Giới thiệu bài viết mới trong mục "Bạn viết" của tác giả có bút danh Băng Tâm nhé. La bàn định vị bản thân có thể đúng hoặc chưa, nhưng quy luật xoay vần của vũ trụ là có thật, do đó việc lựa chọn “trái ngành” với mình đơn giản là một điều nên đến, hay nói cách là phải trở về với bản ngã chân thật nhất của chính mình. Đây cũng là bài học mà phải mất 4 năm mình mới nghiệm ra được. 1- Tương lai là phép thử, không có đúng hoặc sai Xuất phát điểm là cựu thủ khoa chuyên Văn, đắm chìm trong những trang văn suốt mấy năm trời, ngẩng đầu kiêu hãnh vì vô vàn giải thưởng , chẳng ai tin được mình lại chọn “kết đôi” với Kế Toán để yêu thương suốt 4 năm đại học. Quanh quẩn với số liệu và con số, mình trở nên tự ti với những quyết định của mình, chấp nhận sai lầm, hối hận ăn năn vì không hợp với tích cách và đam mê của bản thân. Mình “chia tay” với nó. Nhưng cuối cùng, mình nhận ra, hành trình này vốn dĩ không sai, là ngã rẽ nhất định phải bước qua để trường thành. 4 năm qua, cái tôi luyện bản thân mình nhiều nhất không phải là kiến thức trên giảng đường mà là vô hình vạn trạng những kỹ năng sống, thái độ sống trên trường đời. May mắn thay, mình định nghĩa được sứ mệnh của bản thân trong đống bế tắc ngày đó, từ bỏ một công ty đa quốc gia sang xịn với một vị trí cực ngầu để trở về với nguyên bản - là chính mình với nụ cười hạnh phúc nhất- sáng tạo với những con chữ. Nếu không thử lân la sang mảng Kinh tế, mãi mãi không nhận ra bản thân mình phù hợp với nơi đâu. Cuộc đời là của mình mà, hãy cứ chấp nhận thay vì oán than. 2- Làm sao để chọn đúng nghề, đúng ngành? Nghề chọn người, người tính không bằng trời tính, cái duy nhất bạn hiểu được là chính mình. Bản thân còn không hiểu mình muốn gì, thì ai có thể giúp bạn bây giờ? Cách duy nhất là ngồi một góc, tự hình dung và trả lời câu hỏi: “ Nếu làm điều này, bạn có vui không, bạn có hào hứng mỉm cười vào mỗi sáng thức dậy? Bạn có sẵn sàng theo đuổi nó đến cùng không? Muốn như vậy thì phải làm gì?”. Thế giới ngoài kia bao la rộng lớn lắm, nếu cứ thu hẹp tầm nhìn bởi cái vỏ ốc an toàn do chính mình tạo ra, mãi mãi không có cơ hội ngắm nghía những điều tuyệt vời, mới lạ. Mình bắt đầu tập quan sát những tâm tư của bản thân nhiều hơn, lắng nghe nó muốn gì thay vì chăm chăm ngó sang những thành tựu của người khác. Khi bạn đủ can đảm, đam mê đủ “cháy”, năng lực đủ dày dặn, cơ hội ắt sẽ tìm đến mình. Đừng vội! Lấy đà, đi chậm mà chắc. 3- Khi nào là lúc cần tìm sứ mệnh thật sự của mình? Ngoài những mất mất, biến chuyển và rủi ro khó tránh, ít ra với nhiều người, đại dịch COVID lại là “nốt lặng” đắt giá nhất, cho phép bản thân đánh giá lại cả một hành trình, buồn có, vui có, hối hận có, sau cùng mọi cảm xúc biến thành sự “thích nghi”, “linh hoạt”. Điều này vô hình chung khiến mình đặt ra nhiều câu hỏi: Mình là ai? Mình đang làm gì? Mình đến đây với sứ mạng như thế nào? Nghe thì có vẻ lớn lao, nhưng khi tâm thế bạn đã bình an, sự ung dung, an yên đã ngự trị trong tâm trí của bạn thì tiền bạc, vật chất chỉ còn là hình thức bên ngoài, bạn sẽ tự có câu trả lời cho riêng mình. Hành trình tìm thấy sứ mệnh thật sự của mình là chặng đường dài, vốn dĩ không phải ngày một, ngày hai. Do đó, hãy chăm sóc bản thân thật tốt, cả tinh thần và thể chất, vì không ai tạo ra giá trị tốt nhất trong một cơ thể mệt nhoài. Bút danh Băng Tâm

Con người mà, không có thì thôi, ở đâu có con người là ở đó có lộn xộn. Bởi vậy, những ai làm quản trị mà lên bờ xuống ruộng trước giờ vì con người thì thích AI và robot lắm, vì tụi nó chỉ làm theo lập trình. Kệ, thiếu chút cảm xúc nhưng mà nó khoẻ, vì nó không có biết drama! Mình cũng không biết tự bao giờ đã nhận được rất nhiều lời nhắn, tâm sự gởi vào inbox, buồn bã, mất niềm tin, chán nản, hoảng sợ, lo âu, thậm chí là trầm cảm không phải vì công việc mà vì áp lực tâm lý giữa người với người nơi công sở. Nơi làm việc của mỗi người, dù có hay không có văn hoá, dù văn hoá tốt xấu như nào, đều là một xã hội thu nhỏ. Ở đó, sẽ có người chuyên đi ức hiếp người khác. Sẽ có người tham lam vật chất quyền lực nên ích kỷ đạp lên người khác. Sẽ có những kẻ sân si kiếm chuyện cả ngày, vì họ cần drama để cảm thấy mình tồn tại, để tạo sự chú ý, để thừa nước đục thả câu. Sẽ có kẻ giả tạo ngoài mặt cười trong nhưng ở trong là một bồ dao găm. Sẽ có bất công, có bè phái, có chiến tranh, có nịnh nọt, có vô cảm, ích kỷ, và tất cả những điều xấu xa mà bất kỳ xã hội nào cũng có. Đương nhiên, cuộc chiến nào cũng có bóng tối và ánh sáng, nên cũng sẽ có người ngay thẳng, có thực lực, tử tế, bao dung…. Gió tầng nào, mây tầng ấy. Người chỉ chăm chăm vào politics, drama, gây chuyện, chọt đầu này khoáy đầu kia, cũng thông cảm cho họ, vì họ chỉ tới đó thôi. Không có giá trị, không có thực lực nên mới phải làm loạn lên như thế để thừa nước đục thả câu, để ngư ông hưởng lợi, để tìm cơ hội toả sáng trong cái thế bấn loạn dễ làm cho người ta hiểu sai, hiểu lầm, ngộ nhận…. Người không vững, không tỉnh táo bản lĩnh, lọt vào game của họ, thì sẽ bị họ quay xà quần cho tới khi kiệt sức, gục ngã, lụi tàn trong cái sự tào lao, nhỏ nhen của những kẻ tiểu nhân. Ủa kỳ vậy? Bạn đang đi làm mà! Đi làm là để thực hiện ước mơ, đam mê, hành trình sự nghiệp của mình chứ có phải đi đóng phim tâm lý tình cảm xã hội mấy chục tập miễn phí cho người ta đâu? Sao mất tập trung vậy? Sao để người ta giật dây mình vậy? Sao hao công tổn trí vì ba chuyện chẳng liên quan? Sao phải rước cái sự mệt mỏi, buồn phiền, hư hao tâm lý về mình vì sự bất tài, xấu xa, độc ác của người khác? Đừng nói mình là nạn nhân nha. Bạn chỉ là nạn nhân khi bạn cho phép người ta quăng cho mình vai nạn nhân. Còn khi bạn đã từ chối vai diễn ngay từ đầu, bỏ qua, bỏ lơ, không tham gia, lo tập trung vào sự hay ho và xuất sắc của mình thì game ai nấy chơi, không liên quan. Tôi hiểu và thông cảm khi bạn bị sốc, bị ảnh hưởng tâm lý, bị down mood này nọ. Nhưng thông cảm không có nghĩa là ngồi đó dỗ dành, vuốt ve cho sự tổn thương không đáng có. Tỉnh dậy đi người ơi! Đó không phải là cuộc chiến của bạn. Đó không phải là hành trình của bạn. Đó không phải là nơi sa chân và chôn chặt cuộc đời. Mình ra đời, đi làm là để được làm những gì mình yêu thích, được tự do, thành công, thăng tiến, kiến tạo ra giá trị và hạnh phúc với giá trị bản thân tạo ra. Mục tiêu của mình đâu có trùng khớp chỗ nào với mục tiêu của họ đâu mà bạn để cho bản thân cuốn vào vòng xoáy đó. Giờ mình dẹp hết làm lại kế hoạch mới nè. Nếu đang bị cuốn vào chuyện drama tào lao nơi công sở, stop! Dừng lại, dừng lại, dừng lại ngay và luôn! Nhìn nó như một cọng rác đi, quăng vào thùng rác rồi quên luôn. Nếu đang chuẩn bị bước vào chỗ mới, tâm thế sẵn sàng là sẽ gặp chuyện tào lao, nhưng sẽ tình táo bỏ qua, tập trung vào lý do tại sao mình đi làm. Tự hỏi, ở vị trí của mình, như thế nào là giỏi, thành công, xuất sắc. Lấy đó làm mục tiêu phấn đấu để đạt cho được, ít nhất là kết quả mà tổ chức đặt ra cho mình. Tự hỏi, để đạt được mục tiêu đó, bản thân cần làm gì, mình có gì thiếu gì, cần học hỏi và rèn luyện thêm gì, rồi có ngay kế hoạch hành động để tập trung làm tất cả những chuyện này một cách quyết liệt, hiệu quả, nhanh chóng nhất có thể. Tự hỏi, what’s next? Sau đó nữa thì mình muốn phát triển tiếp theo thế nào? Vị trí mới đòi hỏi gì ở mình? Vậy thị bản thân cần chuẩn bị tiếp theo như thế nào? Có thứ gì mình có thể chuẩn bị ngay từ bây giờ hay không? Rồi lên kế hoạch phát triển bản thân cho tương lai. Ủa, bao nhiêu đó là việc ngập đầu rồi. Có rảnh đâu mà đi tham gia vào ba cái chuyện tào lao xí đế của mấy đứa mất phương hướng, rảnh quá nên gây chuyện? Trừ phi bạn si mê mấy thứ giải trí lá cải, rẻ tiền đó thì thôi. Nếu là người có tài, xuất sắc, hướng đến thành công thì phải học cách bỏ qua mọi sự linh tinh, nhỏ nhen, drama đời thường để giữ cho mình tập trung vào những điều có ích, có giá trị, đóng góp cho sự thành công của bản thân và tổ chức, xây dựng thương hiệu cá nhân ngày càng có uy tín, không những tại nơi mình làm việc mà còn trong ngành, trên thị trường, trong cộng đồng. Vậy nha các bạn trẻ. Đừng emo với và lao đao với những chuyện không đáng nữa. Lo mà kiến tạo thành công cho chính bản thân mình.

Có lẽ tôi là người khá cổ điển và truyền thống khi nói về quan hệ. Một khi đã đưa một ai đó vào inner circle - vòng tròn quan hệ thân cận của mình rồi thì sẽ luôn rất cẩn thận và nuôi dưỡng quan hệ đó, không bao giờ take ít for granted - xem nhẹ nó. Nếu đã là inner circle, thì việc đầu tiên nghĩ là mình làm gì để tạo ra nhiều giá trị nhất cho những người trong vòng tròn đó. Nghĩ vậy, nên sẽ quan tâm, tìm cách, hành động, hỗ trợ, giúp đỡ mà không bao giờ suy tính mình sẽ được gì. Nếu họ làm gì tạo ra giá trị cho mình thì sẽ rất biết ơn, ghi nhận, và sẽ luôn luôn tìm cách để trả lại cái ơn đó gấp vạn lần. Làm gì có liên quan đến những người này, sẽ luôn suy trước tính sau, mình làm vậy có tốt nhất cho họ không, làm vậy có mảy may ảnh hưởng xấu nào đến họ không, làm vậy có mang đến bất kỳ bất lợi hay phiền phức nào cho họ không. Cuối cùng, là sống tử tế đàng hoàng nhất và ngày càng hơn nữa với những người trong vòng tròn thân cận…. Đặc biệt, tôi không bao giờ “xài” hay lợi dụng người khác, nên càng không bao giờ dám nghĩ, nói chi đến chuyện “xài” quan hệ thân cận của mình. Việc gì tự làm được tôi tự làm hết. Việc gì họ có thể giúp một cách thuận lợi dễ dàng thì mới dám nhờ. Việc gì họ có thể giúp nhưng có khả năng ảnh hưởng rắc rối đến bất kỳ điều gì trong cuộc sống hay sự nghiệp của họ thì tránh né nhất có thể. Nói tóm lại, là luôn trong tâm thế bảo vệ và tạo thêm giá trị cho những quan hệ thân thiết của mình. Có nhiều mối quan hệ cả đời chỉ add thêm giá trị, vui vẻ với điều đó, mong muốn điều tốt đẹp nhất cho họ, và chưa bao giờ công khai quan hệ đó, nói chi là sử dụng nó. Đương nhiên, đời chưa bao giờ như là mơ. Đôi khi, do tin tưởng sai lầm, do cảm xúc của kẻ làm người nên cũng đưa một vài quan hệ sai vào vòng thân cận. Tuy nhiên, khi ai đó “xài” mình, hoặc vô tâm làm tổn hại đến mình, hoặc hồn nhiên cào lợi ích từ network của mình kiểu đường một chiều, vv, chỉ một thời gian rồi cũng sẽ nhận ra. Nhận ra, nghĩa là sẽ đẩy họ ra khỏi vòng tròn thân cận, đóng mọi cánh cửa từ network của mình lại, đối xử tốt như một người bình thường, nhưng sẽ không bao giờ áp dụng chế độ “thân cận” nữa. Và tất cả những điều trên, thật ra không phải là chuyện của riêng tôi. Trên hành trình làm việc khắp nơi trên thế giới của mình, tôi ngộ ra một điều, thế giới được vận hành bằng những network thân cận rất giới hạn như thế. Khi mình nằm trong đó, cả một thế giới mới mở ra. Mình không cần phải đi cào cấu xài xạt gì ai. Người trong vòng tròn nhỏ họ đương nhiên tạo ra cơ hội, giá trị, bảo vệ và giúp đỡ nhau vô điều kiện như một nguyên tắc ngầm. Vậy thôi! Cho nên, người hiểu được và gìn giữ nguyên tắc này sẽ thành công bền vững. Có điều, dường như ít người Việt Nam mình hiểu được nguyên tắc này. Khao khát làm giàu, thành công qua đêm, tư duy ngắn hạn, bon chen giành lấy rồi bỏ chạy trong nhiều năm qua đã khiến cho con người ngày càng giả tạo, hời hợt, “xài” nhau là chính, qua đò quên ơn, làm gì củng chỉ ích kỷ nghĩ được tới bản thân còn ai liên quan ra sao kệ họ, miễn là mình được. Còn không được chữ “giao dịch”, nghĩa là có lợi cho đôi bên, nói chi là xây dựng quan hệ thân cận và vững bền. Cứ như thế, cả đời sẽ chỉ đi mót lúa mà xay, không cách nào trồng trọt được cả cánh đồng. Không gieo thì có gì mà gặt? Có thể, bạn xài được nhiều người, trong một khoảng thời gian nào đó. Rồi sao nữa? Những người có giá trị lợi dụng cao thật ra trong cộng đồng cũng chẳng nhiều. Vài ba cú cắt xén rồi bạn cũng bị đẩy ra khỏi network của họ, và network của những người trong vòng tròn thân cận của họ. Thế là xong! Vào thì khó chứ ra thì dễ lắm. Mà khi đã bị đẩy ra khỏi đó rồi thì cơ may trở lại nó nhỏ như cái đầu kim, 99% là vô vọng. Cho nên, cứ phải học cho thuộc nguyên tắc, giữ gìn và nuôi dưỡng nó đã. Điều tốt đẹp tự khắc nó sẽ đến với những ai biết nuôi trồng, vun vén những quan hệ thân cận của mình. Và khi nó nở hoa, thì mọi thứ bừng sáng, không cần phải mưu mô, cào cấu gì cả. Nên tôi khuyên các bạn trẻ hôm nay nên dừng lại, phản tư về cách bản thân vô tình hay cố ý làm tổn hại những quan hệ quý giá, thân cận trong hành trình vừa qua, để refresh - tái tạo, sắp xếp chính tư duy xây dựng quan hệ của mình, nếu bạn thật sự muốn xây dựng thành công bền vững. Hỏi mình: Tôi có vô tâm hay cố ý gây tổn hại cho ai trong vòng tròn thân cận của mình không? Tôi có đang “xài” họ không? Tôi có nghĩ cho họ, tránh mọi rắc rối phiền phức cho họ khi nhờ vả họ không? Hay tôi chỉ nghĩ làm sao để khoẻ cho mình? Tôi có chủ động bảo vệ họ, tránh hết sức bất kỳ điều gì liên quan có thể ảnh hưởng đến uy tín, vị thế, cuộc sống, sự nghiệp của họ không? Tôi có luôn chủ động, tự nguyện tạo ra giá trị gì cho họ không? Tôi có biết ơn và trả ơn không? Nếu có thì cụ thể là tôi đã làm gì? Còn nghĩ không ra thì chưa hề đâu nha. Tôi có ích kỷ, tìm cách “xài” network hay giá trị của họ, nhận rất nhiều từ họ nhưng trước giờ chỉ có một chiều? Tôi có bao giờ “phản bội” họ không, nghĩa là biết nhưng vẫn làm chuyện gây tổn thương cho họ? Dù họ biết hay không biết thì chuyện này là tối kỵ trong quan hệ thân cận rồi. Nếu “có” khi trả lời bất kỳ câu hỏi nào ở trên, bạn cũng nên xem lại. Đời có vẻ dài và vũ trụ có vẻ là vô tận, nhưng nguyên lý cũ mèm “you reap what you sow - bạn thu hoạch thứ bạn trồng” nó vẫn cứ là nguyên lý nền tảng của thế gian này. Ai cũng có thể đã từng mắc sai lầm, nhưng nếu không biết tự hiệu chỉnh bản thân mình thì cuộc đời mãi mãi sẽ chỉ là những cột mốc vỡ toang, thật bại vì quan hệ.

Tình hình chung là, khi công ty / tổ chức scale - phát triển nhanh quá, thì chuyện xáo trộn tổ chức và nhân sự là chuyện đương nhiên. Thế trận nào binh pháp ấy. Khi cần phải lập lại thế cờ mới, câu hỏi đầu tiên luôn luôn là, tướng nào quân nào sẽ đánh trận tương lai. Trận quá khứ, hiện tại và tương lai là những trận chiến hoàn toàn khác nhau, mục tiêu khác, đòi hỏi khác, cần những kỹ năng và kiến thức khác, cần thái độ và sự cam kết khác. Do đó, để đánh thắng trận tương lai, vì hoạch định là để chiến thắng, người đánh cờ phải xác định rất rõ đâu là những quân cờ quyết định sự thành bại của mình. Từ đó, họ sẽ phải làm một chuyện, là đi tìm quân cờ tương lai. Mục tiêu rất rõ ràng, đi tìm quân cờ tương lai. Những quân cờ này có thể ở đâu? Có lẽ sự bắt đầu luôn là từ những quân cờ mình đang có. Bao nhiêu trong số họ có tiềm năng và khả năng trở thành quân cờ trên bàn cờ mới? Bao nhiêu trong số họ có thể ngay và luôn? Bao nhiêu có tiềm năng nhưng cần thời gian để nuôi lớn? Mình có thời gian để làm chuyện này không? Hay thời gian gấp quá, hoặc là họ phải lớn lên rất nhanh, hoặc là mình đành nuôi lớn họ cho những trận sau? Có bao nhiêu vị trí không tìm được người từ bàn cờ cũ, dơn giản vì họ không đủ khả năng hay hoàn toàn chưa sẵn sàng? Nếu thế, mình sẽ phải tìm những quân cờ mới này từ bên ngoài. Vậy thì tìm ở đâu, tìm người nào phù hợp với văn hoá của tổ chức đây? Chỉ là một bàn cờ mới của tương lai, có bao nhiêu đó quyết định khó khăn phải đưa ra về nhân sự. Cho nên, dù làm tướng hay làm quân, nếu bạn muốn là một phần trong sự phát triển của một tổ chức, bạn luôn luôn phải đánh cả 2 bàn cờ, hiện tại và tương lai. Nếu chỉ chăm chăm vào hiện tại, bạn chỉ thuộc về bàn cờ hôm nay và có thể sẽ không còn “liên quan” đến bàn cờ mới của tương lai. Nếu chỉ lo nghĩ về bàn cờ tương lai mà quên quản trị hiện tại, quên deliver key results - đạt được những mục tiêu và kết quả đã đề ra, bạn trở thành kẻ mơ mộng và quên bén thực tại. Vì thế, dù làm công hay làm chủ, bạn đều phải quản trị song song hai thế giới: hiện tại và tương lai. Thiếu đi bất kỳ một mệnh đề nào, con đường sự nghiệp của mình cũng đều đứt gãy. Phần lớn người đang làm việc mà tôi đã gặp, chắc đến 80% đều bị rơi vào cái bẫy “hiện tại”, quay cuồng trong mớ công việc đổ dồn lên đầu cổ hàng ngày, xoay vần trong đó không có lối ra. Mỗi ngày buông công việc ra, dù đã cố hết sức, mớ bòng bong vẫn cứ ở đó, vẫn cứ như vũng lầy kéo chân mình xuống sự tuyệt vọng. Và cứ thế, ngày ngày trôi qua trong sự hoảng loạn và bất lực, việc không xong, kết quả không đạt, áp lực từ trên đè xuống, không còn thời gian để phát triển bản thân nói gì tới việc nghĩ về tương lai. Tương lai trở thành sự xa xỉ, hoang tưởng, điểm chấm mơ hồ về hành trình không lối thoát…. Đây là chuyện bình thường trong thế giới bình thường, của những người không biết quản trị hiện tại và tương lai. Nếu bạn đang ở trong tình trạng này, có lẽ bạn nên dừng lại ngay, hỏi mình những câu hỏi như sau để định hình lại hành trình tiếp nối. Những mục tiêu quan trọng nhất tôi cần tập trung vào ngay lúc này, tuần này, tháng này, quý này là gì? Những kết quả tương ứng của những mục tiêu trên mà tôi cần đạt được là gì? Để thực hiện tốt những mục tiêu trên và tạo ra kết quả tương ứng thì những nguồn lực quan trọng nhất tôi cần là gì? Tôi đã có chưa? Tôi có cần bổ sung không? Nếu có thì giải pháp bổ sung của tôi là gì? Tương lai mà công ty, tổ chức hướng tới nhìn ra sao? Ở đó, có những vai trò gì tôi muốn được trao cho cơ hội? Để nắm bắt được cơ hội đó tôi cần có những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất gì? Tôi đã có gì, chưa có gì, cần nâng cấp gì trong hiện tại để có thể thuyết phục được tổ chức trao cho tôi cơ hội đó? Đội ngũ nào sẽ là đội ngũ tương lai của tôi? Có ai trong hiện tại có tiềm năng phát triển để hỗ trợ tôi cho tương lai đó không? Nếu có, họ cần được bổ sung những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất gì? Có vị trí hỗ trợ nào trong đội ngũ không thể nâng cấp từ những người hiện có hay không? Nếu có, hướng giải quyết của tôi là gì? Tôi cần cân đối lại cách đầu tư thời gian của mình ra sao giữa hiện tại và tương lai để quản trị tốt cả hai? Công ty, tổ chức nào cũng phải scale - phát triển theo thời gian, đặc biệt là trong sự chuyển động của kinh tế sáng tạo thì tốc độ scale là vận tốc ánh sáng. Do đó, trừ phi bạn không muốn phát triển, còn lại thì tự bạn phải chịu trách nhiệm về sự scaling - phát triển bản thân để còn “liên quan” với tương lai, dù là tương lai của tổ chức, của ngành nghề, hay của thế giới.

Mình không biết đã bao nhiêu lần bật khóc khi nghe một đứa trẻ hay một người trẻ phát biểu như thế, cuộc đời này đâu có ý nghĩa gì. Vì nhiều lý do khác nhau, có khi là do gia đình gãy đổ, có khi do áp lực học tập hay công việc, có khi do kỳ vọng của người xung quanh, có khi do tổn thương từ quan hệ tình cảm nào đó, do mất niềm tin vào một điều gì đó quan trọng trong đời, củng có khi do môi trường xã hội ngày càng tào lao và tệ hại hơn, vv, các em thất vọng, chán nản, từ từ mất đi niềm vui, và rồi có lúc không còn hiểu tại sao mình lại sinh ra và tồn tại trong cuộc đời này. Sau Covid, vấn đề này trở nên ngày càng trầm trọng, leo thang, và khó khăn nhất là, không phải phụ huynh hay người thân nào cũng hiểu, cũng nhận thức, cũng biết cách để giúp đỡ và hỗ trợ các bạn trẻ đang trong tình trạng như thế. Và trong rất nhiều trường hợp, lý do dẫn đến sự trầm trọng này là do mất kết nối với bản thân, với gia đình và thế giới xung quanh. Đương nhiên, nếu có được sự hỗ trợ chuyên môn từ chuyên viên hay bác sỹ tâm lý thì quá tốt, nhưng đó chưa bao giờ là lựa chọn duy nhất. Trên thực tế, chính sự giúp đỡ, hỗ trợ tận tâm, tích cực của người thân, bạn bè, người xung quanh mới là sự giúp đỡ quan trọng nhất. Tuy nhiên, đừng bao giờ cố gắng chữa bệnh cho các em. Các em chẳng có bệnh gì cả. Các em chỉ cần được trợ lực và niềm tin để tự mình tìm ra nút thắt, tự mình tháo gỡ những nút thắt tâm lý đó và hội nhập trở lại với cuộc sống này. Nhiệm vụ của chúng ta chỉ là ở đó, lắng nghe không phán xét, lắng nghe thấu cảm, chia sẻ trải nghiệm tương đồng để giúp các em mở lòng hơn và chủ động nhờ giúp đỡ khi cần. Để làm được điều này không dễ, vì chính chúng ta, người lớn, những người đã bị thế giới bên ngoài đóng khung, ép vào khuôn khổ, vật vã trong cuộc đời này như một kẻ tù binh, cam chịu sự phán xét của thế giới bên ngoài, chắc gì đã hiểu hai chữ “tự do” và tự do được là chính mình trong thế giới toàn là họ? Thời mình khác, thời tụi nhỏ khác! Xưa giờ mình sinh ra, ăn không no mặc không ấm, gia đình chật vật chuyện cơm áo gạo tiền, vừa sinh ra đã phải đấu tranh sinh tồn, nên bằng cách này hay cách khác, mình tự nhiên đã có kháng thể chiến đấu vì sự sống còn, sinh tồn trong cuộc đời này. Cũng vì vậy, mình vượt qua khó khăn thử thách dễ dàng hơn các em. Đối với thế hệ của mình, khó khăn là chuyện đương nhiên, vượt qua là trách nhiệm, đơn giản chỉ vì đó là cuộc sống. Mình sinh ra, ngoài kia thế giới qui định mình phải sống thế này, học thế nọ, nghe lời thế kia, lớn lên phải làm ra tiền, dựng vợ gả chồng như nọ, blah blah blah…. Mình được dạy, cuộc sống phải là như thế, và mình cứ thế cắm đầu làm theo. Vì cuộc sống khó khăn, lo đấu tranh không là hết giờ, nên mình cũng quên hỏi, ủa tại sao mình cứ phải như thế? Ủa tại sao mình cứ phải làm theo thứ thế giới bên ngoài mong muốn? Ủa tại sao mình không được chọn là bản thân mình, làm thứ mình thích, sống cuộc đời mình mong muốn? Ủa tại sao người ta lấy nhau rồi ly dị quá trời, chả hạnh phúc gì hết, mà cứ phải ép mình làm y chẳng như vậy? Ủa nếu mình sinh ra chỉ để lăn lông lốc và chiến đấu phát mệt cả đời thì sinh ra cuối cùng để làm gì? Thời của phụ huynh, mình không có cơ hội để đặt ra những câu hỏi kiểu như vậy, đơn giản vì mình bị quăng ra trận sớm quá và cả đời chỉ biết đánh trận như một người lính, một cách hết sức quán tính, dù chẳng hiểu tại sao. Nhưng thời tụi nhỏ nó khác! Tụi nhỏ sinh ra trong thời bình, thời kết nối, thời có quá nhiều không gian thời gian để ngẫm nghĩ về mục đích cuộc sống, thời của đặt dấu chấm hỏi cho tất cả những gì đang hiện hữu, thời của mọi thứ quá nhanh quá nguy hiểm, của những không gian đa chiều, không gian ảo mà người ta có thể bị cuốn vào nhưng không tìm thấy lối ra, vv. Thời thế khác, con người tư duy và vận hành khác. Do đó, có rất nhiều thứ nó work trong thế giới của mình chưa chắc đã “liên quan” trong thế giới của chúng. Có rất nhiều thứ “đúng” trong thời của mình nhưng chưa chắc make sense - có lý trong thời của chúng. Có vô số điều là “đương nhiên” không cần phải đặt câu hỏi trong thời của mình nhưng “tại sao phải thế” trong thời của chúng. Vì vậy, nếu chúng ta không gõ cửa, bước vào thế giới ấy một cách hồn nhiên, với cái đầu mở và trái tim trong veo, có lẽ chúng ta sẽ chẳng bao giờ hiểu điều gì làm các em trăn trở, hoang mang, hào hứng hay sợ hãi. Nếu ta sử dụng thước đo của chính mình để đo đạc giá trị sống của tụi nhỏ, có lẽ kết cục sẽ là một cuộc chiến tranh nóng nảy lửa hay một cuộc chiến tranh lạnh không có hồi kết thúc. Hai thế giới chẳng giao nhau, câu chuyện chẳng thể bắt đầu. Sao phải thế? Cho nên, có khi mình đừng nên dạy dỗ quá nhiều bằng trải nghiệm quá khứ của chính mình, vì nó không còn liên quan. Đừng hồi xưa ba như thế, mẹ như thế, ngày xưa cơm không có mà ăn giờ sung sướng quá còn kiếm chuyện, bày trò. Đừng áp các em bằng những cái khung đã đè nặng lên cuộc đời mình. Đừng nhốt các em vào những chiếc lồng mà ta mãi chẳng thoát nổi ra. Đừng đặt lên vai các em trách nhiệm phải hoàn thành những thứ mình không cách nào làm được. Đừng cố gắng áp đặt hệ giá trị và niềm tin của mình lên tụi nhỏ. Mình có thể đã không có lựa chọn. Các em có lựa chọn. Hãy cho các em sự tự do mà chúng ta chưa bao giờ có, vì đó là điều tốt đẹp nhất mà bạn có thể làm. Tốt hơn, hãy co-create - cùng khám phá những lựa chọn đó với các em. Cuối cùng, ý nghĩa cuộc đời bạn là gì? Câu hỏi này có khi bản thân bạn còn trả lời không được. Cho nên, nếu tụi nhỏ có ngẩn ngơ về ý nghĩa cuộc đời của chúng, âu cũng là chuyện bình thường. Có khi, câu hỏi được đặt ra là để kết nối chúng ta lại với nhau, để cả nhà mình cùng dấn thân trên hành trình đi tìm câu trả lời, để rồi chợt nhận ra, có khi hành trình đó chính là câu trả lời cho tất cả….

Sau không biết bao nhiêu triệu cuộc họp giao ban trong đời, từ tập đoàn lớn đến công ty bé tẹo teo, mình ngộ ra một điều, họp giao ban là con dao 2 lưỡi. Nó có thể cực kỳ hiệu quả, cho mọi người túm lại hội ý nhanh, thống nhất cách làm, san bằng những gập ghềnh vì chưa hiểu giống nhau, rồi túa ra việc ai nấy làm theo kế hoạch để tạo thành những mảnh ghép diệu kỳ cho thành công. Ngược lại, nó cũng có thể là địa ngục, là nỗi ám ảnh, là nơi trả bài, là chỗ đấu tố, đổ thừa, là chiến trường cho politics hoành hành. Nó là loại nào, phụ thuộc vào văn hoá và sự dẫn dắt của người lãnh đạo. Đối với tôi, vì là người cực kỳ quý trọng thời gian, họp trở thành công cụ chỉ sử dụng khi cần thiết chứ không phải là việc phải làm theo quán tính. Có khi, chúng ta họp vì qui định đó là ngày họp, rồi lục tục dắt nhau vào phòng, tìm cái để nói, tìm chuyện để kích, tìm cách để khoả lấp những thứ mình không làm được bằng cách công kích người khác, vv. Đã là người, bản năng defend - bảo vệ lãnh thổ nó rất là căn bản, và khi cần, người ta sẽ xù lông xù cánh lên vì chuyện đó. Rồi cả đám xù lông lên cuối cùng để làm gì? Giao hay không giao? Nếu họp là công cụ, vậy câu hỏi sẽ là, khi nào ta cần sử dụng công cụ nảy? Đối với cá nhân tôi, mỗi phòng ban và trưởng phòng nên có và đã có AOP - Annual Operating Plan - Kế hoạch vận hành năm theo chiến lược và ngân sách của công ty. Mình cứ theo đó mà track xem đã làm đến đâu và có đạt kế hoạch không. Mỗi phòng ban cũng đã có OKR - Objectives & Key Results - Mục tiêu & kết quả chính giúp tập trung vào các vấn đề đinh hàng quý, cũng cứ theo đó mà kiểm tra kiểm soát. Giờ, công ty nào cũng vận dụng quản trị số, thì tất cả những thứ này cần được đưa lên mây, rồi cứ rành rành theo đó mà quản trị thôi. Họp làm gì. Cho nên, họp đối với tôi không phải là trách nhiệm mà là cơ hội khi cần hội ý những việc sau: - Khi cần đưa ra những announcement quan trọng và mang tính chiến lược đối với tổ chức, ví dụ thay đổi cơ cấu tổ chức, thay sếp mới hay chuyển hướng chiến lược mới, vv. - Khi cần đưa ra giải pháp cho những vấn đề phức tạp liên quan đến nhiều phòng ban, và buổi họp này là để cùng nhau sử dụng design thinking - tư duy thiết kế để xác định vấn đề, ideate - tạo ra ý tưởng giải pháp cùng nhau, và cùng thử nghiệm giải pháp mới. - Khi cần tạo check point - điểm kiểm tra xem dự án chung giữa các phòng ban đến giai đoạn này có gặp vấn đề khó khăn gì trong việc cộng tác hay không, nếu có là gì và mọi người cần làm gì để tháo nút thắt trong dự án liên phòng ban của mình. - Khi cần sáng tạo, đưa ra những giải pháp mới cho những vấn đề hiện có hay những vấn đề mới phát sinh do chuyển động của thị trường, ngành nghề, tổ chức. Có thể bạn còn có thêm những trường hợp khác nữa, nhưng chung qui thì họp là để tạo ra giải pháp mới, để san bằng những khó khăn hiện có, để hướng đến kết quả. Do đó, cuộc họp sẽ rất tập trung, đi thẳng vào vấn đề, nhanh và hiệu quả. Nếu chỉ liên quan đến vấn đề của 2 phòng ban thì có nên họp liên phòng ban không? Trời ơi, bắt người ta vô đó họp làm gì? Chuyện của 2 phòng thì 2 phòng tự kêu nhau ra mà xử chứ. Tại sao cứ phải không làm gì chờ cho tới giao ban để mà xử nhau? Tào lao hết sức. Khi đối diện với một vấn đề cần giải quyết có liên quan đến phòng ban khác, người làm lãnh đạo cần phải có sự chủ động tự mình đi gặp người cần gặp để giải quyết ngay và luôn. Nếu không, làm sao gọi là giải quyết vấn đề? Nếu ngồi chờ và báo cáo thì sao gọi là lãnh đạo? Vậy, gọi là núp lùm, chờ tới ngày đấu tố người khác chớ không phải là làm việc. Không giao ban có nên họp liên phòng ban không? Giao ban không phải là buổi họp thần kỳ giải quyết tất cả mọi vấn đề. Khi cần thực hiện những gạch đầu dòng trên thì kêu nhau họp thôi, và ai là owner, project manager - người chịu trách nhiệm chính của dự án liên phòng ban nào cũng có thể gọi họp. Cần thì họp thôi, bất cứ lúc nào, hội ý nhanh và gở nút thắt chứ không nhất thiết phải ngồi chờ tới ngày họp giao ban. Nếu đã nói họp là công cụ thì khi cần sử dụng công cụ, ta sử dụng. Vậy thôi! Gọi nó là gì cũng chỉ là dán nhãn lên một sự việc, sự kiện. Cần thì sử dụng. Ai ngồi đó tính tên gọi nó là gì! Vả lại, với sự chuyển động hiện nay trong cách thiết kế tổ chức, không ai còn quản trị quá cứng nhắc kiểu phòng ban nữa. Tổ chức mới là tập hợp những vòng tròn của những đội dự án liên phòng ban khác nhau. Ai own dự án thì có quyền vận động và là người quàn trị chính của dự án. Các phòng ban hay sếp phòng ban khác tham gia dự án cũng phải chịu sự quản trị của project manager - trưởng dự án. Như vậy, khi cần họp dự án để giải quyết vấn đề hay nút thắt gì thì họp thôi, chẳng liên quan gì tới giao ban. Một tổ chức muốn agile - linh hoạt thì phải tạo ra được văn hoá linh hoạt như thế, không bị đóng khung trong những lề lối, cách làm xưa cũ nữa. Tuy nhiên, để làm được điều này, đội ngũ lãnh đạo cần có tư duy linh hoạt, khả năng cộng tác super giỏi, tinh thần đồng đội cực cao và văn hoá hướng đến kết quả chứ không bị mắc kẹt trong sự linh tinh của qui trình và quá trình. Sau tất cả, chuyện họp hay không họp chưa bao giờ là vấn đề. Vấn đề là chúng ta họp để đạt được mục đích hay mục tiêu gì. Còn nếu dần nhau ra họp cho đã vẫn không đạt được mục tiêu hay kết quả gì thì đó là cách tốt nhất để lãng phí thời gian và giúp cho nhau trầm cảm. Sau này, nếu không có mục tiêu hay vấn đề cụ thể, đừng họp! Nếu không phải là cùng nhau ideate - tạo ra những ý tưởng hay giải pháp sáng tạo hay ho để giải quyết vấn đề đang có, đừng họp! Nếu không phải là để gỡ một cái nút thắt hay chém một cái đụn cản trở nào đó để đạt được kết quả, đừng họp! Nếu không phải là để cùng nhau, một cách tích cực, cho nhau năng lượng, collab vì một thành tích chung, đừng họp! Mà thôi, đó chỉ là góc nhìn của cá nhân tôi. Còn ai thích họp thì cứ họp.

Trong một buổi chia sẻ về OKR - Objectives & Key Results về cách đặt mục tiêu và kết quả đo lường được cho từng quý, nhằm giúp các cá nhân và đội ngũ biết mình cần tập trung vào giải quyết vấn đề gì, và mặt mũi thành công sau khi triển khai nhìn nó ra làm sao, một bạn hỏi, “Nếu objective em đưa ra trong đó có 1 key result liên quan tới phòng ban hay cá nhân khác, mà cuối cùng họ không chịu làm, khiến em thất bại không hoàn thành được key result đó thì trách nhiệm là của người kia đúng không?” Trong cuộc đời đi làm của mình, tôi không biết đã thấy biết bao nhiêu tổ chức và đội ngũ vận hành theo từng cái silo - những cái tụ đóng kín, biệt lập, chẳng liên quan gì đến nhau. Ở khúc nào trong công việc của một người từ phòng ban này mả có liên quan đến phòng ban khác thì trách nhiệm nằm ở người ta. Họ không làm hay làm trễ thì họ bị phốt ráng chịu, mình có chuyện để mang ra đấu tố trong cuộc họp giao ban hay họp dự án. Đó, là văn hoá đấu đá, bóc phốt để dìm hàng, là chơi politics - chính trị để bảo vệ mình, tấn công người. Nếu tổ chức mà có hiện trạng như vậy, đánh nhau chọi nhau trong nội bộ, nhưng quan trọng nhất là việc cuối cùng vẫn không hoàn thành vì họ lo đánh nhau chứ chẳng nhớ đến key result. Có người để đổ thừa hình như đã trở thành cách đùa trách nhiệm hay ho nhất mọi thời đại, và vì thế kỹ năng đùn đẩy, đùa đổ của nhiều người nó xịn hơn là kỹ năng collab - cộng tác. Nếu đó là lựa chọn, thì điều đó chỉ thể hiện 1 điều: bạn là người thiếu cam kết, thiếu sáng tạo, thiếu kỹ năng giải quyết vấn đề. Khi đặt ra một mục tiêu cần hoàn thành, người giỏi, người xuất sắc sẽ không bao giờ dừng lại vì bất kỳ trở lực nào. Người này làm khó họ, họ sẽ tìm người khác. Cách này không ổn, họ sẽ tìm cách khác. Bị cản đường, trễ timeline, họ sẽ la làng lên và đề nghị với cấp trên cho mình thử giải pháp khác để hoàn thành chứ không bao giờ cam chịu bị cản đường. Với họ, mục tiêu đặt ra cần hoàn thành bằng bất cứ giá nào, và họ là chiếc máy ủi, san bằng mọi trở lực để đạt được kết quả mà mình đặt ra. Càng giữ các chức vụ cao hơn, mang vị thế sếp, giữ trách nhiệm lãnh đạo, họ càng trở nên quyết đoán, thái độ hướng về kết quả, sáng tạo và thiên biến vạn hoá để hoàn thành mục tiêu của mình. Với họ, người không cộng tác là người yếu kém, thiếu chuyên nghiệp và họ không mất thời gian với những kẻ như thế. Đương nhiên, khi người khác không hỗ trợ được vì nhiều lý do khách quan, dù họ rất muốn, thì cách giải quyết là hai bên cùng ngồi lại, tìm ra nỗi đau cần giải quyết là gì, thấu cảm với họ, rồi cùng nhau tìm ra những giải pháp phù hợp nhất để cùng tháo gỡ nút thắt. Người có tư duy thiết kế là như thế. Họ giải quyết vấn đề một cách sáng tạo như cơm bữa. Họ chủ động collab và giải quyết vấn đề với bất kỳ ai, trong mọi hoàn cảnh, với năng lượng tích cực nhất, và hướng về kết quả. Hết! Họ không bao giờ chơi trò đổ thừa tại bất kỳ ai hay thứ gì mà họ không hoàn thành mục tiêu hay kết quả đã đặt ra. Sự khác nhau của người thành công và không thành công nằm ở đó. Người thành công không chấp nhận dừng lại vì bất kỳ lực cản nào. Người không thành công tìm ra 1001 lý do để dừng lại, khỏi làm, hay biện minh cho sự không hoàn thành của mình. Nhưng như vậy thì đụng nhiều người lắm, rồi làm sao mà bảo toàn tính mạng, nhiều bạn hỏi. Ủa bạn nghĩ lại đi, mình đi làm là để né hay là để làm việc? Nếu làm gì cũng né, ở đâu cũng né thì đâu phải đi làm, mà là đi né. Né hoài, né hoài, thì mình thành con né, không ai muốn nói tới hay làm gì với mình nữa, và đương nhiên bạn chả làm gì ra trò, mờ nhạt trong tổ chức, có hay không có bạn cũng chẳng ảnh hưởng gì tới ai. Vậy thì bạn thành cái gì? Một bóng ma lởn vởn trong tổ chức mà không ai còn nhớ đến. Nếu không bị cho nghỉ thì cũng từ từ tự ti mà biến. Người không có cam kết với sự xuất sắc trong mọi việc họ làm chẳng bao giờ có thêm cơ hội, vì có ai nhận ra hay nhìn thấy tiềm năng của họ đâu mà đưa cơ hội, cả người trong và ngoài tổ chức. Vậy, nghĩa là bạn tự cắt đường tiến thân của chính mình. Riết rồi, bạn không còn miếng ảnh hưởng nào trong cuộc đời này, vì bạn đã trở thành con né. Cho nên, có lẽ ngày hôm nay là ngày bạn cần đưa ra lựa chọn cho bản thân, trở thành người xuất sắc hay trở thành con né. Mỗi lựa chọn sẽ có hành trình khác nhau của nó, và bạn là người duy nhất chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình. Game nào luật đó. Đừng né mà đòi thành công, đòi lên chức, đòi thăng tiến. Chuyện cổ tích quá đát kiểu đó nó không tồn tại trong thế kỷ này, nhé!

Nếu nói về lý thuyết thì sorry mình chất đầy nhà, nhưng bản thân sợ nhất là lý thuyết. Có điều, sao thấy các bạn trẻ Việt Nam nhiều bạn quá lý thuyết, nói rất hay, đúng sách đúng bài, chỉ có điều là làm không ra kết quả. Khi không hiểu đúng và hiểu đủ về việc cần làm, người ta nói lý thuyết. Khi muốn tỏ ra nguy hiểm, người ta nói lý thuyết. Khi muốn chứng minh mình là người có học vấn cao, người ta nói lý thuyết. Khi chẳng biết gì về điều mình đang nói, người ta nói lý thuyết…. Lý thuyết không có tội. Nó được sinh ra để tạo ra nền tảng hiểu biết chung cho tất cả mọi người hiểu như nhau, nhìn về một hướng, và hy vọng là tạo ra kết quả xuất sắc như nhau. Chỉ vậy thôi. Không phải người học lý thuyết là giỏi, là làm được, là xuất sắc. Và cũng không phải người không học lý thuyết là không giỏi, là không biết làm. Người có lý thuyết mà thiếu thực tế và thiếu tư duy hệ thống, thiếu hành động để tạo ra kết quả thì nói cho đã miệng chớ chẳng chẳng làm được chuyện gì cho ra ngô ra khoai. Còn người không có lý thuyết mà có đầu óc tư duy thì hoàn toàn vẫn có thể tạo ra kết quả. Đến khi bổ sung lý thuyết thì họ sẽ à há, thì ra là có một thứ lý thuyết như thế và may quá mình đang làm đúng, chỉ là giờ hiểu thêm thì làm tốt hơn mà thôi. Cho nên, học lý thuyết là tốt, nhưng please xin đừng nói lý thuyết mà hãy làm cho ra kết quả. Ví dụ, theo lý thuyết thì ta có thể đo lường mức độ hài lòng của khách hàng bằng phương pháp NPS, gởi bảng khảo sát ra rồi phân tích theo thang điểm khách hàng đánh giá. Theo lý thuyết là thế. Nhưng khi ta gởi khảo sát đi, chỉ có 10% khách hàng phản hồi, 90% còn lại im, thì dựa trên dữ liệu bạn đã thu thập được từ 10% phản hồi, bạn đưa ra kết quả gì về mức độ hài lòng của khách hàng? Nếu 10% đều hài lòng hay không hài lòng, bạn có cho là tất cả khách hàng hiện tại của chúng ta đều rất hài lòng hoặc không hài lòng? 90% còn lại không phản hồi thì họ thuộc loại gì? Tâm tư, cảm xúc họ ra sao? Họ có quan trọng đối với cái lý thuyết đo đạc đó của bạn không? Phương pháp cuối cùng cũng chỉ là lý thuyết. Khi áp dụng vào thực tiễn, có rất nhiều scenario - trường hợp khác nhau xảy ra. Nếu không sử dụng critical thinking - tư duy phản biện để đặt câu hỏi và tìm ra cách giải quyết vấn đề phù hợp hơn hay nhất với thực tế, việc ứng dụng không suy nghĩ của một phương pháp có khi chỉ cho bạn một bức tranh méo mó mà thôi. Cho nên, biết và hiểu về lý thuyết, lấy đó làm phương pháp nền thì tốt, nhưng làm ơn đừng mang những thứ lý thuyết đó ra nói như đúng rồi trong khi kết quả cuối cùng không đạt được. Đập hết lý thuyết đi mà khách hàng vẫn hài lòng thì đó là lý thuyết đúng. Còn ứng dụng toàn những thứ nghe cao siêu, hay ho, vĩ đại mà khách hàng cuối ngày vẫn không hài lòng thì lý thuyết đó vứt đi. Người càng giỏi, càng hiệu quả, càng thành công người ta càng đơn giản, thực tế, càng nhìn kết quả mà nói chuyện. Vô chiêu thắng hữu chiêu là thế. Khi đã master những gì mình muốn làm thì lý thuyết là không có lý thuyết nào. Ra quân đánh trận thì binh pháp thiên biến vạn hoá. Còn ôm cây lý thuyết chạy lòng vòng là còn tự nhốt mình trong chiếc buồng giam, chạy lòng vòng trong đó không tìm thấy lối ra, rồi tự trấn an bản thân là mình đã thành công khi ứng dụng lý thuyết, dù kết quả không giống như mong đợi. Lý thuyết là không có lý thuyết nào. Nó là sự kết hợp sáng tạo giữa tư duy giải quyết vấn đề và việc không ngừng thử nghiệm những cách tiếp cận khác nhau nhằm tạo ra kết quả. Cũng vì vậy, mình khuyên các bạn trẻ hãy xếp lý thuyết lại, học cách định hướng kết quả như sau: Việc cần làm là gì? Kết quả cần đạt được của việc này là gì? Cân đong đo đếm cụ thể được bằng đơn vị gì và nhìn mặt mũi có ra làm sao? Để đạt được kết quả đó có bao nhiêu cách làm? Cách nào phù hợp nhất với thực tế của công ty, tổ chức, hoàn cảnh hiện tại nhất? Tại sao? Nghĩ giải pháp đừng nghĩ lý thuyết. Có khi giải pháp không tồn tại trong bất kỳ lý thuyết nào. Những khó khăn thử thách có thể đụng phải khi sử dụng cách giải quyết vấn đề này là gì? Gọi tên nó ra, nhìn xem mặt mũi nó ra sao Mình cần chuẩn bị gì để khắc chế những rào cản đó? Trợ lực của mình, nguồn lực có thể collab, vay mượn để làm tốt việc này nằm ở đâu? Làm sao để vận động những trợ lực này giúp mình? Cuộc đời thật ra đơn giản lắm. Lý thuyết là do con người nghĩ ra để hướng dẫn người không biết làm. Không có lý thuyết nào là đúng hết cũng không có lý thuyết nào giải quyết được hết vấn đề. Khi đã có tư duy hệ thống, tư duy logic, nắm được nguyên tắc giải quyết vấn đề thì vấn đề nào cũng giải quyết được, dù có hay không có lý thuyết. Vấn đề là, làm xong có tạo ra kết quả hay không. Kết quả không có thì dẹp hết lý thuyết đi. Nói ra thêm mắc cỡ!

2 ngày cuối tuần vừa rồi mình toàn ngồi trên máy bay và trên xe, tổng cộng đã đi hơn 1500 cây số để đến các trường miền núi xa xôi, cheo leo tại Gia Lai, Kon Tum để trao thư viện ước mơ cho các trường cấp 1 và 2 cho các em học sinh người dân tộc. Hành trình đi trên những con đường chỉ thấy núi đồ, đất cát, và vài ba cái bản lưa thưa, xộc xệch ấy khiến cho mình có cảm giác như thể đã đến miền tận cùng của những gian nan. 2 ngày, người mệt nhoài, đuối sức, nhưng nó như liều thuốc đắng xô mình về điểm cân bằng, với những hạnh phúc bình thường vĩ đại mà mỗi chúng ta đang thụ hưởng nhưng quên bén, với sự tào lao quá đáng khi cứ mãi phàn nàn, rên rỉ, làm trận làm thượng về những sự phật lòng bé tẹo teo. “Về Sài gòn sẽ không than trời nắng nữa”, một bạn trẻ nói. Ừa đúng rồi, khi bạn hứng chịu cái nắng khô khan cháy da của cao nguyên thì bạn sẽ hiểu như thế nào là nắng. Chút nắng Sài gòn rồi có đáng là bao. “Trời ơi, mấy đứa nhỏ đi bộ tới trường từ 5g sáng”, một bạn khác hoảng hốt chia sẻ trên xe. Ừ, tụi nhỏ sinh ra đã ở cái vạch xuất phát không công bằng như thế. Đi bộ tới trường là chuyện đương nhiên. Đi chân đất hay dép tổ ong đen thui lui là chuyện đương nhiên. Mà nhiều trường nó ở trong hóc bò tó đi hoài không tới. Đoàn đi xe mà còn muốn tuyệt vọng trên những km sau cùng. Vậy tụi nhỏ nó đi đến bao xa, trên những chiếc chân trần, từ 5g sáng? Rồi chúng ta ăn sung mặc sướng, bước ra có xe có cộ, nhà cách vài cây số mà còn đi trễ, giày hiệu các kiểu vẫn cảm thấy không có gì để mang. Ừ, bạn cứ bực mình, phàn nàn, không biết bao nhiêu mới đủ, thấy mình thật chẳng bằng ai và rên rỉ ngày này qua tháng nọ đi. Không sao đâu. Vì còn có rất nhiều trẻ em đi bộ, chân trần, vượt hàng chục cây số để chỉ đến được trường, để được uống một hộp sữa hay ăn một bữa cơm. Trường bỗng dưng có cái thư viện quá trời màu, có cả ngàn cuốn sách tranh đủ thứ chuyện. Cả đám nhào vô, ôm sách, vừa đánh vần vừa đọc từng chữ một cách hết sức khó khăn, nhưng mà chúng cứ ngồi đó, ôm cuốn truyện tranh, đọc hoài đọc hoài, nặng từng chữ từng chữ một. Ừ vậy thôi là tụi nhỏ mắt sáng ngời, vui rộn ràng và nằm bò toài ra cả sàn để hưởng thụ. Còn chúng ta, trong sự đủ đầy muốn gì có đó, còn nhăn mày nhíu trán bao lần vì đời này toàn những thứ chẳng hài lòng? Thầy hiệu trưởng trường Kơ Pa Kơ Lơng bảo, lấy phòng họp của giáo viên làm thư viện. “Rồi thầy cô họp làm sao thầy?” “Kệ đi, họp thì ăn thua gì phòng ốc. Đứng cũng được. Xuống lớp học họp cũng được. Ai càm ràm chi chút bất tiện này? Ừ, ở nơi thiếu thốn tất cả mọi thứ, người ta trở nên hào phóng hơn. Hy sinh chút tiện lợi cá nhân chẳng là chi, khi những người khác quanh mình được thêm nhiều niềm vui và cơ hội khác. Ừ, còn chúng ta ở trong cái chốn thị thành vội vã tranh đua này, đã bao lần gây chuyện, la lối, hô hoáng ầm lên khi có ai đó đụng vào chút lợi ích riêng tư? Về Sài gòn sẽ không phàn nàn bất kỳ chuyện gì khác nữa, chúng tôi bảo nhau, vì khi nhìn rộng ra, nhìn thấy sự lồi lõm trong bức tranh nhân sinh này, chúng ta mới hiểu mình quá may mắn, quá hạnh phúc, quá đủ đầy nhưng vẫn chưa một ngày biết ơn vì điều đó. Vậy thì, có khi bạn cần thử hành trình chiếc chân trần lúc 5g sáng, trên những miền đồi cheo leo chỉ để được đến trường. Hạnh phúc, có khi có nhưng không biết, sống trong đó nhưng không hiểu, đang sở hữu nhưng cứ phàn nàn, cho đến khi ta nhìn thấy những gì người khác thiếu….

Một trong những “nỗi đau” lớn nhất của giáo dục không đúng cách là tạo ra những con người không biết cách tư duy. Nếu học mà từ bài văn mẫu cách giải bài mẫu, các em sẽ quen dần với việc điền vào chỗ trống theo một cái template - mẫu đã có sẵn. Dần dần, các em sẽ mất đi khả năng nghiên cứu, tư duy, phân tích và tìm ra cách giải quyết vấn đề. Khi không có template, các em không biết phải làm sao, phải bắt đầu từ đâu, phải tư duy logic như nào, và vì vậy trở nên cực kỳ bị động trong mọi tình huống, trong học tập và đặc biệt là trong công việc. Rất nhiều lần, tôi thấy các bạn trẻ Việt Nam sau khi được giao việc loay hoay không biết phải dàn quân sắp trận ra sao để giải quyết vấn đề, vì không biết cách tư duy logic. Cũng rất nhiều lần, tôi nhận tin nhắn, email từ các bạn trẻ với câu hỏi em không biết phải làm sao với công việc mới của mình, vì trước đây chưa có tiền lệ tại công ty hay vì em chưa bao giờ làm nó cả. Cho nên, miệng thì nói không thích bị micro-manage - quản trị chi tiết, nhưng kỳ thực là nếu không cầm tay chỉ việc, theo dõi dưới kính hiển vi thì việc giao xong sẽ không có kết quả, vì không biết làm, không biết cách xoay sở, không biết phải vượt qua cản trở làm sao, hay không biết phải quản trị công việc hay nguồn lực hỗ trợ thế nào, vv. Nhân có quá nhiều câu hỏi em phải làm sao với công việc mới của mình, tôi chỉ có thể chia sẻ cách tư duy cho các em, vì có quá nhiều biến số trong từng hoàn cảnh, không thể chia sẻ cụ thể với vài hàng tin nhắn chung chung được. Tuy nhiên, luôn có những nguyên tắc chung để dựa theo đó mà suy nghĩ cách làm chứ đời này không có bài văn mẫu cho mọi vấn đề đâu các em ạ. Tự đặt và trả lời các câu hỏi sau. Câu trả lời sẽ là định hướng giúp các em tự tìm ra lời giải. Người chịu tác động của vấn đề là ai? Nỗi đau của họ là gì? Làm gì cũng phải tư duy từ đối tượng. Không ai đi giải quyết vấn đề cho 1 đối tượng mà chẳng hiểu gì về đối tượng đó. Ví dụ, bạn cần xây dựng chương trình huấn luyện và chính sách cho nhân viên bán hàng. Việc đầu tiên bạn cần làm là tìm hiểu về đội ngũ nhân viên bán hàng hiện đang vận hành ra sao, chính sách hiện tạo thế nào, đã được huấn luyện chưa, huấn luyện gì và như thế nào, hiện trạng họ đang gặp khó khăn gì, tại sao, vv. Người nhận lãnh là ai thì mình cần phải xuống tới nơi để gặp họ, trao đổi với họ, tìm hiểu tâm tư tình cảm, khó khăn thử thách của họ, tìm hiểu những bất cập đang xảy ra để họ có thể hoàn thành tốt công việc. Đừng bao giờ ngồi trong phòng lạnh tự suy nghĩ khi mình không phải là họ. Tương tự, nếu bạn muốn phát triển một thị trường mới, bạn cần xác định khách hàng của mình là ai, rồi sắp xếp họ theo thứ tự ưu tiên về tiềm năng. Hiện trạng họ đang vận hành thế nào, hợp tác với ai, họ quan trọng điều gì trong hợp tác, nếu muốn thay đổi quyết định hợp tác của họ thì offer của mình phải có gì nổi trội hơn, vv và vv. Nếu không bắt đầu từ mong muốn và vấn đề của đối tượng thì làm sao biết được cần phải làm gì. Vấn đề cần giải quyết là gì? Đương nhiên, mỗi đối tượng có mấy vạn vấn đề. Do đó, cần xác định đâu là 20% vấn đề lớn sẽ ảnh hưởng đến 80% kết quả rồi ưu tiên giải quyết vấn đề đó trước. Việc xác định vấn đề quan trọng và sắp xếp ưu tiên giải quyết mang tính quyết định bạn có hoàn thành và đạt được kết quả mong muốn hay không. Làm nhiều, làm lung tung thiếu suy nghĩ không có gì hay. Đừng khoe tôi đang lút đầu vì công việc. Làm cho cố mà không mang lại kết quả gì là tốn công vô ích, không những không hay ho gì mà còn thể hiện sự yếu kém trong khả năng tổ chức công việc. Làm ơn đi, bỏ thời gian mài rìu rồi mới đi chặt cây. Đừng xông vào chặt cây với một cây rìu cùn rồi khổ sở than trách sao mình chặt hoài không đổ. Nếu vấn đề là qui trình chẳng hạn, vì qui trình này nó gây cản trở, quá quan liêu, khó thực hiện cho nhân sự thì đập đi mà xây lại. Không có qui trình nào là đúng khi nó không giúp cho con người làm việc dễ dàng, hiệu quả, nhanh chóng hơn. Có bao nhiêu cách để giải quyết một vấn đề? Đây là lúc bạn bung xoã sáng tạo để tìm ra vô số những cách giải quyết vấn đề. Đừng đi tìm tiền lệ. Tiền lệ là để tham khảo. Nếu cứ i sì ai làm sao tui làm vậy thì cả đời chỉ đi copy chứ không đi giải quyết vấn đề. Mỗi hoàn cảnh, mỗi thời thế, mỗi tình huống đều có những biến số khác nhau. Do đó, đừng làm biếng. Làm ơn chịu khó tư duy lại, suy nghĩ thêm, tìm tòi những góc nhìn và cách giải quyết khác nhau, lắng nghe góc nhìn của nhiều người khác, tìm cách collab mới để đưa ra giải pháp sáng tạo hơn. Tốt nhất là mang vào phòng sếp hay mang ra cuộc họp những cách giải quyết vấn đề khác nhau, trong top những cách mà bạn cho là tốt nhất, phù hợp nhất với hoàn cảnh và nguồn lực hiện tại để được hỗ trợ góp ý và lựa chọn. Chọn và thử nghiệm giải pháp nào trước? Đời này, tính toán các kiểu rồi thì cũng chỉ thử mới biết chứ không ai dám khẳng định cách nào là xịn nhất. Cho nên, khi đã chọn lựa thì phải nhanh chóng thử nghiệm ở diện nhỏ, nhanh để hiểu và đánh giá kết quả của cách làm. Nếu nó OK thì hiệu chỉnh, làm cho nó mượt mà thêm rồi triển luôn. Nếu thấy nó bị khựng, không như ý, không tạo ra kết quả mong đợi thì xem lại, và nếu cần thì thay đổi giải pháp tiếp theo để thử nghiệm. Thời thế thay đổi mỗi ngày như thế thì mình cũng vừa đi vừa dò đường chứ ai dám đảm bảo 100%? Phải cực kỳ agile - linh hoạt là như thế. 4 câu hỏi đơn giản như trên là cách bạn có thể sử dụng để hướng dẫn cách tư duy, suy nghĩ để giải quyết bất kỳ vấn đề gì bạn đang cần giải quyết trong công việc. Again, xin đừng hỏi bài văn mẫu và lời khuyên cụ thể của ai. Tự mình đặt câu hỏi, tự suy nghĩ và tìm lời giải đáp là cách tốt nhất để bạn tập thể dục não, mài sắc tư duy logic cho bản thân để có thể tự thân vận động, tự xây dựng thành công cho bản thân mình. Đối với những ai chưa học thì nên đăng ký khoá học online miễn phí Critical thinking - Tư duy phản biện trên blog Nguyễn Phi Vân. Khoá học này sẽ giúp bạn xây dựng cho mình tư duy logic trong việc lựa chọn và đưa ra bất kỳ quyết định nào trong đời.

Có lẽ cái thế học bị động từ thời ngồi trong trường lớp tại Việt Nam đã tạo ra những thế hệ bị động trong công việc. Giao việc tới thì làm chứ không tự tư duy, suy nghĩ về việc cần làm gì để hoàn thành xuất sắc nhất trách nhiệm và vị trí công việc mà mình đang đảm nhiệm. Việc thì loanh quanh giải quyết tới trách nhiệm trong khuôn khổ của mình thôi, đụng chạm tới người khác hay phòng ban khác là chuyện của họ không liên quan gì tới tôi. Lỡ họ không làm gì hay làm không đúng là lỗi của họ, cứ thế mà đổ. Còn chuyện họ làm không xong, không đúng mà có ảnh hưởng gì đến sự thất bại trong công việc của tôi thì đương nhiên không phải lỗi của tôi, là lỗi của họ. Tiếp nhận công việc bị động, giải quyết một cách bị động, hợp tác bị động, chỉ có đá banh và đổ thừa là cực kỳ chủ động. Ủa, cuối cùng công việc, cuộc đời, sự nghiệp của bạn là ngồi đó bị động chờ cho tới khi may mắn vô tình trượt chân ngã vào nhà hay do bản thân tự chủ, tự dấn thân, tự hành động mà ra? Thành công hay thất bại, phát triển hay dậm chân tại chỗ, làm tướng hay làm lính chỉ cách nhau có bấy nhiêu thôi. Kẻ bị động thì cả đời cứ loanh quanh ở đó chờ chờ, đá banh và đổ thừa. Còn người thành công họ không cho phép bất kỳ thứ gì cản đường họ tiến tới. Họ đã tiếp nhận, đã nhúng tay vào, đã xem chuyện gì là chuyện mình cần làm rồi thì không đưa kiếm họ cũng chém, cũng phát quang đường tiến về phía trước, và không bao giờ cho phép bản thân dừng lại nửa chừng trong bất kỳ việc gì, dù nhỏ hay lớn, dù liên quan hay không liên quan tới người khác, dù có liên quan đến cả cấp trên. Trong người họ sục sôi ý chí làm cho hoàn thành, hoàn thành tốt nhất, xuất sắc nhất, đóng góp giá trị hiệu quả nhất, thể hiện thương hiệu & uy tín cá nhân cao nhất, no matter what - bất kể ngoài kia thời thế ra sao. Leader không bỏ lơ. Đã mang máu leader trong người, thì dù có đang làm lính họ cũng thể hiện tinh thần, tâm thế, bản lĩnh của một leader. Ngược lại, người có chức có quyền mà vận hành như con gà bị cột đằng chái bếp thì muôn đời cũng chỉ là cốt lính, kêu đâu đánh đó. Trong cuộc đời đi làm thuê của mình, tôi sống và làm việc đã đời như thế, chưa một ngày khuất phục, chưa một lần chịu thua, chưa bao giờ bỏ lơ việc đã mang vào, và đặc biệt không bao giờ để cho bất kỳ ai khác, bất kỳ phòng ban nào khác, hay cả sếp của mình ngăn cản mình hoàn thành việc cần làm, nên làm, phải làm, vì nó tốt cho tổ chức, vì nó đóng góp tích cực cho sự phát triển của tổ chức, vì nó quan trọng đối với tương lai. Đương nhiên, muốn làm được như thế thì phải có khả năng và bản lĩnh. Khả năng là thứ giúp mình có tầm nhìn, hiểu về hiện tại và tương lai, hoạch định được chiến lược, triển khai được kế hoạch, quản trị được chi tiết và đạt được kết quả. Trong phim cuộc đời của bọ - A bug’s life có một câu rất hay - The first rule of management, everything is your fault - Nguyên tắc quản trị đầu tiên cần học, mọi thứ đều qui về lỗi của bạn. Đã là người đứng mũi chịu sào, điều binh khiển tướng, chịu trách nhiệm một mặt trận, thì thua là tại mình thôi. Không cần biết lý do thất bại là gì, tại ai do ai, vì nông nỗi thế nào. Tướng thua trận là tướng thua trận, không phân chia thua vì lý do gì và có cần được thông cảm hay không. Ai chơi vậy rất hèn. Một là mình bước tới, nhận lãnh trách nhiệm, chiến đấu hết mình để cả đội chạm vào vinh quang. Hai là thua tơi tả, trách nhiệm tự nhận lãnh, không đổ thừa cho ai, nhất là nhân viên, đội ngũ của mình. Anh là tướng. Anh không có khả năng chỉ huy thì anh thua chứ liên quan gì mấy đứa lính. Còn nếu anh đổ thừa lính, thì anh đang thông báo với thế giới rằng anh không biết xài người, thể hiện khả năng quản trị nhân sự kém. Vậy thôi! Cho nên, đánh thì đánh cho thắng. Thua thì lui về kiểm điểm lại bản thân. Có chơi có chịu. Đừng hèn hạ đưa tay lên chỉ trỏ vào ai khác. Biết cách quản trị sự thua cuộc cũng là bản lĩnh. Thua để rồi học được bài học và chỉnh lại binh pháp, để lại ra trận và chiến thắng thì người đó có bản lĩnh, đáng được làm tướng, đáng được trân trọng. Leader muốn chạm level này thì đương nhiên đụng chạm không ít, từ nhân sự, đồng nghiệp tới các kiểu sếp. Nhưng được cái họ không bao giờ sợ. Không có khả năng mới sợ chứ người đã có khả năng thì cơ hội của họ đầy rẫy, chỗ này không dung họ thì họ tìm đất khác dụng binh. Tâm thế như vậy nên không bao giờ biết sợ. Thứ họ sợ duy nhất là sợ mất uy tín, sợ làm hư thương hiệu cá nhân xuất sắc của chính mình. Do đó họ cực kỳ tận tâm, cực kỳ cam kết, và fearless - không hề biết sợ. Cho nên, nói gì nói, leader thực thụ trước hết phải là người có khả năng giỏi nhờ biết không ngừng học hỏi và phát triển bản thân, sau đó là sở hữu tinh thần làm chủ và cam kết xuất sắc trong mọi tình huống. Dù là sếp nhỏ hay sếp lớn, nếu đã có mộng làm lãnh đạo, nếu đã có ý định làm lãnh đạo thành công, thì tư duy leader không bỏ lơ là thứ đầu tiên bạn cần sở hữu. Khi đã biết điểm đến, mọi thứ còn lại chỉ là giải quyết vấn đề. Có gì đâu mà khó?

Theo thống kê của Cục thống kê lao động Mỹ, trong thập kỷ tới, từ 2020 đến 2030, đây sẽ là những nhóm ngành tăng giảm nhanh nhất trên thế giới do tác động của công nghệ, của chuyển đổi số, và tác động hậu Covid. Nhóm ngành giảm nhanh nhất là các công việc liên quan đến hỗ trợ hành chính văn phòng. Những công việc liên quan hành chính văn phòng bao gồm: Thư ký & trợ lý hành chính Thư ký phòng pháp chế Đánh máy Nhân viên vận hành bãi gởi xe Nhân viên trực tổng đài, điện thoại Nhân viên giao dịch ngân hàng Nhân viên nhập liệu Các nhóm ngành sẽ phát triển nhanh nhất trong thập kỷ bao gồm nhóm ngành liên quan đến sức khoẻ, công nghệ & máy tính. Các nghề cụ thể trong những nhóm ngành này bao gồm: Trợ lý vật lý trị liệu Nhân viên hỗ trợ chăm sóc sức khoẻ cá nhân và tại nhà Trợ lý nghiên cứu các bệnh về ngôn ngữ Y tá Trợ lý bác sỹ Giám đốc dịch vụ về sức khoẻ và y tế Giáo viên chuyên ngành y tế sức khoẻ Chuyên viên tư vấn di truyền Chuyên viên nghiên cứu dịch tễ học Các công việc liên quan đến khoa học toán và dữ liệu Chuyên viên nghiên cứu & phân tích vận hành Chuyên viên thống kê Chuyên viên an ninh mạng Chuyên viên định phí bảo hiểm Ngoài 2 nhóm ngành trên, còn một số nghề khác cũng nằm trong nhóm phát triển nhanh bao gồm: Chuyên viên chăm sóc cá nhân Chuyên viên huấn luyện thú nuôi Chuyên viên ngành vận chuyển Chuyên viên bảo trì quạt gió (ngành năng lượng điện mặt trời) Chuyên viên lập trình kiểm soát qui trình sử dụng nguyên vật liệu Vẫn là những ngành nghề nào mang tính lao động tay chân, lặp đi lặp lại, trợ lý, hỗ trợ sẽ giảm mạnh vì đây là thế mạnh của máy. Các ngành liên quan đến khoa học máy tính và nhất là khoa học dữ liệu đương nhiên sẽ vô cùng hot khi mọi tổ chức đều sẽ cần phải quyết định dựa trên dữ liệu. Nhưng một sự thật đơn giản khiến con người sực tỉnh sau đại dịch là vấn đề sức khoẻ và y tế. Do đó, nhóm ngành này đặc biệt phát triển nhiều và mạnh trong thập kỷ tới.