Có khi nào Ta chợt nhận ra Rất nhiều lẽ đương nhiên một thời Đã tan vào quên lãng Ly cà phê cùng bạn Tách trà xanh thơm những nụ cười đông Vài ba chén rượu trải lòng Buổi sáng lặng im lục bình trôi lãng đãng Tiếng cười giòn tan bữa cơm cửu vạn Củ khoai khét thơm lừng ký ức chiều xưa Có khi nào Cuộc sống vội vàng Không giữ chân được lòng mưa Quên mùi hạ Và sáng thu hong hanh nắng Nước mắt chảy vào trong Ngỡ biển không còn mặn Mải mê tìm Để chạm đến tận cùng của những trống không Có khi nào Đời đục tâm trong Để chợt nhớ Đã quên điều chợt nhớ… Nguyễn Phi Vân 12.12.2021

Hay ghê! Chỉ có 1 kiểu lừa thôi, là siêu lãi, toàn tính bằng mấy chục phần trăm, tiền vừa tươi vừa trả liền tay. Đơn giản nhưng đánh trúng tâm lý tham lam lười biếng cúa con người là không cần làm gì mà tiền nó cứ xô cửa chạy vô nhà. Sao vậy? Ở đâu ra? Thời buổi tiết kiệm ngân hàng vài phần trăm, kinh doanh lên bờ xuống ruộng mà lợi nhuận ròng 10-20% là mở đại tiệc ăn mừng. Nghĩ sao người ta vác 30-40% tiền lời quăng vô nhà mình? Cũng là cái sự thiếu hiểu biết, cái lòng tham, sự ham muốn làm giàu qua đêm, sự sùng bái hình ảnh giàu sang xa hoa bề ngoài nó giết chết nhiều người và nhiều gia đình bằng thứ ponzi scheme - trò lừa lấy tiền kẻ sau trả cho người trước, trò cũ rích nhưng gạt hoài vẫn có thiêu thân té vào. Và trong cái xã hội lo khoe kim cương mà quên luôn đạo đức này thì trò lường gạt đánh vào chóp tham loài người diễn hoài không cũ. Cũng không biết phải mất bao nhiêu niềm tin vỡ tan và bao nhiêu đại dương nước mắt nữa thì loài người mới ngộ ra cuộc đời này không có gì là short cut, không có giấc mơ nào được xây vội vàng trên lòng cát đu đưa. Có gì sai ư khi tay lấm chân bùn, não phải nghĩ, tim phải lắng nghe, hands on - tay chân xông vào làm thoăn thoắt? Đúng sao khi ngóng về thế giới của nằm chình ình như củ khoai tây trên thềm ghế nệm, mơ nhà lầu siêu xe? Rất sorry qui luật tự nhiên làm gì có ăn mà không phải săn mồi? Ai sinh ra trong đời cũng có trách nhiệm với bản thân mình, sao đẩy việc cho ai khác để cho mình được hưởng? Cuối cùng, thời nào đời nào người ta cũng gục ngã vì lòng tham của bậu, dù đó là lòng tham lê lết cả đời hay thoáng sa ngã một chiều đông. Ừ thì thôi đêm sẽ tối rượu sẽ nồng. Đời sẽ trắng vì lo toan và đen vì những cuộc mơ hoang. Trách ai đây, ponzi nó gạt hay ta vì tham mà mang niềm tin của chính mình ra sát phạt? Trách ai, nếu không phải là mình?

Nếu hỏi cách làm việc agile - linh hoạt có cần thiết không thì cũng giống như đi hỏi tại sao thế giới lại sinh ra công nghệ blockchain và mô hình DeFi (decentralized finance - tài chính phi tập trung). Đơn giản vì mấy thứ tập trung nó có thời của nó, hồi xưa nó work bây giờ nó khập khiễng rồi. Đừng tới đây hỏi blockchain là gì và DeFi là gì nha. Google tìm hiểu liền đi mọi người. Thời nào rồi! Một ngày đẹp trời thế giới chuyển sang mô hình số, càng ngày càng căng thẳng, rồi đại dịch đến, và chuyển đổi số tăng tốc một cách ép buộc và nghiệt ngã. Người ta hốt hoảng nói về mô hình mới, mô hình số, tự động hoá, văn hoá dữ liệu, nhân sự phải có kỹ năng số không thì thua trắng tay trong cuộc đua về tương lai. Tất cả những thứ đó ùn ùn đổ ập xuống những con người và hệ thống đã quen với guồng quay tập trung và truyền thống. Và nó tuyên bố, now or never - thay đổi liền ngay bây giờ hoặc là sẽ không còn cơ hội nào để xỏ giày cho tương lai nữa. Giờ làm việc phải agile - linh hoạt, nghĩa là cơ cấu tổ chức phi tập trung, các team làm với nhau theo dự án (project-based), cộng tác ì xèo giữa các phòng ban, tập trung vào những dự án làm thay đổi DNA, chuyển đổi mô hình, chuyển đổi tư duy, số hoá mọi qui trình nội bộ, xây dựng văn hoá dữ liệu, tập trung vào CX - customer experience - trải nghiệm khách hàng xuyên suốt từ online tới offline, xây dựng và phát triển sản phẩm mới, sản phẩm số (digital product), xây dựng những kênh tiếp cận khách hàng mới, vv. Vậy, có nghĩa là toàn bộ những gì chúng ta đã từng quen thuộc và yên ổn với giờ phải tạm gác qua một bên, kéo nhau thay đổi cách tiếp cận từ sếp tới lính, từ hậu phương ra tiền tuyến, không phân biệt phòng nào ban nào, tất tần tật phải chuyển đổi cùng một lúc, vừa tư duy vừa tim vừa não vừa tay chân. Nói tới đó thì ai cũng hiểu nó là một bài toán super khó không dành cho tất cả mọi người. Agile is not for everyone. Vì vừa phải chạy thục mạng, vừa phải học, vừa phải thử nghiệm & cải tiến, vừa phải xếp cờ lại, vừa phải đánh bại cái sự ù lì, tư duy đóng, thói quen an toàn, lối mòn của cả một tổ chức, cả một tập thể, đặc biệt là của những con người đầy tự hào về kinh nghiệm quá khứ huy hoàng…. Bài toán này ai giải được thì mình phải ngả mũ chào, vì họ là true leader - nhà lãnh đạo thật sự, nhà lãnh đạo tương lai, và là kẻ thay đổi cuộc chơi cho doanh nghiệp, tổ chức của mình. Again, cũng phải nhắc lại là, game chuyển đổi mô hình tổ chức và vận hành sang agile là game khó, và nó không dành cho tất cả mọi người. Chỉ có 1 cách, all-in - làm cho tới không hề ngoảnh đầu hay là thất bại chứ không có nạc nạc mỡ mỡ được. Đã làm thì phải quyết tâm, point of no return - chiến tới cùng, phá sập cây cầu phía sau để không còn đường lui, ai không theo nổi rớt xuống sông thì chịu chứ cũng không có cách nào bảo toàn lực lượng 100% được. You’re on or you’re off - Đội ngũ chỉ có 2 lựa chọn, hoặc là lên xuồng hai là xuống thuyền. Hệ thống không dung nạp kẻ ba phải miệng nói thay đổi nhưng cái đầu thì đóng kín. Quá sức khó phải không? Cho nên, game này đòi hỏi người lãnh đạo phải vừa là tướng biết xếp cờ quánh trận, vừa là futurist - nhà tương lai học hiểu biết hết những công nghệ và mô hình mới, vừa là hoa tiêu trưởng lái con tàu về bờ bến mới, vừa mentor người hướng dẫn cho đội ngũ bước vào tương lai, vừa là phụ huynh EI cao rất yêu thương nhưng cũng push con cái mình hết cỡ, vừa là Dương Lễ xuống tay thiệt ác vì tương lai tốt lành cho bạn tâm giao. Lãnh đạo vậy, không phải là dễ kiếm, đặc biệt là để giải bài toán phức tạp của mô hình tập trung nhiều tầng, vận hành theo từng cái thùng đóng chặt, chậm chạp cồng kềnh, truyền thống nặng nề, thiếu kiến thức và kỹ năng tương lai, thiếu kết nối và cộng tác, mặt mày của ông lớn nhưng khả năng không bằng ông nhỏ. Từ đó sẽ sinh ra chuyện áp dụng mô hình agile một cách thời thượng, hô hào về nó, biểu diễn bằng sự kiện và phong trào, nhưng thực chất vẫn là con tàu Titanic đang chìm dần trong buổi tấu nhạc lung linh. Nên đã làm, thì phải hands-on, chân lấm tay bùn hò hét chiến đấu, tay kiếm chém chéo chéo nhưng đầu thay đổi binh pháp liên tục và nhanh như chớp theo sự biến chuyển của môi trường. Không có cỡi ngựa xem hoa. Không có hoa hồng và champagne. Không có tao nhã thời thượng gì ở đây hết cả. Nghe không là thờ hết muốn nổi rồi. Cho nên, làm thiệt nó khác biểu diễn là ở đó. Mà thôi, đương nhiên là phải agile mới chuyển động nổi với tốc độ ánh sáng của thế giới hiện nay, không thì nghỉ một đoạn nhập cốc tu dưỡng lại đi cho nội công thêm phần thâm hậu. Lao ra hay lui về reset lại là tuỳ theo hoàn cảnh và giấc mơ của mỗi người, mỗi tập thể, mỗi tổ chức. Nhưng làm gì thì làm, thế kỹ này chỉ dành cho những kẻ đầu học, tay làm, tâm chuyển đổi.

Công ty, tổ chức nào cũng vậy, khi chạm vào phát triển, đặc biệt là khi tốc độ phát triển quá nhanh quá nguy hiểm như hiện nay, cũng phải nhức đầu câu chuyện con người. Dù quan tâm và đầu tư vào con người đến mấy, thì tổ chức vẫn phải xử khác nhau và đặt để họ khác nhau trong từng kế hoạch phát triển. Tổ chức có thể cam kết phát triển tất cả nhân sự, nhưng chưa chắc tất cả nhân sự đã sẵn sàng về tâm thế và khả năng. Cho nên, thường thì người đi làm chuyên nghiệp sẽ luôn phải đặt câu hỏi là mình ở đâu trong kế hoạch phát triển của công ty, tổ chức, vì không có dòng sông nào đứng yên tại chỗ. Tổ chức rồi sẽ phát triển, có thể nhanh hơn mình tưởng, vậy thì bản thân mình có còn relevant - liên quan hay có khả năng phát triển theo tổ chức đó hay không. Người đi làm mà chỉ biết cắm đầu làm, không học, không chuẩn bị cho the next phase - giai đoạn phát triển tiếp theo sẽ mất đi cơ hội được dấn thân vào những hành trình mới, khi yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, tâm thế của the next phase đã khác hơn so với những gì bạn đang sở hữu hôm nay. Are you part of the plan? Bạn có nằm trong kế hoạch phát triển tiếp theo của tổ chức hay không? Câu hỏi quan trọng mà ít người tự hỏi. Kẹt lại hay chuyển động cùng tổ chức? Muôn đời và ở đâu cũng vậy, sẽ có người làm theo quán tính, trước giờ được chỉ làm sao thì cứ vậy mà làm, mặc kệ thời thế thay đổi ra sao, mặc kệ cách làm cũ của mình nó work hay không work. Đôi khi, chính vì cách làm cũ còn work trong thời đoạn này nên họ càng tự tin và không dành thời gian học. Có điều, mọi thứ chúng ta biết thứ nhất là vô cùng giới hạn, thứ hai là có vòng đời ngày càng ngắn, trước sau gì cũng lỗi thời. Và khi đã rơi vào thế lỗi thời thì không còn kịp để cập nhật, vì cơ hội mới nó sẽ lướt qua chứ không bao giờ dừng lại để chờ. Cho nên, có những người làm việc rất tốt, thành quả rất tốt cho giai đoạn này, nhưng sẽ bị kẹt lại ở đó trong giới hạn do chính họ vẽ ra, không di chuyển được vào the next phase. Đây luôn là điều đáng tiếc nhất khi xếp cờ người cho tương lai, vì sự kẹt lại đó là do tư duy và sự chuyển động của cá nhân. Cách duy nhất để không bị kẹt lại là chính bản thân họ phải nhận ra mức độ lỗi thời của chính mình trong hành trình cả tổ chức bước vào tương lai, rồi tự mình lao vào cập nhật và phát triển bản thân, tự mình mình chuyển động theo vận tốc của tổ chức. Đến, dừng lại và học Trừ phi văn hoá tổ chức quá chuối hoặc lãnh đạo có tư duy xanh rêu thì thôi, chứ môi trường nào, và đặc biệt là ở những tổ chức có tốc độ phát triển nhanh, luôn có rất nhiều bài học mới. Đừng bao giờ nghĩ bạn có một bao kiến thức và kinh nghiệm như túi thần Doreamon rồi tới đâu bạn rút đồ chơi quăng ra tới đó. Quăng hết vui thì bỏ đi tìm chỗ nào mới hơn, ít hiểu biết hơn để quăng tiếp cho thoả cái sự hả hê của mình. Không ai lướt qua một tổ chức vài tháng một năm mà học được gì. Thời gian đó chỉ đủ để bạn hiểu về cách một tổ chức vận hành, hiểu cách bản thân có thể cho gì lấy gì từ tổ chức. Hơn nữa, kế hoạch phát triển của tổ chức đó, và bạn nằm đâu trong sự phát triển có thể là điểm mù và sự lướt qua của bạn đã khiến bạn đánh rơi một cơ hội rất lớn trong đời, để được học và phát triển. Cho nên, khi chưa hiểu bản thân nằm đâu trong the next phase, khi bản thân chưa định hình rõ con đường phát triển sự nghiệp của mình, nên đến, dừng lại và học. Đừng lướt lướt như chơi FB. Có tiềm năng không có nghĩa là sẽ trở thành Khi xếp cờ người cho the next phase, người ta sẽ xác định ai là những quân cờ tiềm năng trên bàn cờ mới. Chúc mừng bạn nếu bạn là người “có tiềm năng”, nhưng cũng đừng tưởng “có tiềm năng” nghĩa là bạn sẽ diễn trọn vai mới trên bàn cờ mới. Tiềm năng là thứ nhìn thấy nhưng chưa khai phá, nghĩa là bạn cần phải học, phải hành, phải vấp ngã nhưng quyết liệt đứng lên, chiến đấu tiếp tục và không ngừng cho đến khi chạm vào đích đến của giai đoạn đó. Tiềm năng luôn được nuôi dưỡng bởi tổ chức, nhưng quan trọng hơn là nó cần được nuôi dưỡng bởi chính bạn. Không ai trên đời có thể làm cho ai trở nên giỏi giang nếu bản thân họ không tự mình vẽ ra hành trình học và phát triển của chính bản thân mình. Có tiềm năng không có nghĩa là sẽ trở thành. Đường nào cũng phải học, học thật nhanh, áp dụng thật nhiều, đặt câu hỏi, đặt mục tiêu mới cho bản thân mỗi ngày để bản thân luôn chuyển động về phía hiện thực của tiềm năng. Cho nên, đi làm cũng phải hiểu cờ, và biết mình nằm đâu trong ván cờ hiện tại, tương lai. Đừng nằm im đó và say sưa trong dòng chảy công việc hàng ngày mà quên mất sự sẵn sàng của bản thân đối với tương lai. Cờ xếp lại, có khi ta không còn nằm trên bàn cờ mới. Where are you? Bạn nằm đâu trên bàn cờ phát triển tiếp theo?

Hối hả làm gì Mái xanh đầu bạc Trái tim liêu xiêu hoàng hạc Ngỡ ngàng chăng Khi cảm xúc chạm vào cung bậc trào dâng Người đời thấy gì Vài con sóng bâng khuâng Niềm tan vỡ dịu dàng Hay khát vọng cuống cuồng đổ về miền thô ráp Chối từ và dung nạp Ngây ngất trụ vào hay đảo điên trôi Người đời thấy gì Đại dương lắc lư buồn Hay bàn tay gió đưa nôi Chiều sầm sập kéo về Hay hoàng hôn nền nã đến Mong muốn nuôi lớn cả đời Hay chỉ là định mệnh Đoạn cuối của trở về Hay khởi đầu ngập ngừng khi trải lòng ra Nghe tiếng sóng thật gần Nhìn chân trời mãi tít tắp xa Muôn vạn hình hài Một trái tim trong trẻo Dù ngày mai có ra sao Đời sóng sẽ dạt về muôn nẻo Là nước thôi Tâm lẳng lặng giữa đời Nguyễn Phi Vân Hồ tràm 03.12.2021

GIờ này mà không hiểu chuyện mình cần học lại, học mới, nâng cấp kỹ năng để bản thân còn liên quan đến tương lai thì thiệt sự là bạn đang bị cái fixed mindset - tư duy đóng nó lôi bạn sền sệch về phía sau. Học bây giờ trở thành một trong những khả năng quan trọng nhất của một ứng viên, dù bạn đang làm bất kỳ ngành nghề gì hay vị trí nào. Cũng vì vậy, một tổ chức, công ty nếu muốn tiếp tục bắt kịp đà phát triển của tương lai và thế giới, không có cách nào tốt hơn là xây dựng văn hoá học cả đời, học liên tục, học mọi lúc mọi nơi cho đội ngũ của mình. Có điều, văn hoá là thứ cần phải mưa dầm thấm đất. Sếp học thì nhân viên học theo. Học là chiến lược dài hạn, với kế hoạch và hoạt động cụ thể, liên tục, giống như cách mà tổ chức nhắc nhở về tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị trong tất cả những buổi họp chứ không dừng lại ở một sự kiện phát động hay tuần lễ văn hoá học. Khi chia sẻ tại các event có duyên tham gia ở các tập đoàn, mình thường hay nhắc đi nhắc lại 5 điều sau: Học không phải là trách nhiệm cá nhân cần làm cho tổ chức Không ai nghe thấy thêm việc thêm trách nhiệm mà vui vẻ hết. Làm bao nhiêu đó đã muốn xỉu rồi, giờ mọi người rất cần được chăm sóc sức khoẻ vật lý và tinh thần sau mùa dịch. Cho nên, nếu học được hiểu là yêu cầu và trách nhiệm cho tổ chức, sẽ không ai học. Tuy nhiên, nếu học được hiểu là lợi ích hết sức cá nhân, nếu bạn còn muốn giữ job, muốn thăng tiến, muốn còn liên quan trong thế giới lao động tương lai với quá nhiều sự thay đổi vừa nhanh vừa nguy hiểm, thỉ không còn cách nào khác là học lại, học tiếp, học mới. Học còn là vũ khí hết sức lợi hại để bạn có thể giúp, hướng dẫn chính gia đình, con cái, người thân của mình chạm vào tương lai. Khi cái học nó đụng chạm tới lợi ích của bản thân, người ta đương nhiên sẽ auto xông ra học. Nếu muốn giúp, đừng dừng lại ở sự kiện Mình rất ủng hộ những sự kiện, tuần lễ phát động, truyền cảm hứng học cho đội ngũ, nhưng với mình, những hoạt động này chỉ đóng góp 10% và là sự khởi đầu truyền lửa cho đội ngũ nhấn nút START. Còn lại, học là cả một quá trình, cần sự động viên thường xuyên, cần được tạo điều kiện áp dụng thực tế, cần được những người dẫn dắt thấu cảm và giải quyết các “nỗi đau” rất hiện thực của người học. Ví dụ, có một khoá học nào đó rất hay về kỹ năng bằng tiếng Anh nhưng chỉ có 10% đội ngũ học được bằng tiếng Anh thì có lẽ mình nên dành thời gian và công sức Việt hoá khoá học đó chẳng hạn. Cứ phải design thinking - sử dụng tư duy thiết kế để giải quyết vấn đề bắt đầu từ việc thấu hiểu vấn đề cụ thể và thực tế thì mới xây dựng và tạo điều kiện đúng cho learning journey - hành trình học của đội ngũ. Đừng kiểu Việt Nam, phát động ì xèo rồi chìm xuồng. Điều đó tiêu tốn tiền bạc và năng lượng nhưng lại chẳng đến đâu. Omni-channel - học đa kênh, various approaches - nhiều cách tiếp cận Mình đang sống trong thời của API - mở cổng kết nối giữa những nền tảng khác nhau. Giờ làm gì mà đóng kín lại, giới hạn việc kết nối, giới hạn đối tác thì xưa quá xưa rồi. Làm sao mà nền tảng học của tổ chức đóng vai trò chủ xị, nhưng mở ra kết nối được với nhiều partner cung cấp khoá học, chương trình học, hoạt động học khác nhau để làm cho hành trình học của đội ngũ phong phú và phù hợp với nhiều cách học khác nhau. Làm sao để mình có blended learning - kết hợp học online và offline. Làm sao để cùng một kỹ năng, kiến thức, những người khác nhau có thể học theo những cách khác nhau, có người là học một mình, học trong lớp, học qua nghe, qua đọc, qua làm dự án, qua ứng dụng thực tế vào công việc hàng ngày, vv. Chúng ta có lẽ không cần một thư viện đồ sộ của quá nhiều khoá học. Điều chúng ta cần là một số khoá học cực kỳ cần thiết cho tất cả mọi người nhưng được deliver phù hợp cho hoàn cảnh và cách học của cá nhân. Nhiều để làm gì khi không ai học? Thứ mình cần là xây khoá học theo mức độ cần thiết, ít thôi nhưng bỏ công bỏ sức bỏ tâm vào để nó chạm đến và thay đổi mỗi con người. Đừng lý thuyết, người thật việc thật hiệu quả thật có sức ảnh hưởng của bom nguyên tử Thế kỷ 21 làm thay đổi một điều cơ bản trong việc học, đó là học không phải để tích luỹ kiến thức mà học là để ứng dụng ngay và luôn. Ai thời này mà chịu nổi chuyện ngồi đó nhét một mớ kiến thức xa xỉ nào đó vào đầu mà không hiểu tại sao. Đây là thời cần gì học đó, học xong ứng dụng ngay vào công việc hay dự án. Nghĩa là việc học là để đáp ứng nhu cầu tại chỗ, nhu cầu giải quyết vấn đề đang hiện hữu, nhu cầu làm cho cuộc đời và sự nghiệp dễ dàng hơn. Đừng nói những thứ mơ mộng, cao xa, hoành tráng, ghê gớm từ những cuốn lý thuyết dày cộp nữa. Lý thuyết và nguyên lý là cần nhưng phải được lồng vào thực tế và giải đáp những câu hỏi khó mà đội ngũ đang gặp phải. Khi học trở thành công cụ giải quyết vấn đề thì không ai dại gì không học, vì học xong thì vấn đề của họ nó bốc hơi theo, vừa khoẻ vừa ra lẽ. Học phải vui Não người không có tiếp nhận cái quái gì nếu nó quá ư mang tính nghiêm trọng, “phải”, bị đánh giá và theo dõi. Học mà áp lực vậy thì ai mà học nổi. Đi làm không là đã đuối như con cá chuối rồi. GIờ cho chơi đi, cho vui đi, cho thoải mái have fun đi, vui vậy thì tự nhiên ham học, thích học, và học tới đâu nó nhớ tới đó. Nghiêm trọng như đi họp bị sếp chửi thì ma nào nó học. Cho người ta không gian khác, chiều thời gian khác để được bung xoã như một đám trẻ bu vào bày trò chơi, nghiên cứu cách chơi và học được từ chuyện chơi là nó khác liền. Càng thoải mái, càng vui, đội ngũ sẽ càng ham học, mê học mà không cần truyền cảm hứng. Mình là dân làm tập đoàn ra, rất hiểu cái khung kỷ luật và báo cáo, nhưng đời này mà cứ như thế trong cả việc xây dựng văn hoá học thì lạc hậu quá rồi. Ai cũng hô hào phải transform - chuyển đổi, phải sáng tạo, phải phát huy tư duy mở đồ nhưng áp qui trình và hoạt động vẫn “u như kỹ” thì transform kiểu gì? Transform bắt đầu từ con người, từ tư duy, từ cách mình xây dựng và đồng hành cùng đội ngũ trên hành trình tất cả cùng thay đổi, học mới, học lại, học cả đời để tiến về tương lai mới.

Đó là cách dịch chân phương nhất từ tiếng Anh - Human Stock Market - một cái sàn mà ở đó bạn có thể trả tiền để ở hữu % quyết định trong cuộc sống của một con người. Với chiếc app NewNew này, một người có thể lên đó tạo content lựa chọn A hay B cho một quyết định nào đó trong cuộc sống hàng ngày của mình, và người chơi có thể trả tiền để sở hữu % cổ phiếu trong quyết định này. Bên nào mua nhiều hơn sẽ thắng và account người bán cổ phiếu sẽ phải thực hiện theo phía có số lượng cổ phiếu cao hơn. Giờ đây, bạn có thể kinh doanh trên chính lựa chọn và quyết định trong đời sống và cách sống hàng ngày của mình, sống theo ý muốn của nhà đầu tư chứng khoán đã mua quyền quyết định cuộc đời của bạn. Vậy cũng hay quá hả? Mình không cần sống là mình nữa. Mình cũng không cần suy nghĩ phải sống sao, lựa chọn thế nào nữa. Cứ nhắm mắt nhận tiền và làm theo quyết định của người khác, của đám đông, theo dòng chảy của đồng xu đổ vào thị trường chứng khoán con người. Kiểu này mà scale lên thì có thể thành cả một thị trường mua nô lệ rất sôi nổi, có thể chia thành nhiều category - dòng nô lệ khác nhau cho tất cả mọi hoạt động trong cuộc sống của một con người? Rồi sẽ có nhiều bạn trẻ cần tiền quá bán đại những quyết định và lựa chọn? Rồi sẽ lệ thuộc vào đó, rồi sẽ bán càng ngày càng lên level cho tới khi trầm cảm thì thôi? Thật ra tech và ý tưởng đằng sau tech không có tội. Con người và sự đen tối của họ sẽ dẫn dắt mọi thứ tới ánh sáng hay là bóng tối. Tuy nhiên, công cụ và cách tiếp cận càng tiện lợi thì ranh giới sáng tối giữa hai thái cực sẽ ngày càng trở nên mờ nhạt, mong manh. Giờ đây, con người sẽ bị kéo căng trong một quyết định lẽ ra không bao giờ nên là quyết định, tự làm chủ bản thân hay bán quyền làm chủ cho thế giới ngoài kia. Có chợ, chắc chắn sẽ có bán mua. Are you buying or selling your own life? Rồi bạn sẽ trở thành người bán hay người mua chủ quyền sống của bản thân hay một ai đó khác? Nguồn video: C

Khi môi trường bên ngoài không ngừng gây áp lực, một cách vừa chủ động vừa thụ động, khi người ta cứ phải xoay sở để giữ cho bản thân ở thế phản ứng liên tục, kéo dài, không còn cơ hội nghỉ ngơi, đương nhiên người ta rồi sẽ ngã gục. Mình cảm nhận được tình cảnh đó đang diễn ra với rất nhiều người. Mình nhận về không biết bao nhiêu lời tâm sự về sự quá tải tinh thần khi con người phải đối diện với quá nhiều sự nghiệt ngã cùng một lúc mà không còn khả năng chạy trốn. Mình ngồi nghe những câu chuyện tâm lý vô cùng bất ổn của nhiều người, với nhiều hoàn cảnh khác nhau, đang phải đối diện với bản thân, với gia đình, người thân, công việc, và tương lai bất định. Cho nên, mình cũng không quá ngạc nhiên khi nhìn thấy báo cáo dưới đây. Người đã qua nhiều trải nghiệm xuống lên gục ngã của cuộc đời thì đỡ hơn, dù sao cũng đã có kháng thể khủng hoảng trong người, nên bằng cách này hay cách khác vẫn tìm cho bản thân một góc an yên đâu đó qua các hoạt động tinh thần, tâm linh, rèn luyện sức khoẻ.... Khó là cho các bạn trẻ, những người trước giờ đã quen với guồng quay thuận lợi của thế gian. Giờ, bỗng nhiên cùng một lúc gặp quá nhiều vấn đề, từ cuộc sống đến sự nghiệp, từ bản thân đến xã hội. Chuyện các bạn lâm vài tình trạng "burned out - kiệt sức" là chuyện đương nhiên, về cả vật chất lẫn tinh thần. Các bạn nhìn biểu đồ đi, nào là stress, rối loạn lo âu, cảm giác đang làm việc quá sức, cạn kiệt động lực, cảm giác mất kết nối thấy mình không còn được tổ chức coi trọng, vv. Tất cả, thật ra bị chi phối toàn diện bởi quá nhiều áp lực cùng một lúc của đại dịch, của tương lai vô định đang hùa nhau đánh hội đồng người trẻ. Do đó, nếu là phụ huynh đang có con cái trong độ tuổi thanh thiếu niên, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị hay đang mới bước vào thị trường lao động, các bậc phụ huynh nên lưu ý để hỗ trợ tinh thần cho các bạn trong giai đoạn cực kỳ khó khăn này. Mọi sự thành công, tiến bộ, phát triển phải bắt đầu từ tinh thần thoải mái, tâm lý vững vàng, tâm bình khí hoà. Đừng vội qui kết tội lỗi, trách cứ sự hoang mang, ngơ ngác của các em. Đây là lúc các em cần được chia sẻ, được lắng nghe, được tâm sự, được chỉ cho những bước đi tiếp theo và được đồng hành. Thời gian và sự quan tâm đối với các bạn lúc này là những món quà quý giá nhất giúp các em vững vàng bước vào đời và cũng sẽ là những mảnh ghép ký ức yêu thương nhất mà các em sẽ lưu giữ suốt đời cùng gia đình, cha mẹ. Nuôi dưỡng những ký ức đẹp là cách chúng ta kiến tạo những con người thành công, cân bằng, tử tế. Còn đối với các công ty, tổ chức, đây có lẽ sẽ là thời gian khó khăn nhất về nhân sự. Biến động là chuyện đương nhiên, đặc biệt với người lao động trẻ đang bấp bênh đối diện với bản thân và lựa chọn tiếp theo của chính mình. Môi trường, văn hoá, hoạt động kết nối với bản thân và cộng đồng, và đặc biệt là hỗ trợ sức khoẻ tâm lý, hỗ trợ định hướng tương lai trở thành những điều kiện hàng đầu để giữ người, thu hút nhân tài, ổn định tinh thần cho đội ngũ để tiếp tục chiến đấu với thay đổi và phát triển. Chưa bao giờ các hoạt động về nhân sự, huấn luyện và phát triển con người cần đổi mới, cần thay đổi, cần phi truyền thống hơn lúc này. Những gì đã từng work trước đại dịch giờ không còn liên quan nữa, đặc biệt với tầng lớp lao động trẻ. Time to re-imagine - đã đến lúc cần phải tưởng tượng và kiến tạo lại hành trình trải nghiệm nhân sự - employee experience. Còn đối với các bạn trẻ, trước hết cần dừng lại thở và tìm hiểu về vấn đề của chính mình. Hiểu vấn đề đã rồi chúng ta mới có thể nói về giải pháp. Có khi, bạn chỉ cần một chút nghỉ ngơi về tinh thần, một mình, giữa thiên nhiên, chỉ để tĩnh và tỉnh. Give yourself a break - cho bản thân mình được nghỉ ngơi sau bao nhiêu biến động, từ cuộc sống đến công việc và quan hệ. It's OK. Nghỉ ngơi là cần thiết, để trả ta về với không gian trắng xoá, không cần phải đối phó, không cần phải diễn xuất, không cần phải overthink - suy nghĩ quá nhiều. Từ điểm cân bằng, ta mới có thể tư duy lại về hành trình phía trước. Hãy lắng nghe bản thân, lắng nghe trái tim và giọng nói bên trong bạn. Nghỉ ngơi là để đối thoại với bản thân, đối diện với chính mình, làm lành với nó trước khi ta bước ra là một đội để đối diện cùng cuộc sống ngoài kia. It's OK. Give yourself a break!

Con vi rút nó adapt - thích nghi với tình thế và biến chủng kiểu fast and furious - vừa nhanh vừa nguy hiểm như kia thì thiệt tình là loài người phải ngả mũ thán phục. Đó là bản demo kinh dị nhất nhưng cũng thuyết phục nhất về khả năng thích nghi, thay đổi, chuyển đổi. Trong khi con người còn bàng hoàng, loay hoay, lơ mơ tìm cách thay đổi, nó đã biến thể đến mấy lần. Và khi người ta còn chưa kịp trở tay cho đợt đổi thay lần thứ nhất, thì nó lại biến thể nữa rồi. Delta, Omicron rồi sẽ còn thứ gì nữa chưa biết và cũng không dám nghĩ. Vấn đề là, tụi mình, mấy đứa người sẽ biến thể ra sao trong cái xã hội vi rút nó đang biến thể ầm ầm? Chưa bao giờ mà khả năng thích nghi, thay đổi, của con người lại bị thách thức đến như thế, là khả năng sinh tồn, là survival of the fittest - sự sinh tồn của kẻ thích nghi nhất về cả mọi mặt. Gắt là, ngày xưa mình còn có thời gian để từ từ học, từ từ ngộ ra và rèn luyện. GIờ, sự thay đổi vừa liên tục, vừa bất ngờ, vừa nghiệt ngã, tận diệt, và đau nhất là nó lọc người như là lọc nước, một cách hết sức vô cảm. Tới giờ, người thuộc hàng early adopters - thích nghi nhanh nhất người ta đã chuyển đổi hết rồi, từ tâm thế, tư duy, đến kỹ năng, kiến thức. Nhưng dàn thích nghi sớm thật ra bao giờ cũng chỉ chiếm khoảng vài phần trăm, cao nhất là 10% của tổng dân số đang tham gia vào thị trường lao động. Còn lại, số đông khoảng 70% đang còn từ từ tìm hiểu, ung dung đợi chờ xem người ta thích nghi xong thì nhìn kết quả nó ra sao, có lợi không, có hiệu quả không. Số đông mà! Người ta sợ cái mới, sợ rủi ro, sợ vì chưa bao giờ thấy tiền lệ, sợ vì chưa nhìn thấy kết quả, vv, nên còn ngồi chờ coi quảng cáo. Có điều, thời này mà ngồi đó đợi cho tới khi người ta thay đổi thích nghi ra thành kết quả thì xong phim, vì xã hội biến chủng của vi rút nó không hề static - đứng im tĩnh lặng mà nó thay đổi dồn dập như từng đợt sóng gối lên nhau. Đợt này qua chưa kịp xoay sở dọn dẹp xong thì đợt khác lại chồng lên. Cứ như thế, thì như nào gọi là kết quả? Thành quả cuối cùng sẽ do tầng tầng lớp lớp của thay đổi và sáng tạo kết lại mà thành, không phân biệt nổi thứ nào là kết quả rõ ràng của cái gì. Cứ như là một cái melting pot - nồi nấu tan chảy của mọi sự thay đổi, thích nghi vào trong một bể, hoà quyện, tạo nên một chất liệu khác từ tất cả những chất liệu đã có và mới có. Vấn đề là, số đông, nếu theo qui luật sẽ chờ đến điểm bùng phát gì đó rồi mới bắt đầu từ từ hội nhập. Nhưng thế giới và tốc độ chuyển đổi sóng thần hiện nay về mọi mặt, công việc, cuộc sống, quan hệ, tương lai, vv đều đang dồn dập từng cơn. Chúng đến, không rì rào, hồn nhiên và thanh thản như xưa. Chúng đến, trời đất tối sầm, như sóng táp từng cơn ào ạt, dữ dội, đợt này xoá sổ đợt kia, đợt này phủ nhận đợt kia…. Nếu cứ theo qui luật của số đông, chờ, thì số đông đó đương nhiên sẽ trở thành lạc hậu, không liên quan, khi hiểu ra mình cần thay đổi sớm hơn đà quá muộn. Nếu bạn là một trong số đông đó, vẫn còn đang hesitate - ngại ngần, dò xét, nhẹ nhàng, khe khẽ, len lén chạm tay vào thay đổi thì sorry, mọi sự đã muộn rồi. Chưa bao giờ mà tốc độ chuyển đổi nó khốc liệt như ngày hôm nay, hoặc là bạn dấn thân cùng với 10% early adopters - bộ lạc thích nghi sớm, hoặc là bạn đã quá chậm. Biến chủng nó không chờ, nó không thèm chờ, nó đế chờ, nó cứ nghênh mặt lên thách thức và xoá bỏ loài người một cách vô cảm, với dáng cười cực ác. Không còn khoảng xám để từ từ chuyển đổi, chỉ có transform or die - chuyển đổi hay là chết, như quăng cục lửa vô mặt tuỳ mày tránh hay không tránh. Khi cục lửa nó bay về phía cái mặt của mình, ai còn thời gian suy nghĩ? Còn đến giờ này mà vẫn còn đu đưa trên võng, hát cải lương và không biết chi đến cái sự nghiệt ngã của thế kỷ này, thì 20% đó gọi là laggards - những kẻ đến muộn. Số đông còn bị tận diệt thì nếu bạn thuộc dàn “chờ tới khi quá muộn”, thì thật ra đã hết cách cứu rồi. Ai cũng phải lo chuyển đổi bản thân, mạnh ai nấy lo, lo chủ động còn chạy theo không kịp với thời thế thì thời gian cho bản thân còn không có nói gì đến chuyện đi tỉ tê chuyên can ai khác, nhất là những người “không quan tâm”. Cho, nên, nếu bạn đang còn trong tâm thế kiểu này, khó! Nói vậy, thật ra không phải là không còn cách đỡ, nhưng cứu được bản thân hay không là hành động của mỗi người. Nếu bạn đang là số đông thì cần xỏ giày chạy nhanh hơn những kẻ đến sớm kia gấp vài ba chục lần để bản thân thoát ra khỏi cái shadow - vô ảnh của quá khứ mà kịp nhìn thấy ánh sáng của hiện tại. Còn nếu bạn nghĩ mình đang trong bộ lạc laggards - những người đang rung đùi chờ người ta tới truyền cảm hứng thay đổi chờ tới khi quá muộn rồi thì một là chọn bảo tàng, hai là chọn mua tên lửa để phóng về phía tương lai. Dù lựa chọn là gì, nó sẽ là sự ngộ ra của mỗi cá nhân, là hành động của mỗi cá nhân, là khả năng tạo động lực và dũng cảm dấn thân của mỗi cá nhân. Nước đến chân rồi, đừng đứng đó suy nghĩ nữa! Vi rút nó biến chủng thì loài người cũng phải học cách giống như nó mà biến chủng, thích nghi cực nhanh, chuyển đổi cực lẹ, linh hoạt cực gắt thì mới mong tồn tại.

Rất nhiều bạn gởi thư chia sẻ về những khó khăn trong công việc, trong quan hệ công sở, trong hành trình sự nghiệp của mình. Thật ra, tất cả những vấn đề mà các bạn gặp phải không phải là quá nan giải để tìm ra lời giải. Vấn đề lớn nhất là có khi ta đi làm một cách quá hồn nhiên và chưa tư duy đủ về nó, chưa có định hướng rõ ràng về nó, chưa có kế hoạch chuẩn bị để cho hành trình đó có trải nghiệm và hiệu quả tốt nhất. Vậy thôi! Cho nên, hồn nhiên là tốt, nhưng đừng hồn nhiên quá. Đời này có rất nhiều khi mình không nên sụp ổ gà hoài vẫn không hiểu tại sao. Giờ, mình chia sẻ góc nhìn về hành trình công việc và sự nghiệp mà mình sử dụng để định hướng cho cá nhân. Ai thấy hợp với mình thì nên ngồi xuống, phản tư và vẽ lại bản đồ cho bản thân đi nhé. Hành trình thứ nhất Đi làm, đoạn đầu tiên là học. Phải hiểu đúng về khái niệm này để chọn chỗ học thiệt là xịn. Lơ ngơ từ môi trường học hành ra, ai cũng nghĩ đã tới lúc mình sải cánh tung bay làm nên những điều kỳ diệu. Ai cũng nghĩ bị giam 4 năm đại học vài năm cao đẳng hay 12 năm phổ thông như vậy đủ rồi. Kết thúc sự nghiệp học và ta hiên ngang bước ra để chứng minh với thế giới về năng lực của mình. Sai! Vì tất cả những gì bạn học được trong trường học, tuỳ vào mức độ dấn thân của cá nhân, bạn có thể sẵn sàng đâu đó 30%. 70% còn lại là cách vận hành của thực tế, kiến thức chuyên môn thực tế, các kỹ năng mềm không thể thiếu khi đi làm như kỹ năng quản trị công việc, kỹ năng xây dựng quan hệ, kỹ năng đối diện và giải quyết vấn đề, EI, kỹ năng làm việc đội nhóm, vv, bạn còn đang hoặc chưa có hoặc level sơ cấp. Cho nên, khi mình mang 30% công lực và bước vào một môi trường mới, điều tốt nhất có thể làm là cúi đầu khiêm tốn học thật nhanh, thật giỏi, áp dụng ngay và luôn, sống đàng hoàng để nhiều người thương mà dạy cho. Nói chung, nguyên một cái hành trình thứ nhất là chỉ học, như một đứa học việc thực thụ, không có ego emo gì ở đây hết. Công lực chưa đủ, đừng có hô mưa gọi gió rung cây. Hành trình thứ hai Tới đây, khi đã học được những điều cơ bản nhất để có thể lèo lái hành trình công việc của mình rồi, thì chuyện tiếp theo là kiểm kê lại tài sản của mình, thế mạnh của bản thân về chuyên môn cũng như kỹ năng, khả năng, rồi lao vào đóng góp, dấn thân, có mặt và tạo ra giá trị trong tất cả những cuộc chơi quan trọng của công ty, tổ chức. Đây là hành trình chứng tỏ và định vị thế độc đáo của thương hiệu cá nhân. Không làm thì thôi, nhúng tay vào thì phải làm xuất sắc nhất, với thái độ cam kết và tích cực nhất, với định hướng kết quả tập trung nhất. Nếu ở hành trình 1 mình phải đi tìm, đi kiếm, đuổi theo những chỗ làm mong ước, thì hành trình thứ 2 là lúc bạn lật ngược thế cờ. Đây là lúc bạn tái xuất làm náo loạn giang hồ bằng cái sự hay sự giỏi, sự xuất sắc và nổi bật của mình trong bất kể ngành nghề lĩnh vực gì bạn đang tham gia đóng góp. Đây là lúc bạn khẳng định vị thế để cho người ta đi tìm, đi kiếm ngược lại mình. Càng đến đây, bạn càng đầu tư cực gắt vào phát triển bản thân, để mỗi một ngày qua đi là một ngày giá trị của bạn tăng lên gấp bội. Vừa trôi vừa nở hoa Cuối cùng, khi đã khẳng định được chủ quyền của mình với bản thân rồi, có được sức mạnh lựa chọn làm những gì mình muốn và yêu thích rồi, thì hành trình thứ ba là vừa trôi vừa nở hoa. Ở đây, bạn bình tĩnh chọn những gì tạo ra giá trị và tầm ảnh hưởng cao nhất để làm, sao cho xứng với thời gian mình bỏ ra, sao cho mình vừa đóng góp, vừa tạo giá trị, vừa bình an và hạnh phúc. Ở đây, bạn học từ chính những dự án, công việc mình tham gia vào, vừa học và phát triền bản thân mỗi ngày, vừa tạo ra giá trị cao nhất trong khi học mỗi ngày. Ở đây, bạn hiểu rất rõ vị thế và khả năng đóng góp của mình nên trở thành master of time - sự phụ về cách sử dụng thời gian để tạo ra giá trị. Nếu so với tháp Maslow thì đây chính là đỉnh cao nhất, self-actualization - khẳng định bản thân về nhiều khía cạnh, thân tâm trí. Vậy nha. Đừng bước vào một hành trình mà bản thân không biết phải đi đâu và đi để làm gì. Vẽ lại bản đồ sự nghiệp, định hướng rõ ràng sẽ cho bạn điểm tựa để hiểu rõ mục tiêu trên từng chặng là gì, làm sao bản thân cần chuẩn bị gì và làm gì để đi đến đích.

Covid nó tràn qua và làm một chuyện hết sức bất nhân, ăn cắp của nhân loại 5-7 năm. Đó là thời gian bị rút ngắn lại, hay tăng tốc về số hoá cấp hành tinh, tăng tốc việc upskill - nâng cấp kỹ năng hay reskill - học lại kỹ năng mới theo cái cách quăng kẻ không biết bơi vào cái hồ sâu thăm thẳm cho tự bơi hay tự chìm mà không thèm đếm xỉa tới. Nếu trước Covid người ta nói đến năm 2030 tất cả các doanh nghiệp phải trở thành doanh nghiệp số, tuỳ ngành mà automation - tự động hoá có thể từ 30-70% khối lượng công việc của doanh nghiệp, thì sau Covid cái mốc nghiệt ngã này là 2023-2025, nghĩa là chỉ còn có hai ba năm nữa. Nếu trước Covid mình còn đang thủng thỉnh ung dung và nghĩ rằng thôi cứ từ từ, mình còn 3-5 năm để thay đổi và tái tạo, thì sau Covid, sau khi bị ăn giật 5-7 năm, thì số năm mình còn lại là từ -2 đến 0 năm. Ủa, còn âm 2 năm thì nghĩa là sao? Ý là mình đang kéo dép lê ở phía sau? Hay ý là mình được chứng nhận đủ điều kiện để vào viện bảo tàng? Rồi giờ, trong cái tình cảnh bị đẩy vào cõi âm thời gian đó, mình phải làm sao? Đừng đánh lừa bản thân, đừng ego mày mặt với bản thân Chấp nhận số âm đi, rồi lột dép lê ra, mang giày thể thao vào, rồi chạy thục mạng về phía trước đi. Cập nhật ngay và luôn, double thời gjan phát triển bản thân, xông oha vào những dự án đổi mới sáng tạo, chuyển đổi của tổ chức, cộng đồng, thoát ra khỏi cái xác cũ kỹ của chính mình và tái tạo. Đừng bao giờ hết khủng hoảng Mỗi ngày trôi qua trong thời gian thực của thế giới ảo là một ngày có hàng vạn thứ mới ra đời, tái định nghĩa tất cả những gì đang hiện diện, quăng nhiều thứ ta đang sở hữu vào viện bảo tàng. Không khủng hoảng là quá sai. Không khủng hoảng là thật ra đang mù chữ, kiểu you don’t know what you don’t know - bạn đương nhiên không biết những điều bạn không biết. Cho nên, đừng bao giờ cho phép mình hết sốc. Hãy cập nhật về tương lai để ngày nào cũng sốc, và lấy đó làm động lực để làm mới chính bản thân mình. Đừng ăn mày quá khứ Nếu tương lai cúa bạn đã bị trả về số âm hay số mo, thì thông tin về quá khứ lẫy lừng của bạn sớm đã bị xoá sạch trên xa lộ số chẳng còn ai tìm ra và chẳng còn ai nhớ. Chỉ có cái ego to vật vã của bạn là còn bám hoài không chịu nhả ra. Thôi nha, làm ơn gom hết quá khứ bỏ vào cái bao tải cột chặt lại, rồi nhét vô góc nhà kho. Bữa nào buồn lôi ra xem chơi lấy tinh thần chớ đừng có mang nó ra đây hù thiên hạ. Vậy nha. Bản thân bạn đang âm mấy hay đang zero thì tự hỏi, tự biết, tự chấp nhận và tự kiếm giày mà chạy. Đừng ngồi đó chờ ai tới năn nỉ, giúp đỡ, hay truyền cảm hứng gì nữa hết. Còn thời gian đâu mà đợi? Mình cuối cùng là còn chờ được mấy năm?

Có lẽ đây là thời đoạn khó khăn nhất cho những ai là perfectionist - người theo chủ nghĩa hoàn hảo, vì làm sao hoàn hảo được khi mình còn không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Có lẽ cái chữ hot nhất của tương lai là chữ ambiguity - khó hiểu, mơ hồ, cứ như là lạc vào một đám sương mù phồng dộp không biết mình đang ở đâu và làm sao để thoát ra. Tất cả đều không chắc chắn, lửng lơ, trêu ngươi cùng hiện tại. Không ai thích cái cảm giờ đó, cảm giác không an toàn, cảm giác mất phương hướng, cảm giác như mình đang giao phó số phận cho một thế lực ghê gớm nào đó nhưng cũng không biết thế lực đó là gì. Không có gì rõ ràng. Không có gì có thể chuẩn bị 100%. Không có gì tuân theo ý muốn của ta một cách đặt đâu để đó. Thời này, trong cái thể mơ hồ này, có muốn cũng không hoàn hảo được, vì cách duy nhất để đi tới là dò tìm, cách duy nhất để chuyển động là đi tới, cách duy nhất để thoát ra khỏi đám sương mù đó là chuyển động. Có vẻ như ta đang tạo ra một kế hoạch mơ hồ cho những tác động mơ hồ? Vậy, thì quá khác so với cái cách con người đã vận hành bao nhiêu năm qua, control - làm chủ, kiểm soát mọi thứ mình đang bày binh bố trận. Tung ra một cái thời như vậy, vừa dịch bệnh, vừa cách mạng công nghệ và số hoá, vừa toàn cầu hoá làm xốc tung mọi chuyển động bình thường mà con người đã quen từ cả mấy trăm năm, vũ trụ thật là biết cách sắp xếp. 3 con cờ tung từng nước trước sau, hợp lực lại đánh cho loài người ngã ngửa. Xong, lại còn ép người ta vô chân tường, rồi hỏi Mày là ai? Mày sinh ra để làm gì? Làm người là làm gì? Cùng một lúc, con người phải đối diện với quá khứ, hiện tại, tương lai, và tất cả đều bị lật tung lên, đều phơi bày những thông tin dữ liệu mà ta chưa biết, không biết hoặc cố tình ém nhẹm. Cùng một lúc, con người phải tất tả với sức khoẻ vật lý, sức khoẻ tinh thần, và cả sức khoẻ linh hồn, vì cùng một lúc vũ trụ chẩn đoán là loài người quá bệnh…. Vậy cho nên, tới đây thì chỉ còn một cách, chấp nhận mọi sự mơ hồ của thế giới bên ngoài và tập trung vào sự rõ ràng của thế giới bên trong. Cái la bàn duy nhất mà mỗi chúng ta còn lại để hướng dẫn mình là la bàn cá nhân, la bàn của mục đích và giá trị. Bên ngoài nhìn không thấy, vì có mắt thường nào nhìn thấy vô ảnh của những điều chưa hiện diện. Cho nên, nếu không quay về, bắt đầu lại từ bên trong thì ta sẽ mãi lơ mơ lạc lõng trong cái chợ sương kia không tìm được lối ra. Cũng may là cả đám người đều đang lạc vào trong đó. Mình không phải là đứa duy nhất, lại càng không phải là đứa chậm nhất biết chuyện này. Nếu nắm được vài nguyên tắc chung, có khi ta sẽ tìm thấy nhau trong cái mới bùng nhùng kia bằng cách cùng đi về một hướng, và chắc chắn đó là hướng đi về ánh sáng, tìm về sự minh bạch trong sự tăng tốc không ngăn cản nổi của mơ hồ. Đường duy nhất để đi tới là quay về Khi người ta đang đếm mà quên mình đếm tới đâu thì người ta bắt đầu lại từ 1. Khi người ta lòng vòng không tìm được đường ra thì người ta quay lại điểm khởi đầu. Khi vấn đề nó bắt đầu bung thùa ra, hết kiểm soát nổi thì người ta trở lại với những điều căn bản nhất. Khi tìm kiếm những sáng tạo đột phá thì người ta đi ngược lại, tháo gỡ cấu trúc sẵn có ra để tìm hiểu đơn vị nhỏ nhất cấu thành nên nó. Đó là lẽ thường tình, không cần bằng cấp ghê gớm gì. Cho nên, trong cái cảnh mơ hồ tới tận giới hạn chịu đựng này của thế giới bên ngoài, lẽ thường tình là quay về với bản thân và những điều cơ bản nhất. Chưa bao giờ mà bạn cần phải một mình, cần phải đối diện với bản thân và chiến đấu hết mình cho cuộc chiến bên trong mình như thế, vì đó mới chính là cuộc chiến quan trọng nhất, căn bản nhất để tìm được lối ra cho cái thế giới bên ngoài đang lửng lơ kia. Trong này không rõ, ngoài kia làm sao rõ? Chính giá trị không thoả hiệp của bản thân sẽ trở thành la bàn dẫn lối cho mọi sự học hỏi, mọi sự phát triển, mọi lựa chọn và quyết định tiếp theo của nhân loại và của mỗi cá nhân. Không có con đường rõ ràng, chỉ có từng bước đi học hỏi Ngày xưa, là, gì cũng phải có masterplan - kế hoạch tổng thể vừa xa vừa rộng. Giờ, chỉ cần biết rất rõ điểm muốn đến, còn đường đi thì cứ vừa đi vừa vẽ, một cách hết sức kiên định về phía điểm đến, nhưng lại hết sức linh hoạt trong cách tiếp cận, kiểu cách này không xong ta thử cách khác, kiểu này không ổn ta đổi kiểu khác. Bàn cờ, là chuẩn bị các scenario - tình huống khác nhau rồi tuỳ cơ ứng biến. Tinh thần sáng tạo, đổi mới, thử nghiệm và hoàn thiện là liên tục, không bao giời ngừng lại, không bao giờ có điểm hoàn thành. Chỉ với tư duy đó, không có con đường rõ ràng, lại càng không có một mà hàng vạn con đường, người ta đi, từng bước từng bước một. Ánh sáng cũng hân hoan hiện ra trên từng bước đăng trình ấy. Không thấy hết, nhưng biết mình đang bước về ánh sáng. Vậy, là hướng ra. Vậy, là đủ niềm tin để ta cứ bước đi. When not sure, return - Khi không sure, cứ quay về điểm khởi đầu Đi đi một hồi có người sẽ lạc đường, có người sẽ nghi ngờ lựa chọn của mình, có người sẽ hoang mang vì đường đi sao vắng vẻ. Không sao cả! Chuyện ta đặt dấu hỏi cho hành trình mình chọn là lẽ thường tình. Đã là người, ai chẳng có những nghi ngờ, sợ hãi và có lúc thiếu niềm tin. Những lúc như thế, chỉ cần quay về với điểm tựa khỏi đầu, là mục đích và giá trị. Quay về, sẽ giúp ta tìm lại được niềm tin vì sao mình đã chọn con đường mình đã chọn. Quay về, sẽ giúp ta tìm lại được lý do vì sao mình đã khởi đầu. Quay về, là để tủn mình cổ vũ chính bản thân mình, để có thêm động lực cho chặng đường dài phía trước. Quay về, là để nghỉ ngơi sau bao nhiêu cố gắng, để tái tạo và chuẩn bị cho bản thân những bước xa hơn. It’s OK. Chẳng sao đâu. Không có nhanh có chậm, chỉ có kiên trì và bền bỉ tiến về hướng của niềm tin. Sai thì sửa. Lạc thì quay về. Mệt thì ngồi xuống ngắm hoa dại ven đường và nghỉ ngơi một chút. When not sure - khi không chắc chắn thì cứ quay về đã, rồi chân cứng đá mềm ta lại bước đi. Cái chợ sương, nó như cái mê hồn trận, nếu cứ sợ hãi chạy tán loạn sẽ không bao giờ có thể thoát ra. Thở sâu, bình tĩnh, trở về, từng bước từng bước một ta sẽ chạm vào ánh sáng.