Làm việc, mệt nhất là gặp các bạn trẻ không communicate - tương tác và update cho mình biết chuyện gì đang xảy ra. Sếp là những người trăm công ngàn việc, và rất cần nhân sự bên dưới chủ động tìm việc, chủ động báo cáo hay update tình hình để đẩy công việc chạy về phía trước. Nhưng dường như trường học tại Việt Nam đang sản xuất ra những viên gạch y chang nhau, ù lì, im lặng, sợ giao tiếp, không có nhu cầu chịu trách nhiệm. Cứ như là ngoài chuyện lãnh lương ra thì không có chuyện gì khác cần nói hay sao á. Ủa, vậy người ta thuê bạn vào để làm gì? Để ngồi đó chơi, khi nào rảnh quay qua tám hay sao? Hay người ta nhiều tiền quá không biết làm gì, nên thuê một đám vô lao xao cho vui cửa vui nhà? Đi làm, điều quan trọng nhất cần phải biết là bản thân tạo ra giá trị gì. Và mình lấy giá trị đó trao đổi với lợi ích lao động mà người ta trao cho mình. Người đi làm chuyên nghiệp và giỏi là người luôn trao giá trị cao hơn nhận lãnh. Vì vậy, họ thăng tiến rất nhanh, vì cấp trên nhìn thấy năng lực, tinh thần, và nhiệt huyết của họ, sợ mất họ, phải tìm đủ cách giữ họ. Bạn có bao giờ hỏi mình, tại sao người ta không ai chủ động giữ mình, cân nhắc mình, thăng tiến cho mình? Có bao giờ bạn hỏi, bản thân có bao giờ chủ động giao tiếp và cập nhật tình hình cho sếp chưa? Hay bạn chỉ ngồi đó im im, trốn được trốn, lặng được lặng, đừng ai hỏi tới thì mừng, lỡ có hỏi tới thì mở miệng nói ra problem của mình. Mà problem nói ra ngời ngời vậy thôi chứ không hề chủ động tìm cách giải quyết. Ai thấy cần giải quyết thì la làng. Sếp thấy không xong thì chửi om sòm đi rồi tính tiếp. Nói thiệt nha, đi làm mà vậy thì xấu hổ lắm. Tôi nghe còn xấu hổ giùm huống chi. Làm người phải có khí chất chút chớ. Không lẽ cả đời lê lết trôi nổi ai cho được bao nhiêu thì cho, ai la được cỡ nào thì la, ai chịu được bao lâu thì chịu? Thụ động là tội ác lớn nhất mà bạn có thể gây ra cho bản thân mình. Cứ ngồi đó nhìn mây nước trôi trôi, trách thế gian vì sao ta không được thành công như người khác? OK, nếu không muốn chủ động, nếu chỉ muốn bị động cũng không sao. Cứ ngồi im, đừng làm gì, đừng nói gì, nhưng cũng đừng lãnh lương, đừng yêu cầu này đòi hỏi nọ. OK hôn? Không chịu hả? Vẫn muốn lãnh lương đúng ngày, đủ số, mà phải tăng đều nữa cơ, thì làm ơn đi. Đừng ngồi im, lặng sâu, tìm hết cách để tránh né việc báo cáo, giao tiếp, cập nhật tình hình, chủ động tìm giải pháp và deliver công việc thật xuất sắc, đúng deadline. Để người ta nói hoài, nhắc hoài nên biết tự xấu hổ mà nghỉ việc đi. Không thì thật không xứng đáng để làm người. Làm người, là phải có lòng tự trọng, có trách nhiệm với bản thân, và công bằng với thế giới. Đừng gom hết lo cho mình nhưng không muốn chủ động làm gì cho ai. Chơi vậy ai chơi lại? So, what’s going on? Rồi, chuyện gỉ đang xảy ra vậy bạn?

Trong đời, tôi gặp rất nhiều bạn trẻ có chức danh sáng ngời, làm việc tại những tổ chức sáng ngời. Thế nhưng, tôi ngạc nhiên tại sao các bạn lại ở đó, vì thực lực các bạn không có. Có những người may mắn trong đời, nhờ được ai đó cất nhắc, nhờ xuất hiện đúng lúc người ta cần, nhờ người giỏi hơn không xuất hiện nên trở thành lựa chọn tốt nhất tại thời điểm đó, vv. Dù là gì, có rất nhiều người may mắn đang mặc chiếc áo rộng hơn bản thân, có chiếc bóng to hơn con người thật. Có người không nhận ra, tưởng mình giỏi thật, xứng đáng thật, trở nên kiêu căng bá đạo trên sự thiếu thực lực của bản thân. Những người này, đồng nghiệp và nhân viên ghét. Đối tác ngán. Người có tầm coi thường. Có người không nhận ra, vẫn hồn nhiên ngây thơ, tưởng là mình đang OK và ai có vấn đề với mình là chuyện của người ta. Còn mình, thì OK lắm mà. Có người nhận ra, hoảng hốt, sợ hãi, bị áp lực tâm lý về chính sự thiếu năng lực của bản thân. Cho nên, dù đang có một công việc tốt, một chức danh tốt, nhưng lại khổ sở trong chiếc áo mình đang mặc. Dần dà, nếu không giải quyết tận gốc vấn đề, thì bệnh tâm lý trở nặng và có thể dẫn đến trầm cảm. Trong đời, tôi đã gặp nhiều người như thế, mặc chiếc áo rộng hơn khả năng của mình. Và thường thì tôi sẽ khuyên các bạn nên dành thời gian đối diện với bản thân, thật sự tìm hiểu mình đang ở đâu, và có kế hoạch phát triển bản thân để xây dựng thực lực. Đừng kiêu căng, nhưng cũng đừng hồn nhiên, sợ hãi. Người giỏi là người biết xây dựng nội lực bản thân ngày càng thâm hậu để nắm bắt được nhiều cơ hội. Nếu chỉ phát triển chức danh và tiền lương khi không có thực lực thì chỉ được một đoạn thôi. Rồi người ta ai cũng sẽ nhìn ra sự thiếu năng lực của bạn trong công việc cụ thể. Vì vậy, bạn nên làm bài tập này. Cách làm cũng đơn giản lắm. Chỉ cần dành thời gian trả lời những câu hỏi sau, một cách hết sức chân thật với bản thân. Đối thoại với bản thân thôi, không với ai khác, nên cũng đừng mày mặt. Cứ chân thật nhất với chính bản thân mình. Chấp nhận hiện thực là bước đầu tiên để phát triển. 5 câu hỏi như sau: Vị trí tôi đang nắm giữ cần những kiến thức và kỹ năng gì? Tôi đang có và thiếu những kỹ năng, kiến thức gì? Tôi cho mình bao nhiêu thời gian để học tập và rèn luyện những kiến thức và kỹ năng còn thiếu? Kế hoạch học tập và phát triển bản thân cụ thể và theo thứ tự ưu tiên của tôi trong thời gian cho phép là gì? Tôi sẽ học những kiến thức và kỹ năng này ở đâu, trên kênh nào là phù hợp nhất trong giai đoạn này? Rồi cứ vậy mà bạn hành động thôi. Mọi thứ cứ phải cụ thể ra thì mới làm được. Đừng ngồi đó với những nỗi lo hay nỗi sợ mơ hồ. Cũng đừng hoang tưởng về sự giỏi của mình. Cứ phải review lại bản thân thường xuyên và hỏi mình những câu hỏi kéo nhau về thực tại. Phát triển bản thân là việc của cả đời. Người luôn nhìn lại mình, luôn học hỏi, phát triển là người thành công bền vững.

Tôi đang đọc cuốn Big Little Break-throughs - Những phát minh bình thường vĩ đại của tác giả Josh Linkner. Sách đưa ra nhiều bài học thực tế về việc những người thành công khắp nơi trên thế giới đã thành công nhờ tư duy sáng tạo như thế nào. Nhưng điểm đặc biệt là, sáng tạo của họ không có gì ghê gớm, mang tính phòng lab, với đội ngũ tech cool ngầu hay rầm rộ kiểu thay đổi thế giới hết. Họ thành công là nhờ ứng dụng sáng tạo vào tất cả những việc tưởng chừng như nhỏ bé mỗi ngày, trong đời sống và công việc, như cách chúng ta đang sống và làm việc. Trong đó, tác giả sau khi nghiên cứu thành công đến từ những phát minh bình thường vĩ đại của thế giới, đã đưa ra 8 bài học là 8 cách người phát minh thành công đã sử dụng để sáng tạo ra những phát minh bình thường vĩ đại. Chia sẻ lại cho mọi người cùng phản tư và ứng dụng nhé. Fall in love with the problem - Say nắng với vấn đề: tình yêu nó có một ma lực và động lực cực kỳ ghê gớm khiến cho người ta quên ăn quên ngủ, tập trung cực độ và sống, thở, bước đi trên mây mỗi ngày với đối tượng được yêu. Cho nên, người phát minh thành công là người say vấn đề của mình như điếu đổ. Họ dành hết thời gian nghĩ về vấn đề. Họ ăn ngủ với vấn đề. Họ chung sống với vấn đề và dành hết thời gian cho nó. Không gì có thể ngăn cản họ tìm hiểu, nghiên cứu, thử nghiệm, không sợ thất bại mà chỉ tập trung vào để tìm ra 1001 cách giải quyết tốt hơn. Trong trạng thái “say như điếu đổ” đó, con người luôn tạo ra những kết quả xuất sắc nhất. Start before you’re ready - Bắt đầu khi còn chưa sẵn sàng: đã là yêu thì làm sao có thể chờ, dù là chờ ý kiến, mentor, đội ngũ hay bất cứ thứ gì. Khi bắt gặp vấn đề, họ như bị hớp hồn, chỉ lao vào, xông vào, quên hết tất cả, mặc kệ hoàn cảnh hay giới hạn gì về nguồn lực. Họ cứ bắt đầu tìm hiểu, nghiên cứu, tìm giải pháp, rồi tới đâu giải quyết tới đó. Họ đẩy mọi thứ ào ào về phía trước, không sợ bất kỳ chướng ngại nào, không cho phép bất cứ điều gì ngăn họ lại. Họ đâm đầu vào tường, lui ra và tìm đường khác chứ không bao giờ ngồi đó suy nghĩ quá nhiều chỉ để không làm gì. Không có khái niệm về sự sẵn sàng. Sẵn sàng là ngay bây giờ, ngay lúc này, no matter what - dù hoàn cảnh có thế nào đi chăng nữa. Open a test kitchen - Thử nghiệm: người sáng tạo thành công có đặc điểm là không ngồi không suy nghĩ, vì họ biết từ lý thuyết tới thực tế nó cách xa nhau nửa vòng trái đất. Có nhiều thứ nghĩ vậy làm không cách nào ra. Có nhiều chuyện nghĩ như mơ nhưng làm mới biết nó tào lao hết sức. Cho nên, nghĩ ra ý tưởng gì là họ thử nghiệm ngay để kiểm tra mức độ thực tế của ý tưởng. Nhờ thử nghiệm, ý tưởng được hiện thực hoá và cải tiến một cách khách quan và gần với thực tế hơn. Cứ nghĩ, cứ thử, cứ hiệu chỉnh như một vòng lặp không bao giờ chấm dứt như thế. Nhờ vậy mà khi phát minh hiện nguyên hình, nó mang tính ứng dụng thực tế cao và rộng rãi. Thành công là nhờ vậy. Break it to fix it - Đập để xây: ngạn ngữ tiếng Anh có câu “If it ain’t broke, don’t fix it - nếu không hư đừng có sửa”, vì đụng vô cái là bao nhiêu vấn đề hiện hữu đang có nó sẽ phơi ra và build lại hết nổi. Nhưng đó là cách nghĩ cù sì. Người sáng tạo là người cần phải hiểu tường tận từng đơn vị, hiểu logic và cách vận hành của đơn vị, nên họ có thói quen tháo ra xây lại, tư duy cách xây và kết hợp từ những đơn vị cơ bản lại với nhau. Đầu óc của nhà phát minh khiến họ luôn đam mê, không ngại tháo ra xây lại bao nhiêu lần, cho bằng được mới thôi. Reach for weird - Khoái chuyện lạ: người có đầu óc sáng tạo không đi tìm những thứ đương nhiên, rõ ràng ngay trước mắt. Họ yêu sự xuất hiện của cái gì đó bất ngờ, lạ lẫm, không giống ai, kỳ cục…. Chính vì đầu óc mở, luôn tiếp nhận những cái mới, không phán xét bất kỳ điều gì bất thường, chấp nhận dễ dàng những thứ không giống ai nên họ mới có thể tìm ra những giải pháp không giống ai. Vậy, gọi là sáng tạo. Người đầu óc bị đóng khung, thấy cái gì khác chút là cau mày nhăn mặt thì sáng tạo nào nó dám gõ cửa. Cho nên, cứ phải mở não mở tim ra thì mới có thể sáng tạo được. Use every drop of toothpaste - Xài đến giọt cuối cùng: đây là tư duy less is more - ít là nhiều. Khi bị giới hạn về nguồn lực, kiểu cái khó ló cái khôn, người ta phát minh xuất sắc nhất. Giới hạn nguồn lực là một áp lực khiến cho sáng tạo đạt đỉnh cao nhất, vì não phải làm việc gấp một vạn lần để tìm ra ba vạn tám ngàn cách khác nhau để giải quyết một vấn đề. Người thành công không chỉ lo đi tìm nguồn lực. Họ tạo ra sự xuất sắc trong hoàn cảnh giới hạn của nguồn lực. Don’t forget the dinner mint - Đừng quên những bất ngờ nho nhỏ: vô khách sạn 5 sao, buổi tối trước khi đi ngủ bỗng nhìn thấy ra giường đã được mở góc sẵn và trên đó là một thanh sô cô la bạc hà nho nhỏ chúc bạn một giấc mơ ngọt ngào. Và bạn mỉm cười vì nó làm cho đời cảm thấy nhẹ nhàng vui vẻ hơn. Đôi khi, chỉ có 1 chút gì đó thay đổi nho nhỏ cũng có thể mang lại những niềm vui và sự hài lòng to lớn. Vì vậy, người sáng tạo sẽ luôn nghĩ về cảm giác và trải nghiệm của người sử dụng và không bao giờ bỏ qua những chi tiết bất ngờ dù cực nhỏ nhưng mang tính khuếch đại âm thanh khi chạm người nghe. Sáng tạo có khi chỉ thế, những điều cực nhỏ mang lại những niềm vui cực lớn. Fall seven times, stand up eight - Vấp ngã thì đứng dậy thôi: người sáng tạo là người không bao giờ sợ sai, sợ thất bại, sợ mất mặt. Với họ, mọi thứ trong đời là sự thử nghiệm. Họ say mê thử nghiệm, không được thử lại, không ra thử tiếp, chưa hài lòng thử nữa. Cứ như thế mà họ làm hoài làm hoài không biết mệt, không để ý tới chuyện mình đã ngã bao lần. Mỗi lần ngã xuống, với họ, là một bước tiến gần hơn tới thành công. Cho nên, cứ ngã thôi, chỉ là một bước tiến gần hơn đến thành công thôi mà. Có gì đâu mà sợ? Những bài học sáng tạo này, rất gần thực tế, là tư duy và cách tiếp cận mang tính đời thường, có thể ứng dụng hàng ngày cho những người đời thường như chúng ta. Chúc các bạn ứng dụng thành công nhé.

Sáng nay đã dành 1 tiếng đồng hồ coaching cho 10 doanh nghiệp đăng ký tham dự event coaching Franchising for Future Franchisors - Nhượng quyền dành cho các doanh nghiệp nhượng quyền tương lai. Đây là series Phi Vân sẽ thực hiện xuyên suốt trong năm 2021 để trả lời các câu hỏi cụ thể của doanh nghiệp đang mong muốn sử dụng hình thức nhượng quyền để phát triển trong tương lai. Video có thể xem lại ở đây: https://www.youtube.com/watch?v=6lMt3Dq4RDU Để tham gia cộng đồng F4FF, các bạn có thể đăng ký tại đây: https://www.nguyenphivan.com/groups

Đã là con người, thì sẽ thích bày tỏ quan điểm cá nhân của mình hơn, thích nói hơn, thích người khác lắng nghe mình hơn là dành thời gian lắng nghe người khác. Lắng nghe đã là một kỹ năng khó, vì nó cần quá trình rèn luyện và trái tim bao dung. Lắng nghe không phán xét thì còn khó hơn gấp một vạn lần. Đã là con người, ai cũng mang theo bên mình một bao tải những hành trang trải nghiệm, niềm tin, định kiến cá nhân mà bạn nhặt nhạnh trong suốt hành trình cuộc sống từ lúc sinh ra đến hôm nay. Trong đó, có rất nhiều niềm tin bị lập trình vào tâm trí, từ qui định của thế giới, của xã hội bên ngoài, từ các bộ luật viết dày cộm đến luật bất thành văn. Nghĩa là, đương nhiên ta đang xây một bức tường cao vun vút của những định kiến hết sức cá nhân. Vậy, rồi sao mà ngồi nghe ai đó nói? Có khi người ta chưa kịp nói, mình đã nhảy vào họng người ta la lối chỉ trích rồi. Nói chi đến chuyện lắng nghe không phán xét. Không thì, mình sẽ chẳng có nghe gì ráo. Chỉ ngồi đó liên hệ với dữ liệu sẵn có trong não, rồi nghĩ cách đối phó, trả lời, chỉ trích, khuyên bảo người ta. Ủa, nhưng nếu không lắng nghe không phán xét thì làm sao bạn tìm ra sự thật, nghe được câu chuyện nguyên bản, hiểu được những cảm xúc bản nguyên? Mà không hiểu được sự thật, hiểu đủ và hiểu đúng câu chuyện của người ta thì làm sao mà có dữ liệu đúng để mà đối lại? Nghe theo kiểu chọn cái gì liên quan tới mình mới nghe thì đâu phải là nghe. Đó là đi siêu thị kiếm hàng nào hợp với dáng mình thì chọn bỏ vô giỏ hàng. Vậy, thì quá sức biased - thiên kiến theo ý mình rồi chớ nghe gì câu chuyện của người ta? Rồi, với đám dữ liệu chọn lựa, không đủ không đúng đó, bạn phản ứng. Dữ liệu không chính xác thì làm sao phản ứng chính xác? Input - đầu vào không chính xác thì làm sao output - đầu ra chính xác? Vậy thì ngồi đó phí thời gian chi? Khỏi nghe cũng được mà. Cho nên, hoặc là muốn làm gì làm, khỏi nghe. Hai là, đã nghe thì phải rèn luyện kỹ năng nghe không phán xét. Lỡ nghe rồi thì nghe và thu thập dữ liệu cho đúng, cho chính xác để còn process - xử lý thông tin chính xác và đưa ra phản ứng phù hợp. Bằng không, mọi phản ứng, quyết định, hành động dựa trên câu chuyện bạn vừa nghe là vô căn cứ. Ai rảnh quá thì làm vậy. Còn không rảnh thì tập trung chỉ lắng nghe, đừng cho phép suy nghĩ, liên hệ, định kiến thành kiến gì của mình chen vào hết. Chuyện này rất dễ mà rất khó. Chỉ có người thật sự quan tâm đến người khác, đến câu chuyện nguyên bản của họ, đến tâm thế mong muốn giúp đỡ người khác một cách vô vụ lợi mới có thể lắng nghe không phán xét. Chớ không thì mới nói 3 câu đã rình rập nghĩ cách xử người ta. Giờ, bạn phản tư đi chút đi. Bạn có lắng nghe không phán xét không? Bạn có hay, người ta chưa nói xong đã phản ứng không? Hay người ta chưa kịp nói vấn đề bạn đã đưa ra giải pháp? Nếu thế, thì 80% tất cả phản ứng, giải pháp, quyết định của bạn đến giờ đều sai cả, vì thông tin đầu vào của bạn có chính xác đâu. Còn nếu bạn lắng nghe không phán xét mà chỉ tiếp nhận thông tin thì, 80% phản ứng của bạn trong đời này sẽ đúng. Đơn giản chỉ vì nó dựa trên sự thật. Chỉ làm 1 chuyện này thôi, lắng nghe không phán xét, bạn sẽ giảm được 80% vấn đề và rắc rối trong đời, tăng 80% thời gian rảnh rỗi để làm nhiều điều có giá trị khiến cho cuộc sống hạnh phúc hơn.

Bạn teen nhà mình nói với mình như thế khi hai đứa ngồi cà phê tâm sự. Gập ghềnh là ý nói khó vật lý, kinh tế hay khó cái gì? Tất cả chứ Ma, không gập ghềnh tiền bạc tài chính thì gập ghềnh tinh thần cảm xúc, giá trị. Nói chung là không có con đường nào trong đời mà nó bằng phẳng cả. Chọn đường nào cũng gập ghềnh. Cho nên, thay vì suy nghĩ chọn đường nào cho không gập ghềnh thì hãy chọn đường mình mong muốn, chấp nhận và đối diện với sự gập ghềnh của nó. Ồ thế à? Mình nghĩ, ủa sao một đứa teen có thể phát biểu so deep vậy, mà sao nhiều đứa gấp mấy lần tuổi teen lại cho rằng có thể láo cá tìm short cut - đường tắt, tìm việc nhẹ nhàng lương cao, thành công không tốn sức, kiếm ai đó lo cho mình là xong, vv. Ủa đời này làm gì có chuyện thần tiên mình không tốn công tốn sức gì hết tự nhiên thành? Thứ gì trong đời cũng là một sự đánh đổi. There’s nothing like a free lunch - Làm gì có bữa ăn trưa nào mà miễn phí. Và cũng không có ai trên đời này ngu ngốc hết. Tất cả đều thông minh, láu cá theo những cách cá nhân hoá rất khác nhau. Cho nên mình tính, họ tính, cả thế gian này tính chứ ở đâu ra hoàng tử đi tìm sleeping beauty để cứu? Magic - chuyện thần kỳ chỉ xảy ra khi hai hay nhiều con người trao đổi bằng sự chân thật, pure love - tình yêu thương trong trẻo, bằng sự giác ngộ không cần giải thích. Magic cũng xảy ra với 1 bên khi họ cho đi không cần nhận lại, và họ làm việc đó thật ra là để rèn luyện lòng từ bi của bản thân mình, khi họ muốn, theo cách họ muốn, không có trách nhiệm gì với bạn. Vậy, nghĩa là bạn chỉ có thể tựa vào bản thân mình. Mọi sự vay mượn, dù là tiền bạc, sức lực, trí não, đều là một khoản vay cần phải trả. Không trả không xong với vũ trụ này đâu. Vay cái gì cũng có lãi. Đời này có láu cá tìm ra cách không trả thì đời sau cũng bò ra trả gấp vạn lần. Hay thôi, cứ dựa vào bản thân mình cho nó lành? Mà đã dựa vào bản thân mình, thì làm gì có chuyện gì mà nó dễ? Muốn làm được, làm thành công, làm xuất sắc thì phải học, phải khổ luyện, phải kiên trì, phải tận tâm tận lực mới mong có ngày nhìn thấy ánh sáng cuối đường hầm. Mọi trợ lực đều chỉ để giúp cho nội lực bản thân mạnh mẽ hơn, để bản thân vững vàng và tự tin hơn đối diện với gian nan. Thôi quên đi nha. Đừng cố đi tìm con đường bằng phẳng nữa tốn thời gian. Cứ chấp nhận con đường nào cũng gập ghềnh. Tâm thế vậy từ đầu cho dễ xử. Biết vậy, thì cũng thôi đừng so sánh, sao đứa này khoẻ hơn đứa nọ dễ hơn. Không có đâu. Đường đứa nào cũng gập ghềnh, không vật chất thì tinh thần, không tâm hồn thì trí não. Mỗi người, đều có câu chuyện đời để kể, và cực nhiều bí mật giấu kín trong góc tối tâm hồn. Tất cả mọi con đường đều gập ghềnh. Chỉ là ta hiểu, chấp nhận, và quan trọng là tự mình chọn con đường cho mình để dấn thân. Vậy thôi! Không đường nào dễ hơn đường nào. Không đời nào dễ hơn đời nào. Tận nhân lực, tri thiên mệnh.

Mình viết rất nhiều về tư duy phản biện, từ nhiều góc nhìn khác nhau, vì tư duy phản biện luôn nằm trong top 3 những kỹ năng sống còn, sinh tồn, quan trọng nhất mọi thời đại, và đặc biệt lại là quan trọng bậc nhất trong thời đại loạn thông tin như hiện nay. Người không có tư duy phản biện sẽ bơi trong biển thông tin không biết phải tin vào đâu, sử dụng được thông tin nào, và vì vậy không có khả năng suy nghĩ và đưa ra chính kiến hay giải pháp phù hợp. Bên cạnh đó, sự tràn ngập của fake news sẽ khiến cho người không có tư duy phản biện bị dẫn dắt sai lệch, suy nghĩ sai lệnh và vì vậy đưa ra những luận điểm luận cứ sai lệch. Trong thế kỷ 21 này, nhiều chưa chắc đã là tốt. Thông tin có căn cứ và tin được quan trọng hơn gấp vạn lần. Cũng vì vậy, nếu muốn đi làm, kinh doanh, hội nhập vào tương lai thành công, không thể thiếu tư duy phản biện. Tuy nhiên, tư duy phản biện là là thứ cần rất nhiều sự rèn luyện liên tục và kiên nhẫn. Kỹ năng này không thể tự động mà có hay học 1 khoá mà thành. Hôm nay đọc được bài rèn luyện tư duy phản biện rất hay trên báo Inc., mình trích lại để các bạn tham khảo và rèn luyện nhé. Express yourself in multi medium - Trình bày suy nghĩ, ý tưởng của mình bằng nhiều phương tiện khác nhau Con người chúng ta có nhiều cách tiếp nhận thông tin khác nhau. Có người thì thích xem hình ảnh, video. Có người thì thích nghe, thích đọc, thích đụng tay chạm chân vào mới học được. Do đó, cũng là 1 nội dung, bạn nên rèn luyện cách trình bày, thể hiện nội dung đó bằng nhiều cách khác nhau. Ví dụ cũng là đề tài Kỹ năng nói chuyện trước công chúng, nhưng Phi Vân tạo ra bài viết trên blog cho bạn đọc, podcast cho bạn nghe, và khoá học có hình ảnh và video cho bạn thích hình ảnh và video. Khi ta thể hiện, trình bày cùng một nội dung bằng nhiều hình thức khác nhau, ta sẽ phải suy nghĩ bằng những góc nhìn khác nhau. Đôi khi, chính việc đứng từ nhiều góc nhìn khác nhau của đọc giả, khán giả, bạn sẽ vỡ ra những cách tiếp cận khác nhau. Việc hiểu và liên kết được nhiều góc nhìn khác nhau cho một chủ đề là một cách rất hay để rèn luyện tư duy phản biện. Talk to a 6-year-old - Trò chuyện với trẻ 6 tuổi Einstein đã từng nói, nếu bạn không giải thích được cho đứa trẻ 6 tuổi hiểu thì bạn thật ra không hiểu gì về điều bạn đang nói. Người không hiểu nói năng phức tạp, dùng từ trừu tượng, hoa mỹ, thùng rỗng kêu to. Khi họ nói nghe rất hay, vĩ đại, đầy tri thức, thông tuệ. Lúc nghe lôi cuốn và thấy rất tuyệt vời dù không hiểu vì sao. Và nghe xong cũng không hiểu họ nói gì, không biết phải làm sao tiếp theo hay bắt đầu thế nào. Nghe quen không? Đó là thói quen của rất nhiều những người làm chức lớn nhưng không hiểu rõ, hiểu đủ về vấn đề họ đang nói. Cho nên, họ né tránh bằng cách nói chung chung, nói quá trời mà không nói gì. Nếu bạn có tư duy phản biện, bạn sẽ nhìn rõ những nội dung kiểu này. Và điều bạn cần làm là ngược lại, nghĩa là rèn luyện cách trình bày, thể hiện thật là đơn giản, dễ hiểu, obvious - kiểu rõ ràng như ban ngày đến nỗi người nghe phải thốt lên, “Ủa trời ơi, đơn giản vậy mà đó giờ tui hổng nghĩ ra.” Understand and challenge your biases - Hiểu và thử thách chính thành kiến của bạn Ai trong chúng ta cũng mang theo bên mình Cognitive biases - thiên kiến nhận thức. Cognitive bias là những khuynh hướng thiên vị trong tư duy khiến con người thiên về một chiều hướng nào đó trong cách suy nghĩ của họ một cách vô thức và mặc định (default), và thường dẫn tới những lệch lạc và sai lầm trong tư duy. Ví dụ, mình hay dễ tin, dễ xác nhận tính chính xác của những thông tin có chiều hướng đồng thuận với những gì mình suy nghĩ, và ngược lại hay có chiều hướng soi xét, phản ứng với những thông tin đi ngược lại những gì mình đang tin vào. Ví dụ, nếu bạn đã chọn tin thiên phận của phụ nữ là ở nhà chăm sóc chồng con và vun vén gia đình, bạn sẽ rất khó tiếp nhận những chiều thông tin khác đi, ví dụ như phụ nữ nên đi làm, nên theo đuổi sự nghiệp, hay nên theo đuổi giấc mơ hạnh phúc của riêng họ. Thường thì, những “bias - thiên kiến” này đã được nhồi nhét vào tâm trí bạn từ nhỏ bằng lời dạy của xã hội hoặc môi trường, hoàn cảnh sống của bạn. Nó chính là vật cản lớn nhất để bạn mở não mở lòng, để cho đầu óc open đón nhận những góc nhìn mới, những thông tin mới, những cách tiếp cận mới. mà không tiếp nhận thông tin đa chiều thì làm sao mà có tư duy phản biện? Cho nên, khi bạn quan sát thấy mình có định kiến, thử challenge - chơi trò thử thách chính những định kiến của mình. Bằng cách này, bạn có thể rèn luyện tư duy phản biện. Work backward - Nhìn vấn đề theo qui trình ngược Lâu lâu, bạn thử một cách nhìn nhận vấn đề khác đi. Ví dụ, thường thì người ta đi từ Problem - vấn đề tới Solution - giải pháp. Giờ bạn thử chọn 1 giải pháp bạn vừa đưa ra và làm ngược lại, nghĩa là từ giải pháp bạn rà ngược trở lại phần xác định vấn đề xem. Cách nhìn này rất thú vị vì nó khiến bạn nhìn thấy những lổ hổng, những cách suy nghĩ có thể chưa thoả đáng, hay vài sự vội vàng đưa ra giải pháp do định kiến chẳng hạn. Tôi đôi khi đọc lại bài mình viết ngược lại từ dưới lên trên, hay đôi khi xem phim ngược lại từ tập cuối về tập đầu tiên để nhìn logic xây dựng kịch bản của phim, vv. Cách rèn luyện này khiến tư duy ta đổi góc và nhìn vấn đề rõ hơn, tươi mới hơn, lạ hơn. Đó là một cách để rèn luyện tư duy phản biện. Ask other people to explain their thought process - Lắng nghe người khác giải thích cách tư duy vấn đề của họ Người có chính kiến mạnh, rõ ràng, đều có cách tư duy vấn đề rất logic. Không ai “em nghĩ, em cho là” dựa trên zero bằng chứng và luận cứ hết bạn à. Cho nên nếu bạn đang “em cho là” không dựa trên thông tin dữ liệu gì nghĩa là bạn đang không có tư duy phản biện. Một trong những cách rèn luyện rất hay là đặt câu hỏi, lắng nghe, và tìm hiểu cách tư duy vấn đề của người khác. Cùng một vấn đề, bạn hỏi 10 người khác nhau sẽ tìm thấy 10 cách tư duy vấn đề khác nhau. Điều này khiến bạn mở mang đầu óc hơn, tiếng Anh hay nói là understand where they are coming from - hiểu cách đặt vấn đề của họ đến từ đâu, nghĩa là họ dựa trên những căn cứ luận cứ gì để mà suy nghĩ ra như thế. Cách này tôi thường xuyên rèn luyện trong tất cả mọi vấn đề và rèn luyện cùng với kỹ năng lắng nghe không phán xét. Hãy rèn luyện tư duy phản biện bằng cách này mỗi ngày, trong mọi vấn đề mà bạn cần giải quyết. Nó sẽ giúp bạn phát triển tư duy phản biện nhanh chóng và hiệu quả. Expose yourself to new content & new creators - Tiếp cận nhiều nội dung và người sản xuất nội dung khác nhau Sở dĩ tôi đọc rất nhiều, và cùng một vấn đề có thể đọc hết tất cả những góc nhìn ủng hộ, chống đối, trung lập, vĩ mô, vi mô, vv, là vì mỗi người đều có một cách tiếp cận vấn đề khác nhau, và khi trình bày họ đều đã có nghiên cứu và đưa ra những bằng chứng minh chứng, thông tin, dữ liệu đã được xác nhận một cách nào đó. Như vậy, khi ta lắng nghe nhiều người, thu thập nhiều thông tin dữ liệu từ nhiều nguồn, ta sẽ có một cái nhìn tròn trịa, đầy đủ, bao quát hơn về vấn đề đó. Người có tư duy phản biện là người tiếp nhận và lắng nghe không phán xét. Vì vậy họ có đầu óc mở, growth mindset - tư duy mở và có chính kiến riêng. Thử đi, vì điều này dễ mà. Chịu khó đọc nhiều hơn từ nhiều nguồn một chút. Experiment with brain teasers - Thử các trò chơi thử thách não Này chắc nhiều bạn trẻ thích nè, tìm những trò Brain teaser - thử thách não phải suy nghĩ, tìm ra giải pháp, đặc biệt là cách giải pháp sáng tạo. Cho nên, game cũng nhiều loại nha mọi người. Gamification - game hoá giáo dục là một cách tiếp cận cực đỉnh để giúp rèn luyện kỹ năng. Đừng có thấy game rồi cấm hết. Nhưng phải biết chọn thứ gì tốt cho sự phát triển của mình. Trên đây là 7 cách rèn luyện mà Phi Vân thấy rất thực tế, ứng dụng được ngay và rất tốt để rèn luyện tư duy phản biện. Nhớ là, tư duy phản biện là top kỹ năng sống còn của thế kỷ 21. Cho nên, bạn nên quan tâm, tập trung rèn luyện cho bản thân, cho người thân, và cả đội ngũ của mình. Khi mọi người có tư duy phản biện thì việc cộng tác nhìn nhận vấn đề, giải quyết vấn đề, và đưa ra giải pháp sẽ cực kỳ hiệu quả, nhanh chóng, và bớt đi được nhiều sự lãng phí thời gian vô ích để cãi nhau. Link bài trên báo Inc: https://www.inc.com/larry-alton/7-mental-exercises-to-make-you-a-better-critical-thinker.html

Đã là con người, ai cũng có nhu cầu cần phải đúng. Đương nhiên thứ mình nghĩ, điều mình nói, việc mình làm thì nó phải đúng chớ. Mà mình đúng, nghĩa là đứa đối diện nó phải sai. Nó sai, mà dường như nó không có nhận nó sai. Thật là nổi cơn. Còn đứa đối diện, biết sao không? Nó cũng nghĩ y chang như thế. Voilà! Tưởng tượng 7 tỷ người trên thế giới, mỗi người nói ra, viết ra, làm ra nhiều thứ khác nhau hàng ngày kiểu “My way or the highway - hoặc là theo cách của tao hoặc là mày chết chắc”. Và tất cả những người còn lại cũng thế. Và mỗi góc nhìn cá nhân như thế tạo ra một bãi tranh cãi, bất đồng, đánh nhau, giết nhau, vv. Nếu mỗi ngày trung bình một người bình thường đưa ra 5 quan điểm cá nhân (tình thật chắc là gấp mấy chục lần), thì mỗi ngày trên thế giới có khoảng 35 tỷ nguyên nhân tạo ra để loại người đập vào mặt nhau. Có chuyện nhỏ hơn ảnh hưởng 5 người 3 người. Có chuyện vừa vừa hại não cả trăm cả ngàn người. Nhưng cũng có những thứ được truyền thông thổi phồng khiến cho lớp lớp triệu triệu người chen vào cùng la lối. Nghĩa là, nếu lấy trung bình 1 chuyện ảnh hưởng tới 100 người đi (trung bình kết bạn FB chắc hơn nhiều rồi), thì 35 tỷ nguyên nhân trên sẽ ảnh hưởng tới 3.500 tỷ người. Bạn tưởng tượng được hôn? Hay con số này khổng lồ quá nuốt không nổi. 3.500 tỷ con người bị ảnh hưởng bởi những quan điểm cá nhân của bản thân và người khác mỗi ngày. Tưởng tượng mỗi tương tác như vậy tạo ra 1 cảm xúc tiêu cực vì bất đồng quan điểm, thì thế giới sản xuất ra một đám mây đen nặng trĩu của 3.500 tỷ cảm xúc tiêu cực mỗi ngày. Rồi mưa! Và cả nhân loại hứng chịu từng giọt, từng giọt cảm xúc tiêu cực đó nhỏ lên, thấm vào tâm trí. Con người cũng rảnh quá há! Cúi đầu xuống làm những gì cần làm, và ngậm miệng lại được không? Nếu mỗi người hôm nay chỉ cần giảm bớt 1 quan điểm cá nhân kiểu “My way or the highway” đi thì sao? Lập tức 35 tỷ nguyên nhân giảm xuống còn 28 tỷ, và số người bị ảnh hưởng tiêu cực hôm nay giảm 700 tỷ. Hành tinh sẽ lập tức bớt tiêu cực hơn nhiều chút. Con người sẽ bớt áp lực hơn, bớt cáu và nổi cơn hơn, bớt đập nhau giết nhau hơn chỉ vì 1 quan điểm cá nhân. Ủa, mà quan điểm cá nhân của bạn có chắc là đúng hay không? Đã gọi là quan điểm cá nhân, thì nó mang trên người hành trang của riêng bạn, cách bạn tư duy, suy nghĩ, kinh nghiệm trải nghiệm cực kỳ cá nhân. Quan trọng hơn, là nó gánh trên vai tất cả mọi bí mật cá nhân không thể nói ra từ góc tối tâm hồn mà bạn giấm nhẹn trước giờ. Bí mật có thể là những vết thương quá khứ từ khổ đau, sợ hãi, giận dữ, căm thù, oán hận, mặc cảm, nhục nhã, vv. Trong đó, có những cảm xúc độc hại đã được ủ già như ủ rượu, chỉ chực chờ tới cơn là sổ ra như quái thú. Rồi bạn gọi đó là quan điểm cá nhân. OK lah! Bạn cứ quăng nó vào người ta như quăng bom. Rồi biết sao không? Người ta cũng quăng ngược lại vô nhà bạn. Cả thế giới thức dậy quấn cả một dây bom cảm tử vào người, xông ra xã hội vật lý hay xã hội đám mây và thi nhau quăng bom. Thật là bộ phim ngoạn mục và hoành tráng nhất hành tinh. Mỗi ngày một cảnh. Màn n cảnh cũ. Coi hoài không hết. Và từng diễn viên trong đó, dù không qua trường lớp gì, diễn cứ như thiệt, sân si oán hận, đụng vào là diễn. Mà sao mình phải thế? Mà sao mình phải diễn cảnh quăng bom mỗi ngày như thế? Ai bắt? Và sao mình phải mệt mỏi lãnh bom của kẻ khác mỗi ngày? Rồi nản quá đi tìm lời giải tại sao phải chịu khổ trong cuộc đời này? Tại sao con người sinh ra là phải khổ, một cách rất là cá nhân hoá? Nếu mình đừng có quăng bom nữa có được không? Và nếu mình tránh bớt, đừng chủ động phơi ra hứng bom của họ nữa được không? Và mình đừng cho ai khích mình xông ra quăng bom, không vì lý do lợi ích gì của bản thân, mà chỉ vì lợi ích của họ có được không? Thay vì vậy, mình quay về đóng cửa tắm giặt tâm hồn, phát triển bản thân mình, làm những việc tạo ra giá trị tích cực cho hành tinh này được không? Đương nhiên là được rồi. Đâu ai trên đời bắt buộc được ai làm gì. Tất cả chỉ là lựa chọn, rất là cá nhân hoá. Cho nên, có khi mình nên dành thời gian ngồi nghĩ lại, nhất là trong thời điểm đầy khó khăn, thử thách này. Dù sao nó cũng là một quãng lặng bị bắt buộc, và ta có cơ hội để học nhiều thứ khác hơn là vai diễn quăng bom cảm tử, một cách hết sức vô minh.

Tính mình trước giờ, làm gì cũng làm hết sức. Không gật thì thôi. Đã gật, sẽ chơi hết mình. Không bao giờ suy tính thiệt hơn. Không bao giờ đong đong đếm đếm linh tinh, vụn vặt. Đến cũng nhanh, nhưng đi cũng rất nhanh, khi cảm thấy không còn phù hợp. Phù hợp, là khi mọi thứ mình dấn thân vào nó xếp hàng ngay ngắn với giá trị bản thân, khi năng lượng ở đó tích cực, và khi con người ở đó không quậy cho mọi thứ rối lên bằng những giả định thêu dệt trong tâm trí họ. Nhưng làm gì làm, sẽ luôn cố gắng hết sức. Cố xong, nếu thắng thì celebrate - mở tiệc ăn mừng. Nếu thua thì vẫn vui vẻ như thường. Trước hết là vì mình hiểu đời đâu có ai, đâu có chuyện gì mà được hết. Sau là, mình biết mình đã cố gắng hết sức, không có gì nuối tiếc hay hối hận. Vì vậy, sau mỗi việc, dù thành hay bại, mình move on - xếp lại rất nhanh. Không sống trong chiến thắng cũ, và cũng chẳng bao giờ loay hoay trong thất bại cũ. Sở dĩ mình luôn cố gắng hết sức trong mọi việc, là vì mình thật sự thích việc mình làm. Không thích là từ chối ngay. Còn nếu đã thích, thì chơi tới, dù cho việc đó có khó cỡ nào. Mình không quen compromise - thoả hiệp vì bất kỳ diều gì khác, không vì tiền, không vì quyền lợi, danh tiếng, không vì làm hài lòng bất kỳ ai. Khi ta chủ động bước ra trình diễn với thế giới việc mình làm, thái độ mình thể hiện, và sự cố gắng hết sức đối với việc mình đang chịu trách nhiệm, ta đang sống. Điều đó mang đến hạnh phúc vô song, vì ta đang là mình, sống theo cách mình muốn, làm điều ta mong muốn. Được vậy, ta sẽ luôn tràn đầy sức sống, tràn đầy năng lượng, và luôn giữ cho mình tích cực. Còn khi bạn phải làm việc mình không thích, để đánh đổi một phần thưởng nào đó, như tiền bạc, lương bổng, như sự an toàn, như tước vị treo lủng lẳng trước mặt, vv, bạn sẽ khổ sở chán nản trong mớ hỗn độn của những việc phải làm. Bạn phải làm, vì đó không phải là lựa chọn, đam mê hay yêu thích. Chữ “phải” nó là từ chứa ma thuật kinh hoàng trong đó. Tôi phải làm việc này, tôi phải sống với người này, tôi phải chịu đựng thằng sếp này, vv. Nó tạo ra một thứ địa ngục kinh hoàng giết chết mọi niềm vui. Và nó đẩy bạn vào đường cùng, khiến bạn chán nản, tự ti, stress, và ngờ vực bản thân. Bạn sẽ chẳng bao giờ cố gắng hết sức, vì cố không nổi, vì đó chỉ là thứ bạn đang bám víu vào để đổi chác lấy chút lợi lộc mà thôi. Đi làm, chỉ nghĩ đến ngày nghỉ và ngày lãnh lương. Đi làm, nhưng chỉ mong sao khỏi phải làm, mong sao ít việc, hết việc, mong sếp đi vắng, mong trốn tránh trách nhiệm càng nhiều càng tốt…. Dần dần, bạn trở thành kẻ vô dụng, vì chẳng làm được việc gì ra hồn. Mà sao phải đẩy mình vô thế đó? Là lựa chọn của bạn thôi. Ai trên đời cũng có quyền được lựa chọn mà. Hoặc là ta lựa chọn sống cuộc đời của chính mình, làm việc mình yêu thích, và luôn cố gắng hết sức, luôn vui đã đời hết mức. Hoặc là ta lê lết trong ngày tăm tối, cắn răng chịu đựng để đổi chác chút lợi danh. Ai nói bạn không có lựa chọn? Đó chỉ là cách bạn biện minh cho bản thân, vì muốn bám víu vào sự an toàn, vì sợ hãi phải là mình, vì sợ thất bại, vì sợ người đời đánh giá, vì sợ mất một thứ gì đó liên quan. Sợ, là bóng ma đeo đuổi con người tự muôn đời. Vì chữ sợ mà người ta cam chịu cả đời trong một trại giam, một cái lồng, một trạng thái bất lực…. Cho nên, đến chuyện thay đổi chính cuộc đời mình, quyết định lựa chọn việc mình thích, cuộc sống mình mong cũng cần phải cố gắng hết sức, huống chi là công việc và sự nghiệp. Không ai giúp được bạn đâu. Bạn nên cố gắng hết sức vì chính mình. Vì khi bạn đã give up - đầu hàng với chính mình, ai đâu mà cứu nổi bạn? Bạn là chiến binh cuối cùng còn sót lại sẽ chiến đấu vì bản thân mình đó. Còn không cố gắng nữa thì hết phim rồi. Cầu cạnh mong chờ ai? Không ai khác trên đời này, dù là thánh thần có thể giúp nếu bản thân bạn không cố gắng. Đứng lên đi! Cố gắng đi, rồi cố thêm chút nữa. Do your best! Cố gắng hết sức là bản thân, vì bản thân. Cố gắng hết sức để lựa chọn việc mình yêu thích. Và cố gắng hết sức để thực hiện việc mình yêu thích. Chỉ vậy thôi, cuộc sống sẽ diệu kỳ.

Em đọc nhiều bài của tôi, rồi nhắn, em bị đủ hết mấy cái mà cô nói, và đã phải vật lộn với cơn trầm cảm. Em hiểu rằng sự kiện quá khứ khiến em lâm vào tình cảnh này là do bạn bè coi thường, người nhà chửi rủa, người ngoài đàm tiếu về gia đình…. Em tập cố gắng lảng tránh cảm xúc tiêu cực (bốc nó bỏ vào cái hộp khoá lại như trong câu chuyện anh Chris của cuốn Tôi đi tìm tôi). Bên trong em, có một cơn giận dữ thiêu đốt như một con quỷ nhưng em cố gắng tỏ ra không bị ảnh hưởng. Và trên hết, bên trong em nung nấu một cơn khát trả thù. Em không kiểm soát được bản thân, có thể suy nghĩ hàng ngày hàng giờ làm sao để khiến họ phải trả giá và đau khổ. Rồi em trách gia đình, trách ba mẹ, ông bà, tự cảm thấy thương hại bản thân. Em mất niềm tin vào tất cả mọi người xung quanh. Em nghi ngờ mọi thứ. Em không muốn như vậy. Mệt lắm. Em hiểu mình cần chữa lành cho bản thân, nhưng hỏi tôi có cách nào rút ngắn thời gian này lại hay không, có cách nào quên đi quá khứ hay không. Câu chuyện của em, thật ra là câu chuyện của rất nhiều người, nhiều gia đình, của cả một xã hội chưa nhìn ra sự thật nên trùng trùng áp lực của thế hệ này ép lên thế hệ kia. Tất cả chúng ta đều giấu mình, không dám là mình, nhưng lại nhiệt tình soi mói và chỉ trích người khác. Đó là bản chất của con người và chỉ khi chúng ta hiểu rõ bản chất ấy, quay về tập trung vào xây dựng nội lực cho chính mình, ta mới có thể thoát ra khỏi mớ hỗn gọi là xã hội này. Có cách nào quên đi quá khứ hay không? Câu hỏi mà đời nào thời nào, ai đang vướng vào đau khổ, tuyệt vọng cũng hỏi i sì như vậy. Câu trả lời là không. Quá khứ là một phần tạo nên con người của ta, là một phần hành trình trải nghiệm của ta. Sao lại phải quên đi? Điều bạn cần làm là chấp nhận nó, làm bạn với nó, đối thoại với nó, hiểu tại sao nó xảy ra và nguyên nhân gốc rễ tạo ra nó là gì. Hiểu được gốc rễ của vấn đề mới có thể giải quyết được vấn đề. Nếu gốc rễ là hành vi sai trái của một ai đó, kể cả là người thân nhất trong gia đình như ba mẹ, vợ chồng mình. Hãy rèn luyện sự tha thứ. Hiểu rằng họ cũng chẳng cố ý. Họ cũng là con người như mình, cũng bị ép vào cái khuôn và sống theo sự áp đặt của xã hội, cũng sợ hãi và cố giấu đi con người thật của mình, nên đôi khi nói hay làm những điều tổn thương người khác mà bản thân cũng chẳng hiểu tại sao. Cho đến khi nào bạn tha thứ, chia sẻ về nó một cách công khai mà không còn bị cảm xúc tiêu cực đánh đập thì vết thương đó mới có thể chữa lành. Tha thứ là môn khó học nhất trên đời, vì nó liên quan đến cơn giận dữ, đến sự bất công, đến khao khát trả thù, đến hơi thở đen tối nhất trong con người ta. Mà cái gì đen tối thì nó sống rất dai và rất mạnh. Cho nên ta cứ phải bình tĩnh đối diện với nó mỗi ngày. Tôi cũng đã học môn này, và có những nỗi đau học 5-6 năm trời mới thoát ra được. Cho nên em ạ, không có cách nào rút ngắn thời gian. Hãy cứ đối diện với vấn đề, đồng hành để đi đến tận cùng của nguyên nhân. Chỉ khi hiểu rõ nguyên nhân, ta mới có thể chữa lành cho bản thân mình được. Rồi sau đó, là hành trình tập bình thản, thở sâu, kiên định, dũng cảm đối diện với nó mỗi ngày. Ban đầu sẽ rất khủng hoảng, sợ hãi, chỉ muốn chạy trốn, quên đi. Dần dần, khi ta quá trời chai lì rồi thì nó sẽ chịu thua, sẽ ngồi nghe ta, nhìn ta, đối thoại cùng ta. Tuy nhiên, thời gian đầu khi ta chưa đủ nội lực thì ta cần không gian và thời gian riêng tư, tập trung, có sự hướng dẫn. Học thiền là một cách rất hữu hiệu để giúp ta làm được điều này. Nhưng phải cho mình đủ thời gian. Học thiền mà 3 ngày 5 ngày không bao giờ đủ để giải quyết một vấn đề. Thời gian dài ngắn mỗi người sẽ khác nhau. Ví dụ như tôi thì đến ngày thứ 13 mới ngộ ra gốc rễ vấn đề chẳng hạn. Cho nên, không có cách nào quên đi quá khứ, và cũng không cần và không nên quên. Cái gì xảy ra trong đời sau khi chữa lành cũng trở thành chất liệu quý làm giàu cuộc sống của ta. Nếu không có trải qua, chắc tôi cũng không được như bây giờ và không kiên nhẫn ngồi viết blog chia sẻ thế này. Tôi biết ơn quá khứ, biết ơn những gì mình đã trải qua, và biến nó thành chất liệu tích cực để tạo ra giá trị cho người khác. Đừng vội vã! Cứ từ từ bình thản đối diện với vấn đề. Không có cách nào nhanh hơn chậm hơn gì hết. Cứ thuận tự nhiên thôi. Đừng tỏ ra rất có chiến lược, kế hoạch hay kiểm soát tâm trí mình. Giải pháp là thả lỏng, tiếp nhận và tương tác một cách tự nhiên, theo nhịp độ cường độ tự nhiên, không cố gắng hay phán xét. Đừng nghĩ về kết quả. Hãy cứ ung dung dành thời gian mỉm cười với nó mỗi ngày. Nếu có thể, hãy làm gì đó giúp cho ai đó mỗi ngày. Giúp người khác cũng là một cách để chữa lành vết thương của chính mình. Rồi một sớm mai dịu dàng nào đó trong đời, bạn bỗng nhẹ tênh….

Đó là sự khác nhau cực kỳ cơ bản giữa người đi làm thành công, được trọng dụng và người đi làm tàn tàn hoài không thăng tiến. Có những người đi làm, chỉ ngồi chờ ai đó giao việc cho mình, giao tới đâu làm tới đó, giao ít thì vui mừng, giao nhiều thì quạu, không giao thì khoẻ khỏi làm. Giao xong không hỏi không nhắc thì im. Hỏi thì hỏi tới đâu trả lời tới đó. Hoàn toàn không chủ động update về công việc của mình. Giống như là sợ báo làm xong rồi thì giao thêm việc vậy. Làm việc với những người này cực mệt, vì phải micro manage - quản trị chi tiết. Vì không giao việc, không follow up, không monitor - theo dõi chi tiết công việc đã giao thì họ cũng không chủ động thông báo về tiến độ công việc của mình. Vì thiếu tính trách nhiệm và sự chủ động, nên họ quản trị công việc cực kém. Không làm check list công việc, không theo dõi việc gì tới đâu, việc gì cần xong việc gì chưa xong cần nhanh chóng hơn hay thay đổi cách giải quyết cho nó xong. Gặp vấn đề khó khăn làm ùn tắc công việc, họ sẽ im. Khi bị hỏi tới đâu rồi thì trình bày là làm không được vì đủ thứ chuyện. Nếu hỏi ủa sao gặp vấn đề mà không báo liền, ngồi đó chờ hỏi, họ có thể sẽ trả lời là dạ tại em quên hay em định là sẽ báo sếp. “Em định” là câu mà người kiểu này hay nói. Cái gì cũng định hết mà không có làm. Toàn chờ là hỏi tới, la mắng, phàn nàn thì sẽ “em định”…. Tôi thì hoàn toàn ngược lại. Ngày xưa đi làm thuê, toàn là chủ động tìm việc, kiếm việc, tạo việc ra mà làm. Sếp đưa cái task nhỏ thì sẽ nhìn hết tổng thể vấn đề, làm xong chuyện của mình, rồi thấy chuyện gì khác cần làm tốt hơn hay task gì mới cần bổ sung cho giải pháp xịn mịn hơn thì sẽ tự tư duy, suy nghĩ, tự sinh ra việc mà làm, không cần ai hỏi, giao hay nói gì hết cả. Vì lúc nào cũng chủ động, cũng tìm việc mà làm nên lúc nào cũng làm nhiều hơn người khác, và promotion - thăng tiến thì cứ trung bình 6 tháng một lần. Khi mình chủ động và show khả năng của mình một cách nhiệt tình như vậy thì sếp nào mà chẳng thích. Thấy người vậy, người ta sẽ chú ý, dạy nhiều hơn, trao cơ hội nhiều hơn, và đương nhiên là tạo điều kiện thăng tiến nhanh hơn. Sau này lên sếp rồi, thì tôi đặc biệt thích những người có phẩm chất này. Nhìn cách họ vận hành là biết họ giỏi, biết họ sẽ thành công, sẽ đi rất xa, nên không ngại gì việc mentor, giúp đỡ, tạo cơ hội và điều kiện cho họ vươn lên. Còn mấy đứa ngồi chờ việc thì tôi chán. Sau một thời gian nhắc nhở mà thấy không tiến bộ thì thôi cũng không thèm nói tới nữa. Làm được thì làm, không được thì chia tay không tiếc miếng nào. Ai ở trên đời có thời gian mà ngồi đó theo dõi bạn giùm bạn? Ai rảnh mà ở đó nhắc việc để bạn thăng tiến và phát triển trong nghề nghiệp của mình? Bản thân còn không quản trị nổi bản thân, thì nói gì đến chuyện manage công việc, dự án, hay cơ hội gì lớn hơn? Cho nên, tự phản tư đi nha. Nếu cứ đang ngồi chờ việc tìm thì hãy rất lo lắng về con đường công danh, sự nghiệp của mình. Thiếu chủ động, thiếu trách nhiệm thì bó tay rồi. Không ai trao cơ hội cho đâu.

Đây là số đặc biệt All-star toàn là ngôi sao trong làng đầu tư startup. Họ sẽ nói gì về khẩu vị đầu tư, ngành nghề đầu tư mà họ chọn lựa, công thức đầu tư thành công, những bài học đầu tư thất bại, và những lời khuyên thực tế cho startup. Mời cả nhà gặp gỡ với Shark Kevin Harrington - Shark đời đầu trên Shark Tank US, Shark Linh Thai - Guest Shark trên Shark Tank Việt Nam mùa 4, Shark Louise Nguyen - Guest Shark trên Shark Tank Việt Nam mùa 4.