta? Nếu tự thấy là có thì OK. Nếu tự thấy mình đang hơi có ý đồ ác, ý đồ không trong sáng, có ý hại người thì chắc thiền lại đi. Đừng tạo nghiệp. Thứ tôi đang sắp chuyển qua sân người ta tôi làm đúng yêu cầu chưa, nghĩ cho người ta chưa, người ta tiếp nhận xong là xài nó được liền chưa? Nếu tự thấy mình đang quá ẩu, quá qua loa, làm chưa tới nhưng vì bất kỳ điều gì khác mà đùa cho nhanh thì coi lại đi. Làm vậy nghĩa là đang tự hạ thấp uy tín và thương hiệu cá nhân của chính bản thân mình. Tôi chuyển qua xong người ta nhận được chưa, có gặp khó khăn gì không, có cần mình giải thích hay giúp đỡ gì thêm không? Người biết nghĩ xa hơn cái cửa nhà mình là người có tầm nhìn, có tư duy hệ thống, có tố chất lãnh đạo. Rồi, tới đây thì chắc cũng đủ để hiểu hơn về chuyện đá banh, kiểu đá cho người ta thương và cổ vũ chớ không phải đá cho đồng đội mình lăn ra kiệt sức. Cũng chẳng có đạo lý gì quá nghiêm trọng và ghê gớm. Chẳng qua chỉ là cái tâm của mỗi người bỏ vô đó mà thôi.

Mình thấy một số các bạn trẻ và hết trẻ Việt Nam hay vầy nè, chuyện em xong rồi, task done rồi, việc giao cho em có làm rồi, thế là xong. “Xong” là từ được sử dụng rất nhiều để diễn tả ai đó đã làm gì đó theo yêu cầu, còn chuyện nó có tạo ra kết quả, tác động, hay việc có hoàn thành hay không thì không ai biết. “Xong” nghĩa là phần của tui tui làm rồi đó, còn phần của mấy người thì mấy người tự lo. Nếu ai cũng làm xong mà việc không xong thì chắc chắn là có lỗi của ai đó ở đâu đó chớ không liên quan tới tui. Và nếu cần truy ra cái lỗi này nó nằm ở đâu thì cả đám sẽ xông vào khởi động công cuộc truy sát kẻ có lỗi, dù công việc vẫn không xong. Người thành công luôn hướng đến kết quả. Họ không quan tâm bạn đã trải qua mấy thời kỳ, bao nhiêu qui trình, gọi ai làm gì với những giải thích dài dòng để chứng minh là bạn có làm, đã làm, đã xong trách nhiệm của mình. Người thành công chỉ hỏi, một cách hết sức đơn giản, kết quả ra sao? Nếu kết quả là không xong thì việc đó dù có bao nhiêu người đã làm gì thì nó cũng không xong. Nếu kết quả là chưa hoàn thành, vẫn dang dở nửa chừng xuân dù ở đâu thì việc đó coi như không hoàn thành, tất đơn giản là như thế. Nhưng mà…, nhiều bạn cãi, nhưng mà em đã làm xong task cần làm, em đã làm abcdef, mà còn làm thêm g, h, ngoài scope - phạm vi công việc của em luôn, và em phải vắt óc ra suy nghĩ nữa mới được như thế. Nhưng mà…., việc vẫn không hoàn thành thì chuyện chúng ta ngồi đây kể lể cho nhau nghe về mấy chữ cái đó nó có ý nghĩa gì cơ chứ? Như thế nào là xong? Xong là tôi đã có làm, có đụng tới, hay xong là việc đó hoàn thành với kết quả như hay trên mong đợi? Nếu xong đơn giản chỉ là gạch cái task ra khỏi danh sách công việc thì tất cả mọi người trên thế gian này đều giỏi và xuất sắc như nhau, đều làm “xong” hết tất cả mọi thứ cần làm. Có điều, có rất nhiều người làm “xong” nhưng không xong. Xong mà không có kết quả, sơ sài, qua loa, có làm hay không cũng chẳng ảnh hưởng gì tới hoà bình thế giới hay status công việc. Chỉ có một số ít người làm “xong” và đúng nghĩa là xong. Cho nên mới có người xuất sắc kẻ không. Cho nên mới có người thành công người không. Cho nên mới có người luôn tiến về phía trước và kẻ lục tục ở đằng sau. Xong trong tự điển của bạn là gì? Có khi bạn nên xem lại, vì định nghĩa đó quyết định bạn có phải là người luôn hướng về sự xuất sắc hay không. Nếu tôi xong, tôi phủi tay, còn lại kết quả ra sao ra, có sai không? Không sai. Sếp bạn nếu là người dễ tính sẽ cằn nhằn vài câu, la lối vài lần rồi thôi, vì hiểu rằng bạn cũng chỉ là con robot, một mắc xích lao động trong dây chuyền tự động mà thôi. Bạn hoàn thành việc đó dù nó không mang lại kết quả, thì cũng là xong, đối với vai trò của một con robot, lập trình sao làm vậy, chỉ tới đâu làm tới đó. Điều đó cũng có nghĩa, con robot này sẽ chỉ tới đó, sẽ chỉ như thế, sẽ chẳng bao giờ có thể làm được gì sáng tạo hơn, quyết liệt hơn, tạo ra kết quả đang ngưỡng mộ hơn. Vậy, nghĩa là ta đang tự đóng khung mình trong cái thế “robot”, tới đó thôi, đừng mất thời gian huấn luyện hay cất nhắc gì. Vậy, nghĩa là ta đang triệt tiêu đường phát triển sự nghiệp và khả năng của chính mình đó chứ. Bạn cam lòng với điểu đó hay sao? Nếu có, thì không còn gì để nói ở đây nữa cả. Nếu không, thì có lẽ nên coi lại định nghĩa về chữ “xong” của chính mình. Với tôi, xong nghĩa là tạo ra kết quả. Còn chưa có kết quả thì chẳng có việc gì xong cả. Đừng đánh tráo khái niệm! Nói như vậy, thẳng thắn như vậy, dễ mất lòng. Nhưng thà là mất lòng mà đánh thức được vài người còn hơn. Khi thức tỉnh rồi, bạn sẽ có tâm thế và năng lượng khác đối với từng việc mình làm, dù to hay nhỏ. Đừng đánh dấu hoàn thành chéo chéo cho đã cái nư “thành tích” mà việc thật ra chẳng tới đâu. Làm vậy để làm gì? Thật xấu hổ khi mình đang hoàn thành những việc chẳng giúp gì được cho ai, chẳng tạo ra bất kỳ ảnh hưởng hay tác động nào đến kết quả. Sự dễ dãi và ham hố thành tích đó nó sẽ nuôi dưỡng ra một con người càng ngày càng vô dụng, vì tất cả những thứ họ “làm” không tạo ra bất kỳ lợi ích hay giá trị nào. Chẳng lẽ, mình sinh ra để biến bản thân trở nên vô dụng hay sao? Cho nên, mình chia sẻ vài câu hỏi ở đây, để làm định hướng cho các bạn trẻ tự hỏi mình, tự phản tư, tự đánh giá và thay đổi, vì dự xuất sắc và thành công của bản thân mình nhé, chứ chẳng liên quan gì đến ai khác ở đây đâu. Việc tôi vừa làm có tạo ra kết quả hay không? Kết quả đó là gì? Kết quả đó có làm thay đổi trạng thái của vấn đề cần giải quyết một cách tích cực và đẩy nó đến một cột mốc tốt hơn? Nếu có, tôi còn có thể làm gì nữa để kết quả đó có thể tốt hơn so với hiện tại? Nếu không, tại sao lại không? Tôi cần làm gì tiếp theo để chắc chắn là nó sẽ tạo ra kết quả? Nếu việc tôi vừa làm chỉ là một khâu và có liên quan đến ai đó khác, người tiếp theo có làm tiếp được một cách thuận lợi từ kết quả tôi vừa thực hiện hay không? Nếu có, thì tôi có thể làm gì nữa để giúp cho họ tạo ra kết quả tốt hơn? Nếu không, thì tôi cần làm lại điều gì hay hiệu chỉnh gì để output của tôi trở thành input quan trọng đối với họ? Nếu việc tôi vừa làm nếu không thể hoàn thành vì bất kỳ một lý do nào đó, tôi có đang im im, làm lơ, bỏ qua không? Hay tôi nên báo cáo / chia sẻ / kêu gọi hỗ trợ từ ai để nó có thể hoàn thành? Chỉ cần nhét trong túi của mình vài ba câu hỏi này, rồi hỏi mình hàng ngày, trong bất cứ việc gì bạn đang làm và vừa làm xong, rồi bạn sẽ trở nên xuất sắc, trở thành người có trách nhiệm nhất hành tinh, và vì vậy sẽ được trao cho nhiều cơ hội hơn ai hết. Chuyện thăng tiến hay thành công trong đời nhiều khi nó chỉ giản đơn đến thế, không cần cào cấu gì cho nó mệt. Ok không?

Một trong những vấn đề lớn nhất của các bạn trẻ là khả năng ghi nhận thay đổi của các điều kiện bên ngoài, tư duy về hoàn cảnh mới để có thể đưa ra giải pháp mới. Khi đặt câu hỏi, tại sao lại làm như vậy, câu trả lời thường là, vì hôm bữa ai đó kêu em làm như vậy. Hôm bữa khác, hôm nay khác, tôi hay trả lời như thế khi nghe cách giải thích này. Đừng nói tới hôm bữa, hồi nãy với bây giờ đã là khác nhau. Trong bối cảnh mọi thứ thay đổi quá nhanh chóng, bất ngờ, và khó đỡ như hiện nay thì, làm gì cũng phải rà lại hoàn cảnh mới nhất, cập nhật nhất, đưa vào những điều kiện mới, những input đầu vào cập nhật tính sát theo từng phút từng giây để biết cần thay đổi linh hoạt như thế nào về giải pháp hay cách xử lý tình huống. Ví dụ, hôm bữa mình đưa ra giải pháp A vì có 3 điều kiện đầu vào khác nhau. Hôm nay, bỗng nhiên phát sinh nhân tố mới và điều kiện đầu vào là 4. Vậy thì giải pháp có giữ “u như kỹ” không? Nếu có thì phát sinh nhân tố mới đó bạn đang bỏ qua, bỏ lơ, coi như nó không liên quan hay ảnh hưởng gì đến vấn đề bạn đang giải quyết. Bạn nghĩ, cái gì đã đưa ra quyết định rồi thì nó cứ phải y như thế, không cho phép nó thay đổi à? Vậy thì bạn thuộc tuýp cố chấp, không ghi nhận và hội nhập đủ nhanh với môi trường mới, hoàn cảnh mới, điều kiện mới. Cái gì nó xảy ra thì nó đã xảy ra, nghĩa là ta không có cách nào khác để undone - trả nó về trạng thái như chưa có gì xảy ra được cả. Mà nó đã xảy ra rồi thì đương nhiên nó sẽ trở thành tác nhân mới làm ảnh hưởng đến bất kỳ điều gì bạn sắp làm. Cho nên, mình đâu có cách nào khác là phải tư duy lại, suy nghĩ lại theo yêu cầu của hoàn cảnh mới, rồi hoặc là phải chỉnh sửa, cập nhật giải pháp, quyết định cũ, hoặc là phải tạo ra giải pháp, lựa chọn mới. Cách tiếp cận này, cần rèn luyện trở thành thói quen, để luôn giữ cho bản thân trong tâm thế luôn thích nghi nhanh chóng trong mọi hoàn cảnh và chuyển động rất nhanh, rất hiệu quả theo yêu cầu của hoàn cảnh mới. Ai rèn luyện được khả năng này, sẽ trở thành những người xuất sắc trong bất kỳ điều gì họ làm, vì họ đủ nhạy bén và agile - linh hoạt như nước khi đối diện với bất kỳ hoàn cảnh, tình huống nào. Khả năng giải quyết vấn đề của họ cũng nhờ vậy mà cực kỳ hiệu quả nhờ xác định đúng vấn đề cần giải quyết trong bối cảnh tương ứng. Hôm nay, chia sẻ với các bạn 3 câu hỏi bạn nên hỏi mình trước khi thực hiện hay giải quyết vấn đề gì. Đây là reality check - kiểm tra tính thực tế của việc bạn sắp chạm vào, để tự nhắc nhở mình cách tiếp cận sao cho sát sườn nhất, phù hợp với môi trường và hoàn cảnh mới nhất cho đến giờ phút đưa ra quyết định. Điều đó cũng có nghĩa là, nếu có chuyện gì xảy ra ngay sau đó nửa tiếng làm thay đổi tình hình, thì coi như mình sẽ tư duy lại từ đầu và đưa ra giải pháp khác liền, chứ không khư khư bám vào quyết định cũ, chỉ vì lười biếng hay cố chấp. Câu hỏi 1: Cho đến ngay bây giờ, có điều gì, tình huống nào, thông tin dữ liệu nào mới có thể làm ảnh hưởng đến việc mình sắp làm không? Nghĩ cho kỹ, vì khi bạn thiếu đầu óc quan sát, thiếu cập nhật thông tin, thiếu quan tâm thì câu trả lời rất dễ dàng là không. Tuy nhiên, người xuất sắc và thành công người ta rất nhạy với chuyển biến của môi trường, hoàn cảnh, và điều kiện, vì người ta biết rằng nếu không cập nhật và thay đổi nhanh thì rất dễ thất bại trong thời thế hiện tại. Người ta cũng biết rất rõ là hôm bữa khác, hôm nay khác, và không bao giờ cho phép mình bị trói chặt vào quá khứ, dù quá khứ đó chỉ cách mình có vài chục phút hay một hai ngày. Thức thời là như thế, nghĩa là luôn đặt để mọi chuyện trong hoàn cảnh ngay lúc này, ngay bây giờ, ngay khi đang tư duy về cách giải quyết vấn đề, và giữ cho mình luôn ở trong tâm thế đó. Nếu lỡ đưa ra quyết định xong mà 15 phút sau có biến thì lại phải phân tích, suy nghĩa và quyết định lại, không bao giờ cho phép bản thân lười biếng hoặc cố chấp, nhắm mặt làm đại. Làm vậy, vừa tốn sức, tốn nguồn lực, mà thất bại thì tỷ lệ rất cao, khi không thức thời. Câu hỏi 2: Thông tin, dữ liệu mới có tác động trực tiếp, ảnh hưởng tức thì hay trong tương lai? Hỏi câu này để biết, điều kiện gì là tiên quyết, không phản ứng ngay bây giờ không được. Còn nếu nó có ảnh hưởng đến tương lai gần thì mình xử sao, mà ảnh hưởng đến tương lai xa hơn thì mình xử sao. Có những thay đổi bạn cần xử lý liền. Có những thay đổi, có thể tạm thời chưa đưa vào phễu phân tích hôm nay, để quyết định cũ vẫn có thể triển khai, chuyển động cho nhanh, rồi ngay sau đó, mới đẩy điều kiện mới vào chuẩn bị cho quyết định tiếp theo, giai đoạn tiếp theo, tránh không làm chậm tiến độ thực hiện. Cho nên ghi nhận là một chuyện, xử lý thế nào thì cần quyết định dựa trên mức độ ảnh hưởng của thông tin, dữ liệu mới đối với tình huống. Đừng máy móc và công thức, chuyện gì cũng rối lên thì cũng không giúp gì được cho ai. Tiếp nhận, phân loại, đánh giá thông tin xong thì mới bình tĩnh phân tích xem mình nên làm gì với thông tin này, theo mức độ ảnh hưởng gấp và quan trọng của nó đến vấn đề đang cần giải quyết. Câu hỏi 3: Nếu ảnh hưởng mang tính tức thì, tôi cần tổ chức họp khẩn với những ai để đưa ra quyết định mới? Khi đã xác định thông tin, dữ liệu mới có ảnh hưởng lớn và trực tiếp tới quyết định bạn sắp đưa ra hay công việc bạn sắp triển khai thì việc đầu tiên và cần thiết nhất bạn nên làm là hội ý nhanh, phân tích cùng team và đưa ra quyết định mới. Bất kỳ quyết định nào cũng ảnh hưởng tới nhiều người, cho nên không chia sẻ, trao đổi, cùng bàn bạc và đưa ra quyết định thì làm sao có thể có được quyết định khách quan nhất, hiệu quả nhất, đồng thời được mọi người ủng hộ để có thể triển khai nhanh nhất? Một trong những kỹ năng quan trọng của thời đại này là kỹ năng collab - cộng tác, và không chỉ dừng lại ở cộng tác mà còn phải cộng tác trong bối cảnh bất định, mọi thứ thay đổi quá nhanh chóng đòi hỏi con người phải cực kỳ linh hoạt. Mantra - câu thần chú cần thiết phải nhớ trong mọi tính huống là, “Hội ý & xử lý ngay khi có biến”. Đừng ngồi đó lừng khừng, sàng qua lượn lại hay đứng im chờ người khác lên tiếng. Có biến là phải ứng biến liền thì mới chuyển động kịp với thời thế này. Chậm chạp và ù lì sẽ là tội ác đối với đội ngũ và tổ chức. Thật ra, đây thực chất là tâm thế, chủ động và linh hoạt ứng biến trong mọi trường hợp. Hôm bữa khác, hôm nay khác. Đừng để cho bản thân rơi vào vùng “giải thích” thì là vì tại bị thế nọ thế kia mà việc không xong và kết quả không thấy đâu. Giải thích, biện minh, đổ thừa là phẩm chất của những kẻ không hiệu quả và thành công. Vậy nhé!

Sáng nay, ngồi cà phê với đứa em, nghe nó kể về thời hoàng kim của business gia đình, trong ngữ cảnh đang “lao dốc”, khó khăn, và đang tìm đường thoái lui. Ôi, thời hoàng kim!!! Ai trong chúng ta, doanh nghiệp, tổ chức, quốc gia nào rồi cũng trải qua thời hoàng kim. Đó là đỉnh cao của mọi thứ, tiền tài, tiếng tăm, cơ hội, kiểu thời đến cản không nổi. Thời hoàng kim của mỗi người sẽ khác nhau, là những đỉnh cao khác nhau, là những sự huy hoàng khác nhau. Tuy nhiên, tất cả thời hoàng kim đều có một điểm chung, đó là nó đặt để ta lên điểm cao nhất của điều ta mong ước, có thể là tiền bạc, có thể là danh tiếng, có thể là sự ngưỡng mộ, có thể là sắc đẹp và sự rạng rỡ, vv. Điều khó khăn mà nó tạo ra là, một khi đã chạm vào thời hoàng kim, có nhiều người không thoát ra được khỏi chiếc bóng đó của quá khứ. Thời hoàng kim hay thời gì, thì nó cũng chỉ là một thời, và nó sẽ trôi qua. Đời này, không có thứ gì tồn tại vĩnh hằng, và thời hoàng kim cũng thế. Gia đình em đã ở thời hoàng kim, khi mọi thứ cứ thành công mà không cần suy nghĩ, khi tiền bạc chất đầy kho mà không cần phải tính toán gì ghê gớm, khi danh tiếng trong ngành nằm ở đỉnh cao. Để rồi, người ta mắc kẹt ở trong đó, không làm gì hay chuẩn bị gì cho đỉnh cao tiếp theo hay cho sự thoái trào. Chỉ ở đó, tận hưởng thời hoàng kim đó, tự đắc với trạng thái mình đã đạt được, và cho rằng đã chạm vào thì sẽ cứ mãi ở đó. Đây là tâm lý mắc kẹt, ăn mày quá khứ của rất nhiều người, và cũng vì nó mà tự mình tạo ra những lao đao. Chính vì không làm gì tiếp theo, không làm gì khác đi, không nhận thức được tính tạm bợ của thời hoảng kim, người ta quên đi qui luật tự nhiên của vũ trụ, có xuống có lên, sông có khúc người có lúc. Thực tế, khi bạn không làm gì, chỉ tận hưởng thành quả quá khứ, là bạn đang dừng lại, tụt hậu, đang giao cơ hội qua mặt mình cho những kẻ đến sau. Không có đỉnh cao nào là mãi mãi, cũng không có thế mạnh và vị trí hàng đầu nào là mãi mãi. Đằng sau, hay ở đâu đó, luôn có những người đang cố gắng làm tốt hơn, đang sáng tạo để disrupt - tái định nghĩa một trạng thái đang hiện hữu. Và những nỗ lực vô hình đó, có thể làm lật nhào tất cả mọi thế cờ, dù kẻ say men chiến thắng không một lần bận tâm hay lo lắng. Cho nên, dù là thời nào, dù là đang ở đâu và tận hưởng thời thế kiểu gì, ai cũng nên tự nhắc nhở mình đừng ngủ quên trên chiến thắng. Thắng hôm nay ngày mai chưa chắc. Thắng trận này trận sau chưa chắc. Thành bại là những trạng thái nhất thời, có thể nối tiếp nhau, nên đòi hỏi người trong cuộc phải thật bình tĩnh, không kiêu ngạo khi lên, không hoảng loạn khi xuống. Chuyện gì, rồi cũng là nhất thời, và đều có cách giải quyết của nó. Khác chăng với những người hiểu được nguyên lý này, là đã chuẩn bị sẵn sàng và kỹ càng cho giai đoạn tiếp theo ngay trong chiến thắng. Cần làm gì để tiếp tục đi lên một tầm cao mới? Cần làm gì để không rơi vào trạng thái thoái trào? Cần làm gì để sustain - giữ cho thành công hôm nay bền vững, dù bằng những hình hài và bộ mặt rất khác nhau? Khi hiểu và có sự chuẩn bị này, hành trình sẽ bớt những cú sốc kiểu rơi vực từ đỉnh cao tưởng chừng như bất khả chiến bại. Thành ra, ai cũng nên thường xuyên làm bài tập reality check - kiểm tra trạng thái hiện tại của bản thân để chuẩn bị cho một hành trình bớt những cú sốc không cần thiết. Mình có đang trên cơ thiên hạ, trên đỉnh cao nào đó hay không? Nếu có, đâu có thể là giai đoạn thoái trào? Mình cần làm gì để ngăn cản sự thoái trào? Mình cần làm gì để xây dựng một đỉnh cao mới thay vì phải chống chọi với thoái trào? Điều gì đã giúp mình chạm vào đỉnh cao quá khứ? Những điều kiện cần và đủ đó có còn tạo ra lợi thế cạnh tranh cho mình không? Nếu có, thì mình có thể phát huy cho nó lợi hại hơn thế nào? Nếu không thì đâu là những điều kiện cần và đủ mới mình cần chuẩn bị để tạo ra lợi thế cạnh tranh mới? Mình cần làm gì khác đi để chuẩn bị cho giai đoạn mới? Mình cần nâng cấp tâm thế, kỹ năng, kiến thức, quan hệ thế nào để có thể chuẩn bị cho chặng đường mới? Mình có đang chủ quan ở điểm gì không? Mình có bỏ ngoài tai những lời khuyên, lời khuyến cáo của người thân xung quanh không? Nếu có, có khi mình đang sống trong quá khứ. Mình có đang triển khai một ý tưởng, dự án sáng tạo mới nào không? Nếu không, có lẽ mình nên xem lại. Có khi, mình đang ngủ quên trên chiến thắng chăng? Thật ra, chuyện tự mình kiểm tra trạng thái bản thân không khó. Khó, là nhận thức được bản thân cần vận động liên tục về phía trước, phá vỡ mọi trạng thái hiện hữu để giữ cho bản thân luôn liên quan trong sự thay đổi quá nhanh của thị trường, xã hội, và tương lai. Thời hoàng kim, ai cũng có. Giữ cho mình tiếp tục được thời hoàng kim, không phải ai cũng làm được. Thay đổi và cập nhật bản thân để có khả năng sáng tạo ra thời hoàng kim mới, rất ít người nghĩ đến. Thường thì, người ta dễ mắc kẹt vào quá khứ hơn. Có điều, nếu mắc kẹt ở đó, thì cũng như câu chuyện mở đầu của bài post này thôi. Rồi lại sẽ có người ngồi kể lể chuyện đã qua, tiếc nuối, và stress vì không biết làm sao để thoát ra khỏi những khủng hoảng tất yếu vì tâm thế hoàng kim của một ngày xưa cũ.

Đã thành thói quen, khi gặp ai mình cũng thật sự quan tâm và hỏi xem ai đó OK không. Em OK không? Em ổn không? Đôi khi, mình hỏi vì đó là cách mình quan tâm đến người xung quanh. Đôi khi, mình hỏi vì nhìn thấy người kia có vẻ gì đó không ổn, thần sắc không tốt, nhìn ở đó mà không ở đó, nhìn như đang bị quấn vào một vấn đề hay thế giới khác, nhìn không thoải mái, vui vẻ, hay OK…. Cái này đối với mình nó không còn là kỹ năng nữa, mà nó trở thành thói quen ăn vào máu, là thói quen quan sát, quan tâm đến con người. Cái này, nó phải xuất phát từ sự chân thành và tình yêu thương đại đồng giữa con người với con người. Nó không thể technical - kỹ thuật theo kiểu gặp người lạ thì phải tỏ ra quan tâm và đặt câu hỏi hỏi như vầy, như vầy…. Mọi thứ máy móc sẽ trở nên vô duyên, khiên cưỡng, có khi còn phản cảm. Thành ra, lỡ có hỏi, thì nên hỏi bằng tất cả trái tim và sự chân thành của mình dành cho người khác nhé. Quay trở lại chuyện em ổn không, rất rất nhiều bạn trả lời máy móc, lập trình là em ổn, chỉ để né tránh chủ đề và vấn đề, chỉ để khỏi phải bóc trần thực tế của mình với người khác, để cho qua, để tránh làm phiền người khác vì vấn đề của bản thân, vv. Họ không OK, nhưng không dám hoặc không thể nói. Cũng rất rất nhiều bạn trả lời em không biết nữa, và thật sự không biết, là mình đang ở trong tâm thế ra sao. Mọi thứ quá hỗn độn. Thế giới bên ngoài quá bất định, khi này lúc kia, khiến cho bản thân bạn cũng bị ảnh hưởng theo, lúc vui khi buồn theo mọi sự up and down của thế giới ngoài kia mà bản thân không có cách nào control được. Chính vì không control được, nên không biết mình đang như thế nào, có ổn không, hay khi ổn khi không, hay bây giờ ổn nhưng 3 phút sau hết ổn. Cũng có người, biết rõ mình không ổn, và dám nói ra. Tỷ lệ này thấp, nhưng vẫn có. Nói ra, không có nghĩa là có lời giải cho vấn đề và tâm trạng của mình, nhưng nó đã là 50% đoạn đường đi tìm lời giải khó. Có lẽ, tỷ lệ các bạn trả lời thật lòng là mình ổn thì rất thấp, không đáng kể, và là những trường hợp rất ngoại lệ vì đã tìm thấy bản thân, tìm thấy sứ mệnh và mục đích sống của mình. Ít, nhưng mà vẫn có. Mọi thứ ổn, nhưng em không ổn. Có lẽ đây là tâm trạng của rất nhiều người. Và những nút thắt này, không bao giờ có thể gỡ được bằng một vài lời an ủi, động viên hay tư vấn. Lời giải, nằm trên hành trình của từng cá nhân phải dấn thân trên hành trình trở về với bản thân, tìm lại bản thể và căn nguyên của cá nhân, tìm thấy hành lý và nút thắt của quá khứ, học cách bỏ xuống, tháo ra, lớn lên, và dũng cảm lựa chọn con đường gập ghềnh về ánh sáng. Mọi thứ ổn, nhưng em không ổn, đó là khi em nên hiểu rằng mình không cứ tiếp tục như thế, tiếp tục đi về phía trước bằng gánh nặng của phía sau, tiếp tục lắc lư như con rối trong cuộc đời này, tiếp tục oằn vai gánh vác những nghĩa vụ không phải là giải pháp. Hy sinh là tốt, nhưng hy sinh vì cái gì cơ chứ? Và hạnh phúc của người xung quanh liệu có phải dựa dám vào sự hy sinh của em không? Hay họ, lại còn đau khổ hơn khi nhìn thấy sự hy sinh đó? Có quá nhiều tình huống, mỗi người một khác, mỗi nhà một cảnh, mỗi bản thể một thế giới. Do đó, thật ra chẳng ai trong chúng ta có thể tìm ra được một công thức gì chung cho tất cả mọi người. Mỗi người, phải học cách thử nghiệm và tìm ra công thức cho chính mình, vì các biến số trong cuộc đời mỗi người mỗi khác. Lựa chọn và sai lầm của mỗi người mỗi khác. Xuất phải điểm cho quyết định hay lựa chọn đều rất khác. Có người vì niềm tin. Có người vì hy sinh. Có người vì tình yêu thương mù quáng. Có người vì bộ mặt giả tạo hay lòng tham không kềm chế được, vv. Dù là gì, nếu em đã không ổn thì không có gì sẽ ổn. Em không ổn, thế giới bên ngoài không ổn, người xung quanh không ổn, và tất cả những gì em đã làm, đang làm hay sẽ làm đểu không ổn. Làm gì có kết quả ổn được tạo ra từ con người không ổn? Bởi vậy, mình phải ổn trước, cái tâm mình phải ổn trước, mục đích và điểm đến của mình phải ổn đã, rồi hãy nói những thứ chuyện có liên quan tới cõi tạm này. Cho nên, đừng trốn tránh nữa, đừng tránh né nữa, đừng làm bộ như mọi thứ đang OK nữa, đừng cố tỏ ra mạnh mẽ dù bên trong đã kiệt sức rồi. Em không ổn thật ra là chuyện hết sức bình thường, vì xung quanh ta, có bao nhiêu người ổn đau cơ chứ? Họ chỉ tỏ ra là mình ổn, họ chỉ giỏi cái môn diễn xuất mà thôi. Không ổn, vốn là chuyện hết sức bình thường trong cái thế giới ngày càng bất ổn này. Bên ngoài không ổn, thì ta xông ra ngoài đó làm gì? Chi bằng, ta quay lại với mình, đi tìm vùng ổn cho bản thân trước đã. Cái hay là, khi ta ổn, thế giới bên ngoài sẽ ổn. Thế giới ngoài kia nó chỉ là hiện thân tâm cảnh của ta thôi. Cho nên, cũng là một thế giới đang cuống cuồng, có người thấy ổn, có người thấy nó vô cùng bất ổn. Hiểu được điều này, là bạn đã bắt đầu hành trình đi tìm vùng ổn của bản thân. Khởi điểm, có thể là một vài câu hỏi khó mà bản thân cần đặt ra cho bản thân. Đặt câu hỏi đã, rồi thì chúng ta tự mình đi tìm lời giải đáp. Hành trình, là hành trình. Lời giải sẽ hiện ra khi bạn mỗi ngày một tiến gần hơn đến sự thật, đến sự chân thật của bản thân đối với chính mình. - Tôi hỏi chính tôi, tôi có ổn không? Đừng sợ hãi hay cảm thấy bất an vì sự thật này, vì đây là bí mật giữa bạn với chính mình. Hãy thành thật. - Nếu bạn ổn, nhưng muốn làm được làm nhiều thứ ý nghĩa, giá trị hơn, thì hãy bắt đầu lên kế hoạch cho hành trình, với những cột mốc và mục tiêu rõ ràng, chi tiết. - Nếu tôi không ổn, thì bỏ qua những thứ linh tinh trên bề mặt, vì sao tôi không ổn? Đâu là ngòi nổ khiến tôi không ổn? Vì áp lực tài chính? Vì áp lực gia đình chồng/vợ? Vì tôi cảm thấy mình kém cỏi so với bạn bè, đồng nghiệp? Vì tôi sợ bị chê cười khi không đi tới đâu trong sự nghiệp của mình? Vì tôi bị bỏ rơi trong tình cảm? Vì tôi không tìm thấy nửa kia? Vì tôi đang mông lung cho tương lai của chính mình? Tôi không ổn vì nguyên nhân gì? Hãy hỏi mình, viết ra câu trả lời, rồi xoá, hỏi lại, viết lại, cho đến khi nào bạn đủ chân thật với bản thân thì thôi. Có ai khác ở đây đâu mà mày mặt, giấu diếm làm chi. Tập đối thoại và chân thành với chính mình đi. Mình còn không dám chân thật với chính mình thì tương tác được với ai? - Điều gì đã tạo ra kho nguyên liệu đang bơm sự không ổn đó vào bạn mỗi ngày? Tôi cảm thấy mình kém cỏi vì từ xưa tới giờ, một vài người có ảnh hưởng đến cuộc đời tôi luôn nghĩ là tôi kém cỏi, luôn bảo là tôi kém cỏi, luôn tìm cách chứng minh là tôi kém cỏi. Dần dần, tôi đâm ra tự ti, tin rằng mình kém cỏi thật, và vì thế làm gì cũng hướng đến sự kém cỏi mà làm cho nó hợp với hình ảnh mà thế giới bên ngoài đã chụp mũ lên tôi. Đây là câu hỏi khó, vì nó đòi hỏi ta phải đi ngược về quá khứ, đối diện với sự thật, đối diện với những sự kiện, sự việc có thể là đau đớn mà ta đã cố hết sức giấu nhẹm vào một góc tối nào đó, một chiếc hộp bí mật riêng tư nào đó, một góc vườn hoang dại nào đó, vv. Khó, nhưng chỉ có sự thật và đối mặt với sự thật là cách duy nhất để giải thoát bản thân khỏi những gông cùm quá khứ do chính ta mang vào, hay do thế giới bên ngoài khoác lên người ta với sự đồng ý của chính ta. Đau, có khi là điểm tựa để bắt đầu. - Nếu đã tìm ra tác nhân gây ra những nút thắt lịch sử đó, tôi sẽ làm gì? Tôi học cách tha thứ và bao dung như thế nào? Tôi quay về để gỡ bỏ nút thắt đó thế nào? Tôi cần làm gì để bản thân không bị trói trong gông cùm đó nữa? Mỗi người sẽ có một cách khác nhau, một giải pháp khác nhau phù hợp với cuộc sống và con người của mình. Đừng đi tìm giải pháp ở bất kỳ nơi nào. Tất cả những gì người khác đã làm, chỉ là tham khảo. Tôi, không Ià khác, chịu trách nhiệm chuyển hoá bản thân mình. Tôi có thể đi tìm sự hỗ trợ, sự trợ lực, nhưng chỉ để bản thân mình mạnh lên, bản lĩnh hơn, vững vàng hơn trên hành trình chuyển hoá bản thân. Đừng dựa dám vào ai khác. Người duy nhất cần dựa dám và sẽ giúp bạn tốt nhất là chính bạn. Bản đồ và con đường nhìn chung có thể là như thế, được vẽ bằng câu hỏi, và con đường hiện ra bằng câu trả lời của chính bạn cho bản thân mình. Cho nên, con đường mỗi người mỗi khác. Hành trình mỗi người mỗi khác là như vậy. Cuối cùng, em ổn hay không là do em. Cuối cùng, em ổn hay không ổn là lựa chọn của chính em. Cuối cùng, em ổn thì cuộc đời này và mọi thứ trong cuộc đời này rồi sẽ ổn….

Mấy hôm nay, nghe rất nhiều bạn trẻ tâm sự chuyện vật vã với những lời cay nghiệt trên mạng xã hội. Tự nhiên không quen biết gì hết, không liên quan gì hết, không ảnh hưởng gì cuộc đời nhau hết mà người ta cứ thích ùa nhau bàn tán, phán xét, rồi độc mồm độc miệng muốn nói gì nói, mặc kệ người ta đau lòng và khổ sở ra sao. Ngay cả bạn teen nhà mình cũng đôi khi chao dao vì cái món này, phải gặp mentor Mama để mà xả ra, lấy lại cân bằng và bình tĩnh. Sự thật cuộc đời nó đang là như thế. Mạng xã hội và sự bùng nổ của sự vô ý thức trong phát ngôn và lời nói đã khiến cho những bộ mặt độc ác trốn sau màn hình lên ngôi. Cùng với nó, là sự tăng vọt của bệnh tâm thần, tâm lý, trầm cảm, một phần là vì mọi người không xử lý hay quản trị được sự ác độc vụng trộm của người dưng. Đã vậy, hiện thực là như vậy, thì cũng chẳng có cách nào để dẹp nó, hạn chế nó, hay bỏ mặt nó. Dù gì, mạng xã hội vẫn là nơi để có thể kết nối, chia sẻ, làm được nhiều việc tích cực chứ không phải chỉ là cái chợ mắm. Thành ra, nếu mình delete nó luôn thì dễ thôi, đỡ phải lo chuyện mồm mép xã hội. Có điều, vậy thì cũng hơi mang tính cực đoan, và cũng uổng một cái kênh thông tin và truyền thông hiệu quả. Vấn đề quay lại là, làm sao để mình có thể sử dụng nó như một công cụ, mà không cho phép nó tác động đến tinh thần, tâm lý hay cảm xúc của bản thân. Vậy là xong thôi, chớ đâu cần phải bỏ chạy. Vì chạy, thì cũng đâu chạy hoài được, cũng phải quay lại rón rén sử dụng nó mà thôi. Hơn nữa, đây đã là xu hướng và kênh giao tiếp phổ biến của xã hội, mình đâu thể né tránh cả đời. Cho nên, mình luôn ủng hộ việc bạn trẻ sử dụng mạng xã hội hiệu quả, tích cực, nhưng cũng dặn dò rất kỹ cách xây dựng bản lĩnh vững vàng để đối mặt với đời. Mà thật ra, có hay không có mạng xã hội thì cũng phải tập trung xây dựng bản lĩnh sống, vì đã sinh ra và bước đi trong cuộc đời này, thì trước sau gì cũng bị đời nó kiếm chuyện, vùi dập, thậm chí là đánh cho vỡ mặt. Âu cũng là chuyện thường tình. Có vấn đề thì mình chuẩn bị giải pháp thôi chứ có gì ghê gớm lắm đâu. Và chuyện gì rồi cũng qua, trăng nào rồi cũng khuyết, đời nào rồi cũng lên voi xuống chó, khi thịnh lúc suy, qui luật tự nhiên nó thế. Với các bạn trẻ và chưa trẻ đang để cho bản thân rơi vào thế cảm xúc yoyo vì miệng đời, mình chia sẻ ở đây vài nguyên tắc mà mình vẫn hay sử dụng để trở nên thong dong hơn khi đối diện với sự lu xu bu của thế giới ngoài kia. Nguyên tắc 1: Hiểu bản chất của đời Nè, đừng có ở đó phàn nàn, chửi bới, hờn dỗi gì hết á. Chi vậy? Ở ngoài kia người ta ai cũng có vấn đề với bản thân hết. Người thì chịu bất công trước nay nên muốn đổ hết mọi tiêu cực lên đầu bạn. Người thì ghen tức vì người ta sinh ra không được số hưởng như bạn, nên đâm ra ghen tỵ, riết rồi thành ác. Kẻ thì rảnh quá không có chuyện gì làm nên đi gây sự để giải trí cho cái phần đen tối trong người. Kẻ chuyện mình giải quyết không xong thì giận cá chém thớt, đổ lên đầu thiên hạ cho nó thêm phần hả hê, tao đau thì chớ có đứa nào được sướng, kiểu vậy. Thế giới gần 8 tỷ người thì có 8 tỷ góc tối khác nhau, vì ai trên đời này cũng có góc tối và chốn sáng hết, không có ngoại lệ. Tôi cũng vậy, bạn cũng vậy. Sự thật là số lượng người hiểu, biết cách tu tập bản thân để vén vén cái góc tối lại thì ít, còn mấy đứa cố tình hay vô ý bung xoã cái góc tối thì hơi bị nhiều. Thành ra, ngày nào thế giới cũng phải còng lưng gánh ba chuyện tào lao của loài người. Còn loài người thì, ngỡ mấy chuyện tào lao đó là accident - tai nạn. Dạ không, chả có tai nạn gì ở đây. Không phải bạn thì cũng là người khác. Này là van xả, là thú vui mơn trớn góc tối của đời. Cho nên ngày nào nó cũng phải sinh chuyện. Còn bạn lỡ xui, hớ hênh đi ngang thì nó quận vào thôi chớ chả có logic gì ở đây đâu. Do đó, bạn đừng có chĩa mũi dùi vô mình mà đâm ra trách ghét bản thân, hành hạ bản thân, hay tìm cách sân hận, trả thù, lao tâm khổ tứ chi cho nó mệt. Làm vậy là tự nhiên đi rước cái khổ vô mình vì cái sự vô tình khùng điên của người đời. Chả ai quan tâm bạn vật vã ra sao. Họ chỉ hại người một cách vô tình theo quán tính thế thôi, để lấp đầy sự trống rỗng và tạm quên nỗi đau của họ. Người ta làm vậy là vì người ta chứ chẳng có liên quan gì tới mình. Xong mình lăn ra khổ sở để làm gì? Thôi thôi, xả vai đi, đừng có lao vào thủ cái vai đào thương đó nữa. Hiểu rồi ha? Xả vai, xả vai ngay! Nguyên tắc 2: Hiểu nút thắt và ngòi nổ của mình Mà bạn biết tại sao bạn lại xù lông, sưng mặt, và lao ra đấu võ mồm với họ không? Có khi là do họ lỡ chạm vào mớ nút thắt hay cái ngòi nổ của bạn á. Ví dụ hồi xưa mình nghèo, mình tự ti dù bây giờ đã khá hơn, nhưng vẫn cứ tự ti và giấu giếm lắm cái thưở xuất phát cơ hàn, hông được sang từ trong máu sang ra như nhiều người khác. Chẳng hạn vậy đi. Xong tự nhiên có đứa nào đó nó chửi vu vơ là “đồ bám phèn”. Thế là bạn nổ tung, không phải vì cái đứa vu vơ kia, mà vì nó đang chạm vào nỗi đau thầm kín và dữ dội nhất của bạn từ đó tới giờ. Chọc vô đó là chọc vào mấy chục năm tự ti chớ đâu phải chơi. Thành ra, bạn nổ tung lên một cách hoảng loạn, nhất thời, thiếu kềm chế, mất kiểm soát. Con người, khi đã mất kiểm soát thì, nói năng hành động vô minh, chả biết đường nào mà lần. Thế là, hai đối thủ vô mình bằng nhau, xúc xiểm qua lại trên ngòi nổ của chính mình. Mọi việc trở thành over, quá đà, tào lao tới đỉnh mà chẳng ai dừng lại được. Chi vậy? Rảnh quá hả? Rảnh thì đi học lại bài quản trị bản thân và quản trị EI - trí thông minh cảm xúc mà tui soạn free cho học đi kìa. Đời này còn biết bao nhiêu là việc hay ho, vui vẻ, tích cực để làm. Làm vô đó làm gì bằng chính những nút thắt và ngòi nổ của bản thân? Lo mà quay về đi gỡ nút thắt của mình đi, để cả đời tránh xa được, khỏi dính dáng vào những chuyện vô tích sự như thế nhé. Nguyên tắc 3: Lập cơ chế detox tâm hồn HIểu đời hiểu mình rồi thì thật ra cũng hiểu mình là con người chớ có phải thần thánh đâu mà ngày một ngày hai rèn luyện bản lĩnh vững vàng cho được. Cho nên, phải lập thêm cái cơ chế xả, hay nói đúng hơn là detox cho tâm hồn và trái tim trên hành trình còn yếu, chưa phớt lờ được sự đen tối của đời. Lỡ trên đường mà bị nó tạt cho một gáo đen tối thì phải có cách tắm gội, chà rửa cho nó biến hết đi, để còn tái tạo năng lượng tốt mà đi về phía trước. Detox thì mỗi người một cách khác nhau. Có người tắt điện thoại đi vào rừng. Có người bỏ đi du lịch thật xa. Có người ngồi thiền, thở sâu. Có người vẽ vời, chơi nhạc…. Cách gì là lựa chọn rất cá nhân, không có công thức hay ép uổng gì ở đây. Xả mà, đã xả thì phải đúng cách mà bạn chịu nhất, chứ không được ép mình làm gì nữa hết. Cơ chế của bạn là gì? Tự thử nghiệm tự tìm hiểu đi nha. Vậy đi nha. Đời nói gì kệ đời. Đời nó bị loạn nhân cách và thích kiếm chuyện nên nó thế. Hơi đâu mà để ý. Rồi quay lại lo chuyện của mình đi, đừng có ủ ê đau đớn nữa, vô ích cực. Đời nói gì kệ đời….

Sau 8 tháng vật vã khởi nghiệp, tuy là dòng tiền và lợi nhuận đều dương, bạn teen nhà mình phải trải qua những trải nghiệm lên bờ xuống ruộng trong lần đầu ra quân ứng phó với đời. Một mặt, người làm mẹ vẫn cứ xót con vì những trường cảm xúc up and down mà bạn phải trải qua. Mặt khác, mình thấy bạn thật may mắn vì được vừa học vừa làm, được trải nghiệm làm việc trong thế giới thật, thị trường thật, sự đa chiều đôi khi nghiệt ngã và khốc liệt của cuộc sống thật, bên ngoài chiếc bong bóng mà gia đình thường tạo ra cho con cái. Tất cả chúng ta đều biết, môi trường đi học chẳng giống gì với đi làm, lý thuyết học trong trường chẳng giống mấy với ứng dụng ngoài đời thật. Vậy, mà lớp lớp các em vẫn vào chiếc lò đó, rồi ngơ ngác bước ra. Cuộc vỡ mộng đầu đời, là khi phải hội nhập vào môi trường công việc, quan hệ phức tạp và rất nhiều khi politics của công ty, tổ chức, expectation - mong đợi có đôi khi nghe quá đáng từ sếp, và những nhiệm vụ được giao tưởng chừng như bất khả thi. Nhưng dù gì, đó cũng là đời thực mà ít ai nhắc đến hay chuẩn bị cho các em từ những ngày mơ mộng trên giảng đường đại học. Mình luôn tin vào learning by doing - học qua thực tế, qua dự án, qua nhúng tay vào bùn mà chạm đến hoa sen. Cho nên, mặc dù nhiều khi xót con, nhưng cực kỳ ủng hộ bạn khởi nghiệp, và cam kết thời gian để mentor cho bạn trên hành trình bạn đụng độ với vấn đề thật, đầu bù tóc rối đi tìm giải pháp phù hợp với thực tế của bạn, và lớn lên mỗi ngày, thông thái hơn mỗi ngày, trở thành người có bản lĩnh và linh hoạt hơn mỗi ngày, học cách quản trị bản thân, quản trị business, quản trị quan hệ xã hội xịn sò hơn mỗi ngày. Đương nhiên, khi cho phép con cái vào đời và học từ thực tế sớm hơn, phụ huynh cần phải dành đủ thời gian để theo dõi, hỗ trợ, cố vấn, mentor, đồng hành cùng con, đặc biệt là trong một hai năm đầu, khi đủ thứ cú sốc từ thực tế có đôi khi tưởng chừng như quá sức. Bạn teen nhà mình cũng không ngoại lệ. Và hành trình rơi từ cú sốc này đến hoảng loạn nọ chỉ có thể là lẽ đương nhiên. Và hành trình đó vẫn tiếp nối, vì ai trong chúng ta rồi cũng lớn lên từ đó. Nhưng nếu các em có thể học được và vượt qua sớm hơn một chút, cùng những người yêu thương mình nhất, thì có lẽ điều đó sẽ giúp các em đỡ mất thời gian hơn, tập trung năng lượng vào những việc ý nghĩa hơn, trở nên vững vàng và bản lĩnh hơn, được là mình và bùng nổ hơn trong đam mê và sự xuất sắc mà bản thân chọn lựa. Và dù hành trình vẫn còn tiếp nối, xin ghi lại vài điều mà team chúng tôi đã học được cùng nhau. Ma lực của đồng tiền Ngày khởi sự, có rất nhiều những người xưng là bạn vây quanh. Họ hỗ trợ, giúp đỡ, sát cánh như gia đình. Và bạn, với trái tim trong trẻo của kẻ mới bước vào đời, tin rằng bạn đã tìm thấy họ trong vòng tròn của những người tin cậy nhất. Cho đến khi… Có lẽ sẽ chẳng có gì xảy ra nếu đồng tiền không xuất hiện. Còn khi đã, thì lòng tham của con người rất nhiều khi sẽ thắng trong cuộc chiến giữa bạn và thù. Lần đầu tiên trong đời, bạn teen học được bài, là ai đó trong đời mình có thể sẽ quay xe, đâm sau lưng, tìm cách hại mình vì lòng tham, vì muốn lấy gì đó mà mình đang có. Khi đồng tiền thơm tho hơn tình bạn, sự trung thành và tình nghĩa tưởng chừng không gì thay thế được, có thể sẽ vỡ tan như một thoáng mơ bay. Và sự chính trực trong đời thường có thể không còn đất dung thân. Điều đó, liệu có là quá sức đối với một bạn trẻ mới vào đời? Tại sao phải thế? Tại sao như vậy? Tại sao người ta có thể ác như vậy sau tất cả những chị chị em em? Vết thương sâu hoắm đầu đời khiến bạn gục ngã, thiếu điều muốn từ bỏ dự án và ý tưởng do chính bản thân mình dày công xây dựng. Và team mentor-mentee chúng tôi phải dành rất nhiều ngày để trao đổi về bóng tối và ánh sáng, sự thật về thế giới bên ngoài và cách mà mỗi con người cần xây dựng và gia cố bản lĩnh của mình để có thể đối diện với những gập ghềnh do chính con người tạo ra. Đó, là sự thật, và điều quan trọng nhất mà người lớn có thể làm, là chia sẻ về sự thật, về cách chuẩn bị đối diện với sự thật, và về cách lớn lên, giữ cho bản thân tích cực, không bị chính sự thật rất sốc kia đánh cho gục ngã. Ở đây, kiến thức chẳng giúp gì được cho ai. Nếu không qua được những cú vấp ngã đầu đời do chính cuộc sống tạo ra, các em sẽ khó mà vững vàng bước vào tương lai cho được. Do đó, hiểu về con đường phía trước, là hiểu về bóng tối và ánh sáng, là dũng cảm đấu tranh cùng bóng tối, và dũng cảm hơn để giữ cho mình vững bước về ánh sáng. Khởi đầu quan trọng như vậy, ai dạy cho các em? Look beyond tomorrow - Nhìn xa hơn chỉ ngày mai Khi bị quay xe, và bị chính chị em mình mở business mới để cạnh tranh, với nhiều cảm xúc và hành vi tiêu cực, bạn hơi bấn loạn, vậy thì mình phải đáp trả, đấu đá, trả đòn kiểu gì đây để không bị ảnh hưởng? Thói thường, người ta ngoài đời sẽ hơn thua nhau, chơi nhau, hại nhau, hay mang cái ego cực lớn của mình ra để đấu nhau. Chi vậy? Từ cuộc cà phê này sang buổi chia sẻ khác, chúng tôi nói về tầm nhìn, về sự sáng tạo, về cách tập trung xây dựng nền tảng và sự vững bền cho chính business của mình trước. Được vậy, con sẽ tiến bằng cấp số nhân, còn người khác sẽ cứ loay hoay trong cái ao tù. Đừng lo đánh những trận đánh nhỏ nhen, vô ích, mất thời gian và tinh thần. Thay vì như thế, chúng ta cần nhìn lại xem mình làm được gì, chưa làm được gì, có chuyện gì cần làm tốt hơn không, và kế hoạch 6 tháng, 1 năm của ta là gì để xây dựng cho business lớn mạnh hơn mỗi ngày, mỗi tháng, để một năm sau mình sẽ bắt đầu một hành trình mô hình mới chứ không loay hoay ở chỗ cũ, làm chuyện cũ, đối diện với những vấn đề cũ nữa. Điều này, trường học cũng không dạy. Trường học có thể dạy làm plan, lên kế hoạch, nhưng khi nào lên kế hoạch kiểu gì trong những tình huống nghiệt ngã thì chắc là không ai dạy. Mà điều đó mới thật sự quan trọng với những người vừa mới vào đời. Bài học này, với tôi nó giống như dạy về tầm nhìn, sứ mệnh và văn hoá doanh nghiệp vậy. Khác chăng là nó được lồng ghép vào tình huống thật, để bạn teen hiểu rõ điều đó quan trọng như thế nào khi business của bạn rơi vào khủng hoảng. Thời bình thì chuyện gì cũng La La Land, nhưng thời chiến thì khác, và người ta chỉ khác nhau, chỉ hơn nhau khi đối diện với những thời khắc khủng hoảng nhất mà thôi. Không phải ai cũng học được cách nhìn về tương lai, xa hơn ngày mai, và chọn cho mình một con đường và hành trình riêng, dài hạn hơn, chiến lược hơn, bền vững hơn để bước. Nếu hiểu được và được chia sẻ về điều đó, các em chắc chắn sẽ vững vàng hơn trên hành trình sự nghiệp của mình. Lòng vòng cũng chuyện con người Sau bao nhiêu vấn đề, lớn nhỏ, tào lao và nghiêng ngả khác nhau, bạn teen dựa đầu vào cửa và phát biểu một buổi sáng nọ, “Ma, con nghiệm ra rồi, lòng vòng cũng chuyện con người.” Voilà! Bạn đã học được bài học quan trọng nhất rồi. Tất cả mọi vấn đề trên đời này đều do con người mà ra. Tất cả mọi cuộc chiến hay đấu đá chính trị đều là do con người mà ra. Tất cả sự thành công hay thất bại đều là do con người mà ra. Tất cả những thương yêu hay thù hận đều là do con người mà ra. Do đó, người thành công là người hiểu được triết lý này và chuyên môn giỏi nhất của họ là quản trị bản thân và quản trị con người. Chuyện nhỏ hoá to, chuyện to hoá khủng long hay chuyện khủng long hoá muỗi cuối cùng chỉ là những mớ cảm xúc bị thổi phồng, những chiếc ego to vật vã, những sự rảnh rỗi sinh nông nỗi và những tật xấu, evil - sự tàn ác của con người mà thành. Làm sao để khắc chế cái xấu và bảo vệ được cái tốt, điều thiện lành, sự công bằng trong cộng đồng của mình? Điều đó là cốt lõi và chưa bao giờ dễ. Chuyện đó, lại càng khó khăn gấp bội đối với một bạn trẻ đang tung tăng, hồn nhiên bước vào đời. Và trường học, chưa bao gờ dạy các em những điều này, cho đến khi các em ngã xuống…. 8 tháng thực chiến, với tôi là một chương trình MBA đường phố, học qua dự án hay ho nhất đối với một bạn trẻ, hơn rất nhiều 4 năm MBA mà người ta đang kéo rê ở trong trường. Đương nhiên, nó chưa bao giờ dừng lại ở đó, vì hành trình còn xa lắm. Nhưng nó thật sự cho tôi đủ sự thấu hiểu về cách tiếp cận mới mà phụ huynh nên dành thời gian để trở thành người đồng hành và mentor cho con. Các con sẽ cần chúng ta lắm trong giai đoạn này, và có lẽ còn cần hơn vài ba bữa cơm hay tấm áo. Vì đây là giai đoạn của sự vấp ngã, của sự dũng cảm đứng lên, của những hiểu biết và lựa chọn đúng cho hành trình tương lai. Mong là, tất cả phụ huynh chúng ta sẽ hiểu và cam kết cùng các em trên hành trình vất vả nhưng đầy niềm vui và sự gắn kết này.

Trước giờ, không nhớ do được dạy dỗ từ gia đình hay do phải tự lập từ sớm, làm gì tôi cũng nghĩ trước, lên check list công việc trước, chuẩn bị trước, và đôi khi chuẩn bị nhiều hơn cần thiết. Đặc biệt, khi sự kiện hay công việc, buổi họp là quan trọng thì sẽ ngồi suy nghĩ thấu đáo hết tất cả những tình huống có thể xảy ra và chuẩn bị luôn cho cả những tình huống giả định, có thể hay có thể không xảy ra đó. Đây có thể nói là một kỹ năng cực kỳ quan trọng, vì nó thể hiện một người làm việc có chuyên nghiệp và cẩn thận hay không. Tôi rất ghét đi họp hay đi đến nơi triển khai công việc mà tơn tơn đến, không biết đến để làm gì, không chuẩn bị để làm việc và đóng góp hiệu quả nhất. Có lẽ, chính vì bản thân phải vừa di chuyển vừa làm việc liên tục, quá nhiều, nên tôi đã được tôi luyện phải có khả năng tổ chức cực kỳ tốt trong mọi việc. Và với tính chất công việc như vậy, tôi cũng không sử dụng trợ lý vì hoàn cảnh thay đổi quá nhanh, cần linh hoạt và đưa ra quyết định tức thì, nhanh chóng, chuẩn xác nên tự mình sử dụng trợ lý ảo cũng đã quen. Thật ra, khi đã có kỹ năng và rèn luyện thành thạo rồi thì việc tổ chức và chuẩn bị tốt, chu đáo nó ăn sâu vào máu, vì biết rõ bản thân cần phải hiệu quả nhất có thể mới làm việc hiệu quả được. Vậy mà, tôi thấy phần lớn các bạn trẻ Việt Nam lại thiếu khả năng này nhất. Làm gì cũng tới đâu tính tới đó, gặp sự cố thì rối lên vì không lường trước và chuẩn bị cho sự cố, rất bị động không suy nghĩ hay lên kế hoạch kỹ càng trong công việc, và vì vậy suốt ngày chỉ chạy theo sự cố mà thôi chứ chưa bao giờ chủ động làm chủ được tình thế. Khi để cho bản thân rơi vào thế này, bạn sẽ mãi mãi sẽ chạy theo sau, react - phản ứng bị động và dọn dẹp những tình huống không lường trước, làm việc cực kỳ kém hiệu quả và luôn luôn trễ timeline. Ở cái thế này, bạn tự mình thể hiện sự không chuyên nghiệp, thiếu chủ động, thiếu kỹ năng tổ chức và thực hiện. Đi làm mà ở thế này thì dễ bị sếp hét, đồng nghiệp bực mình, không hợp tác, và bản thân sẽ bị stress dài hạn vì không làm gì ra gì hay hiệu quả. Do đó, các bạn trẻ rất cần lưu ý và rèn luyện khả năng chuẩn bị tốt cho tất cả những gì cần làm, muốn làm, đang làm. Đừng có hồn nhiên như cô tiên đi tơn tơn vào cuộc họp, buổi làm việc mà chưa chuẩn bị gì. Đây là một số tip cho các bạn chưa biết hay chưa quen với cách làm việc có chuẩn bị nhé: Việc mình sắp làm, cuộc họp mình sắp vào kế hoạch hay chương trình ra sao? Việc nắm rõ thôi gian biểu và chương trình của bất kỳ việc gì mình sắp làm cực kỳ quan trọng. Nó giúp bạn biết rõ cần vai trò của bản thân trong ngữ cảnh chung và sự cần thiết phải lắng nghe, tiếp nhận và tiếp nối hay đóng góp của bản thân trong bối cảnh cộng tác chung với những người tham gia. Không ai chỉ lo chăm chăm chuyện của mình, riêng lẻ, không ăn nhập gì tới người khác mà làm việc hiệu quả hết. Trong đó, ai sẽ làm gì tại thời điểm nào? Luôn có một lý do logic tại sao phải sắp xếp ai làm gì tại thời điểm nào cho chương trình chung nó tối ưu nhất. Vì vậy, cần hiểu rõ vai trò của mình là như thế nào, là mắc xích thứ mấy, tại sao lại như vậy, và việc của mình sẽ ảnh hưởng như thế nào đến người phía trước, phía sau, hay cả đội ngũ. Khi để tâm suy nghĩ và hiểu rõ vai trò này của bản thân, bạn sẽ chuẩn bị tốt hơn, kết nối tốt hơn và giúp cho việc chung đạt kết quả tốt hơn. Có ai mới, cần được quan tâm hơn hay giúp đỡ không? Một sự tập hợp sẽ thường có người cũ, người mới, người quen, người chưa quen hoặc rất xa lạ. Khi rơi vào hoàn cảnh như vậy, mọi thứ có rủi ro bị delay, trật nhịp, không đúng kế hoạch vì có lỗi hay hiểu lầm trong giao tiếp. Cũng có khi, người mới gặp khó khăn trong việc tìm ra, tìm đến, hay chuẩn bị tốt cho công việc, sự kiện chung. Họ cần được giúp đỡ và chỉ dẫn nhiều hơn, kỹ hơn, tốt hơn, tận tình hơn, và cần cả một chiếc contact để liên hệ hỗ trợ khi cần. Người biết chuẩn bị sẽ nghĩ thay cho họ và chuẩn bị mọi thứ để hỗ trợ tốt nhất, tránh tình trạng rủi ro không cần thiết. Họ, và mình, có cần những công cụ hay thiết bị hỗ trợ gì không? Luôn phải biết rõ mình cần công dụ hay thiết bị gì, luôn phải tự mình kiểm tra và chuẩn bị phương án backup nếu cần. Đừng đùa việc đó cho người khác, ngay cả nhân viên kỹ thuật và cho là họ đương nhiên phải làm tốt. Ừ thì họ đương nhiên phải làm tốt vì đó là job của họ, nhưng đòi hỏi của mình nếu không tự check thì làm sao biết được nó có đúng ý bạn không? Đâu ai trên đời này tự nhiên mà biết được thứ bạn cần. Có rủi ro nào về hỗ trợ có thể xảy ra hay không? Nếu có thì backup - giải pháp hỗ trợ có thể là gì? Khi tự kiểm tra, bạn sẽ nhận ra rủi ro có thể có, ví dụ cái máy tính sử dụng hệ điều hành cũ quá không mở được file mới, ví dụ cái dây cắm không tương thích với máy Mac, ví dụ mở video không có âm thanh, vv. Khi thấy rủi ro có thể xảy ra thì bản thân cần backup phương án ngay. Vì khi mọi sự bắt đầu thì mình không có thời gian để tìm cách thay thế nữa. Mọi thứ phải sẵn sàng ngay tại chỗ ngay cả trong trường hợp cần thay thế. Có vấn đề gì về con người, giao tiếp, cảm xúc cần lưu ý, vì nó có thể ảnh hưởng đến kết quả buổi làm việc hay cuộc họp hay không? Nếu có, giải pháp phòng bị có thể là gì? Một buổi làm việc, sự kiện, cuộc họp, hội thảo, hội nghị, vv đều có nhiều người khác nhau tham gia vào. Mà đã nhiều người thỉ sẽ có nhiều cảm xúc, khi thuận khi nghịch. Nếu cảm thấy có rủi ro những cảm xúc này có thể gây ra vấn đề cho chương trình hay công việc mình sắp làm, thì bản thân cần phải suy nghĩ mình sẽ làm gì, giải quyết thế nào cho mọi việc suông sẻ nếu lỡ có xảy ra. Sự chuẩn bị này vô cùng cần thiết vì nó có thể make it or break it - ảnh hưởng đến sự thành công hay thất bại của một chương trình. Ai có thể là người hỗ trợ mình khi có sự cố xảy ra? Khi nào mình nên brief cho họ biết trước để khi cần họ biết cần phải làm gì mà không mất thời gian kể lể? Khi rủi ro xảy ra, ai còn thời gian đâu mà giải thích hay kể lể với người mình cần hỗ trợ? Thành ra, sau khi suy nghĩ tận tường về cách chuyện cần chuẩn bị ở trên, nên tìm người sẽ hỗ trợ mình và brief cho họ trước. Có như vậy, khi sự cố xảy ra, mình không cần giải thích dài dòng gì nữa mà họ sẽ hiểu ngay cần làm gì để hỗ trợ mình. Có vậy, mọi thứ mới được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả. Rồi, vậy nha các bạn trẻ. Làm ơn sử dụng não chuẩn bị thêm một chút để làm việc chuyên nghiệp và hiệu quả hơn nha.

Đây là chủ đề chính tại Hội nghị nhượng quyền quốc tế Indonesia năm 2022. Nếu muốn tăng tốc phát triển doanh nghiệp, hãy nhượng quyền. Đề tài này, cũng nhằm vào sự sắp xếp lại của thị trường sau Covid. Rất nhiều doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ của Indonesia phải đóng cửa vì không chống đỡ nổi tác động của dịch. Các tập đoàn lớn thì cho nghỉ việc hàng loạt, tính bằng con số ngàn người. Đầu tư vào gì bây giờ, khi thị trường đang nháo nhào, địa ốc, chứng khoán, crypto, trái phiếu, vv đều rủi ro không cân nổi. Cũng giống như Việt Nam, nhà đầu tư nhỏ lẻ tại Indo bắt đầu đổ xô vào nhượng quyền, đặc biệt là các mô hình có vốn đầu tư thấp, hoàn vốn nhanh, rủi ro vì vậy cũng có phần hạn chế hơn so với cái điệu yoyo của thị trường chứng khoán. Nhượng quyền từ đó đã chuyển mình thành sản phẩm tài chính, hay nói đúng hơn là sản phẩm đầu tư thay thế. Mà khi đã trở thành sản phẩm đầu tư thì, việc đầu tiên nhà đầu tư cần làm, là tính toán mức độ rủi ro của nó. Một chuyên gia nhượng quyền và là bạn tôi tại Indo cho biết, đang có một vụ kiện tụng khá lớn ở đây giữa doanh nghiệp nhượng quyền và một số nhà đầu tư nhỏ lẻ. Khi đầu tư, và không tham gia vận hành, họ không học, đọc, hay xem kỹ điều kiện đầu tư. Là nhà đầu tư tài chính, nghĩa là bạn chỉ xem kết quả tài chính, chứ không có quyền can thiệp vào hoạt động của chi nhánh hay công ty. Nếu công ty quản lý vốn đầu tư nhượng quyền cho bạn làm tốt, mang lại kết quả tài chính là ok rồi, đừng nên hạch sách họ chuyện sao họ không làm cái này hay tại sao lại làm cái kia. Ngược lại, khi kết quả đầu tư không tốt, nhà đầu tư có thể chất vấn về khả năng quản trị của công ty quản lý, hoặc thay đổi công ty quản lý nếu cần. Mà mấy công ty này khi quản lý đầu tư có guarantee lợi nhuận không anh? Làm gì có. Đầu tư thì phải có rủi ro chớ. Làm gì có sản phẩm đầu tư hay business nào mà không có rủi ro. Còn nếu muốn tự mình quản trị vì bản thân chỉ tin vào bản thân thì bạn nên tự mua nhượng quyền tự vận hành đi. Vậy thì bạn sẽ hiểu thực tế nó ra sao. Lãi lỗ thắng thua mặt mũi thế nào. Nếu bạn có khả năng thì thắng còn không thì sẽ thua. Khả năng quản trị và vận hành của bạn là biến số, ai dám guarantee là mua nhượng quyền là sẽ thành công cho được. Anh nói, với quan điểm mạnh mẽ của người từng trải trong ngành, và chút cảm xúc hơi cao của người đang đứng giữa tư vấn cho cả bên mua và bên bán. Có điều, nói đi cũng phải nói lại, nhiều franchisor cũng thiếu chuyên nghiệp lắm Phi. Vì ham hố scale nhanh mà họ cũng bất chấp, lùa gà thu tiền ầm ầm trong khi nền tảng quản trị và hỗ trợ chẳng ra gì. Thấy tiền sáng mắt mà quên luôn cái lương tâm. Họ làm tào lao chuyện của họ thôi chưa đủ. Làm ảnh hưởng và kéo theo sự hỗn loạn cho ngành, khiến doanh nghiệp nhượng quyền đàng hoàng cũng bị vạ lây. Rõ khổ! Nghe xong, thì thấy thị trường nhượng quyền Indo cũng đang tranh tối tranh sáng như Việt Nam mình. Nhà đầu tư chạy theo những lời hứa “bất khả thi” vẫn còn nhiều. Nhà đầu tư có hiểu biết vẫn còn quá ít. Hơn nữa, kiến thức quản lý danh mục đầu tư dành cho nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn còn hạn chế, không có những kênh chính thức. Do đó, nhà đầu tư vẫn cứ hay bị lùa gà vì xớn xác lòng tham. Chịu thôi. Đã là lòng tham, thì sẽ gặp lòng thâm. Bài học đó có lẽ mỗi người phải tự mình trả giá và học lấy. Chỉ mong, những người làm thật, làm đàng hoàng, làm tốt sẽ cố gắng sống còn và phát triển, để đến một lúc nào đó, khi số lượng nhà đầu tư có hiểu biết tăng lên, thì thị trường tự khắc nó sẽ thanh lọc và điều chỉnh theo hướng đầu tư tích cực. Có điều, mọi người cũng nên bắt đầu nhận thức rằng, nhượng quyền cũng là một sản phẩm đầu tư. Và bạn nên tìm hiểu kỹ kiến thức về nhượng quyền trước khi khởi sự đầu tư, tránh những rủi ro không cần thiết. Rủi ro lớn nhất chính là con người, hay quan trọng hơn là founder đằng sau mô hình và thương hiệu mà bạn chọn. Nhượng quyền chưa bao giờ là lời hứa ngọt ngào sẽ kiếm được tiền khủng cỡ nào. Ai cũng phải làm việc chăm chỉ mới ra tiền, chứ tiền đâu ở trên cây mà hái. Có điều, khi người founder có hiểu biết, chuyên nghiệp, tử tế, đàng hoàng, cách họ xây dựng, chia sẻ, hỗ trợ sẽ hoàn toàn khác. Còn khi founder tổ chức theo kiểu buôn bán nhỏ, tiểu thương, thì hệ thống hỗ trợ chắc chắn bằng không hoặc không được đầu tư bài bản để mô hình phát triển vững bền. Nhà đầu tư vì vậy nên tìm hiểu kỹ về con người đứng sau trước khi hợp tác. Dù sao, nhượng quyền vẫn là hình thức scale doanh nghiệp và là kênh đầu tư sẽ phát triển mạnh và vững chắc trong thời gian tới. Còn lựa chọn đầu tư có hiểu biết thì là lựa chọn của mỗi người. Và lựa chọn nhượng quyền tử tế cũng lại là lựa chọn của mỗi doanh nhân….

Harlan ngồi xuống cạnh tôi, trên dãy ghế dành cho khách mời danh dự. Giữ đúng phép xã giao, tôi quay qua chào, bắt tay, và giới thiệu mình là ai. Bạn cũng thế. Vài ba câu trao đổi, mới biết bạn đại diện cho hiệp hội doanh nghiệp vừa & nhỏ lớn nhất Indonesia với hơn 31 ngàn hội viên. Ở cái thị trường 300 triệu dân, 31 ngàn chắc chẳng làm ai quá ngạc nhiên, trừ người Việt Nam này…. Tôi hỏi, em đến dự thôi, hay có phát biểu bài nào không. Bạn trả lời, hôm nay đến ký MOU hợp tác với Hiệp hội nhượng quyền Indonesia. Vậy à? Hợp tác về phương diện gì? À, thì hợp tác nâng cao kết nối, kiến thức và khả năng mở rộng thị trường, xuất khẩu mô hình và thương hiệu qua hình thức nhượng quyền cho các doanh nghiệp vừa, nhỏ, và siêu nhỏ trong mạng lưới của em. Ừa, giờ muốn gia tăng giá trị thì phải tính tới bài toán mô hình và thương hiệu, chứ cứ xuất sản phẩm thô hoài không ổn nhỉ? Trong mạng lưới của em có rất nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ, có mô hình cũng ổn lắm chị. Nếu scale bằng nhượng quyền thì các bạn sẽ scale nhanh hơn rất nhiều. Nhưng muốn làm cho bài bản thì phải học và xây dựng nền tảng nghiêm túc. Không chắc vỡ trận à chị. Tôi cười, ừa hồi sáng có nghe mấy anh chị trong hiệp hội nhắc các bạn trẻ trong bài phát biểu, rằng đừng có chơi bài GRQ mà thất đức và không phát triển bền vững. GRQ là gì vậy chị? À, là Get Rich Quick á. Mọi người đặt chữ viết tắt nghe cho nó bí hiểm đó mà. Bạn cười, một cách rất thoải mái và thích thú. Thì đó, nên tụi em mới phải collab với hiệp hội nè chị, để các bạn được học cách làm bài bản, chuyên nghiệp, bền vững. Biết đâu, sau này hội viên bên em thành tỷ phú bền vững hết đó chị. Tính toán vậy hay quá. Kỳ này ký MOU xong chắc triển khai luôn hả? Dạ làm liền chứ chị. Thời này collaboration is key - cộng tác là chìa khoá quan trọng nhất mà. Không ai làm gì được một mình. Cũng đâu ai giỏi hết đâu. Làm gì cũng phải làm cùng nhau, mỗi người một việc cộng lại mới thành. Ở đâu rồi cũng vậy. Thời nào rồi cũng vậy. Tất cả chúng ta đều phải học cách nhận ra rằng, mình chỉ là một cá thể nhỏ bé. Tất cả đều có thế mạnh, điểm yếu, và nếu không biết cách tổng hợp sức mạnh lại từ nhau, khó có thể đi xa. Bạn có thể 1 mình, bắt đầu nhỏ, rồi lớn lên đến một mức nào đó. Nhưng hết đoạn đường từ 0 đến 1, cuộc chơi đã khác, đòi hỏi năng lực và đội ngũ khác. Tại vạch đích số 1, hay vạch xuất phát từ 1 đến 10, không thể suy nghĩ theo cách cũ, làm theo cách cũ, với những người không học cách lớn lên cho phù hợp với hành trình mới. Bạn nghĩ, nhưng họ là người thân, là gia đình, làm sao bỏ họ lại được. Như thế là tàn nhẫn, là không công bằng, là đi ngược lại với giá trị của bạn, nhà sáng lập. Dạ thưa, bạn có 2 lựa chọn, hoặc là bạn stuck - mắc kẹt ở đó cùng nhau. Thôi thì từ 0 tới 1 cũng đã là một chặng đường. Cứ ở đó, tận hưởng thành quả đã qua, và rồi thị trường sẽ tự quyết định và đào thải theo luật tự nhiên. Còn không, thì ai không scale được phải sắp xếp lại, rồi xào bàn cờ một chút cho nó vào thế khởi hành từ 1 tới 10. Đi tiếp, cần chuẩn bị nguồn lực cho hành trình mới. Và hành trình ấy, không thể bỏ qua chữ collaboration - cộng tác để scale up chính bản thân và đội ngũ của mình. Tất cả, thật ra chỉ là lựa chọn rất cá nhân, dựa theo tư duy và giấc mơ và sự quyết tâm của mỗi người. Không có sai đúng. Đơn giản chỉ là lựa chọn. Vậy nhé!

Vì trước giờ làm việc quốc tế theo dạng vừa di chuyển vừa làm nên mình đã học và rèn luyện khả năng quản trị bản thân và công việc khá hiệu quả. Thông thường mình đã quen phải không ngừng di chuyển với cường độ cao, đòi hỏi khả năng linh hoạt maximum vì kế hoạch làm việc và di chuyển hoàn toàn có thể bị vỡ trận bất cứ lúc nào do hoàn cảnh khách quan từ đối tác hoặc rủi ro ngoài ý muốn. Để thích ứng và thoải mái với mọi sự bất định và cường độ công việc như vậy, mình bắt buộc phải rèn luyện khả năng tự thân vận động, khả năng tự xoay sở và sắp xếp, tổ chức công việc, giải quyết vấn đề nhanh, dứt khoát, linh hoạt như nước. Có lẽ vì bị đẩy vào hoàn cảnh như vậy nên từ từ quen, thấy chuyện này rất bình thường. Khi làm việc tại Việt Nam, mình thấy các bạn dù ở level quản lý hay làm chủ thường hay bị stress khi công việc nhiều lên, cường độ làm việc tăng, yêu cầu công việc đa dạng, hoặc khi phải quản trị nhiều thứ trong cuộc sống và sự nghiệp cùng một lúc. Thật ra, người ta chỉ stress khi không sắp xếp được, không biết cách sắp xếp hoặc nghĩ không thông, không rõ, đâm ra rối. Mà khi đã rối thì đương nhiên là hay nghĩ lung tung, over think - nghĩ lố, nghĩ tiêu cực, phản ứng theo cảm xúc bất chợt, thiếu EI - trí thông minh cảm xúc. Trong trường hợp như vậy, cách tốt nhất là đừng đưa ra bất kỳ quyết định gì. Khi ta đang rối bời thì ai mà đưa ra lựa chọn hay quyết định đúng đắn hay tối ưu cho được. Ngược lại, bạn nên chủ động dành thời gian cho bản thân để review - xem lại danh sách các công việc, dự án, nhiệm vụ cần làm, rồi sắp xếp lại thời gian hay cách làm cho nó hợp lý. Cái vòng xoáy vô hình của sự bận rộn đôi khi nó chỉ tồn tại và như thể nhấn chìm ta vì ta đang chơi game của nó đặt ra. Nếu ta chủ động thoát ra, nhìn lại, rồi chủ động xây game của chính mình thì nó biến mất ngay. Đây là câu chuyện góc nhìn, chưa bao giờ là hoàn cảnh cả. Dù vậy, cũng có một số nguyên tắc mà cá nhân tôi hay sử dụng để tổ chức và liên tục tổ chức lại rổ công việc của mình để nó không bao giờ có cửa làm cho mình stress. Chia sẻ ở đây cho mọi người tham khảo nhé. Cấu trúc luôn có ngắn hạn và dài hạn, hiện tại và tương lai Làm gì cũng vậy, tại thời điểm nào cũng vậy, luôn cần có sự cân bằng giữa ngắn hạn và dài hạn, hiện tại và tương lai. Nếu chỉ tập trung vào hiện tại mà quên mất tương lai, thì bạn có thể sẽ thoải mái hôm nay nhưng mơ hồ vì thiếu chuẩn bị đầy đủ cho tương lai. Còn ngược lại, nếu chỉ toàn nghĩ chuyện tương lai mà quên chăm lo cho hiện tại thì có khi tồn tại không nổi mả chờ tương lai hiển hiện. Làm gì cũng vậy, trong cuộc sống hay sự nghiệp cũng vậy, trong cấu trúc quỹ thời gian của tôi vì vậy mà luôn luôn, không bao giờ thiếu sự kết hợp giữa thời gian lo cho hiện tại và thời gian đầu tư cho tương lai. Tại những thời điểm khác nhau, cấu trúc này có thể khác nhau, ví dụ hiện tại nhiều hơn hay tương lai nhiều hơn, nhưng nó chưa bao giờ chỉ là một thứ. Trong khi đó, cách mà tôi nhận thấy nhiều người chọn lựa lại là chỉ lo hiện tại cuống cuồng cho xong, dẹp luôn không thèm nhìn tới tương lai, hoặc mơ mộng quá mức chỉ mơ màng tương lai mà không lo bữa cơm trưa trước mắt. Điểm cần bằng luôn luôn là cần thiết. Còn tỷ lệ nhìn ra làm sao, 70% hiện tại 30% tương lai hay ngược lại hay là tỷ lệ gì khác nữa thì tuỳ thuộc vào hoàn cảnh, trạng thái của mỗi người. Không có một công thức chung nào, vì chúng ta đều là những bản thể khác nhau, có hành trình và giấc mơ khác nhau, có tốc độ, cách tiếp cận và mục đích khác nhau. Chỉ cần mình nhận thức về sự cần thiết sắp xếp quỹ thời gian cho cả hai là được. Còn cấu trúc theo từng thời đoạn, theo từng cá nhân thế nào thì tuỳ thuộc vào mỗi người chúng ta thôi. Đúng thứ tự ưu tiên của từng mảng mà sắp xếp trước sau Trong đời, có khi chuyện cơm áo gạo tiền là ưu tiên 1. Có khi đầu tư cho tương lai là ưu tiên 1. Cũng có khi chuyện học hành cập nhật cho bản thân đừng bị tụt hậu là ưu tiên 1. Thành ra, mỗi nhà mỗi cảnh, mỗi thời mỗi thế. Bản thân mình phải ngồi xuống gạch đầu dòng ra những việc cần làm rồi sắp xếp nó theo thứ tự ưu tiên dựa vào cái trạng thái của bản thân mình. Cũng vì vậy, bản đồ của mỗi người sẽ nhìn hoàn toàn khác nhau, cách sắp xếp thứ tự ưu tiên của mỗi cuộc đời cũng hoàn toàn khác nhau. Đừng quên bạn không thể lo hiện tại bỏ tương lai hay ngược lại. Vấn đề là, trong hiện tại có mấy cái gạch đầu hàng, trong tương lai có mấy cái gạch đầu hàng, và cái nào trong tất cả những cái gạch đầu hàng ấy là ưu tiên số 1, số 2, số 3? Cái list sẽ là sự pha trộn hợp lý giữa hiện tại và tương lai, giữa ưu tiên cơm áo và ưu tiên cất cánh. Đừng ép mình vào cái khuôn cứng nhắc chỉ lo hiện tại hay chỉ lo tương lai hay ngược lại. Cứ nhịp nhàng theo thứ tự ưu tiên của từng mảng là OK. Sao mà vẫn làm hết được nhưng chẳng hề stress là OK. There’s always a better way to do the same thing Có nhiều khi, mọi người quá quan tâm vào chuyện làm cái này mất bao nhiêu thời gian một cách hết sức là phán xét và cứng đơ cứng còng. Sao không đặt câu hỏi ngược lại là, ủa tại sao nó phải mất bằng ấy thời gian? Có cách nào hiệu quả hơn không, ít thời gian hơn không, sáng tạo và xịn sò hơn không? Đâu có chuyện gì mả chỉ có 1 cách làm. Nếu bạn cứ làm 1 cách đó trước nay với những công việc tương tự thì có lẽ bạn đang hết sức là cũ kỹ, bảo thủ, thiếu cập nhật. Thời thế khác, cách làm khác. Con người khác, cách làm khác. Input khác, cách làm khác. Luôn có cách tốt hơn để tiếp cận một vấn đề. Vấn đề là ta có chịu khó học hỏi, tìm hiểu, tìm tòi cách làm mới hay không. Khi stress, thay vì chỉ nghĩ phải bỏ cái này bớt cái kia thì một cách nghĩ khác là mình có đang hiệu quả hay không, rồi review lại cách bản thân làm việc, xử lý và giải quyết công việc hiện tại, theo cái cách hiện tại. Có khi, chỉ cần thay đổi cách tiếp cận một chút là xong. Có khi, việc thật ra chẳng có bao nhiêu, chủ yếu là do cách mình handle - xử lý chưa hiệu quả. There’s always a better way to do the same thing - Bao giờ cũng có cách tốt hơn để làm việc mình đang làm. Cho nên, các sếp mà đang stress thì cũng nên phản tư một chút, xem có cần và có nên stress hay không ha.