Bạn hỏi vầy nè, hết sức thực tế chớ hông có lý thuyết quản trị nào có sẵn câu trả lời 😂 ————- Em chào cô, em thường xuyên nghe podcast về những chia sẻ của cô về nghề nghiệp. Em hi vọng được cô “truyền đạt” thêm về kinh nghiệm thực tế về leadership. Em có đọc sách về Kỹ năng quản lý, lãnh đạo nhưng thấy lý thuyết quá. Hiện em manage 1 team toàn Gen Z nhưng em kiềm chế lắm mới k “lật tung văn phòng” lên vì tức. Dễ quá thì nhân viên muốn leo lên đầu sếp ngồi luôn. Còn làm gắt thì nhân viên chống đối làm mình phát tiết hơn hoặc đòi nghỉ. Làm sao để dẫn dắt đc ng khác nghe theo ý mình hả cô. Nếu em đc cô bảo thêm thì tốt quá. Em cảm ơn cô. ————- Thế hệ trẻ sau này, các bạn rất Yolo, khả năng tập trung chú ý cực ngắn, thiếu kiên nhẫn, vì lớn lên trong môi trường dễ dàng hơn nên không quen chịu khó, chịu cực. Tuy nhiên, thật ra nguyên tắc lãnh đạo dù nhân sự của mình là ai, bản thân cũng nên hỏi mình vài câu hỏi sau đây: 1. Bạn có ra luật & trao đổi trước cho team hiểu luật chơi không? Tổ chức nào, tập thể nào, game nào cũng có luật tương ứng. Người dẫn dắt nhất thiết phải ra luật, phải chủ động truyền thông rõ ràng, giao tiếp minh bạch về nguyên tắc chung của tập thể cho mọi thành viên tham gia. Trong rất nhiều trường hợp, tôi thấy các bạn làm quản lý tại Việt Nam kỹ năng giao tiếp với team khá kém. Muốn gì không nói rõ, không huấn luyện, mentor mà bắt người ta tự đọc ý nghĩ của mình thì ở dưới mạnh ai nấy cào, mỗi người một kiểu, vô cùng bừa bộn. Vì vậy, nếu bạn là sếp thì nên set the rule - ra luật rõ ràng, thưởng phạt phân minh mới được. Ai chơi đúng luật thì theo. Ai phạm luật thì theo luật mà bị loại. 2. Tại sao người ta phải theo bạn? Trong những thứ quyền lực thì quyền đến từ chức danh là ẹ nhất. Người tài, người trẻ người ta không phục và không làm theo nếu bạn chưa làm gì hay có thành tích gì khiến cho người ta thán phục. Do đó, ở vị trí sếp, bạn cần position - định vị giá trị của mình rất rõ ràng với team. Bạn có thể là người giỏi chuyên môn, là người được công ty trọng dụng vì thành tích đáng nể, là người truyền cảm hứng từ giá trị sống đáng ngưỡng mộ, là người luôn huấn luyện, coaching, mentor cho team mình ngày càng giỏi hơn, hạnh phúc hơn, hiệu quả hơn, vv. Không ai tự nguyện theo ai vì chức danh cả, ngược lại còn giữ khoảng cách và chống đối khi thấy người có chức tước không logic, không make sense - có lý, không giỏi, không phải là người dẫn đường hay hướng dẫn. 3. Bạn là sếp công sở hay sếp sếp? Tôi có nhiều nhân viên cũ, 10-15 năm sau vẫn đi tìm thăm sếp. Là con người, ai cũng có cuộc đời đi làm, cuộc đời riêng tư và cuộc đời xã hội. 3 mảnh ghép này kết nối sâu và ảnh hưởng lẫn nhau. Một ngày làm việc tồi tệ có thể bắt đầu từ nhà. Một chút emo có thể bắt đầu từ tuổi thơ. Một màn drama có thể bắt nguồn tự nỗi đau quá khứ, vv. Do đó, muốn quản trị được con người phải hiểu con người. Muốn hiểu con người phải hiểu bản thân. Lòng vòng vậy đó. Nên tôi soạn khoá Quản trị bản thân, EI @work, kỹ năng làm việc đội nhóm là để làm gì? Khi bản thân mình bạn lead còn không nổi thì bạn lead nổi ai? Khi cảm xúc của bản thân bạn còn không kềm chế được thì bạn phàn nàn sao mấy trò drama của tụi nhỏ? Mình OK đã, rồi mới mở lòng ra yêu thương, dẫn dắt được người khác. Cho nên, sếp giỏi chưa bao giờ dừng lại tại chỗ làm…. Hỏi và trả lời được 3 câu hỏi này thì lãnh đạo ở đâu, với ai đều sẽ OK cả. Lãnh đạo, luôn là lãnh đạo chính mình rồi mới tới đám đông.

Bạn viết cho tôi một bức thư dài lắm, kể hoàn cảnh mình đang nghỉ sinh, nhưng tâm trạng vô cùng. Làm việc trong môi trường công ty trẻ chủ yếu là 8&9x, sếp là nam, nên khi nghỉ thai sản, sếp hỏi những câu nhạy cảm kiểu, “nghỉ sinh hay nghỉ luôn?”. Rồi công ty tuyển người mới, thay đổi các qui trình bạn xây dựng trước đây, gỡ quyền quản trị online, và sếp thì chưa một lần trực tiếp hỏi thăm. Bạn bức xúc lắm, không biết ý sếp muốn gì, không biết mình có đang bị thay thế không, không biết nên hành xử ra sao vì bạn vẫn còn muốn quay lại làm việc ở đây. Em phải làm sao cô ơi? Thật ra, có quá nhiều dữ liệu không rõ ràng trong tình huống bạn chia sẻ, cộng với sự nhạy cảm về cảm xúc của phụ nữ sau sinh. Do đó, khó có thể cho bạn một lời khuyên cụ thể. Tuy nhiên, tôi muốn chia sẻ ở đây cách tư duy để giúp bạn tự tìm thấy cho bản thân câu trả lời khách quan nhất. 1. Sử dụng tư duy logic khi đưa ra lựa chọn và quyết định: Để có thể phân tích và đưa ra chính kiến, bạn cần dữ liệu đầu vào đầy đủ, chính xác và là facts - thông tin có thật, không suy đoán, giả định, nghe từ người khác một cách không chính thống. Facts nghĩa là mình không bỏ cảm xúc vào trong đó, chỉ tập trung vào thông tin có thật, không để cho cảm xúc dẫn dắt và thêu dệt. Não người vận hành một cách auto bị kiểm soát bởi cảm xúc, dữ liệu và trải nghiệm quá khứ. Do đó, nếu không giữ cho mình tỉnh táo, bản thân sẽ dễ bị cuốn vào mớ hỗn độn tiêu cực có thể hoàn toàn sai lệch theo giả định lung tung của cảm xúc. Đặc biệt, trong tình trạng cảm xúc đang nhạy cảm sau sinh, bạn sẽ càng dễ bị mất tự chủ và thiếu khách quan trong nhận thức. Do đó, cách tốt nhất là đối thoại trực tiếp với sếp để hiểu đúng và chính xác ý sếp muốn sao đã. Thu thập thông tin đúng rồi mình mới phân tích được. Cứ thẳng thắn là tốt nhất. Ba chuyện nghe ngóng hay suy diễn lòng vòng nó hại lắm, tạo ra nhiều hiều lầm không đáng có. 2. Nếu ý sếp là cho nghỉ luôn vì công ty trẻ, không có văn hoá chăm lo lợi ích nhân viên: Nhiều công ty, đặc biệt là startup, hay sếp quá trẻ ít quan tâm sẽ không quan trọng việc chăm lo và giữ gìn nhân sự. Ở những công ty này, tốc độ tăng trưởng và chuyển động quá nhanh chẳng hạn, việc trống một vị trí quản lý quan trọng nghĩa là phải slow down - chậm lại hay hơi rối, và đây là điều gây khó khăn cho tổ chức. Vì vậy, không loại trừ trường hợp sếp thực sự muốn trám người thay thế vào ngay chứ không có ý giữ bạn. Nếu sau khi trao đổi với sếp mà hiểu đúng đây chính là điều sếp muốn thì có lẽ bạn nên trao đổi luôn phương án exit. Khi người ta đã không muốn giữ mình, vì bất kỳ lý do gì, đặc biệt khi người ta không cảm thấy mình là tài sản quan trọng cần được giữ gìn, ở lại cũng không có ý nghĩa gì, chỉ làm bạn thêm stress và tự ti hơn mà thôi. Đi làm là sự cộng tác 2 chiều, đôi bên cùng có lợi. Nếu nó trở thành quan hệ người cho kẻ nhận, phụ thuộc vì sợ mất, trừ phi bạn bất tài không tìm nổi việc làm ở nơi nào khác, không ai chấp nhận bị coi thường và sự hô hoán tuỳ tiện của bất kỳ ông sếp nào. Sếp là lãnh đạo tốt thì mình theo, không thì mình dẹp thôi chớ có gì ghê gớm lắm đâu. 3. Nếu sếp thật ra đang gặp khó khăn vì công việc bị ách tắc, hãy nghĩ cách sắp xếp, giúp đỡ thêm trong thời gian nghỉ để việc nghỉ của mình không ảnh hưởng tiêu cực cho công ty. Nói gì nói, một công ty, tổ chức đang phát triển nhanh thì không thể và không nên dừng lại vì bất cứ cá nhân nào. Do đó, bạn cần chủ động bàn bạc và sắp xếp tốt nhất cho công ty và sếp trước khi nghỉ. Sự thấu cảm và cộng tác chủ động từ cả hai phía là điều cực kỳ cần thiết để giữ mọi việc tích cực cho cả đôi bên. Vậy thôi, mình cứ bình tĩnh, khách quan, tỉnh táo mà giải quyết vấn đề trong bất kỳ tình huống nào. Mọi việc sẽ đơn giản hơn rất nhiều khi ta nhìn mọi việc ở thể thứ 3.

Đi về phía trước Đi về phía trước Nhưng đi Không có nghĩa là sẽ đến Đi Có khi là lạc Cũng có khi Chỉ đề tìm ra lối để quay về Tìm Có khi là đứng lơ ngơ đâu đó ở bên lề Nhìn Và lựa chọn không đi nữa Tìm Có khi là mở cửa Nhưng cũng có khi là Đóng lại những phong ba Tìm Không có nghĩa sẽ nhận ra Không tìm Có thể là sẽ thấy Áo cà sa Hay chỉ là áo giấy Nhân thế quay cuồng Thật giả bất phân Dừng lại nơi này Ai lạ ai thân Hồng trần Có phải là nơi diễn tập Mà tập gì Để được hay là để mất Để mang vào hay chỉ để bỏ ra Hiện tại của mỗi người Là hôm nay hay đã hôm qua Vũ trụ song song Đâu là vô tận Nắm chắc trong tay Hay vuột ra mới là thân phận Chới với nửa đời người Hay chỉ một sát na Tại cơn bão cuối ngày Hay vô tình và chỉ thoáng qua Mà nơi bắt đầu Có thể là nơi kết thúc Tri Có khi nào là túc Đủ Là không cần Hay khi vơ vét cạn giang san Đổ thừa cho ai Hay điều gì Sẽ làm cho con người cảm thấy đỡ hoang mang Chân lý là của đám đông Hay vài ba người chăn dắt Tiếng lòng Láo xáo ngoài kia Hay nỗi cô đơn trầm mặc Vội vã tìm Có phải vì đã đánh mất những cơn mơ Đi về phía trước Đi về phía trước Đi Để bỏ lại sau lưng ngần ấy những ngẩn ngơ Hay chỉ để tìm Nửa vầng thơ Cong theo mỗi mùa trăng khuyết… Nguyễn Phi Vân 1.5.2022

Em viết cho tôi những dòng tin nhắn đầy trăn trở dưới đây qua LinkedIn. Ở tuổi 28 và chỉ mới ra trường, chưa có chút kinh nghiệm thực tế nào, kể ra cũng hơi trễ về cách tiếp cận phát triển bản thân của thế kỷ 21, thế kỷ của kinh tế sáng tạo. ————- Con hiện nay con đang là sinh viên ở Mỹ. Con sẽ hoàn thành bằng BA của mình năm 2022. Trong giai đoạn con chuẩn bị hoàn thành việc học và bắt đầu tìm cách thực hiện các ước mơ của mình mà không có chút kinh nghiệm nào. Trong lúc con cảm thấy lạc đường và lo lắng thì con bắt đầu nghe được những bài nói của cô. Con hi vọng có cơ hội nói chuyện thêm với cô để có một người mentor gợi ý cho con con đường con nên đi. Con đã đi sai quãng đường mấy năm qua của mình. Con dùng toàn bộ năng lượng của mình cho việc học mà không tìm kiếm kinh nghiệm thực tế và mở rộng các mối quan hệ xã hội. Giờ con mới nhận ra và muốn bắt đầu lại, con hi vọng không quá muộn ở tuổi 28, nhưng con không biết bắt đầu như thế nào Con rất quan tâm tới công nghệ, đặt biệt là metaverse và AI, con đang tìm cách học nó cho công việc của mình. Những bước bắt đầu tìm hiểu thực sự cô độc và hoang mang. Con hi vọng nhận được hồi âm của cô. Con chút cô có một ngày thật đáng yêu ———————- Em ạ, Thôi thì mình đã lỡ chăm chăm vào việc học lý thuyết trong trường, thiếu hẳn 50% ứng dụng bằng cách học qua thực tế, học qua dự án và làm việc. Giờ ngồi tiếc cũng không có ích lợi gì. Chi bằng mình bắt đầu thiết kế lại hành trình tiếp theo, chủ động dấn thân vào công việc, tham gia thêm vào các dự án bên ngoài, các hoạt động ngành nghề, xã hội, cộng đồng liên quan đến nghề nghiệp của mình. Như vậy, em sẽ vừa làm việc, vừa học hỏi và phát triển bản thân qua công việc, vừa xây dựng được những quan hệ ngành nghề và xã hội. Đây là điều hết sức quan trọng trong thời gian này nhằm giúp em hội nhập nhanh và thuận lợi về công việc. Sau khi đã dành đủ thời gian hội nhập vào thế giới việc làm thực tế và hiểu rõ hơn về ngành từ góc độ ứng dụng, em có thể bắt đầu hành trình học tập tiếp theo, học kỹ năng mềm chưa có, học về ứng dụng công nghệ mới cụ thể cho ngành nghề, học về leadership - nghệ thuật lãnh đạo, vv để chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn scaleup - tăng tốc nghề nghiệp tiếp theo. Biết mình hơi muộn là tốt, vì đó sẽ là động lực để giúp em tăng tốc hơn, quyết liệt hơn, chủ động và dũng cảm hơn để bù đắp cho thời gian đã mất. Và đây, có lẽ là câu chuyện không của riêng ai, vì rất nhiều người trong chúng ta vẫn còn quen với cách học truyền thống, tập trung học đại học, ra trường rồi mới nghĩ đến việc làm. Có điều, thế giới và mọi ngành nghề thay đổi quá nhanh, vừa học xong đã lạc hậu. Do đó, học là cần thiết, nhưng phải học từ thực tế, học trong khi làm, học qua thử nghiệm. Học, vì vậy là học cả đời, theo nhu cầu từng giai đoạn chứ không một đường thẳng như ngày xưa nữa. Hy vọng là, qua tâm sự của bạn trẻ này, và qua những gợi ý cho bạn trên đây, sẽ có một con đường hiện ra rõ ràng hơn cho tất cả những ai còn đang chông chênh trên hành trình sự nghiệp.

Bạn viết cho tôi một chiếc email trong sự hoảng hốt không biết phải làm sao khi đồng nghiệp họ kéo nhau nghỉ, bỏ lại bạn với câu hỏi nên đi hay nên ở…. ——— Con chào cô Vân, trước đây con đã từng gửi thư cho cô và nhận được những lời chia sẻ từ cô. Con đã áp dụng và cảm thấy dễ dàng hơn trong công việc. Tuy nhiên, dạo gần đây các đồng nghiệp team cũ, thân thiết với con đều đã nghỉ làm vì nhiều lí do. Số đông là vì làm việc tại một công ty quá lâu mà không phát triển được (3 năm có, 4 năm có). Bản thân con hiện tại cũng đang mông lung không biết phía trước có phải là cơ hội của mình hay không. Vì khi các nhân sự cũ nghỉ, dự án của họ sẽ bàn giao cho con quản lý. Nhưng con sẽ lại không có những đồng đội này cộng sự, mà hiện tại chỉ có các nhân sự mới thực tập, học việc không có nhiều kinh nghiệm. Bản thân con cũng không tự tin mình có đủ kinh nghiệm để quản lý một lúc nhiều dự án. Cảm giác hiện giờ của con về công việc là hoài nghi năng lực bản thân, về cảm xúc thì như bị mất đi những người thân thuộc, một phần chán nản. Con không biết thoát ra mớ hỗn độn cảm xúc này do dự như nào... Cô có thể cho con một lời khuyên từ kinh nghiệm của cô không ạ. Con cảm ơn cô! ———— Đây có lẽ là cảm xúc khá phổ thông khi có biến động nhân sự xảy ra trong một tổ chức. Con người mà, đã quen sống bầy đàn, cho nên quyết định của người khác, và sự ra đi của họ đương nhiên tạo ra ảnh hưởng đến cảm xúc và suy nghĩ của bản thân. Có điều, cuộc đời và công việc của mình không lẽ được thiết kế và lên kế hoạch dựa theo cảm xúc và quyết định của người khác? Nếu thế, phải chăng mình sẽ còn mơ hồ và mông lung hơn, không biết bao giờ người ta lại chán, lại bỏ đi để mình còn đưa ra quyết định tiếp theo? Vậy, nghĩa là mình mang cả cuộc đời mình ra để đánh cược dựa vào cảm xúc và hành động của người khác? Rồi lỡ người ta buồn vu vơ, chán ngô ngơ, nghỉ lơ mơ mình cũng canh theo đó mà làm? Bạn biết không, trong cuộc đời này, thứ có độ tin cậy thấp nhất là cảm xúc và hành vi của người khác. Họ còn không biết ta là ai đây là đâu mà bạn dám canh vào đó để quyết định cuộc đời mình? Vì vậy mà người này canh người kia mà nghỉ, và cuối cùng, nghỉ xong, thì cả đám túm lại để tìm ra lý do hợp thức hoá quyết định của mình. Đương nhiên, cũng không loại trừ những trường hợp bất mãn, bất bình tập thể vì chạm vào một lợi ích nào đó. Nhưng bạn nghĩ đi, bạn đang hùa theo hay bạn đang thật sự gặp vấn đề? Vấn đề cụ thể là gì? Vấn đề có nghiêm trọng đến nỗi phải nghỉ làm? Hay cả đám chỉ đang drama hoá nó, phóng đại nó lên thành kịch bản giải trí? Giờ, có lẽ bạn nên bình tĩnh lại, quay về với bản thân và quay lại với những câu hỏi cơ bản nhất về mục đích đi làm của chính mình. Bạn đi làm vì điều gì? Có người đi làm để kiếm tiền. Hết! Không quan tâm gì khác. Có người đi làm vì đó là đam mê và ngành nghề yêu thích của mình. Có người đi làm để thăng tiến trong sự nghiệp, thăng tiến cả về mức lương và tước vị. Có người đi làm để được học hỏi và phát triển bản thân. Có người đi làm để thực hiện sứ mệnh cuộc đời, vv. Mỗi người chúng ta đều đi làm với những mục đích khác nhau, để trao đổi những giá trị khác nhau. Và người ta ra đi khi không còn nhận được lợi ích hay giá trị riêng tư đó nữa. Đến vì tiền sẽ ra đi vì tiền. Đến vì thăng tiến sẽ ra đi khi không còn được thăng tiến. Đến để học sẽ ra đi khi không còn thứ để học. Đến vì vui sẽ ra đi khi hết vui. Mỗi người đến vì thứ họ chọn và ra đi vì thứ họ không nhận được. Bạn thì sao? Bạn đến với công việc hiện tại của mình vì cái gì? Thứ bạn tìm, khác thứ người ta tìm. Người ta đi vì không còn thứ người ta tìm. Vậy, bạn ra đi vì cái gì? Điều đó còn hiệu lực hay không? Hành trình sự nghiệp nó giống như một chuyến đi, về điểm đến để chạm vào mục đích và giá trị sau cùng mình đặt ra cho bản thân. Mục đích và giá trị của mỗi người đặt ra cho bản thân là khác nhau, và nó có thể là tiền bạc, cuộc sống ổn định, tước vị, tiếng tăm, mục đích sống, vv. Và trên hành trình này, mỗi công ty, tổ chức mình đồng hành giống như một chuyến xe chở ta về phía điểm đến. Khi xe còn đi về phía ta cần đến, ta còn ngồi trên đó. Khi xe quẹo sang ngã khác, không còn phù hợp với lộ trình ta đặt ra, ta xuống xe. Mỗi người điểm đến khác nhau, lộ trình khác nhau. Đôi khi lộ trình trùng nhau thì đi chung một chuyến xe. Rồi đến giờ G, khi ai đó cần xuống xe, người ta sẽ xuống xe thôi. Trạm xuống của bạn là ở đâu? Còn bao nhiêu lâu nữa mới đến? Hay vì chút cảm xúc gắn bó nào đó mà bạn xuống lộn trạm của người ta? Rồi sao nữa? Lại phải lọ mọ đi tìm một chuyến xe khác đi về nơi chuyến xe cũ đang đi đến, chỉ có điều là nó chạy trước, và mọi thứ ở đó đang ổn định hơn? Ủa, đường người nào người đó đi, xe người nào người đó chạy chớ. Còn yêu thương gắn bó gì gì với nhau thì hết giờ rủ nhau ra uống bia là xong. Lu xu bu chuyện nhà người ta, trong khi chuyện nhà mình sau trước còn đê mê, lộn tùng phèo để làm gì? Cho nên, cứ hết sức bình tĩnh, canh vào hành trình của mình mà đưa ra lựa chọn và quyết định, thay vì bốc đồng làm đại mà chẳng hiểu vì sao hay chẳng đóng góp gì cho chuyến đi của chính bản thân mình. Nếu chuyến xe này còn hiệu lực thì mình cứ ngồi đó và theo nó mà đi. Lên xuống lộn xộn làm gì cho nó mất thời gian, hao năng lượng chẳng vì điều gì cả? Trạm tiếp theo của hành trình sự nghiệp là gì? Xuống lên, điều quan trọng nhất cần phải biết, đó là trạm tiếp theo là cái trạm mặt mày nó ra sao. Không biết điểm đến làm sao biết ra bến xe nao, đi chuyến xe nào? Việc mình chọn công ty hay tổ chức nào tiếp theo để đồng hành nó nên trùng với mục đích và giá trị cá nhân, một công đôi việc. Khi hiểu rất rõ tại sao mình lên xe, tại sao mình đồng hành, người ta làm việc có mục đích rõ ràng, không chao dao vì bất kỳ điều gì khác. Một ngày mình còn đi về phía mình cần đến, ai lên xe xuống xe đâu có ảnh hưởng gì? Còn nếu họ xuống xe, rồi công việc nhiều quá, thì một là mình rất vui vì được làm thêm và học thêm nhiều thứ, hai là mình sẽ được gặp và làm việc với những con người mới, rất khác, và họ có thể là những người thầy hay những người rất thú vị sẽ làm phong phú thêm cho màu sắc cuộc đời mình. Vậy thôi chớ có gì là ghê gớm lắm đâu? Cũng là một vấn đề, nhìn trong mọi sự hạn hẹp, ta có thể thấy nó quá lớn, quá ghê gớm, quá sức chịu đựng. Khi zoom out, và nhìn từ góc nhìn của cả hành trình sự nghiệp, nó chả có chút liên quan gì. Ờ thì chuyện tình cảm đến đi, làm người cũng có lúc dao động, suy tư. Cảm xúc chút rồi thôi. Đừng phóng đại và drama hoá vấn đề không cần thiết. Ngồi uống ly cà phê suy tư cho đã nư trái tim sụt sùi một chút rồi đường ta ta lại lên đường….

Covid xong, dường như tất cả mọi áp lực, sự chơi vơi, không còn biết mình đang sống và chiến đấu vì điều gì nó quận vào từng manh áo. Cũng phải thôi, đó là một khoảng thời gian khiến cho con người đang xà quần chạy cong đuôi theo đủ thứ bỗng dưng bị xì tốp, quăng vào một cái hộp đen bơ vơ, rồi…. ngơ ngác. Không ai biết phải làm sao. Không ai biết phải làm gì. Không ai hiểu quá khứ liên quan gì tới hiện tại và tương lai được tái định nghĩa ra sao…. Người chưa bao giờ dừng lại trong đời thì lấy điểm dừng này làm cái cớ để reset - cài lại cơ chế vận hành mới cho bản thân. Người đã thấm mệt đâu đó thì nhân cơ hội này mà dừng lại, bắt đầu lại, rón rén dấn thân vào một hành trình khác. Còn những ai trước đây chưa bao giờ nghĩ hay có nghĩ thoáng qua nhưng chưa bao giờ đủ nghiêm túc về vở tôi là ai đây là đâu, chưa hiểu đầu cua tai nheo đã bị quăng vào chiếc hộp đen, rồi chưa kịp hiểu chuyện gì vừa xảy ra lại bị đẩy ra ngoài, thì trở lại với vòng quay lô tô không biết số nào là số tiếp. Xuyên qua chiếc hộp đen đó, có người hiểu ra một vài điều quan trọng trong đời. Phần lớn không. Chỉ biết là có gì đó sai sai, có gỉ đó không khớp, có gì đó treo lơ lửng trong tim đang chực chờ rụng xuống. Nhưng không biết đó là gì. Trạng thái lơ lửng, chơi vơi, bị đời đùa qua lật lại một cách hoàn toàn bị động ấy chẳng có ý nghĩa gì. Nó chẳng giúp cho ai hiểu ra bản thân cần gì muốn gì và nên tiếp tục thế nào với cuộc đời cứ vô ý diễn ra không theo kịch bản. Và họ trở lại, với những trật tự được sắp xếp trước đó, theo cái cách bị đám đông xô đẩy rồi ép cho sa vào một cái góc bất kỳ nào đó. Trở lại, nhưng vẫn chưa hoàn hồn. Tâm tư ngơ ngác. Thân xác nặng nề. Đi về như kẻ mộng du. “Em muốn bỏ hết để làm gì khác cũng được”, đó là câu phát biểu mà tôi thường nghe từ các bạn trẻ. Một câu nói không có điểm xuất phát, không có điểm tựa vào, cũng chẳng hể có điểm hướng đến. Đó là tuyên ngôn của trạng thái chơi vơi, lơ lửng, vô định, không còn biết mình muốn gì và cần phải lựa chọn ra sao. Đôi khi trong đời, khi quá khứ, hiện tại, tương lai không liên quan gì tới nhau, hoặc dù có liên quan nhưng không mấy rõ ràng, người ta rơi tự do như thế. Có điều, “em muốn bỏ hết để làm gì khác cũng được” chưa bao giờ là cách. Khi ta bỏ vô định để đến với bất định, thật ra ta chẳng bỏ gì và chẳng tìm thấy được gì. Đó chỉ là sự dỗi hờn mông lung của một linh hồn ngơ ngác. Điều ta cần làm, không phải là dỗi đời, dỗi người, dỗi cả thế gian vì sự không rõ ràng, minh bạch. Thế gian này chẳng có gì không minh bạch. Sự mơ hồ nó đến từ việc ta nhìn chưa rõ, nghe chưa kỹ, nghĩ chưa thấu, tâm chưa an. Ở trong này nó sôi sùng sục như nồi canh trên con lửa tam táp thế kia, làm sao ngoài kia đủ trong để bạn nhìn cho rõ? Ngồi xuống, nhắm mắt lại, thở thật sâu, trả lại cho bản thân sự trong trẻo đi thôi, rồi mình cùng phản tư về những câu hỏi sau đây: Tại sao tôi lại ở đây? Công việc đang làm tôi có yêu thích, đam mê, có được học hỏi và phát triển bản thân hay không? Nếu có, thì hãy học cách trân trọng nó, vì nó đang là thầy bạn, đang dạy dỗ và cho bạn cơ hội được lớn lên, được bước tới, được chạm vào những giấc mơ lung linh màu sắc. Nếu không, hãy hỏi mình, “Tôi đã vì cái gì mà tìm đến nó?” Nếu vì tiền, vì cần có một công việc, dù không vui vẻ gì với nó, và nếu bỏ nó ngay bây giờ, tôi sống được không, tôi xoay sở trong thời gian đi tìm một công việc yêu thích khác hay không? Nếu có, thì mình gác lại chặng đường tạm bợ đã qua, tập trung vào hành trình sắp đến. Nếu không, thì mình cứ phải vừa làm vừa suy nghĩ và tìm kiếm vậy. Chớ bỏ là bỏ làm sao? Không ở đây thì ở đâu? Có ai đi mà không biết mình đang đi về đâu không? Cũng có. Là những người mất trí hay lạc lối. Điểm đến không nằm trong tâm trí, trong trái tim thì người ta cứ loanh quanh cho hết thời gian. Loanh quanh, để khi ngày tháng hư hao lại lủi thủi quay về nơi xuất phát. Về, không phải vì muốn về. Về, vì không còn nơi để đi, vì không biết phải đi đâu. Bạn sẽ đánh đổi điểm xuất phát lấy một hành trình loanh quanh để trở về? Vậy, nghĩa là chẳng có đi đâu. Vậy, là không có một lựa chọn hay quyết định nào. Vậy, nghĩa là để mặc cho số phận trôi lang thang theo sự thương hại của dòng đời. Không ở đây thì ở đâu? Nếu còn chưa biết đây có phải là nơi đến hay không, nếu còn chưa rõ ở đâu là nơi đến, có lẽ bạn cần bình tĩnh, cần ở yên đó để tư duy rõ ràng về nơi cần đến. Có khi, sau khi tư duy xong, mình chợt nhận ra nơi ta ở chính là nơi cần đến…. Sau tất cả, điểm đến là gì? Lo xong cái hành trình trước mắt, biết mình cần đi hay ở, đi thì đi đâu và ở thì tại vì sao, đừng quên nghĩ về những đích đến xa xôi hơn, mang tính định hướng hơn. Sau tất cả, đến lúc chuẩn bị check out khỏi thế gian này, mình muốn mình đang ở đâu? Đến đó rồi, check out sẽ là một sứ mệnh được hoàn thành, một sự viên mãn vì bạn đã trải qua một hành trình đầy ý nghĩa, để lại cho thế gian này những tác phẩm cuộc đời, trả lại cho đời những ảnh hưởng tích cực cho thế hệ tiếp nối. Vậy thôi, chớ có ai mang được gì theo đâu. Cũng là để lại, ta sẽ để lại gì cho thế giới? Khi tư duy về những câu hỏi này, bạn đang đi tìm mục đích sau cùng của cuộc đời mình. Đó sẽ là ngôi sao dẫn đường, chỉ cho bạn nơi đến chỗ đi. Cuộc đời, cuối cùng chỉ đơn giản là một hành trình thôi. Có người đi lạc. Có người về đến. Có người, mãi chỉ loanh quanh ở vạch xuất phát. Có người, đi, đi, bỏ, rồi lại đi, nhưng thật ra là chẳng có đi đâu. Rồi, bạn nghĩ đi, bạn có đang đi và đang đến hay không. Đi, có phải thật là đi hay chỉ đang lòng vòng về nơi xuất phát? Em muốn bỏ hết để làm gì khác cũng được? Vậy nghĩa là em chọn loanh quanh để chẳng phải đến đâu?

Khi cảm thấy hoang mang, vô định, bối rối hay cô độc, khi bản thân tự ti, nghĩ mình không đủ khả năng, làm gì cũng sẽ không tới đâu, hoặc khi đã phụ thuộc vào ai đó quá lâu, ở trong vòng an toàn quá dài, người ta đương nhiên sẽ trở nên dễ sợ hãi, muốn thoát khỏi trạng thái đó một cách dễ dàng và nhanh chóng nhất. Một trong những hành vi phổ biến đối với những ai đang trong trạng thái này là tìm người khác, tìm một nơi để nương tựa và dựa dẫm, giúp bản thân cảm thấy được bảo vệ, được che chở, được an toàn dưới một chiếc ô dù. Đây là hành vi phổ biến và dễ hiểu, vì con người luôn luôn muốn được an toàn và bảo vệ. Đó là nhu cầu cơ bản nhất trong tháp nhu cầu. Tuy nhiên, không lẽ ta cả đời cứ tất bật đi tìm và di dời từ ô dù này sang ô dù khác? Bất kỳ ai, vật gì, điều gì từ thế giới bên ngoài, trừ bản thân ta ra, đều có thể đến đi một cách bất định, đều có thể có không một cách tuỳ tiện, không theo bất kỳ qui luật bất biến nào. Người, hôm nay vừa ở đây, ngày mai không còn, hôm nay yêu thương, ngày mai lạ lẫm, hôm nay ra mặt, ngày mai trở mặt, ánh sáng bóng tối lật như trở bánh tráng không biết đâu mà lần. Phàm là bất cứ điều gì ngoài thân đều không bao giờ nằm trong mong muốn, không chịu bất kỳ sự sắp xếp hay kiểm soát gì từ ta. Được, rồi sẽ mất. Có, rồi sẽ không còn. Đến, rồi sẽ đi. Hiện hữu, rồi sẽ không tồn tại. Qui luật vũ trụ bao ngàn năm vẫn thế, có thay đổi gì đâu. Cho nên, có khi ta đừng nên tìm người, tìm nơi dựa dẫm để làm gì. Chỗ ta dựa, trước sau cũng sẽ không còn là chỗ dựa. Người ta phụ thuộc vào, trước sau cũng sẽ không còn là nơi nương tựa. Trừ phi bạn cố ý dựa vào để lợi dụng ai đó. Bằng không, hãy tự nương tựa và dựa dám vào bản thân mình. Chỉ có bản thân mới là nơi bạn có thể an toàn dựa dẫm cả đời, là nơi có thể tự sắp xếp, kiểm soát, và tin tưởng lâu dài được. Cũng vì vậy, tất cả những gì tôi chia sẻ, đều chỉ nhằm một mục đích mà thôi, giúp bạn tự phát triển bản thân, giúp bạn học hỏi và rèn luyện khả năng, bản lĩnh, tâm thế vững vàng để có thể tự bảo vệ và che chở mình, để có thể trở thành nơi nương tựa vững chắc cho chính bản thân mình. Chỉ bằng cách đó, bạn mới có thể trở nên độc lập, tự do và hạnh phúc. Nếu đang dựa vào, hãy học cách trở nên độc lập Independence - khả năng độc lập, không phụ thuộc hay dựa dẫm vào ai khác hay bất kỳ điều gì khác là nền tảng quan trọng nhất giúp con người có được tự do. Dependence - phụ thuộc, nghĩa là bạn phải nghĩ theo người khác, làm theo người khác, nghe lời người khác, và không còn khả năng tự tư duy, tự suy nghĩ, tự đưa ra lựa chọn và quyết định. Vậy, nghĩa là bạn mất tự do, mang cuộc đời mình trao vào tay người ta, và để mặc cho người khác quyết định thân phận mình sẽ ra sao, một cách hoàn toàn cam chịu. Trừ phi bạn muốn như thế, vì đã mất khả năng tự chủ hay muốn tự nguyện phó thác cuộc đời mình cho người khác. Đã thế, thì phải chơi đúng luật, đừng phàn nàn hay càm ràm gì, vì luật là do người khác đặt ra. Còn đã muốn độc lập, muốn tự chủ, muốn làm theo ý của mình thì đừng có phụ thuộc ai. Game nào luật đó mà. Muốn thì phải tự thân vận động, tự học hỏi và phát triển cho bản thân mình mạnh lên, vững vàng lên, giỏi lên, dũng cảm hơn để có thể đối diện với mọi tình huống, mọi sóng gió thử thách trong đời thay vì bám víu vào bất kỳ chiếc ô dù nào. Bất kỳ sợ hỗ trợ, giúp đỡ, bất cứ bàn tay nào đưa ra đều mang tính tạm thời. Có thì ta biết ơn. Không thì cũng chẳng sao, vì ta hiểu rằng bản thân mình mới là nơi nương tựa. Vậy thôi! Nếu đang đi tìm nơi nương tựa, hãy nhắc nhở bản thân về sự vô thường Tất cả điểm tựa đều tương đối, đều tạm thời, có thể là nơi ta dừng chân nghỉ ngơi trong lúc quá cạn kiệt và mỏi mệt. Nhưng đừng cho phép bản thân thoải mái dựa dẫm vào cái bong bóng an toàn, bình yên đó quá lâu. Đã là chiếc bong bóng, sẽ có lúc nó vỡ tan, và ta lại sẽ trả mình về với sự hoang mang, lạc lõng. Nghỉ ngơi một chút, nhắc nhở bản thân về sự vô thường, có có không không, rồi lại đứng lên tiếp tục hành trình, bằng sức lực của mình, bằng niềm tin vào chính mình, bằng khả năng và bản lĩnh của mình. Đó chính là nơi nương tựa vững chắc và đáng tin cậy nhất. Đời, ai rồi cũng sẽ có lúc cảm thấy mệt mỏi, mất năng lượng, mất niềm tin, vv. It’s OK - chẳng sao cả. Mệt thì mình dừng lại nghỉ ngơi. Hết năng lượng thì mình dừng lại tái tạo năng lượng. Buồn thì mình tìm cách làm cho bản thân lạc quan, tích cực hơn lên. Rồi ta lại tiếp tục. Có chuyện gì to lớn hay ghê gớm lắm đâu ngoài sinh lão bệnh tử? Không phải bốn thứ này thì tất cả đều là chuyện nhỏ, xử được hết, và người thành công, hạnh phúc là người học được cách mỉm cười khi đối diện với mọi thứ trò đời. Đến tu cũng phải tự tu chứ đâu có ai nhờ ông Phật tu giùm. Ai chơi kỳ vậy? Where there is a will, there is a way -Muốn, sẽ có cách Đừng nguỵ biện cho sự thiếu trách nhiệm và lòng dũng cảm của bản thân bằng lý do em không biết phải làm sao. Không biết, chưa rõ, thì đi tìm cách. Đã tìm, sẽ thấy. Còn nếu em không biết phải làm sao nên em đành vậy, cam chịu vậy, sống khổ sở vật vã vậy thì đó là lựa chọn của em nha. Không ai trên đời này sinh ra với trách nhiệm phải lo lắng, cứu vớt, bảo bọc, che chắn cho em hết. Không ai cả. Mọi người còn phải lo cứu vớt bản thân mình, và họ làm còn không xong, còn đâu thời gian và tâm sức để lo cho em? Ngồi chờ ai đó chìa bàn tay ra, chờ người anh hùng xông vào cứu lấy mỹ nhân, chờ ông bụt bỗng xuất hiện sau ba tiếng chuông đồng hồ? Chuyện cổ tích đã phai màu rồi người ơi. Chờ thì có mà dài cổ cho tới ngày check out khỏi thế giới này. Nếu muốn, sẽ có cách. Nhưng phải muốn đã. Đừng đổ thừa. Cánh cửa nó chỉ mở ra khi bạn tự tay mở khoá và dùng chính sức lực của mình để đẩy. Đứng đó cầu xin mà chẳng chịu làm gì thì gọi là úp mặt vô cửa tự thương hại bản thân. Muốn, sẽ luôn có cách. Tôi hy vọng, những chia sẻ này của một người cả đời luôn cố gắng tự thân vận động để có được sự độc lập, tự do và hạnh phúc cho bản thân sẽ phần nào giúp các bạn có một góc nhìn khác, một cách tư duy khác, một lựa chọn khác cho cuộc đời mình. Chúc các bạn tìm được cho mình nơi nướng tựa vững chắc nhất để cả đời sẽ bình an, vui vẻ, hạnh phúc và thành công.

Bạn gởi cho tôi một chiếc email dài lắm, xung quanh việc bạn không còn cảm thấy vui vẻ, hứng thú, hay mong muốn làm việc tại chỗ làm hiện tại của mình. Rời khỏi nơi đó là nguyện vọng duy nhất của bạn đã bao ngày tháng qua. Nhưng… ———— Em đang tự hỏi: sao mày khốn nạn thế, sao mày không chuyển công tác đi nơi khác, mày sợ gì chứ, hàng năm nay mình nghĩ tốt làm việc tốt rồi, tập trung cho công việc và gia đình, chuẩn bị được ít tiền để nếu tìm việc khác vẫn đủ sống được nửa năm rồi mà sao mày không dám đi… Xin Chị cho em lời khuyên với em phải làm sao bây giờ nên đi hay nên ở? Nếu đi em thực sự không tự tin vào năng lực của mình có thể làm được gì? Liệu chỗ đó có phải cv em yêu thích ko? Nếu ở lại cũng không còn cơ hội thăng tiến, có lẽ một ngày nào đó em sẽ làm chuyện điên rồ nào đó vì “vật cực tất phản” … Em cứ lòng vòng như con chó cắn vô đuôi mình mà không thoát ra được. ———— Thật ra với một chiếc email như thế, tôi cũng chưa kịp hiểu ra bạn đang sợ hãi điều gì, chỉ biết rằng bạn không còn nơi ở lại, vì tâm thế bạn đã check out, chỉ còn cái thân là vẫn vật vã tại chỗ làm. Đó, là cảm giác tệ hại nhất đối với một người đang đi làm, khi phải ép mình lê thân tới chỗ làm mỗi sáng trong nỗi chán chường, ê chề, rồi ngồi đếm thời gian chậm chạp lết qua từng nét kim đồng hồ. Khi ta ghét cay ghét đắng việc mình đang làm, nơi mình đang làm, những con người cùng chỗ làm, nơi đó trở thành nhà tù, thành toà án phát xét chứ không phải là nơi ta sống và phát triển. Ở đây, ta không bàn đến nguyên nhân gây ra tình trạng này, chỉ tập trung vào trạng thái. Nếu tình huống đã chạm đến điểm vô phương quay về như vậy, mà vẫn không đưa ra được quyết định ra đi, ta rồi sẽ cạn kiệt và gục ngã bởi những căn bệnh tâm lý do chính ta và thế giới bên ngoài cộng tác hại ta. Tại sao phải chịu đựng điều vô lý đó? Cũng không có cách giải thích nào khác hơn là bạn sợ, sợ thay đổi, sợ tìm không được việc khác, sợ mất mặt vì công việc mới có thể không so được với chỗ làm cũ về nhiều mặt, sợ phải bắt đầu lại từ đầu, sợ thất bại, sợ bản thân không đủ năng lực, sợ vì thiếu tự tin, sợ không còn tâm sức để chứng tỏ bản thân, vv. Dù là gì, nỗi sợ hãi là thứ luôn tự nó nuôi nó lớn lên, bằng năng lượng tiêu cực mà bạn tưới tắm cho nó mỗi ngày. Càng sợ, bạn càng nuôi lớn nỗi sợ, bằng những sự thêu dệt về rủi ro, khó khăn, nguy hiểm. Não bạn sẽ tự viết kịch bản về bộ phim của sự nhục nhã khi bạn thất bại, ôm đầu máu chạy về trong nỗi cô đơn, ê chề, và sự hả hê, lăng mạ của đám đông…. Ôi, đã sợ thì não nó dựng phim ghê lắm. Và càng bơi trong cái đầm lầy hoang tưởng đó, bạn càng thấy nó là thật, và bạn thật sự đang bị nó nhấn chìm, và rồi bạn sẽ chết chìm trong đó. Stop! Dừng lại dừng lại. Dẹp ngay cái phim tào lao kia đi. Nghỉ việc và tìm việc mới thôi mà. Drama làm gì ghê vậy. Giờ, bạn chỉ cần bình tĩnh hỏi mình từng câu từng câu một, rồi từng bước từng bước thoát ra khỏi mớ hỗn độn kia, quay lại với thực tại, sử dụng tư duy logic của mình để giải quyết vấn đề, OK? Công việc mới mà tôi mong muốn là gì? List ra hết và xếp theo thứ tự ưu tiên Công việc mới đòi hỏi ở tôi những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất gì? Xem quảng cáo tìm người của các công ty là biết thôi, có gì đâu mà khó Tôi có gì thiếu gì, cần rèn luyện thêm gì? Môi trường làm việc tôi mong muốn ra sao? Đâu là những công ty, tổ chức có môi trường làm việc phù hợp đang tìm kiếm ứng viên cho công việc mà tôi mong muốn? Rồi mình nộp đơn xin việc và đi phỏng vấn thôi. Mình có gì thiếu gì cứ thành thật chia sẻ. Chỗ làm là nơi để mình đóng góp, cống hiến, nhưng cũng là nơi để mình học tập, phát triển. Quan điểm, mong đợi gặp nhau thì làm, không thì thôi chớ có gì ghê gớm lắm đâu. Không phải sinh lão bệnh tử thì chả có thứ gì khác trên đời là chuyện lớn đâu. Đừng cứ xà quần trong chính cái suy nghĩ hạn hẹp của mình, ngỡ mình là vai chính, drama hoá hiện trạng, rồi tự đóng phim vật vã thế kia. Bạn có biết ngoài kia còn có hàng triệu người khổ sở hơn mình rất nhiều, không cơm ăn áo mặc, không có nơi để quay về, không có dép để đi học, vv. “Vấn đề” ghê gớm của bạn nó nhỏ như con muỗi. Làm quá để làm gì? Đôi khi, zoom in vào mình thấy cái gì cũng là chuyện lớn, nhất là ba chuyện có liên quan tới bản thân mình, vì con người thời nào cũng cực kỳ self-centric - tập trung mọi sự chú ý vào bản thân, nghĩ mình là trung tâm của vũ trụ. Có điều, zoom out ra thì thế giới bên ngoài có hàng tỷ tỷ vấn đề thật sự là vấn đề. Còn chuyện của mình soi bằng kính hiển vi vẫn kiếm không ra với cái độ lớn thật sự của nó. Cho nên, nhiều khi chỉ cần thay đổi góc nhìn thôi, thì chuyện gì nó cũng không phải là vấn đề. Tất cả mọi sự đau đớn vật vã mà ta đang mang vác vào người, nhiều khi chỉ là tưởng tượng.

Có lần, ngồi nói chuyện với ông anh, anh kêu, “em là sướng nhất rồi”. “Ủa, em không siêu giàu như nhiều người, không nổi tiếng như nhiều người, không VIP như khối người thì em sướng chỗ nào?” “Em có tự do”. Anh nói vậy, và cả 2 im lặng. “Em muốn bay là em bay. Em muốn đi đâu là em đi, nhiều khi đi chơi mà cả tháng trời. Em muốn làm gì thì em làm, không bị tiền hay không ai bắt buộc được em. Như anh, bị công việc nó trói chặt không bỏ đi đâu được. Còn khối người khác, những thứ họ sở hữu chính là chiếc nhà giam vững bền nhất của cuộc đời họ. Không phải sao?” Mình nghĩ, ừ cũng phải. Nhiều tiền, nhiều việc, nhiều công ty, nhiều tiếng tăm chưa chắc đã tự do, có khi còn ngược lại. Nhưng lý do không tự do không phải vì họ không có lựa chọn đó, mà là vì họ chủ động lựa chọn sự không tự do. Họ không hoàn toàn mất tự do, mà họ tự do trong một vài khái niệm và tự giam mình trong một vài khái niệm khác. Ví dụ, họ có thể rất tự do trong tư duy, và vì vậy họ dám làm những điều người khác chưa bao giờ dám nghĩ tới. Ngược lại, họ không buông bỏ được lòng tham, nên cứ chạy theo ma lực của vật chất, tiền bạc, và cứ thế phải vận não bày mưu tính kế, bày đầu này dọn đầu kia, có khi vì thế mà dấn thân vào đường lừa lọc hồi nào không hay, chỉ vì kiếm bao nhiêu cũng không đủ, rồi bị chính sự tham lam của bản thân giam cầm chính bản thân mình. Sự mất tự do, nhiều khi không chỉ dừng lại ở tinh thần, tâm hồn, mà rất nhiều khi là vật lý, xộ khám vì những sai lầm do lòng tham nó đẩy đưa. Rồi ông anh của mình cũng đã ra đi, bất ngờ như sự bùng nổ của Covid. Mình nghĩ, sao có thể cả đời sinh ra, làm quá trời, lao tâm lao lực quá sức, xong rồi check out không một lời giã từ như thế? Một đời người rồi quá dài hay quá ngắn? Đoạn giữa của điểm bắt đầu và kết thúc, cuối cùng là ta trải qua trong chiếc nhà giam ma mị hay giữa thênh thang lồng lộng đất trời? Nhưng dù đó là gì, thì đó cũng là lựa chọn của mỗi người. Hối hận hay không chỉ có cá nhân họ biết. Và sự hài lòng trong mất tự do có phải là một dạng thức của tự do? Suy cho cùng, con người sinh ra trên đời cũng để bình an, vui vẻ, hạnh phúc mà thôi. Nếu có tất cả những thứ đó, dù thiếu tự do, thì vẫn OK mà phải không? Có người vì mất tự do mà đau khổ. Có người chỉ vì muốn được giam vào mà đau khổ. Cũng có người vì quá tự do mà đau khổ? Tự do, cuối cùng cũng chỉ là một khái niệm. Và nhiều người khác nhau sẽ có định nghĩa khác nhau về khái niệm này. Có người nhìn nó trong ngữ cảnh của tư tưởng, của thời gian, của tài chính, của vật chất. Có người đặt nó trong ngữ cảnh tình cảm, môi trường, quan hệ, vv. Rồi mỗi người sẽ vác định nghĩa riêng tư của mình mà đi, mà canh vào đó để sống. Định nghĩa đó có thể đúng với họ, sai với ta, hoặc ngược lại. Đời này, làm gì có định nghĩa nào là đúng hết, đúng hoài, đúng tuyệt đối? Định nghĩa, cuối cùng cũng chỉ được sinh ra theo hiểu biết giới hạn của loài người tại thời điểm nó sinh ra. Khi hiểu biết mới hiện thân, nó lập tức phủ định những định nghĩa cũ, hiểu biết cũ, dán nhãn cái cũ là sai, là thiếu, và cái mới mới thật sự là đúng. Vậy không lẽ loài người cứ mãi sống trong cái đúng của hiện tại nhưng lại là cái sai của tương lai? Nếu các loại định nghĩa đều có thể bị tái định nghĩa trong tương lai, vậy tại sao con người cứ phải giam mình vào đó? Nếu để cho bản thân bị giam bởi khái niệm tự do chẳng hạn thì phải chăng ta cũng mất tự do? Chi bằng ta tách mình ra khỏi mọi loại định nghĩa, mọi thứ khái niệm, mọi câu từ, và chỉ tập trung vào những điều mình thật sự mong muốn, dù đó là cảnh giới bình an, tự do hay hạnh phúc? Cảnh giới, nghĩa là khi bạn cảm thấy nó, tự tại trong sự hiện hữu của nó, không bị ràng buộc bởi bất kỳ một lý thuyết hay định nghĩa nào do con người tạo ra. Mình thấy bình an thì mình bình an thôi. Mình thấy hạnh phúc thì mình hạnh phúc thôi. Bận lòng chi nó có đúng khái niệm của thế giới ngoài kia không, có khớp với định nghĩa của kẻ khác không, có giống hạnh phúc nhà bà hàng xóm không. Kệ nó chớ. Giống, không giống, khớp, không khớp thì liên quan gì? Vậy, gọi là vô trụ. Ta đặt mình vào vô trụ, không giam cầm bản thân vào bất kỳ định nghĩa hay khái niệm nào. Và thế là ta tự do. Và cũng không cần phải cãi lộn với ai về cái sự đúng sai, giống khác của khái niệm làm gì Cãi thì chỉ có lộn thôi chớ có bao giờ là đúng? Being - nó là trạng thái, vả nó rất cá nhân. Cho nên, nhiều khi chỉ cần quay về, ngự trong trạng thái an bình, hạnh phúc của bản thân là đủ, mặc cho đời ngoài kia mãi trụ vào những khái niệm tạm thời….

Bạn viết cho tôi một bức tâm thư dài lắm, chung qui là bạn đã học và đi làm theo mong muốn của người khác. Giờ thì cũng đã làm qua 3 công ty to bự, có công việc và chức danh đáng mơ ước, gia đình tự hào. “Nhưng mà cô ơi, con không hạnh phúc.” Bạn cảm thấy mất phương hướng, vì thứ mình đang làm không phải là thứ mình yêu thích, đam mê. Mà thứ mình yêu thích, đam mê thì chỉ mới chập chững học, chưa biết nó có nuôi sống mình được không, chưa biết mình có đủ giỏi giang và thành công với môn đó hay không. Co kéo giữa một bên là sự an toàn, cơm áo gạo tiền, với một bên là niềm đam mê bấp bênh, bạn bức bối, bối rối, dày vò, trôi dạt đến bây giờ. Thật ra, đây không phải là lần đầu tiên tôi nhận được câu hỏi như thế này. Rất nhiều bạn trẻ khác cũng đang trong tình trạng tương tự. Nguyên nhân là do đã được định hướng học hành và làm việc theo một ngành nghề khác, và đã đầu tư rất nhiều thời gian để đạt được mục tiêu định hướng, theo mong muốn của một ai đó khác. GIờ, hoàn thành xong tâm nguyện cho ai đó rồi, mới quay lại mệt mỏi, chán nản nhận ra, mình không vui vẻ, hài lòng, hạnh phúc gì với lựa chọn đó. Có quá muộn chăng, khi mọi thứ đã được an bài? Có mạo hiểm chăng khi nghe theo tiếng gọi con tim? Có nên cam chịu không, khi mình đang có một công việc, mức lương mà nhiều người mơ ước? Có nên bỏ cuộc chăng, khi đánh đổi vùng an toàn cho một tương lai vô định? Đây có lẽ là bùng binh của những ngả rẽ nghiệt ngã nhất, vì nó có vẻ đang ép bạn phải hy sinh, phải đưa ra một quyết định và lựa chọn không công bằng, phải đấu tranh giữa mong muốn của cá nhân và thế giới bên ngoài, phải chật vật trong chiếc áo không phải do mình chọn. Bình tĩnh đã chứ! Cuộc đời không thẳng tắp như việc phải chọn A hay B. Mình hoàn toàn có nhiều cách tư duy khác đi, có thể là C, có thể là D, có thể là cả A&B hợp lại thành E. Nói chung, đừng tự đưa mình vào thế khó, khoan hãy ép bản thân phải hy sinh bất cứ điều gì. Hỏi mình những câu hỏi sau để tìm ra lời giải nhé. Công việc hiện tại có đang là nguồn tài chính chủ yếu để nuôi sống bản thân? Nếu có, thì hãy duy trì công việc đó, đừng mệt óc suy nghĩ xem mình có nên nghỉ việc không. Việc bây giờ tìm rất khó, và nếu đang làm tốt, đang được trả lương tốt thì cứ làm chứ nghỉ để làm gì. Và bạn biết không, không có công việc nào bạn đã từng làm mà nó phí cả. Trải nghiệm của bạn trong công việc đó chính là chất liệu để giúp bạn suy nghĩ sáng tạo hơn, có khi sẽ chính là yếu tố quan trọng để giúp bạn tạo ra những sự kết hợp độc đáo cho bất cứ thứ gì mà bạn làm sao này. Trong thế kỷ sáng tạo này, chính sự kết hợp khác lạ, không ai tưởng tượng ra mới tạo nên những ý tưởng đột phá. Cho nên, hãy trân trọng cái nghề đang nuôi bạn, và hãy làm thật tốt, học thật nhiều thứ từ nó để thu thập cho bản thân thêm nhiều chất liệu hay. Công việc cụ thể mà bạn hướng đến đối với thứ bạn đam mê, yêu thích là gì? Thực tế ngành nghề đó đang ra sao tại Việt Nam? Khi nói về thứ mình yêu thích, đam mê, các bạn trẻ hay mơ hồ, chung chung, hơi “phiêu”, hơi bay bay chứ không đủ rõ ràng, cụ thể về nghề mình muốn theo đuổi. Ví dụ, em thích art. Art thì nó rộng quá đi. Thích art cụ thể là gì, làm công việc gì, ngành đó hiện nay có đang phát triển tại Việt Nam không, ai đang thành công nhất trong ngành nghề này, nếu nhắm đến một công ty hay tổ chức để xin việc thì có những công ty/tổ chức nào? Người trong cuộc họ nói gì về khả năng “sống được” với nghề? Hay đây không phải là nghề nuôi mình mà mình nuôi nghề? Đi tìm một người đang là phiên bản tương lai của mình mà hỏi. Khi bạn nghe được từ chính phiên bản mình muốn trở thành về nghề nghiệp đam mê của mình, bạn sẽ có đủ dữ liệu để cân nhắc và đưa ra quyết định đó có phải là thứ mình đam mê và là thứ có thể nuôi sống mình. Nếu đó thực sự là thứ có thể dấn thân vì mình đam mê và nó nuôi sống được mình, câu hỏi tiếp theo sẽ là, công việc đó đòi hỏi ở bạn những kiến thức, kỹ năng gì? Bạn đã có những kiến thức, kỹ năng này chưa? Lắng nghe người trong nghề họ chia sẻ xem cái bay bổng và thứ nhức đầu trong nghề đó là gì, cái gì quan trọng sẽ giúp ta thành công trong nghề này. Có khi hỏi xong bạn thấy mình không hợp. Hoặc có khi hỏi xong bạn mới biết thứ mình cần học thêm để theo đuổi ngành nghề này nó khác rất nhiều so với những gì mình đang nghĩ. Cũng có khi nghe xong thì bạn biết rất rõ bản thân cần học thêm những kiến thức, kỹ năng gì, từ đâu, và bắt đầu bước đầu tiên học hỏi và phát triển năng lực của mình trong ngành nghề mới. Cũng phải nhắc, đây là thời đoạn chuyển tiếp khi bạn đang từng bước dò đường cho hướng đi mới, nên bạn cần phải chịu khó đầu tư thời gian và công sức, làm song song việc cũ việc mới chứ không nên bỏ ngang và hy sinh thứ đang nuôi sống bản thân. Song song với việc học và phát triển bản thân trong ngành nghề mình đam mê, bạn hãy tìm cơ hội thử làm freelance hay nhận việc theo dự án gì đó đối với nghề mới. Trên thực tế, chỉ khi người ta dấn thân vào làm thật thì mới có thể hiểu rõ những quanh co, lắc léo của ngành. Tới đó mới thật sự biết mình có còn đam mê không hay chỉ là ngộ nhận khi nhìn thấy bề nổi rất ư là lung linh của nó. Nếu đam mê, bạn sẽ có đủ năng lượng và quyết tâm để vượt qua mọi khó khăn, theo đuổi cho tới, làm cho đã đời. Còn khi nó chỉ là sự ngộ nhận thì bạn sẽ bỏ cuộc còn nhanh hơn là chớp mắt. Cũng đừng chán nản khi mình nhận ra đó không phải là đam mê thực thụ, ít ra bạn cũng đã gạch được một thứ ra khỏi danh sách “ngỡ là đam mê” và đang tiến gần hơn tới đam mê thật sự của bản thân. Hơn nữa, tất cả những gì mình học và trải nghiệm trên hành trình đi tìm đam mê đó, dù chưa tìm ra, vẫn là những trải nghiệm có ích, giúp cho mình có những góc nhìn khác, những hiểu biết và dữ liệu khác, sẽ giúp cho mình sáng tạo hơn trong tương lai. Nếu làm freelance thành công, đam mê vẫn cứ đam mê, làm ra tiền và mình giỏi thứ mình đang làm, đó là Ikigai của bạn còn gì. Và khi cả đam mê và cái nghề nó đã đủ lông đủ cánh rồi thì mình bật công tắc chuyển đổi thôi. Lúc này, mọi thứ đã rõ ràng. Việc đưa ra quyết định gọi là an educated decision - một quyết định có hiểu biết, có đầy đủ thông tin dữ liệu và minh chứng chứ không còn là những câu hỏi đầy lo lắng và mơ hồ của ngày nào. Vậy nha mấy đứa. Làm gì cũng suy nghĩ trước sau, tính toán cho có đường lối rõ ràng rồi làm thôi. Và have a lot of fun doing it - thử nghiệm cũng phải thiệt vui. Đời này, muốn làm gì cũng làm được hết, chỉ cần tư duy cho đủ về cách giải quyết vấn đề. Đừng vật vã lo lắng làm gì. Tìm cách, dấn thân, và tận hưởng hành trình đầy hứng thú.

Ngày xưa đi làm, đới diện với trùng trùng mâu thuẫn tại công sở, mình cũng bị stress và mệt mỏi. Có điều, tính mình trước giờ thích quan sát và nghiên cứu con người, nên cũng học được cách biến năng lượng xấu đó thành đề tài nghiên cứu. Gặp ai hay trường hợp gì gây mâu thuẫn mình cũng sẽ lấy đó ra làm chủ đề tìm hiểu, phân tích, tìm cách hoá giải để bản thân không bao giờ bị ảnh hưởng bởi những thứ năng lượng xấu đó nữa. Nói cho cùng, tự nhiên chuyện người ta nổi cơn, có hành vi tào lao, kích động, hay vô cảm là vấn đề của người ta, vấn đề của môi trướng và văn hoá, và cũng đôi khi có khi là có cả vấn đề của mình nữa, thì chỉ cần xem lý do nó nằm ở đâu, là gì rồi xử thôi chớ lăn đùng ra khổ sở làm gì mất thời gian và hao năng lượng tích cực của bản thân. Mình sinh ra trên đời đâu phải để xà quần trong mấy thứ vô ích đó. Nghĩ vậy, nên riết rồi gặp người hay gây sự nơi công sở hay gặp tình huống mâu thuẫn từ nặng đến nhẹ, mình đều thích thú lấy nó ra làm bài tập để rèn luyện khả năng quản trị mâu thuẫn cho bản thân. Sau này, khi bắt đầu biết blog, mình nhận được quá trời lời tâm sự, câu hỏi từ các bạn đang đi làm, cạn kiệt, tổn thương, khổ sở trong các trường hợp mâu thuẫn công sở. Mới thấy, 1/3 thời gian sống của mình tại chỗ làm, nếu không học được cách quản trị cảm xúc, quản trị mâu thuẫn thì mình có thể bị con người và môi trường làm việc làm cho tâm hồn xác xơ, cằn cỗi, và cạn kiệt. Mà sao phải thế? Tội gì phải chịu đựng những thứ tào lao đó rồi cho phép nó làm hại cơ thể, sức khoẻ, tâm lý và niềm vui, niềm hạnh phúc được sống của mình? Cũng vì vậy, ai cũng cần phải học cách xử lý mâu thuẫn đúng cách để không còn bị nó làm hại nữa. Mâu thuẫn, trước hết mình phải hiểu nó có thể đến từ đâu, do đâu mà sinh ra, rồi mới từ từ học và rèn luyện cách quản trị nó. Hiểu về nguồn gốc làm nảy sinh mâu thuẫn là bước đầu tiên bạn cần biết trên hành trình rèn luyện khả năng quản trị của mình. Khi học được cách quản trị rồi thì như mình đi xem phim tâm lý xã hội thôi, không cho phép những chuyện này khiến bản thân lao đao nữa. Tranh cãi: có nhiều người sinh ra đã là thầy cãi. Ai nói gì họ cũng cãi. Đúng sai gì họ cũng phải cãi. Chuyện to nhỏ, liên quan hay không liên quan gì họ cũng phải ngắt lời người khác, nhúng vào đó cãi vài câu khiến cho người khác phải bực mình, khó chịu, nổi cơn. Có khi đó chỉ là thói quen, và làm vậy thấy mình tự nhiên trí thức hay hiểu biết hẳn ra. Có khi họ làm vậy vì nó work. Cứ chồm ra cãi lả người khác sợ, im, hay đồng ý với ý kiến của mình. Vậy thì nó bỗng nhiên biến thành vũ khí lợi hại khiến người khác đồng ý. Tội gì mà không sử dụng. Có khi, họ sử dụng nó như một cách để hạ thấp người khác, làm bể mặt hay mất uy tín ai đó bằng những câu hỏi xoáy đá xoay của mình, chẳng dẫn đến điều gì hay ho hay giải pháp gì, chỉ là hỏi cho bõ ghét, thế thôi. Có khi, đó lại là một dạng disorder - rối loạn về tâm lý, tính cách, kiểu một dạng nhẹ của rối loạn nhân cách chống đối xã hội, có xu hướng đối kháng, thao túng hoặc đối xử khắc nghiệt với người khác. Chắc chắn bạn gặp nhiều loại người này tại công sở hay trong hành trình làm việc. Quan sát họ, xem nguyên nhân chính khiến họ như thế là gì. Nguyên nhân khác nhau sẽ có những cách hoá giải khác nhau. Đổ thừa: Đây có thể nói là hành vi gây mâu thuẫn mang tính huỷ diệt cao tại công sở. Ai trên đời này cũng sợ bị luận tội, bị phán xét, bị mang ra xét xử trước đám đông, bị chiếu tướng và dán nhãn vô trách nhiệm. Ai trên đời cũng luôn nghĩ là mình đúng và người khác phải sai, nên khi có chuyện đổ thừa là một cuộc chiến phải nổ ra, bùng lên, phải chiến cho tới cùng của sự đúng sai, thành bại vì người chiến thắng là kẻ có quyền phán xét vả bêu rếu kẻ tội đồ, chứng minh mình đạo đức và năng lực sáng ngời trước đám đông soi mói. Biết vậy, nhưng người đi làm cũng rảnh lắm, cũng thích phim hành động và chiến tranh lắm, nên cứ thay nhau đổ thừa cho bùng nổ chiến sự chơi. Rồi cả đám bu vào đó luận bàn, chia phái, kết bè, đổ thêm dầu vô lửa để nó cháy cho rụi, để nó nướng cho khét hết mọi quan hệ trong công sở, để thoả mãn khao khát của bên thắng cuộc…. Ủa, đi làm chứ đâu phải đi đóng phim mấy người? Phê bình, chỉ trích: Mình thì lúc nào cũng hay, cũng tốt, cũng thuộc về phe chính nghĩa hết. Còn lại thì là một đám yếu kém. Mình làm gì cũng đúng. Người ta làm gì cũng sai, cũng không phù hợp, nghĩ không tới, làm không ra hồn, tinh thần thái độ không OK, vv. Con người bản chất là như thế, luôn chỉ trích, phê bình, phán xét người khác chứ chẳng bao giờ coi lại chính bản thân mình. Rồi cứ như thế, lời ra lời vào, lời qua tiếng lại đâm ra mâu thuẫn mà thôi. Nếu mỗi người biết nhìn lại bản thân mình trước, biết quan sát, tìm hiểu và thông cảm với người khác trước thì có lẽ thế giới sẽ bớt ồn ào, vì người ta sẽ im nhiều hơn nói, trách mình hơn trách người, và mâu thuẫn chắc sẽ giảm đi đến 80%. Phòng thủ (defensive): Vì mình hay, mình tốt, mình OK nhất nên ai nói gì mình đâu có tiếp nhận, đâu có lắng nghe, đâu có ghi nhận. Ai nói gì đụng chạm thì ngay lập tức mình sẽ cãi lại, sẽ chối bỏ, sẽ gạt đi ngay, để bảo vệ mặt mày, level đạo đức và sự đúng đắn không thể lẫn vào đâu được của bản thân. Ai phản hồi hay nói gì tì trước hết nó phải sai, nó phải bất hợp lý, nó phải là hiểu lầm, là lời của ai đó khác chứ không liên quan chi tới mình cái đã. Trước hết thế trận phải là như thế, rồi sau đó mới suy nghĩ tiếp. Trong cái tâm thế như vậy, luôn luôn phòng thủ, luôn luôn chuẩn bị sẵn sàng để phản công, nên đâu có nghe ai nói cái gì cho hết, cho đủ, cho đúng để mà hiểu rõ vấn đề. Gặp người phòng thủ kiểu này, chưa nói đã không phải, không thể, không có cửa thì chưa nói đã biết sẽ nổ ra chiến sự. Emo: Tại sao tôi soạn khoá học Trí thông minh cảm xúc? Là vì con người ai cũng dễ bị dẫn dắt và điều hành bởi cảm xúc vô mình cả. Nếu không học cách nắm lấy chủ quyền thì cả đời này bạn sẽ chỉ là nơi lệ cảm xúc mà thôi. Rồi cứ như thế để mặc cho cảm xúc tung toé, cho cuộc đời tung toé bởi những hành động, lựa chọn, quyết định vô lý, vô minh, thiếu minh mẫn. Thành ra tại công sở, nó là nơi diễn emo hoành tráng nhất, vì nó là xã hội thu nhỏ, có đủ loại người và đủ loại chất xúc tác khác nhau để bùng. Bạn nghĩ lại đi, bao nhiêu lần trong chỉ một ngày bạn phải coi phim la hét, vật vã, khóc lóc, chửi bới, đau đớn, cạn kiệt, vv? Mà cứ để emo nó xổng chuồng kiểu đó thì đương nhiên phải nảy sinh mâu thuẫn mà thôi. Cuối cùng, phải có đứa chịu trách nhiệm, phải có đứa làm sai, phải có địch và ta, có phe chính nghĩa và đám xấu xa, ác độc chứ. Rồi cứ vậy mà chia phe ra đánh, đánh cho tới khi lưỡng bại câu thương mới chịu thôi. Ủa, đi làm hay là đi đánh trận thuê mấy người? Giờ, hiểu được những nguyên nhân chính gây mâu thuẫn rồi thì chuyện đầu tiên cần làm là nhìn lại mình trước đã. Bản thân mình có là tác nhân gây mâu thuẫn hay không. Đừng vợi phòng thủ và nói là không không, tụi nó chứ làm gì có em. Bình tĩnh phản tư, nhìn nhận, chân thật với bản thân đi. Bệnh là phải chữa từ thân tâm mình chữa ra. Mình OK đã rồi thì chuyện nhà người ta mình mới tinh sau. Vậy nhé!

Viết xưa nay chưa bao giờ được xem như là kỹ năng quan trọng trong bộ kỹ năng mềm thiết yếu hay kỹ năng lãnh đạo quan trọng cả, đơn giản vì ngày xưa giao tiếp xảy ra phần lớn là offline, nhiều lắm là qua email. Nhưng từ khi các nền tảng giao tiếp online phát triển, từ nền tảng mạng xã hội, chat, họp online, trao đổi online, collab online, quản lý và giao việc online, vv trở nên phổ biến, đặc biệt là sau đại dịch. Thời này, ai cũng sở hữu một tờ báo của riêng mình, thể hiện mình với đội ngũ, tổ chức, công chúng một cách trực tiếp online, tương tác trong công việc với tất cả các đối tượng liên quan online, đa nền tảng. Có thể nói, giao tiếp online đã tới thời còn thịnh hành hơn giao tiếp offline. Cũng chính vì vậy, kỹ năng giao tiếp online đương nhiên trở nên vô cùng quan trọng, vì nó thể hiện con người bạn, thể hiện thương hiệu cá nhân của bạn, thể hiện khả năng giao tiếp vả lãnh đạo của bạn, và qua đó thể hiện năng lực của một cá nhân. Có điều, không phải ai cũng có hoặc thông thạo kỹ năng này, vì thật ra không có trường lớp nào dạy kỹ năng viết hiệu quả cho người đi làm cả. Rất nhiều lần, tôi nhận tin nhắn, email, cả trong nội bộ các đội ngũ lẫn từ ngoài công đồng, đọc xong không hiểu. Có khi, các bạn viết không có trọng tâm, không có điểm chính để hiểu vấn đề hay đề tài các bạn muốn trình bày là gì. Có khi, các bạn kể lòng vòng một hồi, không có cái gì liên quan tới thứ gì, đọc xong phải hỏi lại, ý là em muốn hỏi gì. Có khi nhiều ý khác nhau được nêu ra, không có thứ tự cấu trúc gì rõ ràng, nên cũng không biết có bao nhiêu cái gạch đầu dòng mà bạn cần trao đổi, có phải là cái bạn muốn trao đổi không hay chỉ kể ra vậy thôi, kể ra để làm gì, và cuối cùng là sự kể lể đó nó dẫn tới đâu. Thật ra, viết của thế kỷ 21 và trong ngữ cảnh đi làm nó không phải là viết văn, là tả cảnh, là để mặc cho cảm xúc và câu chuyện trôi bồng bềnh, liêu phiêu trên những mạch hứng khởi của tâm hồn. Viết trong giao tiếp tại công sở gọi là trình bày suy nghĩ, cần phải ngắn gọn, chính xác, trực diện, dễ hiểu, có call to action - yêu cẩu hành động rõ ràng để người đọc còn biết đọc xong phải làm gì. Chia sẻ với các bạn các nguyên tắc viết trong giao tiếp công việc của tôi để tham khảo nhé. Chỉ viết khi cần giao tiếp một vấn đề cụ thể nào đó với một đối tượng cụ thể nào đó Tại công sở, viết không phải là để cho mình, để thoả cái nỗi ước mong được kể lể hết uất ức hay nỗi lòng cá nhân. Cái đó về nhà tự viết nhật ký là được. Viết là kỹ năng giao tiếp, nên mình chỉ sử dụng nó khi cần giao tiếp, nghĩa là để đáp ứng nhu cầu được giao tiếp của một đối tượng cụ thể, ví dụ như nhân sự cần biết có sếp mới trong ban lãnh đạo công ty chẳng hạn, người này sẽ làm nhiệm vụ gì, báo cáo cho ai, lý lịch trích ngang ra sao để giúp mọi người hiểu hơn về nhân sự mới nhằm hợp tác tốt hơn. Hoặc khi cần xin ý kiến chấp thuận một giải pháp nào đó, bạn viết yêu cầu gởi cho sếp. Dù nhu cầu là gì, thứ bạn viết cần ngắn gọn, dễ hiểu, đi thẳng vào vấn đề, không dài dòng văn tự, không ngôn tình tiểu thuyết, không lòng vòng qua mấy chục cái bùng binh. Khi viết, cũng nên suy nghĩ những câu hỏi mả người đọc sẽ hỏi có thể là gì và trình bày luôn câu trả lời trong phần diễn đạt của mình cho nó nhanh chóng, hiệu quả. Hiểu rất rõ tại sao bạn viết Công việc mà, làm gì cũng phải có mục đích rõ ràng. Viết là để muốn người đọc làm gì sau khi đọc xong thì phải nói rõ ra. Đừng bắt người ta phải nặn óc suy nghĩ ủa ý của họ là muốn mình làm gì. Đừng dẫn người ta qua sáu bảy quả đổi xong bỏ người ta lơ ngơ giữa núi rừng không biết phải làm gì tiếp theo. Đừng bắt người ta phải tự hiểu, vì khi phải tự suy diễn thì thường là người đọc sẽ suy diễn sai, suy diễn lố, suy diễn lung tung làm cho mọi thứ phức tạp, mơ hồ, hỗn độn, mỗi người hiểu một kiểu khác nhau. Giao tiếp là để cho mọi thứ rõ ràng minh bạch, tránh hiểu lầm, tránh dị bản. Chớ viết xong người ta còn hoang mang hơn thì viết để làm gì? Cho nên, luôn có Call-to-action - yêu cầu hành động rất rõ ràng để người ta đọc xong biết cụ thể phải làm gì, làm như thế nào, với ai, vv. Viết có cấu trúc, dễ theo dõi Ý chính là gì cứ phang trực diện rõ ràng ra từ đầu cho nó dễ. Đừng dẫn người đọc đi lòng vòng rồi cả đám cùng đi lạc. Trong ý chính đó có bao nhiêu ý phụ để diễn trình ý chính thì viết ra thành các heading - tiêu đề phụ cho người ta dễ theo dõi. Khi cần liệt kê danh sách những thứ liên quan trong một tiêu đề hay trong một ý thì gạch đầu dòng ra thành cái danh sách cho dễ hiểu. Khi cần diễn đạt các ý phức tạp, liên quan như cái ma trận, phụ thuộc vào 2, 3 điều kiện khác nhau thì lập thành cái bảng matrix - ma trận cho dễ dò tìm, dễ tìm kiếm, dễ tư duy. Thường thì đối với những giao tiếp có nhiều thông tin, dữ liệu, tôi sẽ vẽ cấu trúc trình bày ra rồi mới bắt đầu viết. Nếu vẽ cấu trúc ra rồi mà bản thân nhìn còn không hiểu hay khó hiểu thì phải tìm cách khác vẽ lại cho đến khi nó đơn giản nhất mới thôi. Giao tiếp là để cho người đọc hiểu, không phải để đánh đố hay luyện não. Ưu tiên hàng đầu là đọc xong phải hiểu, hiểu đúng, hiểu rõ, và hiểu xong thì biết phải làm gì. Chủ động và trực tiếp gọi tên Khi viết, bạn đang đối thoại với người đọc một cách trực diện. Do đó, cứ tưởng tượng là người đọc đang ngồi trước mặt mình và đang đối thoại với mình. Gọi tên, chỉ đích danh một cách rõ ràng là bạn đang yêu cầu điều gì với ai, với cả nhóm, với vài người, hay với một cá nhân nào đó. Đừng nói phong long, ám chỉ, nói chung chung mấy người tự hiểu. Khi bạn không đối thoại trực tiếp, người ta sẽ chọn cách hiểu là bạn không đang nói với họ và về họ. Đời này quá nhiều việc để làm, quá nhiều thông tin để process rồi, không ai tự mang vác thêm bất kỳ thứ gì đang bị thả rông ngoài kia vào thân mình chi cho mệt. Giao tiếp chung chung, không cụ thể với ai là giao tiếp kém hiệu quả. Tone of voice - Tông giọng trong giao tiếp công sở Mình không có phải nhà văn và càng không vào chỗ làm để viết văn. Cho nên, cách tiếp cận về hình thái tốt nhất là súc tích, trực diện, rõ ràng, dễ hiểu, tránh dài dòng văn tự, tránh sử dụng uyển ngữ hay từ ngữ khó hiểu, chung chung, mơ hồ, tránh xài từ cao siêu, chuyên môn không ai hiểu nổi để chứng tỏ bản thân, tránh sử dụng các từ viết tắt không thông dụng khiến cho người đọc hoang mang. Hãy nhớ là mình viết cho người ta hiểu, không phải viết để chứng tỏ bản thân hay để làm khó người đọc. Bạn viết mà người ta không hiểu thì bạn là người kém hoặc không có kỹ năng giao tiếp chớ chẳng hay ho gì đâu. Viết cho người không hiểu thì đừng viết, mất thời gian, vô hiệu quả, gây chuyện thêm chớ chả giải quyết được gì. Vậy thôi. Cũng không quá phức tạp, nhưng cực kỳ quan trọng. Nếu muốn làm việc hiệu quả, làm lãnh đạo hiệu quả thì giao tiếp là một trong những kỹ năng bạn cần master - luyện tập thành sư phụ. Trong đó, viết là một phần quan trọng và chính yếu của kỹ năng giao tiếp. Thử xem lại những gì mình đã viết xem đọc lại có hiểu không nha. Nếu không thì tập viết lại đi, vì nó thể hiện năng lực của một người làm việc chuyên nghiệp đó.