Thực tế là, rất nhiều người trong chúng ta hiểu rằng họ cần thay đổi, cả về tư duy lẫn hành vi nếu muốn vui vẻ hơn, bình an hơn, hạnh phúc hơn, thành công hơn, vv. Nhiều bạn đọc bài trên blog tôi hàng ngày và hiểu rất rõ về xu hướng, tương lai, hiểu rất rõ bản thân cần thay đổi, nhưng đọc hoài vẫn chưa thay đổi, vẫn nhắn tin hỏi cô ơi chị ơi sao em tệ quá, biết vậy mà vẫn không thể thay đổi. Thật ra, nhận thức mình cần thay đổi đã là 50% đoạn đường. Hay nói cách khác là bạn đã đi được 50% đạo đường rồi đấy. Giờ, bạn có 2 lựa chọn, một là vứt bỏ công sức đã giúp bạn đi được 50% đoạn đường đó, hai là take advantage ngay một nửa thành công vốn tự có ngay hôm nay và bắt đầu hành trình thay đổi 100% tư duy và hành vi. Có 3 lời khuyên dành cho các bạn đang ở giai đoạn này. Không có thay đổi nếu không có hành động Không có chuyện gì xảy ra nếu bạn chỉ ngồi đó đọc, tìm hiểu, suy tư, tính toán, vv. Nghĩ cho nhiều và dù là nghĩ ra những kế hoạch hoàn hảo, hay ho, ít rủi ro cách mấy cũng như không, vì sẽ không có gì thay đổi. Nghĩ nhiều chỉ khiến cho người ta thêm phần sợ hãi, thêm phần lo lắng, hoài nghi, hoang mang mà thôi. Không thật sự dấn thân làm thì lý thuyết về sự đúng đắn sẽ cực kỷ sai trái. Những gì bạn đọc, nghe, nhìn thấy, được truyền cảm hứng quái quỉ gì đó chả có giúp gì được cho ai cho đến khi bạn bắt tay vào làm thử. Thực hiện là khi con người ta internalize - cá nhân hoá kiến thức và thật sự hiểu nó trong ngữ cảnh thực tế của bản thân. Tất cả những kiến thức bạn tiếp nhận là cô ích cho đến khi bạn ứng dụng nó vào thực tế. Cho nên, stop over thinking - đừng có học và tìm hiểu cho nhiều để rồi suy nghĩ triền miên ngày này năm khác. Muốn gì, cứ phải bắt tay vào làm song song với việc học hành, tìm hiểu. Khoảnh khắc à ha chỉ xảy ra khi bạn nhận ra à thì ra phải làm như vậy và cách làm nó khác xa với mớ lý thuyết mà người đời chồng chất lên đời mình. Muốn thay đổi, hãy mơ nhỏ Theo khoa học thần kinh nè, bất kỳ một thay đổi nào về tư duy và hành vi PHẢI bắt đầu từ những hành động cực nhỏ, cụ thể, chi tiết. HẾT. Rồi, hỡi những con nghiện suy nghĩ và mơ màng, chuyện bạn đang làm nó không có giúp gì cho thay đổi hết. Stop! Dừng lại dừng lại. Nhắc lại! Bất kỳ một thay đổi nào về tư duy và hành vi PHẢI bắt đầu từ những hành động cực nhỏ, cụ thể, chi tiết. Cho nên, đừng ngồi đó mơ màng nữa. Có ngồi đó nghĩ suy tính toán tới già thì cũng không có chuyện gì nó xảy ra. Đừng mơ lớn, mơ quá sức, mơ to bự lung linh rồi lăn ra kiệt sức vì bị chính bóng mơ nó đè. Việc cần làm là mang những giấc mơ to bự kia chặt ra từng khúc nhỏ, rồi băm ra thành từng bước li ti, nhỏ tới nỗi người ta gọi là too small to fail - nhỏ quá không cách nào thất bại. Nó li ti tới mức mà nó trở thành quá dễ, không cần phải cố gắng, dễ như trở bàn tay, kiểu vậy. Vì sao ư? Vì não người nó lười lắm. Cứ thứ gì lặp lại, dễ dàng, ít tốn năng lượng não thì nó xông vào. Thứ gì coi bộ khó quá thì nó bỏ chạy trước. Và đó, cũng là lý do vì sao bạn mơ cho dữ, rồi thấy khó thực hiện, khó đạt được quá nên bỏ cuộc. Không phải bạn bỏ cuộc. Não bạn nó bỏ cuộc, và nó can thiệp khiến bạn bỏ cuộc. Cho nên, mình phải có chiêu để đối phó với nó, và chiêu đó là chia nhỏ bất kỳ giấc mơ lớn nào thành những hành dộng li ti mỗi ngày để việc thực hiện trở nên dễ như là trở bàn tay. Không cần lớn lao, chỉ cần bền bỉ Con người ai cũng thích cảm giác được khen ngợi, được tung hô, tâng bốc, ngưỡng mộ như một ngôi sao. Ai cũng như vậy cả, vì đó là cách não nó đi tìm khoái lạc mà. Cái gì mang lại cảm giác sung sướng, hào hứng, đã đời là nó thích lắm và luôn cố hết sức đi tìm kiếm. Cũng vì vậy mà con người phát biểu ghê gớm, làm lớn chuyện để được chú ý, tung hê cho đã đời, rồi thôi. Theo nghiên cứu, hơn 70% những mục tiêu cao cả, hay ho, quyết liệt, táo bạo gì gì đó mà con người nghĩ ra cho năm mới đều chết yểu sau 1 tháng. Nghĩa là hồi ăn Tết, cao hứng viết ra nói ra, post lên FB vậy đó cho người ta like. Nhưng 1 tháng sau, ăn tết xong là nó biến mất không còn chút dấu vết như cái bánh chưng to bự bày trên bàn thờ ngày nào vậy đó. Cho nên, thôi nha. Mình không cần lớn lao ghê gớm gỉ ở đây. Mình chỉ cần bền bỉ, từng bước từng bước một, thực hiện từng việc nhỏ li ti một cách hết sức dễ dàng mỗi ngày là xong. Nên tôi hay nói, việc nhỏ xíu làm không xong thì làm được chuyện gì lớn sau này. Đừng mơ màng về những điều vĩ đại, thay đổi thế giới đồ. Cứ bắt đầu bằng chuyện thay đổi bản thân từng bước, từng bước nhỏ. Rồi một ngày nào đó, bạn sẽ hết sức ngạc nhiên về hành trình vĩ đại mà bản thân vừa mới đi qua. Giờ, mọi thứ đều tuỳ thuộc vào bạn thôi. Muốn thay đổi, hãy mơ nhỏ. Quan trọng là có làm hay không những chuyện li ti, bình thường, nhỏ nhặt đó mỗi ngày. Thánh gióng chỉ có trong chuyện thần thoại. Còn chuyện đời của bạn, cứ phải thực tế một chút cho nó thật.

Hàng ngày, chúng ta đưa ra rất nhiều giả định. Đã gọi là giả định, nghĩa là nó không dựa trên dữ liệu lịch sử, trên facts - dữ liệu thực tế, hay trên bất kỳ một sự thật nào. Em nghĩ là… Em cho là… Em thấy là… Dựa trên những giả định vô căn cứ này, ta xây nhiều thứ khác nhau. Trong công việc, ta xây những kế hoạch, đưa ra ý tưởng, đề nghị kiến nghị, có khi còn là định hướng mới, chiến lược mới. Trong cuộc sống, ta tạo ra những suy nghĩ mới, tưởng tượng ra những scenario - mới, thêu dệt những câu chuyện mới, đưa ra những luận điển quan điểm mới về người khác, về sự việc xảy ra xung quanh mình, vv. Rồi dựa trên một mới ý nghĩ, suy nghĩ dựa trên sự giả định, ta bắt đầu hành động. Trong công việc, ta bắt đầu triển khai dự án mới, âm mưu mới, làm task này, lập team kia, rồi bắt đầu chia phe lập đảng quánh nhau, chơi chính trị chính em với nhau để giành phần thắng về mình. Trong cuộc sống, ta đi phao tin, dệt chuyện, kích động người này kẻ kia, buôn chuyện người này kẻ nọ, biến chuyện vô hại thành mối đe doạ hành tinh, biến chuyện riêng tư của một ai đó thành nỗi đau xã hội…. Ta quá rảnh Con người thật ra là quá rảnh. Và bộ não của con người là cái máy sản xuất fake news hiệu quả nhất thế giới. Chỉ cần một tiếng chim kêu vượn hú thoáng qua tai, người ta có thể hô biến thành phim bộ drama dài nhất và bi kịch nhất hành tinh. Tài năng đạo diễn của ta là bẩm sinh. Ta trở thành đạo diễn, nhà sản xuất, kiêm thủ vai chính trong bộ phim do chính ta đầu tư. Và vì nó là kịch bản của ta, nó phải là kiệt tác, phải lôi cuốn hấp dẫn, khiến người đời cười đau khóc sướng. Nên ta không tiếc gì. Ta bỏ hết tâm sức mình vào đó để truyền thông, marketing, biến nó thành sự thật không thể chối cãi, biến nó thành talk of town - chuyện hot nhất của miệng đời. Voilà! Ta đã thành công. Ta diễn. Họ diễn. Ta khóc, cười, khổ đau, thất vọng. Kẻ vỗ vai. Người bêu rếu. Drama nuôi drama. Thế lả, cả vũ trụ drama mở ra, với tiềm năng vô tận, ôm chầm hàng triệu bộ máy sản xuất fake news thiên tài. Từ một giả định vô căn cứ của ai đó, một vũ trụ drama được hình thành. Hàng ngày, ta đưa ra bao nhiêu giả định? Và đang có bao nhiêu người trên thế giới cùng nhau đưa ra giả định? Và không chỉ một ngày, nó xuyên suốt chiều dài của cả cuộc đời. Vậy, nên nhân loại sống trong một mớ bùi nhùi, lùng nhùng, mơ hồ khói sương của một hệ sinh thái những giả định vô căn cứ. Trong đó, ta dệt chuyện họ, họ chiếu phim ta. Lại lại qua qua, cả đám lăn nhau ra khổ. Rảnh quá đúng không? Và ta sinh ra trên đời đâu có chuyện gì khác để làm đúng không? Nên cứ phải dựng chuyện lên cho nó thành hài kịch bi kịch cuộc đời, cho nó có cảm xúc xuống lên theo con nước. Vậy, nghĩa là tự mình làm cho mình rối. Tự mình làm cho mình khổ. Tự mình gây chuyện tự mình đi giải quyết. Xong, than trời ơi sao làm người khổ quá. Khổ, là tại mình muốn khổ thôi. Khổ, đến từ hàng trăm giả định mà bạn hô biến hàng ngày, rồi dựng kịch bản lên, rồi drama hoá lên, rồi diễn như đúng rồi. Bớt bớt đi sẽ đỡ khổ hơn. Dẹp luôn thì hết khổ. Nên trước giờ, tôi tự đặt ra cho mình nguyên tắc để đỡ phải vướng vào đường khổ. Nay chia sẻ lại cho mọi người tham khảo. Thấy hợp thì thử, không thì thôi, chẳng có bí quyết cổ đại hay sâu sắc gì, nên cũng đừng ném đá. 3 nguyên tắc bớt khổ: - Chuyện đời: ai nói gì làm gì drama gì kệ người ta, không quan tâm & không liên quan. Đừng tưởng bạn hiểu chút gì trong đó. Trong hầu hết nhiều trường hợp, tất cả đều được xây lên từ giả định. - Chuyện ta: chuyện nhà mình có sao nói vậy, không cần thêu dệt mang ra chợ bán để mua vài xu cảm xúc. Đời mình sao, diễn biến thế nào, được gì mất gì cần thì nói, không cần thì thôi, giúp được ai thì nói, không giúp được gì cho ai thì ngậm miệng lại. Người đời đã rất khổ rồi, không cần đổ thêm tiêu cực vào đời họ. Cũng không cần họ khen chê tung lên hứng xuống. Bản thân giữ cho mình trong trẻo là đủ. - Chuyện chúng ta: nếu cần phải tương tác với đời, chỉ nói sự thật, không giả định, không thêm mắm dặm muối, có sao nói vậy, không thích thì thôi, không vì bất cứ lợi lạc nào mà chuyện không nói thành có, chuyện nhỏ thổi thành to, chuyện vô duyên biến thành thần thoại. Có khi xát muối vào vết thương người khác vì sự thật thì cũng cứ xát muối, vì đó là sự thật. Khi có chuyện xảy ra, chỉ mình vào facts - dữ liệu thật mà nói chuyện, bỏ qua hết đám sương mù cảm xúc mà người ta thổi vào, vì con người rất hay giả định, hay diễn, hay sử dụng ngôn từ để uốn éo sự thật. Khi thấy drama không cần thiết cần thoát ra thì thoát ra, không suy nghĩ tiếc nuối gì. Ai khen mình chửi mình cũng chả sao. Cứ cám ơn hết rồi đóng cửa ở nhà thở sâu. Ai thả thuốc độc cảm xúc vào nhà thì mình đóng cửa lại. Không nói được chuyện gì tích cực giúp được cho ai thì câm miệng không nói. Thà vậy còn hơn đi rải thuốc độc vào nhà người khác. Loài người vốn đã tự mình làm cho bản thân khổ lắm rồi. Nên trong tương tác, chia sẻ được sự thật từ cả hai phía thì tương tác. Không thì ngắt tương tác. Vậy thôi. Ba chiêu này, luyện cả đời tới giờ vẫn còn có khi bị sai, bị lệch, bị ảnh hưởng, bị trật đường ray. Nhưng cứ ngã lại đứng lên. Lại tâm niệm, rồi lại tiếp tục rèn luyện. Luyện tới giờ cũng chẳng tới đâu, nhưng ít ra cũng cứu độ bản thân ra khỏi nhiều thứ drama không cần thiết. Nên ai đang thấy đời mình drama quá, có khi cũng nên tham khảo, có khi cứu được bản thân. Vậy nha!

Việc mình chọn một cái nghề, rồi đào sâu và tiến lên đỉnh cao trong cái nghề đó là chuyện bình thường, vì ai trong chúng ta cũng muốn chạm vào nóc nhà vinh quang của nghề nghiệp. Thế nhưng, nếu chỉ chạy tới theo cách của con ngựa bị bịt mắt không nhìn ngang nhìn dọc, chỉ biết thẳng một đường thì có khi chúng ta đang tự hạn chế khả năng sáng tạo hay khả năng mở rộng năng lực của bản thân, đặc biệt là trong thế kỷ không giống ai này. Ví dụ bạn đang là chuyên viên vận hành, bán hàng, nhân sự hay marketing chẳng hạn. Đương nhiên việc đầu tiên bạn phải làm là đi lên trong ngành nghề của mình, để trở thành giám đốc vận hành, giám đốc bán hàng, marketing hay nhân sự. Cũng vì vậy bạn cần phải học thêm kiến thức, kỹ năng, và tích luỹ kinh nghiệm, trải nghiệm trong ngành. Rồi sao nữa? Ở những chức danh giám đốc phòng ban, bạn cần làm việc, collab với nhiều phòng ban khác, đặc biệt khi cần làm các dự án mới. Bạn hiểu gì về ngành nghề khác? Bạn có kiến thức nền gì để có thể hiểu những gì họ nói, những gì họ kiến nghị, những ý tưởng họ đề xuất, những góc nhìn họ trình bày? Nếu chỉ nhìn mọi vấn đề từ chỗ đứng của mình, bạn làm sao hiểu đại cuộc, làm sao hiểu ý kiến của người khác nó hay ho hay rủi ro, làm sao học được cách tổng hợp những ý kiến đóng góp để biến ý tưởng thành sức mạnh? Nếu bạn không có chút kiến thức nền nào về tech, về tài chính, về phát triển thị trường, về đào tạo và phát triển con người, về tất cả những nền tảng khác đang đồng thời đóng góp và xây dựng tổ chức, làm sao bạn đi lên tiếp? Từ đỉnh của một nghề nghiệp, dù là gì, con đường tiếp theo có thể là phó tổng giám đốc, tổng giám đốc, COO, CEO của một tổ chức, doanh nghiệp. Ở những vị trí đó, không thể vin vào kiến thức chuyên môn trong ngành nghể mình đã theo đuổi để tiếp tục hoàn thành tốt trách nhiệm mới nữa. Giờ đây, bạn sẽ phải quản trị những con người đầy kinh nghiệm và trải nghiệm của nhiều ngành nghề khác nhau. Nếu không hiểu gì, không có kiến thức nền nào, không sẵn sàng để có thể dẫn dắt từ góc nhìn đa diện của nhiều chuyên viên, bạn làm sao có thể quản trị, sáng tạo, và dẫn dắt tổ chức một cách hiệu quả và đột phá? Cho nên, nếu đã mong muốn hành trình sự nghiệp của mình là đi lên, thì đừng chờ đến lúc đụng nóc mới bối rối đi cào thêm kỹ năng, kiến thức. Người có hoạch định nghề nghiệp cần chuẩn bị từ khi còn ở vài ba nấc mới đụng cái nóc trong nghề nghiệp của mình. Vì hành trình học hỏi cần thời gian, cần trải nghiệm, và đặc biệt là cần thử nghiệm. Như vậy, dù là ai, đang làm ở vị trí nào, tất cả chúng ta đều cần phải chuẩn bị cho những nấc thang tiếp theo. Làm sao để chuẩn bị? 1. Luôn là người đầu tiên xung phong tham gia những dự án mới: tất cả chúng ta đều là người lớn, và người lớn hết học nổi khi thảy vào lớp học. Cách học hiệu quả và thành công nhất là học qua dự án, học qua thực tế, học bằng cách làm. Khi tham gia dự án, bạn sẽ được học từ các thành viên khác đang tham gia dự án, trong đó có thể có tech, có tài chính, có L&D, có marketing, có team phát triển sản phẩm, vv. Bạn sẽ học từ chính những con người có chuyên môn cao trong lĩnh vực của họ khi cùng làm dự án. Bạn học từ họ. Họ học từ bạn. Học từ đồng nghiệp và trong bối cảnh một dự án thực tế là đỉnh nhất. Cho nên, đừng sợ việc. Hãy giơ tay lên nhanh nhất và say yes ngay lập tức khi có dự án mới. Làm là học. 2. Mở rộng kiến thức nền: hầu hết những người tôi gặp họ chỉ quan tâm, tham gia, học, đọc, xây dựng quan hệ trong ngành nghề mà mình đang theo đuổi. Điều này là tốt, nhưng cực kỳ giới hạn khả năng hiểu biết và quan trọng là khả năng sáng tạo của bạn. Làm sao sáng tạo và nhìn khác, nghĩ khác khi chúng ta chỉ có thể nhìn từ một góc, nhận thức từ một góc, tư duy từ một góc? Thế kỷ 21 là thế kỷ của sáng tạo, và sáng tạo đòi hỏi con người phải giữ cho đầu óc của mình cực mở, góc nhìn đa chiều, tiếp cận vấn đề đa diện, chấp nhận sự khác biệt, lạ lẫm, không giống ai từ bất cứ ai. Muốn làm được điều đó, bạn cần bỏ cái tôi của mình xuống, linh hoạt và tiếp nhận góc nhìn khác, có khi là ngược lại với những gì mình đang nghĩ, đang tin vào, đang tựa vào. Điều này không dễ. Nó cần sự thay đổi về nhận thức và sự rèn luyện kiên trì qua năm tháng. Nó cũng đến khi bạn bắt đầu học kiến thức nền và hiểu được góc nhìn của người khác, từ kiến thức chuyên môn đến kiến thức xã hội. 3. Stay curious - luôn tò mò hiếu học: tất cả những gì chúng ta đã học và tích luỹ cho đến hôm nay đều có ích, nhưng những thứ chúng ta chưa hề biết, đặc biệt trong thế kỷ lạ lẫm này là vô tận. Do đó, nghe thấy cái gì mới, chạm phải thứ gì lạ, đọc thấy một cái gì đó chưa hiểu hãy bắt tay vào tìm tòi, nghiên cứu, học hỏi ngay. Chỉ bằng cách luôn giữ cho bản thân luôn tò mò như vậy thì chúng ta mới có thể bắt kịp, cập nhật, đồng hành được với một hiện tại luôn vận hành ở thì tương lai. Mà đã curious, thì từ ai mình cũng học, không chấp tuổi tác, không phân biệt vị trí chức danh. Sếp học từ nhân viên thì đã sao? U50 học từ GenZ thì đã sao? Học là học. Không học là lạc hậu chứ chẳng có thứ tự gì ở đây để mà mày mặt. Stay curious! Hãy cứ giữ cho bản thân luôn hứng thú, tò mò tìm hiểu tất cả những gì mới lạ, dù có hay không nằm trong khu vực ngành nghề của chính mình. Chì bằng cách như thế, bạn mới sẵn sàng cho hành trình bất định phía trước. Cho nên, nhiều khi đi lên không có nghĩa là đi lên, mà có khi cần phải đi ngang, quẹo qua, học nhiều hơn từ người khác, ngành khác, cả chuyên môn lẫn xã hội. Khi bạn trở nên phong phú hơn bằng chính trải nghiệm và hiểu biết của mình, bạn sẽ sẵn sàng hơn để dẫn dắt công ty, tổ chức đa chiều của thế kỷ 21.

Chọn nghề gì thích hợp nhất cho bản thân là chuyện phức tạp, vì thật ra mình phải hiểu bản thân nhất mới có thể biết mình phù hợp với nghề gì. Ai cũng bảo theo đuổi đam mê, nhưng 80% những bạn trẻ mình gặp đều không biết đam mê của bản thân là gì. Nếu biết thì đỡ quá rồi, nhưng không biết thì tới đó tắt luôn, không biết làm sao nghĩ tiếp. Có bạn thì chọn nghề vì thích, nhưng thích liệu có là điều kiện đủ để chọn nghề? Không phải chỉ có các bạn trẻ sắp vào đời là loay hoay với câu hỏi chọn nghề gì, rất nhiều bạn giữa đường sự nghiệp vẫn nhắn tin cho tôi, trong trạng thái chán nản, mệt mỏi, kiệt sức vì không muốn làm thứ mình đang làm nữa vì nó chẳng mang lại cho bạn chút niềm vui hay năng lượng nào. Họ làm, chỉ vì đã quen làm, vì cơm áo gạo tiền, vì trách nhiệm, vì đủ thứ khác nhưng chưa bao giờ là vì lựa chọn. Khi ở trong tình trạng cạn kiệt về năng lượng, bạn biết rất rõ việc bạn đang làm nó sai, vì nó bào mòn năng lượng, vì nó lấy đi tất cả niềm vui, sự hứng khởi, tinh thần và sự nhiệt thành của bạn. Và bạn lê lết qua từng ngày một cách cam chịu, thôi thì hy sinh đời mình vì cái gì gì đó khác. Khi một người đang ở trong trạng thái này, năng lượng và sự sống không còn để cống hiến, và làm gì cũng chỉ để đáp ứng vừa đúng, nếu không phải là kém hơn yêu cầu của tổ chức. Như vậy thật ra là không công bằng chút nào đối với tổ chức và cả với bản thân. Tôi đã chia sẻ trước đây bài “Không tìm thấy đam mê thì hãy tìm flow”. Nếu chưa đọc thì bạn nên search trên blog và tìm đọc. Hôm nay, tôi sẽ chia sẻ thêm một bước nữa, đặc biệt đối với các bạn chưa đi làm bao giờ và chưa tìm thấy flow của mình. Trong cuốn “U-turn: What if you woke up one morning and realized you were living the wrong life”, tạm dịch “Quay đầu - Nếu bạn thức dậy một buổi sáng và nhận ra mình đang chọn sai cuộc đời thì sao?” của tác giả Bruce Grierson, tác giả đưa ra khái niệm 10 bộ kỹ năng cốt lõi mà chắc chắc bạn có ít nhất 1 và có người sở hữu đến 2, 3. Khi sở hữu nhiều hơn một thì sẽ có thứ tự ưu tiên là kỹ năng nào trội nhất và kỹ năng nào phụ. Khi bạn chọn nghề sai với kỹ năn cốt lõi của bản thân, bạn sẽ lâm vào tình trạng chán nản, mệt mỏi như trên. Tương tự, khi bạn chọn nghề thuộc kỹ năng cốt lõi không phải hàng đầu vì bạn có nhiều hơn 1 kỹ năng, bạn sẽ cảm giác không tới, không đã, không phát huy tối đa khả năng của bản thân mình. Giờ bạn thử xem qua 10 kỹ năng cốt lõi và suy nghĩ xem mình thuộc tuýp nào trong 10 hay nếu có nhiều hơn một thì có bao nhiêu và đâu là kỹ năng hàng đầu của bản thân nhé. Cứ thứ gì mang lại cho bạn năng lượng thay vì lấy đi năng lượng khi thực hiện thì đó là kỹ năng cốt lõi. Innovation - Sáng tạo: đây là người luôn tự khởi đầu mọi thứ, là doanh nhân, là người chuyên đi giải quyết vấn đề, một người biến không thành có, và không ngừng suy nghĩ, không ngừng tạo ra những ý tưởng mới, giải pháp mới, cách làm mới, sản phẩm và dịch vụ mới, tổ chức mới, vv. Đối với họ, sống là sáng tạo, là tạo dựng cái mới, là không bao giờ chịu dừng lại hay thoả mãn với những gì đang có. Những nghề nghiệp hợp nhất với người có kỹ năng này có thể là doanh nhân, nhà sáng lập, phát triển sản phẩm, phát triển dự án…. Cứ nghề gì cần sáng tạo và tự khởi đầu từ zero là họ sẽ làm tốt nhất. Building - xây dựng: đây là kỹ năng cốt lõi của những người thích lắp ráp, xây lên, tạo ra từ những thứ hiện hữu như kỹ sư máy, kỹ sư xây dựng, hoặc ngay cả xây kênh, xây website. Người có kỹ năng xây dựng sẽ rất thích cứ đưa cho họ nguyên liệu, công cụ và họ sẽ xây lên một cái gì đó mới. Words - Ngôn ngữ: đây là kỹ năng biến lời nói thành giá trị. Họ chỉ cần nói hay viết thôi là đã tạo ra giá trị cho bản thân và tổ chức. Những nghề liên quan có thể là diễn thuyết, tác giả, người viết nội dung, bán hàng, phát triển thị trường, vv. Tất cả những nghề cần kỹ năng giao tiếp, nói, thuyết phục, trình bày là nghề của họ, vì điểm mạnh của họ là biết cách nói, viết và giao tiếp. Motion - Vận động: đây là kỹ năng cốt lõi của những người thích động tay động chân, chuyển động trong công việc, ví dụ như làm vận động viên, PT - huấn luyện viên, chuyên viên massage, hướng dẫn viên du lịch, vv. Đối với họ, chuyển động tạo ra năng lượng. Không thể ép họ vào những công việc chỉ ngồi một chỗ nhìn màn hình máy tính, vì họ cần chuyển động cơ thể. Service - Dịch vụ: đây là những nghề làm dịch vụ dành cho người thích làm việc và giao tiếp với người, thích giúp đỡ người khác, thích cộng đồng, xã hội. Đối với họ, làm nghề gì mà nhốt ru rú trong phòng không gặp ai thì họ sẽ rất bức bối, chán nản, mất hết năng lượng. Còn nghề gì mà cho họ ra ngoài gặp và giao tiếp với người khác, giúp đỡ hỗ trợ người khác thì họ như cá gặp nước. Những nghề liên quan có thể là chăm sóc khách hàng, tiếp tân, quản trị quan hệ khách hàng, điều dưỡng, y tá, chuyên viên công tác xã hội, vv. Cứ được tham gia giúp đỡ ai đó là họ có năng lượng. Coordination - Tổ chức, sắp xếp: người có kỹ năng này đặc biệt thích tổ chức các kiểu từ chương trình, hội họp tới sự kiện, hội thảo hội nghị, vv. Họ là những người cực kỳ chi tiết, logic, sắp xếp mọi thứ đâu ra đó nên rất hợp làm các nghề liên quan đến vận hành, tổ chức sự kiện, quản lý dự án, vv. Analysis - phân tích: người có kỹ năng này thích phân tích tất tần tật. Họ có tài nghiên cứu, họ là học giả, nghiên cứu từ kinh tế học đến khoa học, vật lý, giáo dục, và cả khoa học dữ liệu, vv. Cứ cái gì cần nghiên cứu sâu, rộng, đắm mình trong sách vở, tài liệu, số liệu để tìm ra một lý thuyết, học thuyết hay khái niệm nào đó mới là họ cực kỳ hứng thú và hạnh phúc. Numbers - Con số: Có người thích chơi với chữ thì cũng có nhiều người thích sống với số. Đối với họ, cứ chạm vào con số là họ đã đời, thích thú, nhiều năng lượng. Người có kỹ năng này sẽ thích hợp với tất cả những nghề nhảy múa với số như kế toán, tài chính, ngân hàng, đầu tư, vv. Technology - Công nghệ: đây là kỹ năng của những bạn làm nghề liên quan tới IT, kỹ thuật số, và các kiểu công nghệ. họ là kỹ sư phần cứng, phần mềm, nhà phát minh, ứng dụng công nghệ để tạo ra những giải pháp mới, vv. Cứ thứ gì mà chạm tới công nghệ thì họ có mặt ngay. Beauty - Làm đẹp: đây là kỹ năng cốt lõi của người thích tạo ra tác phẩm mang tính mỹ thuật. Họ là nhà thiết kế thời trang, trang sức, phụ kiện, hoạ sỹ, thiết kế công nghiệp, vv. Cứ được làm gì mà tạo ra tác phẩm đẹp, có giá trị mỹ thuật là họ cảm thấy thoả mãn nhất. Rồi giờ bạn suy nghĩ đi, và hỏi cả những người xung quanh cho nó khách quan, là bạn có nhiều năng lượng nhất khi làm gì. Và đâu trong số 10 kỹ năng cốt lõi trên đây là thứ bạn sở hữu. Có khi bằng cách đơn giản nhận dạng được kỹ năng cốt lõi này, bạn sẽ định hướng nghề nghiệp tốt hơn cho bản thân. Còn nếu bạn lỡ nửa đường ở đâu đó không phải là cuộc sống của mình thì có khi bạn nên U-turn, quay lại và tìm về kỹ năng cốt lõi của mình để bắt đầu một hành trình mới.

Em khóc, vì chưa bao giờ được khóc…. Em khóc, vì cảm thấy nơi này đủ an toàn để được là mình, được tuôn ra bao nỗi ấm ức trong lòng, được yếu đuối mà không sợ người đời dị nghị…. Tại sao họ không yêu thương em như em là? Câu hỏi được lặp đi lặp lại trong từng cơn nấc. Tại sao họ lại không yêu thương em như em là? Trong đời, mình là ai chỉ có một mình mình biết. Thật sự là như vậy. Xã hội luôn có tiêu chuẩn của đám đông, vì ai đó cần dán nhãn để quản trị bạn. Cho nên, họ qui định như thế nào là hợp lệ, như thế nào là đúng sai, như thế nào là chuẩn chỉ. Và trên thực tế, nếu đem cân cả thế giới bằng cái thước đo này, chắc chẳng có ai là chuẩn hết. Đơn giản là vì tất cả chúng ta đều đang diễn, diễn sâu, diễn quá sức nhập vai để tỏ ra xứng đáng với chiếc thước đo kia. Còn bên trong, khi ta là mình và đối diện với chính mình, ta khác. Có người khác một chút. Có người khác rất xa. Nhưng cũng có người là phiên bản hoàn toàn ngược lại. Cho nên, thứ bạn thấy là diễn xuất. Cho nên, điều bạn cảm nhận có khi chỉ là những cảm xúc vay mượn để vai diễn được hoàn thành. Cho nên, có khi họ yêu thương giả tạo cho đời nhìn. Cho nên, có khi họ tổn thương ta chỉ vì điều đó làm cho đám đông kia đồng thuận, tâng bốc, hả hê. Cho nên, có khi họ yêu thương ta nhưng không dám nhận. Nỗi sợ hãi không là một với đám đông, nỗi ám ảnh không đúng chuẩn và bị chê cười, nỗi lo lắng mày mặt biến con người thành những kẻ dối lừa chính bản thân và tình cảm của bản thân. Vậy, gọi là đời, và bao đời nay vẫn thế. Có gì khác đâu! Câu hỏi là, lựa chọn của bạn là gì? Bạn lựa chọn vai diễn của đám đông, hay lựa chọn không diễn để là chính bản thân mình, lựa chọn diễn như không diễn hay khi không khi diễn? Câu trả lời chỉ một mình bạn biết. Điều gì làm cho bạn vui vẻ nhất, bình an nhất, hạnh phúc nhất thì làm thôi. Làm gì có câu trả lời chung cho tất cả mọi người, khi tất cả chúng ta bản chất đều khác nhau, hoàn cảnh, quá khứ và hành trình khác nhau, mong cầu và điểm đến khác nhau. Có điều, khi cảm thấy mệt mỏi, chán nản, gục ngã là lúc bạn hiểu ra lựa chọn cũ đã sai, và cũng đã đến lúc bạn cần nghiêm túc suy nghĩ và chọn lại. Và khi đã chọn, thì nên bình an với lựa chọn của mình. Không có đúng sai. Không có lời khuyên nào là liên quan. Vì chỉ có bạn mới hiểu rõ lựa chọn của chính mình. Đừng trách họ không hiểu mình. Hãy trách mình không hiểu mình! Đương nhiên là họ không hiểu mình, dù họ là ai trên đời này. Tất cả chúng ta đều đang diễn, one way or the other - bằng cách này hay cách khác. Ta diễn vai con cái, cha mẹ, vợ chồng, anh chị em, công dân, nhân viên, sếp, chủ doanh nghiệp, người thành công, nổi tiếng, vv. Dù là ai, chỉ có người diễn họ hiểu nhất bản thân đang diễn kiểu gì. Không một ai khác, không có bất kỳ ai khác hiểu rõ hoặc hiểu hết những gì họ thật sự suy nghĩ và cảm nhận. Mình sẽ không bao giờ hiểu họ. Và họ đương nhiên sẽ không bao gờ có thể hiểu mình. Đó là sự thật hiển nhiên. Cho nên, đừng bao giờ expect - mong cầu chuyện họ hiểu mình. Đừng la hét, kêu gào, tổn thương, đau đớn gì ở đây cả, vì nó vô nghĩa, vô tác dụng, vô minh. Bản chất vấn đề là đời này chẳng ai có thể hiểu được ai, vì họ diễn hay không diễn, họ là ai khi đối diện với mình, không ai biết. Quan trọng không phải là ai hiểu mình. Quan trọng không phải là họ có hiểu mình. Quan trọng là, bản thân mình có hiểu mình không. Vì khi ta hiểu mình, ta sẽ lựa chọn đúng và bình an với lựa chọn đó. Mỗi vai diễn, một thời đoạn Bạn chọn sao không biết. Chọn là mình và xung quanh không còn ai cả cũng được. Chọn vai diễn phổ thông để có nhiều người đu bám xung quanh cũng được. Chọn vai diễn ngôi sao để người đời tâng lên bốc xuống cũng được. Chọn vai gương mẫu cũng được. Chọn vai nổi loạn cũng chẳng sao. Tại mỗi thời đoạn của cuộc đời, nhận thức của mỗi người sẽ khác nhau. Vai đó đúng với thời đoạn và hoàn cảnh đó. Bạn của 10 năm sau không được phép đánh giá bạn của 10 năm trước. Người đi trước không thể đánh giá kẻ đi sau. Người của thế kỷ này không thể đánh giá người thuộc về thế kỷ kế tiếp. Cho nên, vai họ diễn, vai bạn diễn trong cùng một thời đoạn rồi sẽ kết thúc. Khi di chuyển sang một thời đoạn mới, mỗi người sẽ tự mình lự chọn vai diễn mới. Vậy thôi! Bạn diễn vai của bạn. Họ diễn vai của họ. Họ thay đổi. Mình thay đổi. Và tất cả đều phải chấp nhận sự thật đó một cách hiển nhiên. Đừng bắt họ phải là người cũ, người xưa, đóng một vai hoài không đổi. Hoang tưởng! Mỗi vai diễn, một thời đoạn. Họ thay đổi, và bạn cũng nên thay đổi. Bình an với lựa chọn của bản thân Đời này, không ai hiểu ai đã đành, càng không có ai có khả năng kiểm soát người khác. Họ nghĩ gì mình còn không biết. Chuyện họ cảm xúc ra sao, hành vi thế nào, phản ứng kiểu gì là no way - không có cửa nào mà bạn ảnh hưởng được hết. Có thể, bằng một cách nào đó, bạn có thể control - kiểm soát hay áp bức người ta trong một khoản thời gian bằng sức mạnh, quyền lực, tiền bạc, sự phụ thuộc, vv. Nhưng bất kỳ sự áp bức nào rồi cũng sẽ trả giá, dù quan hệ của bạn với họ thế nào, dù đó là yêu đương, hôn nhân, huyết thống, hay chỉ là quan hệ xã hội. Cuối cùng, chỉ có họ biết họ muốn gì. Chỉ có bạn biết bạn cần gì. Vậy thì bạn hãy tự đưa ra lựa chọn cho mình. Đừng đưa ra lựa chọn vì bất kỳ ai khác hay bất kỳ điều gì khác. Và quan trọng hơn hết, một khi đã đưa ra lựa chọn mình là ai, thì nên bình an với lựa chọn của bản thân. Mọi sự phức tạp trong cuộc đời thật ra cực kỳ đơn giản, vì bản chất của con người là thích hiểu lầm, thích tưởng tượng ra những điều không có thật. Tưởng tượng, nuôi nó thành giấc mơ, rồi bị ám thị bởi chính những giấc mơ vô hình đó, cho đến khi nó vỡ…. Có khi biết thế, nhưng cứ lao vào. Có khi biết thế nhưng thà sống trong sự hiểu lầm chứ không chịu chấp nhận sự thật. Có khi, tự làm tổn thương bản thân vì chạy theo những giấc mơ tự vẽ. Cho nên, có khi bạn cũng nên tỉnh lại, nhất là trong những thời khắc đau đớn nhất, để chấp nhận sự thật, và bình an với sự thật. Tại sao họ không yêu thương em như em là? Vì họ chưa bao giờ là họ, và em có khi chưa phải là em….

Có lẽ do đã tiếp xúc và làm việc với quá nhiều người từ đủ mọi chức danh, chuyên môn, và cả văn hoá khác nhau trên thế giới, nên mình có một sự nhạy cảm nhất định về con người. Đầu tiên, phải công nhận là có rất nhiều người giỏi. Giỏi ở đây là ý nói giỏi về chuyên môn, có khả năng tư duy tốt, có tinh thần làm việc chuyên nghiệp, và luôn trong tâm thế hoàn thành tốt việc được giao trong khuôn khổ mô tả công việc của mình. Cũng giống như người ta đặt ra một cái tiêu chuẩn, một cái mốc chung cần hướng tới, và bạn sắp hay vừa chạm vào cái mốc ấy. Người thoả mãn tiêu chuẩn chung kiểu vậy là người giỏi. Và người giỏi, thế giới thật ra có rất nhiều. Họ cũng biết rất rõ tiêu chuẩn và mục tiêu cần hướng đến là gì, rồi tự thân vận động để đạt được những kết quả, thành quả tương ứng. Nhưng đó, là khi những ngôi sao chúng xếp thẳng hàng…. Có người may mắn, và những ngôi sao chúng xếp thẳng hàng. Và thế là họ chỉ cần vung tay theo kế hoạch để đạt được điều mình mong muốn. Tuy nhiên, trong thế kỷ bất định và trong sự chuyển động ngày càng phức tạp của môi trường kinh tế hiện nay, đặc biệt là sau đại dịch, thì ít khi những ngôi sao chúng xếp thẳng hàng. Người giỏi, vì vậy sẽ gặp nhiều khó khăn trong hành trình sự nghiệp của mình. Giờ đây, những nguồn lực, đòi hỏi về điều kiện đầu vào trong bài toán của họ đều có thể gặp khó khăn, thách thức, chứa nhiều ẩn số, thay đổi quá nhanh hoặc quá bất ngờ. Trong môi trường mà sự lạ lẫm, không ngờ, thậm chí là đảo ngược về tình trạng có thể diễn ra bất cứ lúc nào, không theo bất kỳ sự tính toán, sắp xếp ngay ngắn nào đó trước, người giỏi sẽ rất dễ nản, dễ bị bực mình, dễ bị over về cảm xúc và bỏ cuộc. Khi mọi thứ nó không diễn ra theo ý mình muốn thì chuyện nổi cơn là hết sức bình thường. Có điều, nếu bỏ cuộc để đi tìm một môi trường mới, thì kết cuộc bạn cũng sẽ phải đối diện với môi trường mang tính chất tương tự. Vì giờ đây, bất định là hằng số chung. Cho nên, thế kỷ này cần nhiều hơn là giỏi. Thế kỷ này cần người xuất sắc, có thể lèo lái qua mọi khúc quanh nghiệt ngã một cách tài tình và bình thản nhất, trong bất kỳ tình huống hay môi trường nào. Cho nên, nếu bạn là người giỏi, thì có lẽ đã đến lúc bạn nên đưa mình lên level xuất sắc. Còn nếu bạn nghĩ mình chưa giỏi, thì nên bỏ qua luôn, trực chỉ đến thẳng level xuất sắc. Vậy người xuất sắc, họ là ai? Zen Master Muốn khắc động, cần phải tĩnh. Muốn đối diện với hỗn độn, cần phải lắng trong. Muốn tìm ra đường đi giữa bất định, mơ hồ, cần phải nhìn thấu vào bản chất. Người xuất sắc không bao giờ để cho bản thân bị cuốn theo và cuốn vào sự hỗn độn, cuốn vào sự quay cuồng của những cơn bão giả thật bất minh. Mặc cho ngoài kia có chơi game kiểu gì, trong này họ vẫn bình tâm như vại. Mặc cho ngoài kia nhân gian có sân si và đường trần trải bằng hoang mang, sợ hãi, họ vẫn thong dong từng bước về phía trước trong trí tuệ của gạn đục khơi trong. Họ tìm thấy con đường khi nhắm mắt, thở sâu. Họ hiểu bản chất vấn đề khi quay về với với những điều cơ bản nhất. Họ để mặc cho đời thoải mái chơi game các kiểu, vì hiểu rằng game nào rồi cũng có hồi kết thúc và vấn đề nào rồi cũng có giải pháp liên quan. Chính sự zen của họ làm cho mọi thứ lu xu bu nó tự biến mất và sự thật hiển hiện rõ ràng trong mọi sự trong veo. Họ quản trị được bản thân, quản trị được cảm xúc, và hiểu rõ về cách vận hành của thứ gọi là đời. Hỗn độn ngoài kia là giả. Hỗn độn trong này mới là thật. Khi bạn không cho phép bản thân mình hỗn độn, thì ngoài kia mọi thứ rất rõ ràng. Người xuất sắc, họ nhìn mọi thứ rất rõ ràng, vì bản thân họ không bao giờ hỗn độn. Design-thinker Trong tâm thế thật bình thản đó, người xuất sắc mỉm cười và giải quyết vấn đề. Không phải chỉ là giải quyết, mà là thiết kế giải pháp một cách sáng tạo, linh hoạt, nhân văn, phù hợp với từng tình huống, với từng môi trường, theo nguồn lực cho phép. Tâm thế của họ khi đối diện vấn đề là “Bring it on - Chơi tới! Chuyện nhỏ!”. Mọi thử thách đối với họ chỉ là thêm một bài toán, một vấn đề cần được giải quyết. Và họ hiểu rằng, đối diện là học, giải quyết là rèn luyện, ứng dụng, là trải nghiệm tất yếu cần có để trở nên xuất sắc hơn. Họ say mê vấn đề. Họ đam mê sáng tạo. Họ sống bằng sự hưng phấn khi mang vấn đề ra nghiên cứu và giải quyết. Họ thử nghiệm không ngừng vì đó là hơi thở. Họ thích thú khi thử nghiệm thất bại vì vỡ ra hàng tá những thứ hay ho mới lạ để có thể làm cho giải pháp xịn sò hơn. Họ giải quyết vấn đề quên cả thời gian, như hơi thở ra vào rất nhẹ nhàng, tự nhiên, tươi tắn. Họ không còn phân biệt phe ta phe họ, vì không có phe nào cả, tất cả đều là những element - thành tố quan trọng để chở vấn đề về với kết quả sau cùng. Vì thế, họ trở nên selfless - không ích kỷ, chỉ nghĩ tới bản thân và lợi ích của bản thân mình mà ngược lại cực kỳ bao dung, vị tha, công tâm, từ bi bác ái. Sau cùng, tư duy thiết kế lấy con người làm trọng tâm, và họ, là những nhà thiết kế lấy con người làm trọng tâm. Magician Người xuất sắc hiểu rằng, muốn giải quyết vấn đề cần phải có nguồn lực. Nhưng họ cũng hiểu rằng, trong sự hỗn độn và bất định kia, nguồn lực cũng mang bản chất không lường trước được. Có đó, có thể mất đó. Hứa đó, có thể đổi ý đó. Ậm ừ đó, có thể lắc đầu ngay sau đó. Nói chung, khi giải quyết vấn đề bất định với nguồn lực cũng bất định, thì nguồn lực trở thành vấn đề cần giải quyết và cần tìm ra giải pháp sáng tạo khác nhau cho mỗi vấn đề. Người xuất sắc hiểu rất rõ điều này, nên họ không bị phụ thuộc vào bất kỳ sự cứng nhắc nào, vào điều kiện bất di bất dịch nào. Có thì quá tốt, không có thì phải đi tìm bằng nhiều cách khác nhau. Có thì đương nhiên ai cũng làm được. Không có thì chỉ có thể là người xuất sắc tìm ra cách trong khi người khác thì nổi cơn, phàn nàn, bỏ cuộc. Người xuất sắc cuối cùng khác người như thế. Họ là magician - ảo thuật gia. Họ có thể biến không thành có hoặc biến có thành rất wow bằng khả năng và network của chính mình. Sao cũng có cách. Sao cũng làm được. Game nào cũng chơi. Nhạc nào cũng nhảy. Và họ thoải mái, vui vẻ, hứng thú diễn như không diễn, biến gác trọ thời gian thành sân khấu của chính mình. Tất cả, nghe rất khó mà rất dễ.Nó chỉ là tư duy, tâm thế, bản lĩnh đối diện với cuộc sống của mỗi người. Bất định là chuyện của mọi thời. Hỗn độn là bản chất của cuộc đời. Còn xuất sắc hay không đơn giản là lựa chọn của mỗi người trên hành trình nhân thế.

Hồi còn làm giám đốc phát triển thị trường quốc tế, khi đi đàm phán với đối tác tại bất kỳ quốc gia nào, tôi đều đi cùng với một người đồng nghiệp, thường là một trong 2 bạn sếp người Mỹ hoặc người Úc. Cả hai đều lớn tuổi hơn, nhìn “sếp” hơn, và luôn đóng vai “official - chính thống”. Chính thống nghĩa là họ trình bày trong phòng họp, chia sẻ những điều hay ho như tầm nhìn, sứ mệnh, văn hoá, kể về lịch sử đáng ngưỡng mộ của thương hiệu hay chiến lược phát triển đáng nể của tập đoàn. Còn tôi, thì đóng vai quan sát, xây dựng quan hệ “hành lang - nghĩa là lắng nghe và trao đổi những câu chuyện không chính thống, không được nói, không được bày ra rõ ràng trong phòng họp. Đó, là những câu chuyện, cảm xúc, câu hỏi, sự ngập ngừng thường là không nói được - the unsaid. Ở đâu cũng vậy, thời nào cũng vậy, đã là con người, thì những gì họ thật sự suy nghĩ, nói ra, chia sẻ một cách chính thống bằng lời nói, ngôn ngữ, chắc chỉ đâu đó khoảng 20% - 30%. Còn lại, họ thể hiện qua giao tiếp phi ngôn ngữ, nghĩa là bằng cử chỉ, vẻ mặt, hoặc cách thể hiện như giọng nói cao thấp, to nhỏ, ngôn ngữ hình thể, ngôn ngữ không gian, vv. Cho nên, nếu chỉ vin vào những gì người khác nói ra, bạn sẽ chỉ chạm được nhiều nhất vào 30% của sự thật, hay 100% của sự thật có thể diễn đạt bằng lời nói. Còn lại, nếu không học quan sát, đọc, đoán, và quan trọng là tìm cách xác minh một cách không chính thống, có lẽ sẽ khó mà hiểu được hết 70% còn lại của một câu chuyện. Trong giao tiếp công sở cũng vậy thôi. Nói, cuối cùng cũng chỉ là max 30% của những gì mà một người thể hiện. Nói vậy, có khi không phải vậy. Chọn nói một phần, có khi là phần hay ho, có khi là phần độc ác, tiêu cực tuỳ vào ý đồ và mục đích. Nói cho giống bầy đàn, dù bản thân nghĩ ngược lại, để khỏi bị loại trừ ra khỏi đám đông. Nói mà không nói, nghĩa là nói cho có, cho qua, vì bị bắt buộc nên phải nói, vv. Chung qui, con người là một thực thể phức tạp, nhiều khi chính họ còn không hiểu họ. Giao tiếp của con người lại càng phức tạp hơn. Có miệng, có ngôn ngữ, nhưng không phải để giao tiếp qua lời nói mà chủ yếu là qua giao tiếp phi ngôn ngữ. Cho nên, ai không học được cách quan sát, đọc kịch bản qua giao tiếp phi ngôn ngữ thì mãi mãi sẽ chỉ hiểu được đâu đó 20% đến 30% của nội dung. Cái khó là, mình đi học trong trường, người ta dạy toàn chữ và số. Có ai dạy đọc 70% của những điều chưa được nói hay không được nói đâu. Do đó, rất nhiều người khi ra giao tiếp xã hội, đi làm, nếu không tự học được môn này qua trải nghiệm hay rèn luyện EI - emotional intelligence - trí thông minh cảm xúc, thì hầu như là không biết cách lèo lái trong không gian của những điều chưa được nói - the unsaid. Do đó, nếu muốn hiểu, muốn nhìn rõ toàn cảnh và giao tiếp dễ dàng hơn, ai cũng phải học thứ ngôn ngữ vô ngôn này vì nó chiếm tỷ trọng quá lớn và vì thiếu nó thì thật ra mình có nghe cũng chẳng hiểu ý người khác là gì. Con người kỳ lắm, nói mà không nói, nói cũng như không không biết để làm gì, toàn làm rối đội hình. Nhưng mà bản chất giao tiếp của con người là thế. Mình đâu có cách nào thay đổi được. Chi bằng, mình học cách đọc hiểu nó cho cuộc sống dễ dàng hơn. Đây là một số thứ mà một người cần phải học nếu thật sự muốn hiểu hết sự thật đây: EI - emotional intelligence - trí thông minh cảm xúc: chọn học và rèn luyện hay không là tuỳ bạn. Nhưng nhớ là nếu không có khả năng này thì tất cả mọi giao tiếp trong đời bạn sẽ hiểu đâu đó max 30%. Muốn đi làm và phát triển sự nghiệp thành công, môn này giống như môn cơ bản cần phải học, nhưng lạ thay nó chẳng được đưa vào giáo trình nào. Tâm lý học cơ bản và ứng dụng: muốn giải quyết vấn đề tận gốc thì phải hiểu nguyên nhân gốc rễ. Mà con người còn không hiểu chính mình thì làm sao hiểu được lý do tại sao người khác làm thứ họ đang làm? Muốn thấu cảm, hiểu con người, hiểu lý do và động lực đẩy họ vào cách tư duy, suy nghĩ, hành động, vv, tốt nhất là có được những hiểu biết nền tảng về tâm lý học, đặc biệt là tâm lý học ứng dụng vào thực tế. Again, người ta cứ nghĩ tâm lý học là dành cho chuyên gia tâm lý, chứ chẳng ai dạy cho dân amateur. Sai quá sai. Môn này nó quá sức quan trọng để giúp con người hiểu ra gốc rễ của hành vi. Mà hiểu thì mới navigate - lèo lái được trong cái mớ hỗn độn của những điều không rõ ràng trong thế giới phức tạp của nói mà không nói, không nói mới là nói này của loài người. Văn hoá giao tiếp bản địa của từng vùng miền, dân tộc, quốc gia: hầu hết những gì không được nói sẽ thể hiện qua giao tiếp vô ngôn, mà loại giao tiếp này nó gắn liền với cách nhận thức và sự thể hiện đặc trưng trong văn hoá của mỗi cá nhân. Do đó, văn hoá bản địa thật ra là môn học quá quan trọng giúp nâng cao khả năng giao tiếp xã hội. Vậy mà nó lại không hề xuất hiện trong bất kỳ giáo trình chính thống nào. Chia sẻ vậy, để thấy có rất nhiều thứ mình lẽ ra phải học nhưng chưa được học, để mọi người tự suy nghĩ và biết mình nên đi tìm sách hay tìm chỗ học những thứ quan trọng nhất mà nhà trường không có dạy này, nếu thật sự bạn muốn nhìn rõ hơn thế giới và con người xung quanh bạn.

Hôm qua ngồi với đứa em, nói chuyện làm ăn kinh doanh, nhưng rồi cuối cùng tất cả con đường đều dẫn về La Mã, lại là câu chuyện con người. Bạn nói, sao con người bây giờ kỳ quá, ngay cả chuyện cơ bản nhất của việc làm người cũng không biết. Là không biết hay chọn không biết? Là không biết hay thật ra họ có những ưu tiên quan trọng hơn, ví dụ như là tiền bạc, sự giàu có, sự nổi tiếng, sự hả hê khi nắm được trong tay một ma lực ghê gớm? Giàu, có tiền, làm ra nhiều tiền là giỏi, không có gì là sai hay đáng trách cả. Nhưng khó là ở chỗ đừng để cho Mammon nó xâm chiến và dẫn dắt mình thành kẻ mù loà, rỗng tim, bất lương, vô cảm…. Mammon là từ mà tôi tình cờ nghe được trong một clip giảng đạo của một vị linh mục. Đối với tôi, đạo gì không quan trọng, vì đạo gì cũng dạy con người ta hướng về những điều tốt đẹp. Nên đã bao nhiêu năm nay đạo nào tôi cũng cung kính. Đi đâu có dịp viếng thăm những nơi tôn kính của đạo giáo tôi đều rất mê đến. Nếu có dịp được nghe giảng đạo, dù là đạo gì tôi cũng nghe vì học được rất nhiều từ đó. Trong clip, vị linh mục giải thích từ Mammon là trích từ Kinh Phúc Âm, là lời dạy của Chúa về ma lực của thần tiền - Mammon. Ông thần này ổng quyền lực kinh lắm, vì ổng có thể làm cho con người ta điên đảo, mất hết tính người, mất hết lý trí, mất hết những điều cơ bản nhất của một kẻ làm người. Tôi nói với đứa em, “Em có đạo mà phải không? Em biết từ Mammon không? Nó đó!” Khi đã bị Mammon nhập vô hành thì đương nhiên con người ta không còn lương tri, và đương nhiên mọi sự hành xử đều không dựa trên nền tảng đạo đức cơ bản của một con người. Tại sao một người coi ra có vẻ thành công, có học thức, có năng lực xã hội mà lại có thể hành xử một cách bất công, ích kỷ, vô cảm, và có khi là lừa lọc trắng trợn với người khác? Ủa, họ có đủ khả năng để hiểu như vậy là không đúng mà phải không? À không, khi thần Mammon nhập rồi thì mọi quyết định và lựa chọn đều dựa trên có 1 thứ thôi, đó là lòng tham. Mà đã tham thì nó mờ mắt mờ tai mờ cả tâm hồn và trái tim rồi, còn biết gì tới ba cái thứ nhà quê như là sống đàng hoàng, tử tế nữa. Mammon mà đã nhập thì miễn bàn. Không có logic gì là logic nào nữa hết. Họ hành xử một cách vô minh. Cho nên, cũng không cần phải mất thời gian đi nghiên cứu tìm hiểu sao họ lại kỳ như thế. Kỳ là đương nhiên thôi mà! Khổ nỗi, thế kỷ này là thế kỷ của Mammon. Người trẻ được dạy phải làm giàu nhanh, làm giàu không khó, làm giàu bất chấp vì đó là thước đo giá trị của một con người. Khoá học làm giàu nổ đùng đùng. Tin tức về những vụ bị gạt vì tham làm giàu, bị lùa gà cả đàn nhan nhản trên các diễn đàn. Mấy đứa nhỏ trong túi vừa rủng rỉnh chút tiền, mặt đã vênh lên đến tận Everest, không coi ai ra gì, không biết trời cao đất rộng. Xã hội vận hành bằng khả năng vung tiền, có khi toàn tiền mượn hay tiền kiếm một cách bất hợp pháp, tiền ăn chặn ăn cướp của người khác, nhưng mà cái thế vung tiền nó vẫn cứ là cách nhanh nhất và dễ nhất để được người đời tôn thờ. Mammon thì phải được tôn thờ, phải có fan cứng, có follower siêu đông thì mới giữ được cái vị thế Mammon chớ. Nhưng quan trọng nhất là chuyện này, tâm thế của bạn. Có người chọn tôn thờ Mammon. OK, good luck! Có người không dám theo nhưng bị stress vì cảm thấy mình tự ti, không hợp thời, không thành công, không ra gì, vv. Thôi nha! Đã không chọn con đường đó thì detox nó ra khỏi system của mình đi. Đừng có vừa đi vừa quay đầu nhìn lại như thế chẳng có ích lợi gì. Cái gì mình không chọn thì bỏ qua. Đường nào mình không đi thì khỏi nghĩ. Để dư năng lượng não làm chuyện khác có ích hơn. Còn không, thì chọn tâm thế tránh xa, chuyện người ta kệ người ta, chuyện mình mình làm, không liên quan. Còn lỡ phải đụng độ Mammon trong đời, mà chắc chắn là sẽ đụng thôi vì nó đông như quân nguyên, thì mình bình thản nhẹ nhàng né qua, né ra, né hết sức có thể. Đừng cố nói đạo lý và cố làm này kia để thay đổi họ. Hổng có work đâu. Chừng nào Mammon hết nhập thì họ mới tỉnh lại để mà hiểu lương tri nó là có quái gì. Đời mà, trò nào cũng có như vậy đó, là bản chất vĩnh hằng không thay đổi được. Có chăng, và nằm trong tầm kiểm soát của bản thân, là tâm thế và lựa chọn của chính mình. Vậy thôi! Có gì ghê gớm lắm đâu. Miễn sao mình sống được với điều cơ bản nhất của kẻ làm người là ổn.

Ai đi trình bày, xúc tiến, bán hàng, tìm đối tác, tìm người giúp đỡ, vv thường đều toàn nói những thứ hay ho nhất, hoàn hảo nhất, luôn cho là đồ của mình là “the best”, thậm chí còn rao luôn là “độc đáo và sáng tạo nhất thế giới”. Điều này thật ra rất hại. Đã là con người, não ai cũng được cấu tạo theo kiểu đi tìm rủi ro nguy hiểm, xong auto đưa ra giải pháp phòng vệ, lấy thông tin dữ liệu từ cái kho dữ liệu quá khứ tích trữ bao nhiêu năm của cá nhân ra mà làm chất liệu. Một cách tự nhiên, con người trước nay đã vận hành như thế. Cộng thêm với xã hội không niềm tin, “zero trust” như hiện này thì không ai có thể tin vào một thứ “too good to be true - xịn sò hay ho tới mức không thể nào tin nổi”. Khi bạn cứ nhấn ga nói toàn về những thứ hay ho bậc nhất. Khi trả lời câu hỏi có gì không OK, hay có khó khăn thử thách gì không mà bạn lắc đầu nguầy nguậy, ngập ngừng, hay dứt khoát trả lời là hổng có, thì điều đó chỉ làm cho người nghe thêm tin tưởng rằng có gì đó đương nhiên là không ổn. Không có thứ gì trên đời này là hoàn hảo cả, đặc biệt là với những ý tưởng, sản phẩm, giải pháp mới mà các bạn còn đang trong thời gian phát triển và thử nghiệm, có khi sản phẩm còn chưa hoàn thành, có khi chỉ còn là ý tưởng trên giấy, có khi còn đang pilot trong phạm vi nhỏ, chưa đối mặt với sóng to gió lớn ở ngoài kia…. Tính hai mặt của một sự vật, sự việc là thứ không bao giờ thay đổi. Cái gì trong tự nhiên cũng mang tính 2 mặt: có hay có dở, chỗ được chỗ không, có điểm mạnh điểm yếu. Ying yang là như thế. Cho nên, ai mà tín được một thứ gì đó bạn đang trình bày nó toàn là hay ho không có chỗ nào chê được? Làm gì có! Nên khi quăng con bài “hoàn hảo” này ra, bạn không những đang hại mình, mà còn đang làm một chuyện tệ hơn, đó là đóng não đóng tim của người nghe lại một cách tự động, khiến họ không còn muốn tiếp nhận bất cứ thông tin gì tiếp theo từ bạn nữa. Tại thời điểm đó, cái công tắc trong đầu nó cũng tự bật sang chế độ off, ngắt cầu dao, và auto đưa ra quyết định không quan tâm nữa, từ chối không ủng hộ, không chấp thuận. Vậy, nghĩa là ý định, mục tiêu, mong muốn của mình không đạt được, chỉ vì mình muốn giấu điều không muốn cho họ biết? Mà mình giấu thì họ đương nhiên sẽ không tin tưởng, trước sau gì cũng chất vấn, và có khi với trải nghiệm của họ thì không hỏi người ta cũng biết. Vậy, thì mình giấu để làm gì? Chi bằng, mình lấy chính thứ không hoàn hảo hay thử thách mình đang phải trải qua mà bày biện ra, cho người ta yên tâm, hài lòng với sự chân thật của mình, rồi chia sẻ cách mình tư duy về giải pháp? Điều bạn không muốn họ biết là gì? Đây là câu hỏi mình luôn đặt ra trong bất kỳ lần trình bày nào, để chắc chắn là mình không có vô tình cất đi những mặt trái của thứ mình đang trình bày. Có thì nói ra luôn cho người ta khỏi nghi ngờ hay suy nghĩ. Có thì đưa thẳng nó vào bài luôn cho người ta khỏi thắc mắc mà thậm chí còn thích thú vì mình nhìn vấn đề ở góc nhìn đa chiều hơn, và vì vậy dễ tin tưởng và sẵn sàng cộng tác với mình hơn. Thay vì cố tỏ ra hoàn hảo - là thứ tệ nhất nên làm - thì mình nên tỏ ra hiểu chuyện vì đời này không có điều gì mà không mang tính 2 mặt. Khi tiếp cận chân thật như thế, mình đã gỡ bỏ được rào cản phòng vệ của người nghe và tạo không khí mở hơn, tích cực hơn. Đây là cách nó work cho cá nhân mình, nên chia sẻ thế thôi. Mọi người cứ thử xem nhé. Điều bạn không muốn họ biết là gì?

Mình gặp rất nhiều bạn trẻ, ngay cả các bạn startup, khi trình bày một vấn đề nào đó, hoặc ngay cả khi pitch - trình bày dự án gọi vốn, hay nói dài dòng, lòng vòng, không đầu chẳng đuôi, loanh quanh một hồi khiến cho người nghe mất cả sự kiên nhẫn, vì mất thời gian và nghe hoài vẫn chưa hiểu bạn đang muốn thứ gì. Mở đầu nhiều nhất mà tôi từng chứng kiến là “em thấy…”, rồi đưa lung tung ý kiến về những thứ “em thấy” rồi thôi, không sure vể chuyện mình đang nói, cũng không có giải pháp gì cụ thể hay không thể hiện được mình có làm được hay không. Dường như mọi thứ là thảy vào không trung, ai lỡ chụp hay bị rơi trúng thì xui ráng chịu. Đi quăng rác kiểu này không những làm cho người nghe khó chịu mà còn khiến cho bản thân trở nên mất uy tín, mất khả năng được tin cậy tại nơi làm việc. Khi bạn cần trình bày với một đối tượng khán giả, dù đó là các sếp, là người trong hay ngoài công ty, dù họ là đối tác hay nhà đầu tư, điều quan trọng nhất mà người trình bày phải làm được, đó là làm cho người nghe hiểu, buy in - tin tưởng chấp thuận và ủng hộ quan điểm, đề xuất, giải pháp của mình. Vậy, nghĩa là nói ít nói nhiều không quan trọng. Quan trọng là người ta có hiểu, có buy in và có action - hành động theo mục đích, lý do tại sao mình đi trình bày hay không. Vậy thôi! Không cần kể lể dài dòng, nói năng hoa mỹ, phàn nàn hay huyên thuyên về những thứ bạn thích thú nhưng không liên quan gì tới khán giả. Người nghe của hiện tại và tương lai, càng ngày càng thiếu thời gian và mất kiên nhẫn. Theo nghiên cứu, thời gian duy trì sự chú ý (attention span) của con người ngày nay là 8.2 giây. Con cá vàng nó còn duy trì được sự chú ý dài hơn là 9 giây đó mọi người. Mạng xã hội và sự tràn ngập thông tin đã khiến cho loài người ngày càng giảm sút sự chú ý. Nếu 8.2 giây mà không lấy được sự chú ý thì người ta quẹt quẹt qua thứ khác ngay. Còn khi trình bày, nếu trong 3 phút đầu tiên mà bạn không khiến cho người ta gật gù, có ý đồng thuận, chấp thuận, hay đưa ra một quyết định sẽ tìm hiểu tiếp thì bao nhiêu thứ mình nói luyên thuyên sau đó không còn ý nghĩa gì nữa hết. Vậy, nghĩa là mình chỉ có 3 phút cho bất kỳ một đề nghị, kiến nghị, đề xuất gì. Khuyên mọi người nên tìm đọc cuốn “The 3-minute rule - Say less to get more in any pitch or presentation”, tạm dịch là “Nguyên tắc 3 phút - Nói ít được nhiều trong bất kỳ bài trình bày nào” của Brant Pinvidic, một đạo diễn phim và truyền hình đạt nhiều giải thưởng. Sách thì nên đọc, còn ở đây mình sẽ tóm tắt lại cấu trúc bài 3 phút mà Brant đã đưa ra trong sách theo nguyên tắc WHAC. Các bạn có thể sử dụng cấu trúc này để xây dựng bài trình bày của mình sao cho nó không còn lê thê, dài dòng, lạc đề, hay lòng vòng nói xong người ta vẫn không hiểu tại sao phải nghe vì không hiểu. WHAC là từ viết tắt từ 4 chữ cái đầu của những câu hỏi sau đây: W - What is it? Thứ bạn đang nói đến, nhắc đến, đưa ra trình bày là cái gì? Nói gì nói, phải rõ ràng chủ đề mình muốn trình bày, cho dù đó là thay đổi qui trình, đề nghị cấp thêm ngân sách, giải pháp sản phẩm mới, hay kiến nghị nâng cao năng lực cho nhân viên, vv. Rất nhiêu người nói lòng vòng một hồi, khi đã hết kiên nhẫn tôi phải cắt ngang và hỏi, “Em đang muốn nói, muốn trình bày chuyện gì?” Không biết chuyện gì thì làm sao người ta theo theo dõi và tạo liên kết giữa những gì bạn nói và chủ đề chính được? H - How does it work? Thứ bạn nói nó vận hành như thế nào? Nếu là sản phẩm thì sử dụng sao, mang lại tác dụng gì. Nếu là đề nghị huấn luyện thì huấn luyện sao, để đạt được mục tiêu gì hay giải quyết vấn đề cụ thể gì. Khi đã nêu ra chủ đề, thì phải giải thích cái đó nó vận hành ra làm sao và mang lại lợi ích hay tác dụng gì cho đối tượng chính của nó. Nếu không hiểu một thứ gì đó nó vận hành ra sao thì làm sao người ta biết cần nó để làm gì? A - Are you sure? Bạn có chắc về những gì bạn nói không? Nói gì nói, nói phải có bằng chứng, minh chứng, data -dữ liệu đảng hoàng người ta mới tin chớ. “Em thấy…” là thứ ý kiến chủ quan của một mình em thì ai có lý do để phải tin em? Chưa hết, nhiều bạn nói xong, hỏi em sure không thì không dám trả lời. Khi bạn còn không sure chuyện mình đang nói nữa thì bạn trình bày gì cho ai? Mình còn không tin vào thứ mình đang nói nữa thì ai người ta tin mình? C - Can you do it? Rồi bạn có làm được không? Khi đã đặt vấn đề, đã tự tin mang nó ra thuyết phục người khác thì tất cả chỉ để làm cho họ gật đầu, đồng ý, duyệt hay ủng hộ cho mình triển khai đúng không? Nhưng ai làm? Bạn đề nghị nghĩa là bạn hay team của bạn đứng ra chịu trách nhiệm làm phải không? Mà làm nổi không? Làm được không? Cái gì làm cho người ta tin rằng bạn sẽ làm được để mà đồng ý giao cho bạn? Cấu trúc WHAC khá đơn giản, dễ theo dõi, rõ ràng, minh bạch, trả lời đẩy đủ các câu hỏi cơ bản nhất mà người nghe cần để hiểu và buy in với thứ bạn đang trình bày. Và tất cả, có thể gói gọn trong 3 phút. Rồi, đừng “em thấy, em thấy” nữa nha các em. Đầu tư chút thời gian và công sức cho bài trình bày 3 phút của mình để nó rõ ràng và hiệu quả nhé.

Bạn tâm sự bằng một lá thư dài, và có lẽ đây cũng là tâm trạng của nhiều bạn nữ đang đi làm vì phải tung hứng quá nhiều thứ trong cuộc sống cùng một lúc…. —————— Xin chào chị Phi Vân, Sau khi suy nghĩ rất lâu, em mới dám viết thư cho chị. Vì em thật sự không biết chia sẻ cùng ai với những suy nghĩ trong lòng ạ. Em hi vọng chị sẽ dành chút thời gian quý báu để đọc qua thư của em ạ. Em đã quyết định nghỉ việc ở công ty sau 4 năm gắn bó. Em cảm thấy rất buồn và thất vọng ở bản thân mình. Em nghỉ việc vì em cảm thấy mình không còn nhanh nhạy và luôn làm việc không đạt yêu cầu, hay xảy ra sai sót, em không có khả năng phản biện hay đặt lại câu hỏi khi tiếp nhận vấn đề nào đó. Em không hề tự tin vào bản thân mình nên khi ai nói gì về em, nhận xét hoặc phát xét gì về em, em luôn tự ôm hết lỗi về mình, mặc dù bản thân em có lỗi thật sự hay không? Chính bản thân em cũng tự biết được như vậy là không nên, nhưng em đang vật lộn với chính mình, luôn loay hoay với lo âu khả năng của mình và tâm lý bất ổn sau khi sinh 2 em bé. Em không hề muốn lấy lý do sinh bé để làm cái cớ cho sự yếu kém của mình, nhưng em thật sự đang bất ổn về tâm lý. Em luôn trong trạng thái lo âu, bồn chồn thái hóa. Đêm xuống em lại lo lắng mai lại phải đi làm, lại nghĩ xem mình đã làm gì hôm nay và chuẩn bị cho những việc ngày mai, nhưng do em lo quá em lại không thể ngủ là em phải mở máy lên làm tiếp. Vòng tròn như vậy cứ lặp lại đã hơn 1 năm nay, em không thể ngủ trước 3h sáng. Sức khỏe em có dấu hiệu giảm trầm trọng, mắt em bắt đầu mờ đi, em nhận thấy rõ điều đó nhưng vì em không muốn bản thân mình bị thất bại nên cứ cố làm để lấp nỗi sợ bị thất bại. Em càng cố mọi thứ càng hỗn độn, em càng làm thì càng sai, em càng đi thì chỉ loay hoay trong cái hố đen mình tự đào. Hôm nay, em đã quyết định nói chuyện với Sếp để xin nghỉ việc. Mặc dù xác định sẽ rời đi nhưng em vẫn không thoát khỏi cảm giác thất bại và thất vọng về bản thân. 4 năm làm việc là 4 năm em đã cố gắng để bản thân không bị thụt lùi. Cuối cùng em lại bước đi khi mình không thể ngẩng đầu tự tin mà đi. Chị ơi, có cách nào để em có thể thoát khỏi cảm giác vô định và thất vọng về bản thân không ạ? Em nên làm gì để vực dậy tinh thân không ạ? Em rất mong hồi âm của chị ạ. Em cảm ơn chị rất nhiều. ————— Em ạ, Trước hết, chị cảm thấy em cần relax, trả mình về trạng thái thả lỏng, và đừng tạo thêm áp lực cho bản thân nữa. Con người không ai có thể làm quá nhiều việc cùng một mà đều làm tốt được. Tại mỗi thời đoạn của cuộc đời, mình nên có một ưu tiên rõ ràng. Có khi ưu tiên đó là gia đình, con cái. Có khi, ưu tiên đó là sự học, sự nghiệp, trải nghiệm, vv. Không ai trên thế giới này cùng một lúc có thể làm hoàn hảo tất cả mọi thứ, huống chi là đối với một người phụ nữ vừa mới sinh 2 con, phải làm một lúc mấy cái job full-time như em. Sinh ra và nuôi 1 đứa con là 1 cái full-time job cực còn hơn làm giám đốc. Với 2 đứa con, em đang làm 2 cái full-time job tại nhà. Rồi 1 cái job tại công sở. Đó là chưa biết em còn những trách nhiệm nào khác nữa. Chị thật sự phải ngả mũ trước những người mẹ Việt Nam quá kiên cường, quá giỏi dang và chu toàn như vậy. You’re doing great! Em đang làm nhiều lắm rồi. Đã đến lúc em nên hít thở sâu, thả lỏng, và trả mình với điểm cân bằng cần có. Chiếc giường đắt nhất trên thế giới là giường bệnh Chắc hẳn em đã nghe câu này rồi từ Steve Jobs. Đến người giỏi và giàu bậc nhất thế giới còn phải thốt lên như vậy. Còn chị thì, nguyên tháng 4 toàn nuôi người nhà trong bệnh viện, chưa bao giờ có thể thấm hơn câu nói giản đơn này. Cho nên, ưu tiên thứ nhất và quan trọng nhất lúc này của em là sức khoẻ. Nếu mình còn gắng quá để đổ bệnh, thì không những mình sẽ hại mình, mà còn sẽ liên luỵ các con, người nhà, người thân nữa. Cái job quan trọng và ưu tiên hàng đầu của em bây giờ không phải là làm việc mà là nghỉ ngơi, sắp xếp lại cuộc sống và tâm thế của chính mình. Nếu có thể, em nên đi tập thể dục, tập yoga, tập thiền, dành nhiều thời gian cho bản thân hơn để tránh xa giường bệnh. Bên cạnh đó, lợi ích khi bản thân relax, thả lỏng, cân bằng là mình sẽ luôn suy nghĩ rõ ràng hơn, minh mẫn hơn, nhìn vấn đề khách quan hơn, và trong rất nhiều trường hợp (giống như chị), tìm ra nhiều giải pháp, định hướng, con đường hợp lý hơn cho bản thân. Chiếc giường đắt nhất thế giới là giường bệnh. Job đầu tiên em cần làm là tránh xa nó. Tôi thất bại & thất vọng Ở đây có 2 ý chị muốn chia sẻ với em về cảm giác lúc nào cũng có lỗi, loay hoay, không làm gì ra gì, không làm gì tới nơi tới chốn…. Cảm giác và hành vi có thể đến từ sự tự ti, không đủ niềm tin vào chính bản thân, hoặc có thể đến từ sự thiếu kiến thức, kỹ năng nào đó để có thể hoàn thành tốt công việc được giao. Nếu là thiếu kiến thức, kỹ năng thì mình sẽ lên kế hoạch để học thôi, nhưng học một cách có tư duy rõ ràng là cần học gì, tại sao. Việc các doanh nghiệp có phòng đào tạo là để làm chuyện này. Đâu phải nhân sự nào cũng có đủ mọi kỹ năng và kiến thức cần thiết để hoàn thành xuất sắc công việc của họ. Cho nên, công ty nào mà tại mọi thời điểm đang không có triển khai hoạt động học tập, huấn luyện nào đó cho đội ngũ nhân sự thì có nghĩa là đang chưa chuẩn bị cho hiệu quả và kết quả. Với em, với nghề nghiệp của em, em thử ngồi relax và suy nghĩ, xem để làm tốt công việc tiếp theo mà em sẽ dấn thân thì thứ em thiếu có thể là gì, rồi mình lên kế hoạch học bổ sung dần thôi em. Còn nếu như cảm giác tự ti nó đến từ chính dữ liệu quá khứ, do những tổn thương tâm lý hình thành trên hành trình từ thuở còn thơ ấu đến nay, thì cái này mình phải chữa trị tâm lý. Nếu nhẹ, em có thể tự chữa lành được bằng cách học thiền Vipassana. Nếu nặng hơn thì sẽ cần bác sỹ tâm lý giúp mình trị liệu. Sau khi đã gỡ được nút thắt quá khứ này thì mới có thể bắt đầu lại một cách thoải mái và tự tin hơn. Nếu không thì có con gắng như thế nào cũng chỉ sẽ tạo thêm áp lực tâm lý cho bản thân. Mỗi thời đoạn chỉ có thể làm tốt một ưu tiên nào đó Ngoài ra, áp lực và tâm lý không ổn định của em cũng có thể đến từ việc em chưa biết sắp xếp mọi thứ theo thứ tự ưu tiên. Không ai vừa có thể sinh con, nuôi con giỏi, làm vợ làm mẹ xuất sắc, lại cùng một lúc đó là nhân sự xuất sắc tại công sở và học hành xịn sò được. Điều đó là quá sức. Nội chuyện sinh con, tất tả lo cho con mỗi ngày, đặc biệt khi con còn nhỏ đã là một sứ mệnh và trách nhiệm quá lớn. Làm tốt việc này không đã là siêu anh hùng rồi, nói cho thêm cho vài ba cái mission như thế nữa. Cho nên, mỗi con người, mỗi thời đoạn, chỉ có thể ưu tiên 1 việc quan trọng nhất trong thời đoạn đó, làm việc đó thật tốt là đủ. Còn lại, mình sẽ bật chế độ ưu tiên thứ cấp, nghĩa là có thời gian thì làm thêm, không thì thôi, có làm thì cũng không expect - yêu cầu quá mức quá đáng về mức độ hoàn thành và kết quả. Giờ, em ngồi suy nghĩ lại về ưu tiên 1 của mình trong lúc này đi. Có khi ưu tiên đó chỉ đơn giản là lo sức khoẻ cho bản thân và 2 con. Rồi trong thời gian này, mình sắp xếp dọn dẹp lại tâm thế, chuẩn bị lại và bổ sung những gì cần thiết cho giai đoạn tiếp theo khi ưu tiên có thể là công việc. Mình sống, vui vẻ và hạnh phúc với những gì mình có là được. Đừng vì sự đánh giá của người khác mà tạo ra quá nhiều áp lực cho bản thân. Mỗi người chúng ta sinh ra trên đời đều có một sứ mệnh riêng. Có khi đó là trở thành chuyên viên xuất sắc trong một lĩnh vực nào đó. Có khi là chăm sóc và nuôi dưỡng những con người xuất sắc của thế hệ mới. Em không cần phải lấy thành tích hay mong đợi của ai khác để áp lên mình. Nhắm mắt lại, thở sâu, bình tâm lại để mọi lựa chọn trở nên rõ ràng, trong suốt em nhé.

Bạn viết cho tôi một chiếc email dài, vì đang loay hoay không tìm được câu trả lời cho bản thân. Dù đang làm việc tại Nhật, nhưng hành trình công việc và tương lai dường như vẫn còn rất mơ hồ… Trước khi chia sẻ với em, xin trích vài đoạn trong email như sau. __________ Con xin chào cô Nguyễn Phi Vân Con có theo dõi các bài viết của cô, nghe các podcast cô chia sẻ và muốn gửi cho cô 1 bức thư tâm sự, nếu may mắn được cô đọc thì con sẽ rất vui. Năm nay con 26 tuổi, đang làm cho 1 công ty tại Nhật. Trước khi vào công ty Nhật họ hay có bài trắc nghiệm tính cách với câu hỏi về tầm nhìn, như là “Bạn muốn là ai trong 3, 5 hay 10 năm tới và bạn có kế hoạch gì để đạt được nó?” Trước đây con sống rất không có kế hoạch, con cứ nghĩ tuổi trẻ mà, cứ làm lấy kinh nghiệm thôi, cố gắng nỗ lực hết sức mình là được. Nhưng gần đây con trăn trở về câu hỏi này mỗi ngày. Trong đầu con là 1 mớ các câu hỏi , con cứ tìm hiểu cái này 1 ít, cái kia 1 ít và thực sự con không biết mình nên bắt đầu từ đâu? Con cảm thấy rất hoang mang. Nếu có thể nhận được chỉ dẫn từ cô thì con sẽ rất hạnh phúc để con có những quyết định đúng đắn hơn nữa trong tương lai. Con cảm ơn cô lần nữa nếu cô đọc những tâm sự này của con Con chúc cô ngày mới tốt lành! _________ Đối với một người Việt Nam đang đi làm ở nước ngoài, thật ra áp lực cao hơn rất nhiều so với làm việc tại Việt Nam, vì ngoài công việc, còn rất nhiều thứ phải học, phải hội nhập vào môi trường và văn hoá hoàn toàn khác. Do đó, tất cả những khó khăn bước đầu này là một phần tạo thêm áp lực cho em. Mình bình tĩnh, học và hội nhập từ từ thôi em nhé. Việc em phải cố gắng nhiều hơn người khác, phải học và làm việc nhiều hơn người khác trong thời gian này là tất yếu, nhằm giúp em có được chỗ đứng trong môi trường công việc tại một quốc gia không dễ dàng cho người nước ngoài. Đôi lúc, cảm giác cô đơn, mệt mỏi, và câu hỏi tại sao mình lại phải ở đây và tại sao phải cực đến như vậy là chuyện thường tình bản thân em phải đối diện. Không sao cả. Đừng nản lòng. Đây chỉ là thời gian mà vũ trụ rèn luyện cho em để em trở nên vững vàng hơn, giỏi dang hơn, bản lĩnh hơn thôi. Không phải ai cũng có cơ hội được quăng vào một môi trường như thế để tôi luyện. Mong em bình tĩnh và quyết tâm trên hành trình này. Việc mình đang làm có phải là nghề mình muốn theo đuổi? Em đã làm được một năm. Một năm có lẽ là thời gian đủ dài để em biết rõ mình có yêu thích công việc này hay không. Nếu không thì có lẽ đã đến lúc mình cần phải đi tìm công việc mình yêu thích. Tuy nhiên, em cũng nên nhớ là mình đang ở nước ngoài, tìm được việc khác theo ý muốn có khi sẽ khó khăn hơn tại Việt Nam. Do đó, cần có sự chuẩn bị và thời gian để thay đổi, tránh tình trạng bốc đồng. Còn nếu câu trả lời là có, em có yêu thích công việc hiện tại, nhưng cảm thấy mình làm chưa OK, chưa làm tốt, chưa tạo ra thành tích gì thì có lẽ câu hỏi đầu tiên em cần hỏi mình là, để làm tốt công việc hiện tại, mình cần những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất gì. Cái đó đương nhiên trong bản mô tả công việc của em tại công ty có, và nếu họ đã tuyển dụng em thì có lẽ em cũng có một tỷ lệ cao những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất liên quan. Vậy, tại sao mình không phát huy được? Nguyên nhân là do đâu? Có khi nào cách tiếp cận công việc hiện tại của mình chưa đúng? Sẽ cần phải dành thời gian để đặt câu hỏi và trả lời cho bản thân để tìm ra nút thắt mà mình cần tháo gỡ. Đừng tự nghĩ loanh quanh một mình. Nên tìm đồng nghiệp và sếp trực tiếp hỗ trợ Một thân một mình làm việc ở nước ngoài, quan trọng nhất là mình phải có những người bạn đồng nghiệp đủ thân để có thể giúp đỡ mình. Đừng một mình tự nghĩ tự khổ sẽ không giải quyết được vấn đề gì đâu nhé. Ở đây, khả năng giao tiếp, xây dựng quan hệ là cực kỳ quan trọng. Em đi làm, nghĩa là có sếp trực tiếp, và đó sẽ là người em có thể chủ động đặt câu hỏi, xin ý kiến để em có thể làm việc tốt hơn. Sếp nào trên thế giới này cũng muốn nhân viên của mình làm tốt hơn, vỉ điều đó có lợi cho họ. Cho nên, cần giao tiếp và xin lời khuyên từ sếp. Ngoài ra, đồng nghiệp bản xứ của mình đâu? Ai là người đủ thân để mình đặt những câu hỏi cần có cho công việc mình tốt hơn? Có những khó khăn gì thuộc về môi trường mà mình chưa đủ hiểu, chưa đủ rành, chưa làm được và cần hỗ trợ? Rồi phòng nhân sự của công ty mình đâu? Đối với một người nước ngoài làm việc trong công ty, chắc chắc họ sẽ có đủ khả năng để giúp đỡ trong các vấn đề về hội nhập. Em nên bắt đầu xây dựng các quan hệ đủ tốt, đủ thân tại nơi làm việc để có được sự hỗ trợ em nhé. Nếu thật sự muốn tìm việc khác, hãy nghiên cứu, thử nghiệm trước khi thay đổi Trong email, em kể rất nhiều nghề mình thích, nhưng cũng không rõ tại sao mình thích, và sợ rằng khi thật sự làm thì mình lại không làm được, không thích, không giỏi. Đây là vấn đề mà nhiều người trẻ gặp phải, thích đủ thứ nhưng không thích gì, nên nhiều khi nhảy việc liên tục và chẳng học được gì vì thời gian làm việc quá ngắn để có thể học. Do đó, để đừng phí thời gian vào chuyện nghỉ việc và lóc cóc nhảy việc để rồi không học được gì, em nên prototype nghề mình muốn tìm hiểu trước khi dấn thân. Prototype là mẫu thử, nghĩa là em tìm hiểu yêu cầu của nghề về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, tìm hiểu về mặt trái mặt phải của ngành, tìm người đang làm trong đúng nghề đó để hỏi thăm tìm hiểu, nhận làm free-lance hay project để thử nghiệm nghề nghiệp. Như vậy, em sẽ có góc nhìn thực tế hơn, cảm nhận đúng đắn hơn về nghề trước khi quyết định nghỉ việc và dấn thân vào nghề mới. Cứ bình tĩnh từng bước từng bước một. Đừng ngồi đó suy nghĩ quá nhiều rồi đâm ra sợ hãi, hoang mang. Đi làm ở nước ngoài là một trải nghiệm rất đáng trân quý, giúp em trưởng thành hơn, bản lĩnh hơn, học hỏi và phát triền vững vàng hơn. Do đó, em nên cố gắng hết sức có thể để trải nghiệm này trở thành một tài sản quý giá trong hành trình sự nghiệp của mình. Còn chuyện lăn tăn nghề nghiệp của một người trẻ thì ở đâu cũng sẽ lăn tăn.Mình cứ bình tĩnh đặt câu hỏi và trả lời từng câu hỏi một cho bản thân để tìm ra lời giải đáp. Không có gì quá ghê gớm đâu em nhé.