Câu hỏi đầu tiên tất cả chúng ta thường hỏi khi đối diện với bất kỳ cơ hội, quyết định hay lựa chọn nào trong đời là “Tôi được gì?” Đó là phản ứng tự nhiên, phổ thông, bảo vệ quyền lợi và sự an toàn cho bản thân. It’s OK - đặt câu hỏi như vậy là OK, không có gì sai cả. Nhưng khi đã đặt câu hỏi này thì ta đang đặt mình vào cái khung tư duy “giao dịch”, sự trao đổi công bằng tôi được gì & họ được gì. Game nào luật đó. Nếu đã chơi game giao dịch thì phải fair. Hỏi được câu “tôi được gì” thì phải nghĩ cho tới “họ được gì”. Chớ đừng chơi kỳ, nghĩ và cào cho được quyền lợi cá nhân xong im, kệ người khác có được gì không từ cái giao dịch lẽ ra phải fair này. Nếu đặt mình vào thế người ta, toàn đòi hỏi và đấu tranh cho bản thân, xong họ không nghĩ gì cho mình hết, bạn sẽ cảm thấy thế nào? Cho nên, OK nếu chơi game “giao dịch” thì chơi cho đúng luật, win-win cho tất cả các bên, và tâm thế nên là chủ động nghĩ cho quyền lợi công bằng của tất cả mọi người. Còn nếu đã không là giao dịch, thì sẽ là quan hệ “cho-nhận”. Nhận nghĩa là mình là người thụ hưởng một chiều, không cần phải đổi chác, trao đổi gì cả. Người ta cho và mình nhận. Nếu được thoải mái, vô điều kiện, hồn nhiên nhận lãnh như thế thì hồn nhiên thôi đừng hồn nhiên quá. Trước hết là người ta cho gì nhận đó, đừng đòi hỏi, vòi vĩnh, cò kè bớt một thêm hai. Người ta cho là quý hoá lắm rồi. Cho sao nhận vậy. Hai là biết nhận thì phải học cách trân trọng, biết ơn bàn tay đã cho đi. Không nhận thì tránh ra, đừng liên quan. Còn một khi đã nhận thì đừng thái độ, phủi tay ý kiến này chê bai nọ. Không thích thì đừng nhận, đơn giản là như thế. Mà vũ trụ này vận hành công bằng lắm, vay đằng này ắt phải trả đằng khác. Không có thứ gì trên đời này mà free hết. Bạn nhận bất kỳ thứ gì từ bất kỳ ai, thì dù họ có đòi lại hay cho đi một cách hồn nhiên, bạn cũng đều phải ghi nợ vào tài khoản vũ trụ của mình. Mà nhận hoài nhận hoài là cứ như thẻ tín dụng á, sẽ âm nợ mỗi ngày một chất chồng lên. Lấy hoài, nhận hoài thì nợ sẽ lút đầu, đời này và nhiều đời sau nữa sẽ phải è cổ ra mà trả. Cho nên, có nhận thì nên trả, trả cho chính chủ, hoặc pay it forward - trả bằng cách cho nhiều người khác nữa một cách vô điều kiện, nếu đó là ý nguyện của người cho mà bạn đã từng nhận lãnh từ. Đời này, nhận gì cũng phải trả hết, không bằng cách này thì cách khác, chớ không có thứ gì free đâu, đừng xông vào lấy lấy nhận nhận mà không hiểu luật chơi của vũ trụ này. Ngược lại, đối với người cho, không phải cho là thành thánh muốn múa sao thì múa. Cho cũng cần có tâm thế rõ ràng, biết tại sao mình cho, hiểu rất rõ vì sao mình lựa chọn. Nếu cho, mà mong người ta phải trả, dù là trả lại, trả đủ, trả có lời hay trả ơn, thì đó không phải là cho, mà là “giao dịch”. Chẳng qua, bạn đang cho mình ở thế trên cơ, ban phát và cho vay nặng lãi. Cho một lần mà nhắc cả đời, muốn người ta phải trả ơn tới tới, thì sao gọi là cho? Còn nếu thật sự là cho, thì chỉ cho thôi, tâm không lăn tăn, lòng không gợn sóng, vui vẻ cho, hạnh phúc cho, cho xong quên luôn là mình có cho, ai nhận lãnh lợi lạc gì từ đó và còn nhớ hay đã quên cái ơn nhận lãnh kia cũng no problemo - quên rồi làm sao nhớ và nhớ đâu mà nhắc. Cho là cho từ cái tâm trong sáng, không phân biệt, và vô trụ - chèo đò đưa qua sông rồi thôi, không lăn tăn khách đi đò đã quên hay còn nhớ. Chỉ là chuyện cho nhận, nhưng cách ta tiếp cận nó thể hiện chữ đạo trong mỗi con người. Và dù ta có xử sao, phô ra giấu đi cái kiểu gì trong cuộc đời này, mọi hành động và giao dịch trên thế gian này đều được ghi nợ ghi có đầy đủ, tự động trong tài khoản vũ trụ của mỗi người. Cho nên, lâu lâu cứ phải nhìn lại, kiểm điểm lại, phản tư một chút về cái sự “đạo” của mình. Rất nhiều khi trong đời, ta bị cuốn đi mà quên mất mình đang chơi game chưa đúng luật.

Đừng hiểu lầm! Học lý thuyết vẫn phải học, nhưng không phải để thi cử gì ở đây, mà để có thể systemize - hệ thống hoá những gì mình học thành nền tảng vững chắc giúp cho mình xây nhà kiểu gì sau này cũng OK hết. Muốn xuất chiêu thì phải có học, có rèn luyện, biến nó thành nội lực và bản năng, thì gặp từng trường hợp khác nhau mới sáng tạo và ứng phó được. Mà xuất chiêu xong cũng phải biết thu về, chứ đâu thể lao ra đánh mà không biết lúc nào cần tiến lui hay thu binh lại. Học là đương nhiên. Học lý thuyết là cần thiết. Nhưng… Từ nhiều đời này tất cả chúng ta đều biết học và hành nó cách xa nhau lắm, nhất là ở Việt Nam. Các bạn học ra trường xong, vào môi trường đi làm, phải học lại rất rất nhiều thứ từ những điều đơn giản nhất như viết email, tổ chức công việc, quản trị bản thân, vv. Rất nhiều khi, mấy thứ bạn đã học nó không thấy có liên quan gì tới công việc bạn đang hay sẽ làm. Lý thuyết và thực tế nó cách xa nhau dữ lắm. Và lỡ rơi vào thế kỷ 21 kỳ lạ này thì mọi thứ lại càng lật nhào, càng nhiều sự vô lý, càng không canh vào đường cũ mà đi được nữa. Và học của thế kỷ này lại càng đòi hỏi phải học qua làm, learning by doing - vì chỉ có thật sự chạm tay và bùn, nhúng tay vào việc, triển khai thực tế các ý tưởng ngỡ là siêu việt trong đầu ra thực tế thì người ta mới hiểu cái gì làm được và cái gì nghĩ cho vui chớ làm nó không ra. Tại sao tỷ lệ thất bại của startup là đâu đó 90%? Đơn giản vì từ nghĩ tới làm nó cách nhau rất xa. Có người nghĩ hay nhưng làm không ra. Có người nghĩ vậy nhưng làm vô thực tế mới thấy nó đụng chuyện tùm lum. Có người nghĩ tới nhưng làm không đủ quyết tâm và kiên trì. Có người tưởng vậy theo lý thuyết nhưng sự thật bao giờ cũng phủ phàng hơn như thế. Cho nên, thời này đừng nói lý thuyết và dẫn chứng trong sách nữa. Muốn dẫn, hãy dẫn bằng chính trải nghiệm của bạn, bằng những vết sẹo chưa lành của bạn, bằng thực tế lên bờ xuống ruộng khi tham gia vào các dự án của bạn. Còn người học, thì cách tốt nhất để biết thứ mình học nó có work hay không là học từ đôi tay, khi tham gia làm, khi thực tế triển khai, khi đụng vấn đề nan giải trong thực tế. Cho nên, học là Learning by doing - học qua dự án, qua triển khai thực tế, qua dấn thân thực hiện, qua việc tháo gỡ từng nút thắt vấn đề khi đối mặt. Rồi chính thực tế và vấn đề sẽ đặt ra cho bạn những đề bài để suy nghĩ, nghiên cứu, tìm tòi, sáng tạo, để tìm ra những mô hình, giải pháp mới giải quyết dứt điểm và ngăn ngừa vấn đề xảy ra. Phải học, nhưng là học phương pháp tư duy cho nó sáng tạo. Phải học, nhưng là học phương pháp giải quyết vấn đề sáng tạo. Phải học, nhưng là chuỗi hoạt động không ngừng của xác định vấn đề, giải pháp, thử nghiệm, cải tiến, triển khai, và cứ thế mà làm hoài không bao giờ ngừng lại. Học là như vậy, là hành động, là dấn thân, là không ngừng phát kiến, là đã làm thì sẽ làm cho tới, không bao giờ chùn bước trước bất kỳ cản trở nào. Học là hành động! Khái niệm học của thời này nó khác như thế. Cho nên dù là trường học, học viện hay tổ chức doanh nghiệp kiểu gì đi chăng nữa, việc học qua dự án là cách tiếp cận tất yếu. Chúng ta không còn thời gian để ngồi đó dạy và học lý thuyết tính bằng năm trời rồi sau đó chờ xem học xong thì người học sẽ làm được thứ gì. Giờ học chính là giờ tư duy, suy nghĩ, tạo ra ý tưởng, thử nghiệm và triển khai thực tế. Pilot mà thấy nó hỏng thì lý thuyết nó sai cần phải sửa. Pilot mà thấy nó khó khăn thì phải xem lại mình có nghĩ nhiều quá đến mức xa rời thực tế hay không. Pilot mà thấy nó có cửa thì sấn tới sấn tới và cải tiến cho nó xịn hơn mỗi ngày, mở ra cho nó những chân trời mới hào hứng hơn. Chính trải nghiệm đó là trải nghiệm học hiệu quả nhất. Chứ ngồi đó đọc lý thuyết thì 3 đời sau vẫn chưa hiểu vì sao nó phải thế và lỡ làm thế thì nó có ra kết quả hay không. Tính mình thực tế nên rất sợ những bó slide dài ngoằng ngoèo, những thứ lý thuyết dày cộm và những từ ngữ cao siêu, sáo rỗng. Học, với mình cần phải được hiểu khác đi, hiểu mới, hiểu bằng cách thay đổi quyết liệt cách tiếp cận thế kỷ 21. Bằng không, sẽ lại là hàng vạn giờ dạy dạy học học một cách phun phí thời gian không để lại ảnh hưởng gì. Mình là người phi truyền thống, nên luôn đưa ra những góc nhìn phi truyền thống. Tất cả chỉ là lựa chọn mà thôi, không có sai đúng gì ở đây. Thứ gì nó work cho mình thì nó work cho mình vậy thôi. Tự ai người đó cũng phải đưa ra quyết định và lựa chọn cho bản thân. Không ai làm giùm ai được cả.

Có khi nào bạn bận quá sức bận, tới nỗi bật chế độ auto pilot - lái tự động, nghĩa là đó giờ sao cứ y chang như vậy mà làm, cho nó kịp, chớ không có và không còn thời gian suy nghĩ? Hỏi chơi vậy thôi chứ biết mà, rất nhiều người trong chúng ta đang quay cuống cuồng theo vòng xoáy công việc và cuộc sống, nên hoặc là không kịp nghĩ hoặc là vì nhiều lý do khác khiến mình cho là không cần phải nghĩ. Có điều, khi ai đó quá bận không kịp nghĩ nghĩa là bạn không cần dùng tới não, không cần tư duy phản biện, trở thành cái máy xay xát vấn đề cứ bật lên thì đúng qui trình mà chạy. Vậy hoài, thì não không xài hoài nó sẽ bị cùn, đầu óc hết sắc bén, không phân tích lập luận logic, mất kỹ năng critical thinking - tư duy phản biện, và thế là sẽ tự biến mình thành con cừu chỉ biết nhìn cái mông phía trước để đi theo. Bận quá không kịp nghĩ là bệnh rất thông thường của người không biết quản trị bản thân. Thường lý do mà người ta dựa vào rất đa dạng, nhưng sau đây là những lý do chính: Sếp bảo sao em làm vậy Đây là luật bất thành văn của rất nhiều tổ chức. Lý do này có thể đến từ cả 2 phía, sếp và nhân sự. Sếp nào độc tài, chỉ thích ra lệnh bắt nhân viên răm rắp tuân theo, my way or the highway - làm theo tao hoặc là biến, đừng suy nghĩ sáng tạo gì hết, cứ tuân thủ là được. Loại sếp này kỷ luật kiểu quân sự, sử dụng hình thức quản trị top down - trên bảo sao dưới làm vậy, đôi khi là cách lãnh đạo tốt khi chỉ huy một trận chiến nào đó cần độ phối hợp cao, chính xác, ráp từng quân cờ thành bàn cờ. Tuy nhiên, trong thời bất định, vừa dò đường vừa nghiên cứu vừa đánh trận như hiện nay thì sẽ trở thành gánh nặng, vì chỉ có một đứa suy nghĩ còn cả đám còn lại chỉ biết ngồi chờ nghe lệnh. Vậy thì quá sức phí phạm năng lượng não của bao nhiêu đó con người. Khi sếp vậy thì đội ngũ bên dưới sẽ đương nhiên liên quan với việc không suy nghĩ hoặc lười suy nghĩ, vì có suy nghĩ thì biết nói ai nghe, mất công thêm còn bị chửi chớ chả được lợi ích gì. Tổ chức vậy thì good luck cho sếp một mình đánh đông dẹp bắc tới khi nào đuối thì thôi. Tư duy trắng đen Có nhiều người tự trói mình vào trắng hay đen, A hay B, Yes hay No, có hai cách chọn cách nào. Thời này, khi nhắc đến kinh tế sáng tạo thì ý tưởng phải tính bằng thúng, có n cách giải quyết vấn đề. Vấn đề là chọn cách nào nó thiên thời địa lợi nhân hoà nhất mà thôi. Cho nên, không việc gì cứ phải trắng hay đen. Xám thì sao? Nâu thì sao? Đỏ xanh vàng tím thì sao? Nếu mở tầm suy nghĩ của mình ra thì hiểu là sẽ có nhiều lựa chọn khác hoặc kết hợp các lựa chọn sẵn có thành một giải pháp tròn trịa hơn chẳng hạn. Qui chụp Mỗi con người chúng ta mang theo bên mình một kho dữ liệu quá khứ, và vì vậy luôn xách theo thành kiến khi ra khỏi nhà. Vậy là tốt, vầy là xấu, vậy là được, vậy là không OK, vv. Khi cho phép mình đặt để cứng nhắc kiểu này, khi có bất kỳ dấu hiệu gì rơi vào vùng tốt thì tốt hết mà có nhấp nháy đèn báo vùng xấu là xấu hết. Ta quá nhanh quá nguy hiểm đi qui chụp, dán nhãn, rồi phân loại xa cạ kiểu bỏ vô sọt tốt xấu liền mà không kịp tìm hiểu xem trong cái mớ bị qui chụp xấu có cái gì xài được không và ngược lại. Làm vậy như lựa mướp theo sọt, mấy trái ở trên đẹp thì cả sọt nó đẹp, rồi cứ vậy đùa qua trái phải cho nhanh, đỡ mất công suy nghĩ. Kiểu qui chụp này thì nhiều lắm trong xã hội ngày nay, khi con người muốn cái gì cũng tức thì, có kết quả ngay để còn post social cho nó giật gân, đúng sai không còn quan trọng. Dán nhãn Tổ chức nào có thời gian hoạt động cũng nhiều nhiều thì dễ rơi vào trạng thái phân loại quá khứ. Canh theo lịch sử, vấn đề cứ phân loại thành những cách giải quyết trước nay, cái nào nguy hiểm dán nhãn “bỏ”, cái nào mất công mất nhiều nguồn lực dán nhãn “từ từ nghiên cứu thêm”, cái nào báo cáo kết quả nhanh lấy thành tích được liền dán nhãn “ưu tiên quan trọng”, cái nào đụng chạm nhiều người dễ gây phiền phức dán nhãn “đẩy lửa vào tay kẻ khác”…. Cách phân loại và dán nhãn của mỗi người, mỗi tổ chức khác nhau tuỳ thuộc vào trải nghiệm quá khứ và kinh nghiệm sẹo trường. Lâu ngày dài tháng thành thói quen, cứ thế dán nhãn xử lý vậy cho nó đỡ phiền, an toàn và dễ dàng cho mình, còn ai khác sao kệ họ. Sợ thay đổi Não người đương nhiên chỉ muốn bảo vệ người khỏi nguy hiểm nên auto gặp chuyện gì sẽ đẩy những cách giải quyết đã có tiền lệ, an toàn nhất, đơn giản nhất ra ứng phó. Còn chuyện gì nó mới, nó chưa biết làm xong kết quả ra sao, nó có thể fail, nó có thể ảnh hưởng tới mặt mày và đe doạ chiếc ghế quyền lực của mình thì báo đèn đỏ ầm ầm bắt phải tránh xa. Đó cũng là lý do vì sao con người luôn luôn, thời nào cũng sợ thay đổi và chống lại sự thay đổi, chuyển đổi hay bất kỳ cái gì mới lạ. Cho nên, khi gặp chuyện gì cần phải vận não và vật vã suy nghĩ thì đi vòng qua liền để khỏi phải đối diện, khỏi phải lo âu, khỏi phải mất công vận động trí óc. Bộ lọc này nhạy lắm, bắt tín hiệu cái là gạt vấn đề qua liền, không thèm nghĩ về vấn đề luôn huống chi là giải pháp. Nếu bạn thấy bản thân hay tổ chức của mình đang phản ứng như trên, vì những lý do như trên, thì cá nhân hay tổ chức đang không có xài tư duy phản biện. Ở đây khoan nói đúng sai, vì trong nhiều hoàn cảnh khác nhau có thể có khi đúng khi sai. Nhưng nói riêng trong cái thế chuyển động của tương lai bất định thì, too busy to think là hết phim, không có cửa để linh hoạt ứng phó và thay đổi theo tình huống. Mà tình huống là bài toán mà hiện tại và tương lai đang bày ra liên tục cho con người và tổ chức, một cách không có tiền lệ, và ép con người phải tư duy khác, suy nghĩ khác, lựa chọn khác. Cho nên, nếu đang quá bận không nghĩ kịp thì chắc phải xem lại, vì bận nghĩa là đang không giải quyết cho tới chuyện gì.

Covid-19 làm được một chuyện, là đẩy nhanh tốc độ chuyển đổi số, ép tất cả doanh nghiệp, tổ chức phải thay đổi một phần hay toàn phần mô hình kinh doanh và tổ chức của mình để thích ứng với tình hình mới. Khi tổ chức sử dụng lao động chuyển đổi thì đương nhiên yêu cầu về kiến thức và kỹ năng cho người lao động cũng phải chuyển đổi theo. Tất cả các cá nhân và tổ chức vì vậy mà vừa phải học cách thích ứng với sự chuyển đổi của tổ chức, vừa phải nhanh chóng upskill - nâng cao hoặc học thêm các kỹ năng mới, cần thiết để có thể vận hành trong môi trường đã thay đổi. Hơn bao giờ hết, sau Covid, chuyện đầu tiên mà cả cá nhân và tổ chức đều phải bật chế độ ưu tiên chính là upskill. Trong một báo cáo mới nhất của McKinsey tổng hợp từ ý kiến nhiều doanh nghiệp toàn cầu thì 58% cho biết ưu tiên hàng đầu của doanh nghiệp là tổ chức huấn luyện để đội ngũ có được những kỹ năng cần thiết theo yêu cầu làm việc mới, 69% cho biết đang tổ chức các khoá huấn luyện kỹ năng nhiều hơn trước Covid, và 46% cho biết họ đang sắp xếp, tổ chức và thay đổi nhân sự trong doanh nghiệp. Điều này cho thấy các doanh nghiệp, tổ chức đang tích cực chuyển đổi đội ngũ nhân sự cho kịp với sự chuyển đổi quá nhanh quá nguy hiểm của thời thế, và đương nhiên, chiến lược nhân sự rất rõ ràng, hoặc là đào tạo để hội nhập, hoặc là phải thay máu. Ở đây không có tư duy trắng hay đen mà tất cả phụ thuộc vào từng nhân sự. Nếu bạn tích cực, chủ động, và tự chịu trách nhiệm cho sự học và chuyển đổi của chính mình thì bạn còn liên quan và có thêm hội nhập vào thời thế mới. Nếu bạn đùn đẩy việc huấn luyện sang cho tổ chức, còn cá nhân không có ý thức, không chủ động lao vào học hành và cập nhật thì bó tay, vì hoàn cảnh này không ai rảnh để ngồi năn nỉ hay truyền cảm hứng cho ai. Tất cả đều phải chuyển động, vừa học vừa bơi mỗi ngày, lo cho thân mình còn chưa xong không thể lo bao đồng cho ai khác. Cho nên, tinh thần tự học, học liên tục và suốt đời đương nhiên là cứu cánh của mỗi cá nhân cho chính cuộc đời mình. This is a no brainer - đây lả chuyện hiển nhiên không cần phải suy nghĩ. GIờ này mà còn ngồi đó suy nghĩ xem mình có nên học và cập nhật kỹ năng hay không thì đã lạc hậu mất rồi. Nhưng đâu là những nhóm kỹ năng cần thiết đang được cập nhật nhiều nhất? Cũng từ khảo sát của McKinsey, các bạn tham khảo các nhóm kỹ năng mềm sau và có thể lấy đó làm thứ tự ưu tiên để bản thân chủ động cập nhật: 51% doanh nghiệp đang tập trung nâng cao kỹ năng lãnh đạo & quản trị đội ngũ 50% doanh nghiệp đang tập trung nâng cao tư duy phản biện & đưa ra quyết định 50% tập trung kỹ năng quản trị dự án 40% tập trung vào kỹ năng hội nhập và kỹ năng tự học 39% tập trung vào kỹ năng số 39% tập trung vào khả năng thấu cảm và các kỹ năng giao tiếp, xây dựng quan hệ Thật ra, kết quả này cũng không đáng ngạc nhiên, khi phải đối mặt với tương lai bất định, với sự thay đổi đến chóng mặt của môi trường sau Covid, việc từng người lãnh đạo hiểu, biết cách chuyển đổi bản thân và dẫn dắt được đội ngũ của mình trong hoàn cảnh biến động liên tục như vậy là vô cùng quan trọng. Khi thay đổi của môi trường bên ngoài và nội bộ bên trong đều nhanh và liên tục thì được mất sống còn dựa phần nhiều vào người lãnh đạo. Lãnh đạo loay hoay thì đội ngũ như rắn mất đầu. Lãnh đạo vững vàng và biết mình đang làm gì thì đội ngũ ít ra sẽ biết cách xoay sở cùng tình hình mới chứ không hoang mang vô định, mạnh ai nấy làm mà cũng chẳng biết tại sao bản thân đang làm chuyện mình đang làm, không biết tương lai sẽ về đâu. Hơn bao giờ hết, khả năng lãnh đạo trong tình hình đầy biến động sẽ quyết định công ty, tổ chức có chuyển đổi thành công hay không. Nó cũng quyết định sự sống còn của tổ chức trong tương lai. Cũng trong tình hình thay đổi là hằng số và các dữ liệu đầu vào ngày càng nhiều và phức tạp, đội ngũ và lãnh đạo phải học cách tự mình nghiên cứu, phân tích, đưa ra chính kiến và quyết định liên tục và phù hợp tại từng thời điểm. Tư duy phản biện, khả năng ra quyết định, kỹ năng quản trị dự án vì vậy đương nhiên trở nên cực kỳ quan trọng, vì tất cả công việc trong hiện tại và tương lai đều có thể xem là những dự án mới cần sự tham gia của nhiều phòng ban và nhân sự, cả trong và ngoài tổ chức, với độ phức tạp ngày càng gia tăng, vừa người vừa máy, đòi hỏi vận não ở mức độ đỉnh của chóp trong tất cả mọi quyết định. Ai thiếu những kỹ năng này sẽ khó mà vận hành được trong tình hình mới. Muốn hội nhập, muốn còn liên quan, muốn còn là một phần trong sự chuyển động của thế giới mới thì thật ra không ai có thể chờ ai giúp đỡ được cả. Lo mà tự thân vận động, tự học, tự cập nhật, tự đi tìm đường và phát quang cho con đường của chính mình. Khả năng tự học vì vậy mang tính quyết định đối với tương lai của mỗi cá nhân. Ai không có tâm thế và khả năng này thì coi như đã tự loại mình ra khỏi cuộc chơi tương lai dù thành tích quá khứ có ra sao. Trong đó, có rất nhiều người đang làm việc trong các bộ phận trước nay không liên quan đến tech, ví dụ như nhân sự, vận hành, dịch vụ khách hàng, vv, hay trong các công ty trước giờ chưa chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp số, sẽ bị sốc khi ngay lập tức phải vận hành trong một tổ chức lấy tech làm nền tảng quản trị và phát triển. Sự chuyển đổi này bắt buộc nhân sự phải thay đổi từ mindset - tư duy đến cách làm việc hàng ngày. Vì vậy, kỹ năng số cơ bản để có thể tiếp tục làm việc trong môi trường số giống như là nhu cầu cơ bản như ăn cơm, uống nước. Không biết thì không có cách nào làm việc được từ nay về sau. Khi Covid làm tăng tốc chuyển đổi số, khi cộng tác với máy trở nên phổ biến hơn, và nền tảng tech trở thành nền tảng giao tiếp chính trong một công ty, tổ chức, thì kỹ năng liên quan đến tương tác giữa con người với con người lại càng trở nên quan trọng hơn. Không thể có một đội ngũ tuyệt vời nếu họ chỉ gõ gõ thông điệp trên mạng. Thông tin không phải là quan hệ. Giao tiếp hoàn toàn không phải là nhắn tin ầm ầm rồi mặc kệ cho nó trôi đi. Cộng tác đòi hỏi phải hybrid, nghĩa là có nhìn vào mắt nhau và có cả ghi nhận và theo dõi trên nền tảng số. Nếu không, con người có khác gì con robot, kêu sao làm vậy, nhìn lệnh online mà thực hiện theo qui trình. Nếu thiếu một trong hai, việc sẽ không bao giờ chạy. GIờ, chuyện này là chuyện của mỗi cá nhân, mỗi gia đình, mỗi tổ chức. Ai nhanh thì chuyển đổi nhanh, hội nhập nhanh. Ai chậm thì lét đét ở đằng sau. Còn ai còn ngồi đó suy nghĩ về nước Mỹ thì chắc là sayonara, hẹn không gặp bạn ở tương lai thôi chớ sao. Thân ai nấy lo, đèn nhà ai nấy sáng. Còn tôi, đã giúp tới nước soạn tất cả những kỹ năng trên cho các bạn học free trên blog rồi, cũng đã tận lực và tận tâm. Rồi sao nữa sẽ là lựa chọn và hành trình của bạn. Link các khoá học: https://www.nguyenphivan.com/lnd-center

Sáng đi họp, ngồi trên xe bác tài xế tâm sự, nói cô biết không, tới lúc phải chọn ngành thi đại học mà hỏi nhỏ con tui nó nói nó đâu biết chọn ngành gì. Mà tui làm sao biết chỉ nó chọn ngành sao. Mà cả lớp nó đứa nào cũng mù tịt vậy. Nên tui nói để tui hỏi cô, nhờ cô hướng dẫn giùm. Thiệt sự là, đưa cho 1 case hoàn toàn không có tí thông tin nào như thế thì muốn cũng không biết làm sao giúp. Bản thân mình khi hướng nghiệp cho con là đã bắt đầu qui trình đó 5 năm nay, từ hồi bạn mới 13 tuổi, cứ trò chuyện hỏi bạn thích nghề gì, quan sát hành vi, sở thích, khả năng của bạn thường xuyên, check in thường xuyên xem mong muốn có thay đổi hay không, thay đổi ra sao, và thường xuyên gởi thông tin về nghề nghiệp mới, ngành nghề mới, công nghệ mới và ứng dụng của nó trên thế giới cho bạn đọc tham khảo. Mình còn tổ chức cho bạn gặp người thật việc thật để bạn có thể nhìn, hỏi, nghe từ chính chủ. Dù là nghề gì đi chăng nữa, nghe không làm sao hiểu, phải cho trải nghiệm thử vả cách trải nghiệm dễ nhất là gặp chính người đang làm nghề nghiệp đó, nghe họ nói về cả cái hay cái chán của nghề thì mới thực tế. Vậy đó, liên tục 5 năm, deep talk - thiết kế những cơ hội đi chơi và trò chuyện sâu để tìm hiểu thêm, mỗi cuối năm ngồi cà phê tổng kết năm, trao đổi những dự định và suy nghĩ cho năm mới…. Làm cỡ đó mà tới giờ dù đã có định hướng khá rõ về thiên hướng xã hội, nhưng cụ thể là làm job gì thì vẫn còn đang trong quá trình thảo luận, dù mọi thứ mỗi năm một hiện ra rõ hơn. Bởi vậy, khi bác tài xế hỏi, mình không biết phải bắt đầu giúp từ đâu, khi chuyện hướng nghiệp tới cuối cấp lớp 12 mới nhắc tới và thời gian để quyết định giống như nước sôi trong vại. Nhưng nghĩ, chắc bác tài xế và nhiều phụ huynh khác cùng đang lâm vào trường hợp tương tự, nên thôi để nghĩ cách gì dễ và hợp lý nhất để giúp trong trường hợp này. OK, giờ bác về làm 2 chuyện, 1 là hỏi bạn nhỏ 5 câu hỏi sau, yêu cầu bạn suy nghĩ và viết ra câu trả lời, đồng thời bác với tư cách là phụ huynh cũng phải tự suy nghĩ và viết ra câu trả lời, rồi chuyển câu trả lời cho mình để có dữ liệu phân tích. 5 câu hỏi đó là: Bạn thích làm gì nhất khi có thời gian rảnh? Cứ ghi cho đã những sở thích của mình, các hoạt động mà bạn yêu thích, trong nhà hay ngoài trời, sở thích liên quan đến sách, động vật, dữ liệu, hay con người, vv. Thiệt tình thích cái gì thì cứ ghi hết ra. Bạn có những kỹ năng gì nổi trội? Ví dụ lập trình máy tính, nấu ăn, nghĩ ra và tổ chức chương trình, lãnh đạo đội nhóm, thuyết trình, vv. Kỹ năng cứng hay mềm gì mà bạn nổi trội trong những năm qua cứ kể ra hết. Bạn có tài hay điểm mạnh gì đáng kể? Này gọi là thiên hướng, thứ gì mà bạn giỏi một cách tự nhiên, làm dễ như trở bàn tay, và đắm chìm vui vẻ hạnh phúc trong đó nhất khi làm. Ví dụ bạn tên nhà mình thì cứ vẽ hay viết, mix nhạc là bạn đắm chìm một cách đã đời trong thế giới của riêng mình. Đó chính là flow - trạng thái dòng chảy, khi bạn đam mê, có kỹ năng và giỏi trong việc gì mà bạn đang làm. Tính cách nổi bật của bạn là gì? Tính cách cực kỳ quan trọng đối với nghề nghiệp. Không thể bắt người hướng nội đi làm bán hàng, càng không thể bắt người hướng ngoại đi ngồi phòng lab nghiên cứu. Bạn thích làm việc một mình hay với người khác, thích cộng tác hay cạnh tranh, thích giúp đỡ người khác trực tiếp hay chỉ thích hướng dẫn người khác tự làm, thích suy nghĩ và ra ý tưởng hay thích hành động, thích triển khai, vv. Tính cách quan trọng lắm. Chỉ khi nghề mình chọn phù hợp với tính cách thì mình mới thoải mái vui vẻ được. Có giá trị sống gì quan trọng với bạn hay không? Ví dụ có bạn yêu và muốn bảo vệ động vật, môi trường, hay chỉ quan tâm đến làm ra nhiều tiền để đảm bảo an toàn tài chính, hay muốn làm gì nhẹ nhàng thôi để dành thời gian còn lại cho bản thân, vv. Giá trị gì mà bạn muốn hướng đến trong cuộc sống của mình và không muốn thoả hiệp hay xem là quan trọng thì cún kể hết ra. Làm gì cũng vậy, muốn tìm ra định hướng thì mình cần phải tìm ra điểm giao giữa mong muốn bên trong và cơ hội đang có ở bên ngoài. Sau khi tìm hiểu được bên trong bằng 5 câu hỏi trên thì người có kiến thức về nghề nghiệp sẽ có thể tạo ra 1 danh sách các ngành nghề phù hợp với mong muốn và thiên hướng của bạn trẻ. Danh sách này phụ huynh có thể tự tạo ra được hoặc nếu gặp khó khăn thì nhờ người có kiến thức về nghề nghiệp hỗ trợ mình list ra. Có được danh sách này rồi thì bạn nhỏ lại cần phải suy nghĩ xem chọn ngành nghề nào trong list các ngành nghề phù hợp, đánh giá tương lai phát triển của ngành nghề đó, rồi chọn theo hình thức loại trừ. Có thể sử dụng thêm 5 câu hỏi sau đây để giúp hướng dẫn lại trừ: Muốn làm nghề này phải học gì và bao lâu? Có khi muốn làm ngành y mà học tới 7 năm thì có người học không nổi chẳng hạn. Cho nên biết trước mình phải đầu tư bao nhiêu thời gian và công sức cũng là một tiêu chí để lại trừ Nghề nghiệp trong ngành này có cơ hội phát triển hơn trong tương lai không, hay đang trên đà suy thoái, hay có thể phải thay đổi nhiều do công nghệ trong những năm tới? Quan niệm tiền lương của bạn ra sao? Muốn làm vừa đủ tiền thoải mái thôi hay muốn kiếm thật nhiều tiền? Nghành nghề này có đáp ứng được mong muốn đó hay không? Bạn muốn ở 1 chỗ bình an hay thích di chuyển, sống ở đâu cũng được hay chỉ muốn sống một nơi, gần gia đình? Câu hỏi này cũng giúp lại trừ khi nghề nghiệp bạn chọn có những yêu cầu ngược lại. Tại sao tôi muốn theo nghề này? Hỏi lại bản thân 1 lần câu hỏi này là cách để khẳng định mình thật sự có hết lòng mong muốn theo đuổi nghể nghiệp đang bày ra trước mắt. Nếu đến một lý do theo đuổi mà nghĩ cũng không ra thì chắc là phải nghĩ lại. Thật ra là không có một chiếc công thức trắng đen là hướng nghiệp phải làm sao, vì nó có quá nhiều biến số. Tuy nhiên, đơn giản nhất có thể để giúp bác tài xế thì mình chỉ đưa cách tiếp cận thế này cho dễ dàng và đơn giản nhất. Ghi lại để chia sẻ với phụ huynh nào cũng đang đau đầu về việc chọn trường và hướng nghiệp cho con.

Tất cả chúng ta đều nói, thế kỷ 21 là thế kỷ của cộng tác, vì làm thứ gì bây giờ cũng phải collab nhiều bên để giải quyết một vấn đề phức tạp. Giờ, một chuyện hết sức nhỏ trong công ty thôi, ví dụ như làm sao để nâng cao trải nghiệm cho khách hàng, thì phải collab từ vận hành, CX, marketing, L&D cho tới tech. Một giải pháp đưa ra, nó đòi hỏi góc nhìn của CX như thế nào là trải nghiệm và tăng cường trải nghiệm nghĩa là gì, cần tech phần có liên quan đến tự động hoá và tương tác online với khách hàng, cần vận hành để triển khai giải pháp đến từng nhân sự tuyến đầu, cần marketing để thông báo và engage khách hàng, cần L&D để hỗ trợ huấn luyện những kỹ năng hay kiến thức mới cho đội ngũ để hoàn thành yêu cầu đặt ra. Và đó, chỉ là một chuyện nhỏ. Thử nghĩ, mỗi phòng ban mỗi tháng đều có những key objectives - mục tiêu chính cần hoàn thành. Mỗi mục tiêu như vậy có khi biến thành vài dự án / task cần tư duy, lên kế hoạch và triền khai. Mỗi dự án / task như vậy cần một chuỗi collab - cộng tác như vừa nhắc đến ở trên. Như vậy, thì mỗi công ty sẽ có vô số chuỗi collab đan xen nhau. Không còn dự án nào là của phòng ban nào hay của cá nhân ai nữa. Tất cả đều là những dự án / task liên hoàn giữa các phòng ban. Khác chăng, nếu đó là dự án được sinh ra từ mục tiêu của phòng ban mình thì bản thân mình là project manager - trưởng dự án. Các thành viên phòng ban khác là thành viên hỗ trợ dự án. Như vậy, mỗi người khi đi làm đều có 2 trách nhiệm, trách nhiệm trưởng dự án và trách nhiệm hỗ trợ dự án của phòng ban khác. Và không có trách nhiệm nào quan trọng hơn trách nhiệm nào, vì không có sự cộng tác này thì chả có thứ gì nó thành. Dự án nói ra, ghi ra trên giấy, mang ra hù nhau trong cuộc họp có khi chỉ để tự sướng và lấy chuyện mà báo cáo. Nhưng nó có ra ngô thành khoai hay không thì chưa biết. Cái đó phải xem khả năng collab, khả năng quản trị dự án và tâm thế quyết liệt làm cho tới cùng, triển khai cho thành công, làm cho ra kết quả của người trưởng dự án đó. Đương nhiên, không có môi trường làm việc nào hoàn hảo, cũng không có đội ngũ nào hoàn hảo. Trong một dự án, sẽ có người lơ là, không ưu tiên hỗ trợ người khác mà chỉ chăm chăm lo chuyện nhà mình, sẽ có người né việc, làm cho có để đánh cái dấu check hoàn thành, sẽ có người vì emo mà ghét không thèm hỗ trợ, vv và mây mây. Nhưng làm trường dự án thì phải có kỹ năng để quản trị tất cả những tình huống này, quản trị đội ngũ dự án để hoàn thành mục tiêu đề ra. Nếu đổ thừa, than vãn, bất lực không quản trị được thì một là bạn không có kỹ năng, hai là bạn bất tài. Vậy thôi! Chứ làm gì có đội ngũ và môi trường hoàn hảo để thực hiện mục tiêu hoàn hảo của bạn. Tỉnh dậy ngay đi! Nói tất cả những chuyện này để chia sẻ rằng, có rất nhiều tương tác có thể nhắn ầm ầm trên các công cụ nhắn tin như WhatsApp group, Zalo group, messenger group, Slack, Teams, vv, nhưng đó không có nghĩa là collab. Nhắn rồi sao nữa? Là có hiểu, có tìm ra giải pháp, có follow up và nấu gạo thành cơm? Hay nhắn cho đã tay, nhìn rất engaged - tham gia, nhưng cuối cùng cũng chỉ là dành quá nhiều thời gian để nhắn tin, đối phó, nhưng vấn đề cuối cùng vẫn cứ là vấn đề chưa giải quyết? Trong rất nhiều trường hợp, mình hay nói với các team, ủa chỉ cần ông A bốc điện thoại hay chạy qua phòng bàn với bà B để thống nhất cách hợp tác, thống nhất thời gian và nguồn lực thôi mà. Sao phải chờ ra tới cuộc họp rồi mỗi người một câu chuyện, ông nói gà bà nói vịt thế kia? Kỹ năng cơ bản là giao tiếp và cộng tác để giải quyết vấn đề mà không có thì việc cơ bản còn chưa làm được, nói chi ba thứ xa xôi, vĩ đại, chiến lược gì? Cho nên, bắn tin chéo chéo là nên có nhưng thật ra chỉ để thoả mãn vấn đề information-sharing - chia sẻ thông tin thôi các bác ơi. Đừng lạm dụng và nghĩ nó là cộng tác. Dạ không. Cộng tác là khi mấy người ngồi lại với nhau, thống nhất giải pháp, thống nhất cách triển khai, thống nhất thời gian, nguồn lực và cùng nhau hoàn thành một dự án hay một công việc. Khi công việc hay dự án đó chưa hoàn thành, chưa ra kết quả, chưa tạo được impact - ảnh hưởng tích cực đến mục tiêu đề ra thì tất cả những thứ ta đã làm là vô nghĩa, vô nghĩa, vô nghĩa…. Người chịu trách nhiệm công việc / dự án vì vậy mà cần phải hết sức chủ động, biết rõ để dưa ra quyết định thì cần kéo nhau ngồi lại thống nhất quyết định, biết khi cần brainstorm đưa ra ý tưởng thì online hay offline gì cũng được nhưng tập trung tạo ra và chọn ý tưởng, biết khi cần trao đổi thông tin thôi thì nhắn tin trong group…. Không phải cứ nhắn ầm ầm là xong việc. Còn lâu. Nhắn xong rồi sao nữa? Rồi sao nữa? Rồi sao nữa? Nguyên cái chuỗi giá trị công việc nó chỉ hoàn thành khi có kết quả cân đong đo đếm được. Còn nếu nó cứ treo lơ lửng, không ai chịu trách nhiệm, không ai thèm để ý tới nó, hỏi thì ú ớ chỉ tay đổ thừa người này kẻ kia chỉ chứng minh có một điều, người nắm công việc / dự án đó vô trách nhiệm, bất tài, hoặc không đủ khả năng cho vị trí mà mình đang nắm giữ. Công nghệ cuối cùng chỉ là công cụ. Não người mới thật sự là đầu não vận hành hiệu quả bằng cách sử dụng những công cụ này. Khi người mà còn kém cỏi, không biết quản trị, không biết tư duy và hoàn thành mọi thứ một cách xuất sắc thì có khi đó là pain point - nỗi đau cần được giải quyết và có khi cứ để cho AI - trí tuệ nhân tạo nó thay thế cho rồi, đỡ mất công loài người, nhưng mất job thì cũng đừng có trách.

Tính mình đi làm trước giờ, không bao giờ biện minh bằng lý do. Nếu vấn đề không được giải quyết, nếu vấn đề vẫn cứ là vấn đề, nếu kết quả là vấn đề vẫn tung toé, kết quả là chẳng có kết quả gì, thì tất cả các lý do đều sai. Lý do mà muốn có thì lúc nào cũng có cả thúng. Có lý do hợp lý, có lý do biện minh, che đậy, đổ thừa làm bình phong che chắn cho cái sự không làm tròn nhiệm vụ của mình. Nhưng lý do chi chi đi chăng nữa thì nó cũng là lý do và lý do đối với tôi nó cũng sai. Nó sai là vì bạn đã vin vào lý do để biện minh cho sự không hoàn thành công việc, không giải quyết được vấn đề, không tạo ra kết quả. Người giỏi và người kém chỉ cách nhau có một con hẻm vậy thôi. Người giỏi không cho phép bản thân chịu thua, dừng lại vì bất kỳ lý do gì. Họ own the problem - làm chủ vấn đề, có phương pháp giải quyết vấn đề, và cắt máu ăn thề không giải xong không làm người, kiểu thế. Khi tư duy của bạn là tư duy làm chủ, làm chủ công việc của mình, làm chủ vấn đề của mình, làm chủ sự nghiệp của mình, thì bạn sẽ hành xử cực kỳ khác kẻ đi làm công ăn lương. Dù là đi làm thuê, nhưng tư duy của bạn là làm chủ, phá banh mọi sự ngăn cản, làm cho tới cùng mới thôi. Chính sự quyết liệt, không dừng bước trước bất kỳ cản lực nào khiến bạn trở nên xuất sắc. Có điều, trong thời gian làm việc tại Việt Nam, tôi thấy rất nhiều bạn đi làm chỉ để làm công ăn lương, gặp vấn đề thì đùn đẩy, gặp trách nhiệm thì né đẹp, gặp lý do thì bu vào. Nhiều khi ngồi nghe lý do tại cái này cái nọ cái kia đến phát ngán. Ủa, có việc gì mà nó lúc nào cũng thuận lợi đâu?Người ta thuê bạn vào là để giải quyết vấn đề cho người ta mà? Xong bạn toàn đi báo cáo vấn đề để người ta tự giải quyết. Sorry nha! Vấn đề không cần bạn báo người ta cũng biết, cho nên mới tuyển bạn vào để giải quyết đó. Chứ ai khùng mà đi tuyển người vào để báo cáo vấn đề? Cho nên, đi làm thì tâm thế phải hết sức rõ ràng, tôi đi làm là để giải quyết vấn đề cho tổ chức, và mọi vấn đề trong phạm vi nhiệm vụ của tôi là thuộc quyền sở hữu vấn đề của tôi. Tâm thế như vậy, thái độ như vậy, khả năng san bằng mọi vấn đề như vậy thì gọi là biết đi làm. Bằng không, nếu chỉ vô đó ngồi ngồi, né né, xì xầm về vấn đề với người này kẻ kia rồi báo cáo lý do tại sao vấn đề cứ mãi là vấn đề thì bạn đang làm gì biết không? Đang tự tay delete cái job của mình đó. Nếu tuyển bạn vào mà vấn đề cứ vậy hoài không giải quyết được thì cái vị trí của bạn là thừa thãi, không cần có, không đáng có. Tệ hơn, nếu đã không giải quyết được vấn đề, mà còn làm cho nó banh chành ra thành khủng hoảng thế kỷ bằng sự politics - chính trị chính em của mình thì bó tay luôn. Trả lương cho không làm ra kết quả, không làm mất đi vấn đề mà còn tạo thêm rắc rối cho tổ chức thì thật sự là người mà các tổ chức nên tránh xa, vì họ chính là nguyên nhân gây ra xào xáo nội bộ trong khi vấn đề thì ngày càng nghiêm trọng. Càng nhận lãnh trọng trách ở các vị trí cao cấp, càng phải hiểu đạo lý này. Cuối cùng, bạn là người đến để giải quyết vấn đề hay đến để tạo ra vấn đề? Người giỏi là người giải quyết vấn đề. Người không đáng giữ là người tạo ra thêm vấn đề. Đứng ở vai trò lãnh đạo, 30 giây là nhận ra ai đến để làm gì. Tính mình thì quyết đoán, tình cảm thì sống trên đời cần tình cảm, nhưng công việc thì canh vào kết quả, không vì bất kỳ tình cảm cá nhân nào mà tolerate - chịu đựng sự không hiệu quả của bất kỳ ai. Thà là tìm cho họ một con đường khác, một ngả rẽ khác phù hợp hơn chứ không vì quan hệ hay tình cảm cá nhân mà cho phép họ biện minh bằng hàng vạn lý do. Tính mình trước nay không quen kiểu lính ruột, đệ tử nên dung túng cho sự không hiệu quả. Làm vậy, người giỏi người ta bỏ chạy. Làm vậy, người làm việc hiệu quả người ta sẽ bỏ đi vì sự bất công. Làm vậy là bản thân ta dung túng cho sự kém cỏi. Khi chính ta dung túng cho sự kém cỏi thì người xuất sắc họ không bao giờ tìm đến. Lãnh đạo, là ai mình cũng thương, ai mình cũng cho cơ hội, ai mình cũng hướng dẫn tốt nhất cho cuộc đời và sự nghiệp của họ, là gieo trồng những hạt giống tốt, nhưng không nhất thiết phải giữ họ lại nếu họ là người không phù hợp, không hiệu quả, không tạo ra kết quả mà ngược lại còn tạo ra thêm vấn đề. Trong văn hoá gia đình của rất nhiều doanh nghiệp, đây chính là nỗi đau to lớn nhất. Tất cả các lý do đều sai khi vấn đề không được giải quyết, và sự sai đó nó không phân biệt mức độ tình cảm và quan hệ của bất kỳ ai. Sai là sai, là phải hiểu ra và sửa ngay, hoặc là sayonara. Nếu cứ dung túng cho lý do thì vấn đề muôn đời chỉ nặng thêm chứ không bao giờ biến mất.

Tuần rồi, mình có dịp quay lại khu resort cực kỳ yêu thích tại Đà nẵng. Yêu thích, không phải vì thứ gì khác ngoài sự ấm áp, chăm sóc của đội ngũ, từ tổng giám đốc đến nhân viên phục vụ. Nói về trải nghiệm khách hàng, mình chưa thấy brand nào qua mặt họ. Và đó cũng là lý do mình trở thành khách hàng trung thành của họ 15 năm nay, dù mình là người cực kỳ khó tính và tiểu tiết do cái background làm ngành dịch vụ trước giờ. Cuối cùng, tất cả vẫn quay về đó mà thôi, dù công nghệ có phát triển đến cỡ nào. Công nghệ, thực ra chỉ là công cụ giúp cho con người dễ dàng và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của mình, để bản thân và đối tác, khách hàng vui vẻ, hài lòng, hạnh phúc hơn chứ chẳng có gì ghê gớm. Trong rất nhiều trường hợp, chẳng cần tới công nghệ, chỉ cần tinh thần phụng sự và trái tim ấm áp của dàn nhân sự trực tiếp phục vụ khách hàng. Vậy thôi! Nhưng câu chuyện hôm nay không phải về brand hay trải nghiệm khách hàng. Mình muốn ra quẻ bói cho một bạn trẻ làm phục vụ tại resort kể trên. Sáng đó, mình và bạn teen ghé nhà hàng ăn sáng trễ. Gọi bữa sáng xong, bạn teen cứ sụt sịt mũi hoài. Thật ra là bạn bị dị ứng thời tiết do Đà nẵng trở lạnh bất thường. Cậu phục vụ trẻ lắm, chắc chừng 22, 23 gì đó. Thấy bạn teen vậy, bản tự pha ly chanh nóng mang ra, nói em uống đi cho khoẻ, giải cảm, có thêm vitamin C. Ngày xưa khi còn đi học và làm phục vụ trong khách sạn, mình cũng hay thế, quan sát khách hàng và nghĩ luôn cho họ. Chuyện gì thấy cần làm để mọi người tốt hơn, vui hơn, khỏ hơn thì không ai nói cũng tự nghĩ ra mà làm. Và chỉ vì quan tâm muốn điều tốt nhất mà làm thôi, không cân đo đong đếm xem làm vậy mình được lợi lạc gì. Chắc nhờ vậy mà mới có được hành trình sự nghiệp như ngày hôm nay, vì luôn được người khác nhìn thấy và ghi nhận ngoài mong đợi. Nhưng cũng lâu lắm rồi, mình không nhìn thấy cách tiếp cận này của thế hệ sau, cho đến chuyện ly nước chanh. Dù chỉ cám ơn, chưa nói gì thêm, nhưng mình thật sự ghi nhận điều bạn trẻ đó vừa làm, và nghĩ, đây là người mình muốn chiêu mộ về cho bất kỳ công ty nào mình có đầu tư trong ngành dịch vụ. Mình hay nói, người làm trời đất ngắm nhìn là như thế. Có khi, sếp hay công ty của mình không thấy, nhưng người ngoài thấy, khách hàng thấy, và có khi tiền đồ của mình bắt đầu từ đó. Cho nên, cứ làm xuất sắc nhất từng việc nhỏ nhất, đừng đòi hỏi gì, vì đó chẳng qua chỉ là sự trình diễn hiệu quả nhất với thế giới về tinh thần, thái độ và khả năng của bạn. Voilà! Chỉ cần như thế, và rất nhiều cơ hội mới mở ra trong đời mà bạn không hề biết hay tính đến. Bạn trẻ này lọt vào tầm ngắm của mình, vì chỉ một cử chỉ đơn giản, nhưng nó thể hiện sự xuất sắc trong công việc hàng ngày của bạn. Người như bạn có nhiều không? Thật tình mà nói là không. Các bạn trẻ ngày nay chỉ mong các bạn làm đúng yêu cầu công việc thôi đã khó. Việc trước mắt thì làm không ra gì, nhưng hoang tưởng thì số 1. Dường như cái văn hoá làm giàu nhanh, lưu manh, đường tắt, không làm mà vẫn thành đại gia nó đã bằng một cách lệch lạc nào đó ăn sâu vào tư duy của những thế hệ quẹt ngón tay cái mỗi 10 giây. Thứ gì trong đời cũng thành instant - mỳ ăn liền, có ngay và luôn, có lợi thì cạp vào, cần tí công sức là bỏ chạy. Tính ích kỷ, chỉ nghĩ được tới bản thân cũng là một phần rất lớn ngăn cản họ phát triển. Làm gì cũng phải rõ ràng tui được gì qui ngay ra thóc, nhưng những cơ hội lớn hơn mắt thường không nhìn thấy thì bỏ qua, nghĩa là bỏ con tôm bắt con tép, chỉ vì cái lợi trước mắt. Vấn đề là, những người như thế cả đời sẽ lòng vòng đi cào cấu, săn bắt, hái lượm, chứ chẳng bao giờ thành công. Người sẽ thành công là bạn trẻ kia. Ly chanh nóng là quẻ bói của mình về con đường thăng tiến rất thuận lợi, những cơ hội mới mở ra mà bạn sẽ còn chưa bao giờ nghĩ tới. Đơn giản vì những người được bạn quan tâm chăm sóc, họ sẽ nhìn thấy tố chất của bạn, sẽ mang cơ hội đặt trước mặt bạn. Còn bạn, với thái độ làm tốt hơn cả mong đợi công việc cần làm, sẽ một ngày nào đó trở thành sếp lớn hay ông chủ. Quẻ bói của mình độ chính xác sẽ là 100%, vì mình đã từng như bạn, và đặc biệt thích và cân nhắc những người trẻ như thế. Đừng làm xiếc, nhảy chồm chồm tạo sự chú ý trong khi bản thân chưa làm tốt công việc cần làm. Cứ bình tĩnh tập trung vào công việc đang làm, trình diễn tốt nhất và tốt hơn mong đợi. Đơn giàn vậy thôi, rồi cả vũ trụ cơ hội sẽ bất ngờ mở ra cho bạn. “Khi nào em có ý định thay đổi công việc thì gọi cho chị nhé”, mình đưa số cho bạn. Người làm trời đất ngắm nhìn. Và cơ hội chỉ mở ra cho những ai luôn làm xuất sắc nhất những công việc hàng ngày bình thường nhất….

Con người sinh ra, từ nhỏ lỡ bị người thân, người xung quanh hay thầy cô, bạn bè chê bai gì đó thì dễ bị rơi vào trạng thái tự ti, rồi cứ thế cho là, giả định là mình dở thiệt. Dù đó là câu chê bai gì - xấu quá, ngu quá, vụn về quá, nhạt nhẽo quá, vô duyên quá, vv - nó có thể trở thành giọng nói phán xét bên trong, nhai nhải bên tai bạn, ngăn cản không cho bạn được tự do dấn thân, khám phá tiềm năng bản thân. Theo năm tháng, nỗi tự ti này lớn dần lên, và nó mặc nhiên hold back - kềm chế sự phát triển của bạn bằng nỗi sợ hãi, sợ bị chê, sợ mất mặt, sợ bị ném đá, sợ bị mang ra làm trò cười…. Vì điều đó, bạn tự phủ nhận bản thân mình, tôi không thể, tôi làm gì có cửa, tôi không đáng được, tôi bất tài, tôi vô dụng, tôi chẳng thể bằng ai, vv. Thật tào lao! Chỉ vì một câu nói gây tổn thương của ai đó, vì sự vô tâm hay ác độc của kẻ nào đó mà tự nhiên mình bị nhốt vào chiếc lồng vô dụng kia ư? Ai có quyền giam cầm ta thế kia? Ai được quyền xích ta trong gông cùm tư tưởng, tự coi thường bản thân, tự hạ thấp bản thân, tự tước đoạt tự do bản thân như thế? Bạn nghĩ lại đi, bạn đã tiếp nhận bao nhiêu lời chê bai, hạ nhục, dìm hàng kiểu như vậy? Và đã bao nhiêu lần bạn cho phép người ta bully - bắt nạt tâm trí mình bằng những phát ngôn vô cảm? Sự thật là, đời không như là mơ. Ta không sinh ra trong một thế giới mà tất cả đều biết điều, tử tế. Ngược lại, áp lực cuộc sống, áp lực cơm áo gạo tiền, áp lực “thành công” theo hình mẫu hoàn hảo của xã hội nó rượt sau lưng. Và ta, trong lúc hoảng loạn và mất kiểm soát, quăng rác và thuốc độc ào ào vô nhà người khác. Có khi, đó chính là những người thân trong gia đình. Có khi, đó là học trò, bè bạn, đồng nghiệp, nhân viên. Nực cười là, quăng xong, khi hoàn hồn, ta cũng quên luôn cái sự ác độc và vô tâm kia. Nhung người bị ôm rác thì vì thế mà stuck - bị mắc kẹt, sợ hãi, tự ti, gục ngã vì tưởng lời chê bai kia là sự thật. Cho nên, trên đời này, mỗi người chúng ta vừa có thể là kẻ gây án, vừa có thể là người bị hại. Lời nói, nó thể cứu người, cũng có thể giết người. Nếu bị hại, làm sao để thoát ra? Nếu đang vô tâm hại người, làm sao để dừng lại? Uốn lưỡi ba lần Ông bà mình hay thiệt, hiểu rất rõ hậu quả của lời nói, nên dặn con cháu phải uốn lưỡi ba lần trước khi nói. Đó, dạy cách thức tỉnh trước khi mang thuốc độc đổ vào nhà người khác. Bạn có quyền tự do nói những gì mình muốn nói, nhưng bạn không có quyền làm hại người ta. Cho nên, làm ơn nghĩ trước ngợi sau, lật qua lật lại coi thứ mình nói nó có gây tổn thương, đau đớn, hậu quả gì cho người khác hay không. Nếu vó thì phải suy nghĩ lại. Còn nếu lời bạn nói nó mang tính xây dựng, giúp đỡ, mong muốn mọi sự tốt hơn cho người, thì phải học cách tiếp cận, nói sao cho người ta tiếp nhận và thay đổi tích cực, chớ không phải gục ngã vì đau đớn, tổn thương. Trong phim Bambi, có câu này rất hay “If you can’t say anything nice, don’t say anything at all - Nếu không nói được lời tử tế nào thì đừng mở mồm”. Thiệt tình là như thế. Bạn không muốn người ra quăng thuốc độc vô nhà mình, vô gia đình và người thân của mình, thì trước hết làm ơn đừng chơi trò quăng rác vào nhà người ta. Tit for tat - bạn chơi trò nào thì đời chơi lại trò đó với bạn thôi. Gieo gió thì gặt bão. Detox thuốc độc mồm Giờ là lúc bạn cần phản tư, ai và những lời ác nghiệt nào từ trước tới nay, đã thập diện mai phục tâm trí và nhốt bạn trong sự tự ti, sợ hãi. Nhớ cho hết, truy cho cùng, tìm cho ra những nút thắt nghiệt ngã đó, rồi mình cùng lên kế hoạch detox. Chỉ khi bạn nhận diện được, biết rõ tận cùng nguyên nhân gây hại, bạn mới có thể từ từ gỡ từng song sắt nhà giam, trả lại tự do cho bản thân, trả lại quyền được là chính mình và khám phá sự vô giới hạn của tiềm năng. Độc lập, tự do, hạnh phúc là trách nhiệm của bạn với chính mình. Hoặc là bạn công nhận chủ quyền của mình, hoặc là bạn ohủ nhận nó vì sự tào lao của một ai đó khác. Bạn chọn đi. Đời này, thật ra cũng khá giản đơn. Ta phó thác số phận vào mồm người khác hay tự tay giành lại. Tất cả, chỉ khác nhau ờ tư duy làm chủ hay làm nô lệ. Vậy thôi! Còn lại, từ lựa chọn và quyết định cơ bản này mà nó unfold - mở ra hành trình tiếp nối. Lựa chọn là của bạn. Quyết định là ở bạn. Rồi, tới đây thì over to you - tới phiên bạn rồi đó. Phủ hay không phủ, nhận hay không nhận tự lo tiếp nhé. Thuyền ai người đó chèo, đâu ai đẩy được giùm ai….

Hôm nay ngồi trên máy bay, mình đọc lại cuốn Subscribed (sách đã dịch tiếng Việt tựa đề “OK, tôi đăng ký). Bạn teen hỏi, Ma đọc cuốn gì vậy, mình bèn hào hứng giải thích về mô hình dịch vụ đăng ký lặp lại và dài hạn đang là xu hướng tất yếu của tương lai, kiểu Netflix hay Spotify cho bạn nghe. Mình nói, business gì con làm sau này nên tham khảo mô hình này vì nó tạo nguồn doanh thu lặp lại và data hành vi khách hàng để sáng tạo đổi mới. Bạn teen nghe xong liền phát biểu một câu, muốn làm được vậy thì làm ăn phải có uy tín, không thì ai mà subscribe. Uy tín, hay nói cho dân dã là làm ăn đàng hoàng, tử tế, hứa sao làm vậy, nghĩ cho khách hàng, người dùng, không lưu manh ăn gian nói dối mà ngược lại quan tâm, tận tâm cải tiến để sản phẩm, dịch vụ của mình ngày càng tốt hơn dù cho khách hàng có hay không có complain. Nhưng một thương hiệu hay tổ chức mà muốn có uy tín, thì nó chỉ có thể được vận hành bởi những con người có uy tín, vì bản chất của họ là chính trực, chân thật, quan tâm, không vì tham lam mà dối trá, lưu manh. Làm ăn đương nhiên phải kiếm ra tiền, nhưng đâu cần phải đi lùa gà, lừa lọc nhau mới được? Sở dĩ bạn teen phản ứng nhanh vậy, là vì sống ở Việt Nam, bài học “không nên tin những gì người khác nói” dường như đã trở thành cơm bữa. Ai không vậy mới là đồ lạ. Ai đàng hoàng mới là hàng hiếm. Chớ tào la xí đế âu cũng là chuyện thường tình. Làm gì, cuối cùng cũng quay về chuyện con người. Người đàng hoàng thì làm gì cũng đàng hoàng. Còn người đã lưu manh rồi thì dù có đưa cho bất kỳ mục đích hay ho cao cả kiểu nào cũng sẽ tìm cách biến nó thành trò lừa thế kỷ. Người có thể thay bao bì, khoác lên những bộ cánh sang trọng hay rực rỡ, chớ máu gian nó không thể đổi màu. Cái thứ máu đen đúa, đầy chất độc hại người hại đời ấy nó len lỏi trong từng tế bào, trong từng huyết mạch, và chảy ra theo từng lời nói. Cho nên, làm gì cũng kiểu lùa gà rồi bỏ chạy, không bao giờ nghĩ được tới chuyện bán cho bất kỳ ai lần nữa, nhiều lần nữa, hay cả đời. Thứ tư duy ponzi lừa đẹp, hốt một phát rồi rồi bỏ chạy này không chỉ dành cho những kẻ chuyên đi lừa, mà trở thành cách tiếp cận rất đương nhiên khi bán hàng của nhiều doanh nghiệp. Khi bán thì hứa nhăng hứa cuội, nói cho đã miệng, bày đủ trò để móc tiền người khác. Xong rồi thì biến mất, bỏ mặc người ta ra sao ra, tiền trong túi quan là của quan, đế care chuyện gì sau đó. Hồi xưa mình gặp bạn nào đi bán hàng cũng dặn, buôn bán cho đàng hoàng, chân thật, chăm sóc khách hàng cho tốt. Nuôi được niềm tin của một người, thì với network của người ta, người ta sẽ truyền miệng và giới thiệu cho mà bán đã luôn. Ủa, chỉ cần làm vậy thôi, dễ quá mà, là có luôn nguồn khách hàng tiềm năng tha hồ mà bán. Nhưng mà không, nói thiệt, từ hồi về Việt Nam tới giờ, số lượng nhân sự mình gặp hiểu và làm được chuyện này đếm trên đầu ngón tay. Cả xã hội nháo nhào, cào cào trên bề mặt rồi bỏ chạy. Cả đời sắm chiếc ghe cào rồi cứ thế ra khơi đi tìm cá mới. Cá cũ nhai rồi phun xương không thèm recycle luôn. Tiền thì cứ quăng ra marketing như quăng lưới vô tôi vạ để kiếm thêm cá mới. Ủa, chỉ cần làm đúng và đàng hoàng thôi mà, khó lắm hay sao? Nhưng nói đi thì cũng nói lại, khi sinh ra và lớn lên trong môi trường ghe cào, chỉ biết phút phút giây giây cào hết về mình, ai có thể nghĩ cho tới chuyện nhà người khác? Ai cũng cào thì mình cũng phải cào cho nó giống. Mà ngu gì không cào để kiếm tiền cho lẹ, cho nhiều? Dân số Việt Nam đông mà, cả trăm triệu cào hoài biết chừng nào mới hết. Sự thuận buồm xuôi gió, kiếm đã tay cào đã nư này được một thời. Đến khi nào cái business này nó lụn bại vì sự thiếu uy tín thì cả sếp và lính cùng biến, kiếm chỗ khác quăng lưới tiếp. Con người không uy tín nên doanh nghiệp không uy tín. Doanh nghiệp không uy tín thì thị trường không uy tín, quốc gia không uy tín. Cho nên, thật ra cái thứ cần dạy trong trường học, trong kinh doanh tại Việt Nam không phải là dạy cách làm ăn, vì người Việt tính toán kinh lắm, siêu đẳng lắm. Dạy, là dạy đạo đức kinh doanh, dạy cách làm người, dạy tính biết nghĩ xa, gieo hạt và nuôi dưỡng. Dạy họ làm nông đi, đừng dạy họ đi cào nữa. Cào hoài, xơ xác cả niềm tin. Đọc cuốn sách, nghe một câu bình rất đau của bạn teen, trăn trở về hiện thực. Chỉ cần làm cho đàng hoàng thôi, khó lắm hay sao?

Bài nguồn từ CB Insights và các thông tin quá hay nên mình dịch lại cho mọi người đọc. Link bài gốc bằng tiếng Anh ở dưới cùng của bài nhé. Quỹ đầu tư vào startup năm 2021 đạt đỉnh 621 tỷ USD, gần gấp đôi tổng vốn đã đầu tư năm 2020 là 294 tỷ USD. Số lượng các kỳ lân cũng tăng 69% đạt số 959 công ty và bước vào 2022 kỳ lân số 1000 đã xuất hiện. Tuy chúng ta nhìn thấy những thành công sáng ngời trên báo chí, cũng đừng quên có rất nhiều startup đã im lìm rút lui khỏi thị trường vì nhiều lý do khác nhau như sản phẩm không phù hợp thị trường, môi trường và vấn đề pháp lý, và đương nhiên là khó khăn do Covid-19 ập đến. Sau đây là một vài ví dụ điển hình của các thất bại trong năm qua để mọi người tham khảo. Protonn - Startup giải pháp số đóng cửa sau khi gọi vốn 9 triệu USD Protonn là nền tảng giúp chuyên gia đưa công ty của họ ra thị trường, đóng cửa tuần đầu tiên của năm 2022 sau khi vừa gọi 9 triệu USD 6 tháng trước đó với lý do không tìm được giải pháp phù hợp cho thị trường. Đội ngữ sáng lập thông báo không tìm được mô hình mới thích hợp để chuyển đổi. Local Motors - startup về xe tự hành Đây là công ty sở hữu thương hiệu xe tự hành Olli, đã đóng cửa tháng 1/2022. Olli là xe điện tự hành hoạt động trong môi trường đóng như bệnh viện hay trường đại học. Mặc dù đã tuyên bố ký kết hợp tác với Pacific Western Distribution năm 2021 để triển khai xe này tại thành phố Toronto, Canada. Đến nay công ty này chưa đưa ra bất kỳ thông báo nào về lý do đóng cửa dù 3 tháng trước đó vẫn còn thông báo sẽ nâng cao khả năng sản xuất. Neufund - Startup nền tảng blockchain để gây quỹ và gọi vốn Neufund tuyên bố đóng cửa 10/1/2022 dù trước đó đã toả sáng với tổng số giao dịch gọi vốn đạt 22.6 triệu USD thông qua nền tảng Ethereum, với 11 ngàn nhà đầu tư từ 123 quốc gia. Tuy đã vận hành thành công nhưng Neufund không thế tiếp tục vận hành do môi trường pháp lý quá phức tạp. Công ty cho rằng “luật pháp chưa đủ sức hỗ trợ các startup công nghệ tài chính mang tính đột phá”. askRobin - Startup của Estonia về công nghệ tài chính askRobin là mô hình nền tảng cho vay tín dụng cho người tiêu dùng chưa có tài khoản ngân hàng tại các quốc gia đang phát triển. Startup này đã thảnh công trước đó với hơn 200 ngàn người sử dụng trong tháng đầu tiên đưa ra thị trường. Sau khi tung dịch vụ cho vay và đạt mức 2 triệu người dùng thì Covid-19 ập đến và startup đã không duy trì nổi. Theo nhà sáng lập, lý do chính là do mô hình chưa phù hợp với thị trường. Ikos - startup về nền tảng cho thuê địa ốc Startup này tuyên bố đóng cửa tháng 12/2021 sau nhiều năm thành công rực rỡ và gọi vốn 7.6 triệu USD. Lý do đưa ra là do công ty không có doanh thu trong thời gian Covid và lại không gọi được vốn vòng tiếp theo để duy trì hoạt động. LendUp - startup về nền tảng cho vay Dù được đầu tư từ những quỹ đầu tư đình đám, LendUp bị Cục bảo vệ người tiêu dùng ngành tài chính buộc phải đóng cửa vì hoạt động mang tính lừa dối khách hàng. Binance Singapore - startup về nền tảng mua bán tiền mã hoá Giữa tháng 12/2021, Binance Singapore bị buộc phải đóng cửa vì không tuân thủ các luật lệ của cơ quan tiền tệ Singapore. Cơ quan này cũng yêu cầu Binance phải đăng ký hoạt động theo qui định giao dịch tiền mã hoá của quốc gia này. 1520 - startup giao hàng nhanh 1520 là startup về dịch vụ giao hàng tạp hoá đóng cửa tháng 12/2021. Đầu năm 2021, startup này launch ra thị trường dịch vụ giao hàng trong vòng 20 phút mà không tính phí giao hàng, gọi vốn vòng hạt giống được 7.8 triệu USD vào tháng 4, mở chi nhánh kho khắp Mahattan & mở rộng dịch vụ ra Chicago vào tháng 9. Tuy nhiên, startup này không cạnh tranh lại những startup gọi được vốn nhiều hơn như Jokr hay Gopuff do tốc độ đốt tiền rất nhanh. Nguồn: https://www.cbinsights.com/research/startup-failure-post-mortem/

Việt Nam mình có câu khẩu hiệu hay ghê Độc lập - Tự do - Hạnh phúc. Nhiều khi nghe hoài mình chán nên có khi chưa bao giờ thật sự suy nghĩ về nó. Thử nghĩ, có khi sẽ thấy nó sâu sắc và chân lý vô cùng. Đích đến của con người cuối cùng thật ra là hạnh phúc. Có hay không có nhiều tiền gì cũng chỉ để mưu cầu hạnh phúc. Mà hạnh phúc thì nó muôn hình vạn trạng, là khái niệm cá nhân hoá của mỗi người. Giờ hỏi câu này, bạn có hạnh phúc không? Bạn có đang làm việc một cách hạnh phúc không? Hay công việc cuối cùng chỉ là lao động khổ sai để kiếm tiền đi tìm hạnh phúc? Mà hạnh phúc nó hiện hữu ở đâu mà mình đi tìm? Tìm rồi có thấy không? Hay nó đang ở đây, trong từng phút giây ta làm việc, vấn đề là ta có nó hay không trong chính phút giây này? Dù bạn đang làm nghề gì, công ty nào, môi trường gì, nếu bạn đang không hạnh phúc trong chính công việc hàng ngày của mình thì có gì đó sai sai rồi. Hành trình mưu cầu hạnh phúc mà nó không hạnh phúc thì khỏi tìm, vì sẽ không bao giờ tìm thấy. Vậy, thì mình không có đi tìm hạnh phúc ở đâu xa xôi khác. Thứ mình tìm là niềm vui và hạnh phúc trong chính những việc mình đang làm ngay lúc này. Câu hỏi, vì vậy, sẽ là làm sao để tìm thấy hạnh phúc ngay bây giờ trong công việc mình làm. Muốn hạnh phúc, phải tự do Chữ tự do đứng trước chữ hạnh phúc, là vì muốn hạnh phúc thì con người phải có tự do để làm những gì bản thân mong muốn, yêu thích, đam mê, theo đuổi. Chữ này đắt giá lắm, vì để có nó, con người phải tự lực cánh sinh, vượt qua chính bản thân mình, vượt qua định kiến xã hội, vượt qua mọi sự control - kiểm soát và sở hữu của thế giới bên ngoài. Vậy tự do hình hài nó ra sao? Đó là tư do trong tư duy, trong suy nghĩ, giấc mơ, trong cách đưa ra lựa chọn và quyết định cho chính cuộc đời mình. Nếu đến việc chọn ngành nào để học mà bạn còn không được tự chọn thì bạn không có tự do. Nếu cả việc chọn nghề nào để làm cho thoả đam mê, mong muốn của mình mà cũng không được chọn thì bạn không có tự do. Nếu không được đưa ra ý kiến, kiến nghị, đề xuất để công việc tốt hơn, dễ dàng hơn, hiệu quả hơn tại nơi làm việc vì sợ bị trù dập, sợ bị ghét, sợ rước hoạ vào thân thì bạn đang không có tự do. Đơn giản là như thế. Bạn có thể đổi thừa tại môi trường gia đình, xã hội, tổ chức không có tự do nên bạn không được tự do, nhưng tự do chưa bao giờ là thứ mà người khác mang lại cho ta. Tự do là quyền của mỗi cá nhân sinh ra đã có, chỉ là bạn có claim nó - tự giành lấy nó hay không. Vì tự do con người phải đấu tranh, đấu tranh với chính bản thân mình, với những người đang kiểm soát thay vì mentor, định hướng, hỗ trợ mình. Trong môi trường làm việc, đương nhiên sẽ có môi trường tự do và môi trường thiếu tự do. Đó là văn hoá của mỗi tổ chức mình không thay đổi được, vì nó phụ thuộc vào người lãnh đạo của tổ chức đó. Nhưng mình hoàn toàn có khả năng lựa chọn môi trường tự do để gia nhập, gắn bó, lớn lên cùng nó, vì đó là nơi bạn sẽ hạnh phúc trong công việc hàng ngày vì có tự do. Tự do không có nghĩa là vô kỷ luật đâu. Môi trường nào cũng có luật chơi của nó. Play by the rules - tất cả đều cùng chơi đúng luật nhưng được phép tư duy, sáng tạo, đóng góp, lựa chọn, quyết định sao cho tốt nhất cho đội ngũ và công việc đã là một sự tự do. Bạn có đang làm việc trong một môi trường tự do không? Hay nói cách khác, bạn có đang tự do trong môi trường làm việc của mình? Nếu không, chắc hạnh phúc sẽ khó tìm. Muốn tự do, phải độc lập Nếu mình chọn sống đời cây tầm gửi, đám lục bình thì đương nhiên khó bàn chuyện tự do. Cái thân mình, suy nghĩ của mình, tài chính nuôi cái thân mình, cuộc đời và sự nghiệp của mình mà đều phải canh theo vài câu phán của ai đó thì sao mà tự do cho được, cho dù đó là người nhà, người thân, hay sếp nhỏ sếp to…. Cho nên, muốn tự do, phải độc lập. Độc lập là độc lập trong cách ta tư duy, suy nghĩ, trong cách ta sử dụng tư duy phản biện để phân tích và đưa ra chính kiến, trong cách ta lựa chọn và trình diễn suy nghĩ của mình. Có khi, điều ta trình bày chưa đúng, chưa đủ, chưa phải là giải pháp tối ưu nhất cho hoàn cảnh hiện tại, nhưng ít ra ta được tự do nói lên tiếng nói của mình, và tất cả mọi người được nói lên tiếng nói của họ, để cùng tìm ra giải pháp phù hợp nhất. Còn khi đã học cách im lặng, gởi thân mình theo chỉ đạo của người khác thì bạn đã tự mình tước mất tự do của bản thân. Muốn độc lập, trước hết phải tự mình làm chủ, tự mình quản trị bản thân mình trước. Cái thân mình mà mình còn không quản trị được thì cả đời này đừng mở mồm phàn nàn gì ai hay chuyện gì ở bên ngoài. Bạn không làm chủ được đời mình thì người khác họ làm chủ giùm bạn thôi, ca cẩm gì. Muốn có chính kiến phải học cách tự suy nghĩ, chứ suốt ngày canh gió chiều nào ngả chiều đó thì thành con vô tri mất rồi, ai nói sao nghe vậy, ai kêu sao làm vậy. Cho nên, độc lập là khi bạn học cách tự lớn lên, tự lo được cho bản thân, tự đưa ra lựa chọn và chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình, không trông chờ hay dựa dám vào ai khác. Bạn nên collab - cộng tác, hợp tác, nhưng không bao giờ làm kẻ ngoài lề trong chính công việc và tổ chức của mình. Khi ở thế này, bạn bị coi thường, bị đánh giá thấp, và sự tồn tại của bạn trong tổ chức có hay không cũng không còn quan trọng. Bạn có đang độc lập không? Muốn độc lập, phải phát triển bản thân Nhắc tới hạnh phúc, mình bàn nhau chữ tự do. Nhắc đến tự do, mình bàn nhau chữ độc lập. Vậy nhắc tới độc lập, mình bàn chuyện gì tiếp theo? Đương nhiên là chuyện phát triển bản thân rồi. Muốn độc lập trong tư duy phải học quản trị bản thân, làm chủ bản thân. Muốn độc lập về cảm xúc phải học và rèn luyện để có trí thông minh cảm xúc. Muốn độc lập trong suy nghĩ và có chính kiến phải học và rèn luyện tư duy phản biện. Muốn độc lập nhưng cộng tác được với đội ngũ phải học kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng lãnh đạo. Muốn độc lập trong cách tiếp cận và đưa ra giải pháp phải học kỹ năng sáng tạo, vv và mây mây. Cho nên, độc lập không phải là thứ muốn có là có, muốn có chỉ cần mua hay xin của một ai đó khác. Nó là thứ bạn bỏ công bỏ sức, bỏ thời gian và nguồn lực ra để đầu tư, theo đuổi, cố gắng để đạt được. Cuối cùng, mọi con đường cũng dẫn về La Mã, và mọi mơ ước độc lập - tự do - hạnh phúc cũng quay về với chữ tôi. Tôi mà còn không phát triển bản thân tôi thì chẳng có chuyện gì khác ngoài kia nó ra ngô thành khoai cả, cho dù bạn có điều kiện thuận lợi cỡ nào. Cho nên, muốn có phải tự mình tạo ra. Muốn còn phải tự mình giữ gìn. Đừng trông chờ ai khác. Mà bạn có đang phát triển bản thân mình? Chỉ có chuyện làm việc thôi mà phải bỏ công đầu tư như vậy đó. Có làm chủ được bản thân thì mới là làm việc, không thì biến thành làm nô lệ mất rồi, khi mình chỉ cúi đầu dạ vâng, chỉ đâu múa đó như con rối. Rồi, bạn phản tư tiếp đi nghen, xem mình làm việc hay đang làm nô lệ cho thế giới ngoài kia, rồi tự suy nghĩ về lựa chọn tiếp theo của mình đi nhé.