Tôi là người lúc nào cũng làm nhiều, làm quyết liệt, làm tất cả những thứ xoay xung quanh một cái trục duy nhất, là mục đích tồn tại của bản thân trong cuộc đời này. Còn lại, mấy thứ không liên quan, dù kiếm chác được mấy cũng không làm. Vậy, thì bỏ qua nhiều cơ hội béo bở lắm, bạn hỏi. Ừa đúng rồi, ai cũng cần phải lựa chọn trong đời. Ôm hết vô, làm tùm lum, rồi hỏi sao có tiền mà tim trống rỗng hay có tâm mà làm không đặng. Nhưng thôi, đó lại là chuyện khác. Hôm nay, muốn nói về nỗi sợ của bản thân. Tôi sợ nhất là gì biết không? Là một ngày trôi qua mà bản thân không làm được gì, không giúp được ai đó, không ảnh hưởng tích cực lên cuộc đời của một ai đó, bằng những nguồn lực mà mình đang có. Tôi sợ cảm giác vô dụng, sống như con zombie lủi thủi chỉ để tồn tại vật lý, không giúp gì được cho ai, dù chỉ là một con người, một cộng đồng nhỏ, một tập thể nhỏ. Tôi sợ sự vô nghĩa, sợ cảm giác bất lực, vì bản thân chưa chủ động, chưa dấn thân, chưa thử nghiệm, chưa quyết liệt. Cho nên, khi đã muốn làm gì đó giúp ai, và từ khoá ở đây là giúp, thì sẽ lao vào, bỏ hết tâm trí vào, bỏ hết tư duy vào, làm thật nhanh thật quyết liệt, rồi nó thành hay bại gì cũng đã đời, vì mình đã dám thử, dám dấn thân, dù những ngôi sao chưa xếp thẳng hàng. Nhưng mà, bạn hỏi, mình chưa giúp được mình thì giúp được ai? Sai nha. Khi tâm thế là giúp người, thì chính là ta đang giúp mình lớn lên, học hỏi được nhiều hơn, có nhiều trải nghiệm hơn, tạo ra nhiều kết nối hơn, mở rộng cả tâm và trí của mình hơn. Cho nên, ai nói mình chưa giúp được người khác là nguỵ biện. Tâm không chứa được thiên hạ sao đòi làm ông này bà kia? Tim không bao dung nổi một người thì làm sao lãnh đạo team nọ nhóm này? Giúp, không có nghĩa vật lý là cầm của cầm tiền ra trao cho ai đó, dù đó cũng là một cách giúp, nhất là trong thế vỡ trận Covid như hiện nay. Nhưng giúp, có hàng nghìn hàng vạn cách khác nhau. Làm chỗ dựa tinh thần cho ai đó là giúp. Khuyên một câu lúc người khác lạc tâm lạc hướng là giúp. Ngồi im nghe ai đó tâm sự là giúp. Quan tâm hỏi em OK hôn là giúp. Đã không có tâm thế giúp, thì đương nhiên không nghĩ ra cách giúp. Đã trong tâm thế giúp, thì không cần ai chỉ dạy cũng nghĩ ra bản thân cần phải làm gì. Cảm giác sống, là khi ta đang tạo ra giá trị. Giá trị không đồng nghĩa với của cải vật chất. Giá trị, là Impact - ảnh hưởng tích cực mà ta mang lại cho một ai đó, một cộng đồng hay xã hội nào đó. Như vậy, là sự cho đi, và trong rất nhiều trường hợp, sẽ nhận lại gấp vạn lần một cách không mong đợi. Cho nên, đừng nghĩ chỉ đi lấy, đi cào, đi vơ vét bóc lột của người khác mới được. Mấy thứ đó, kiếm ra tiền mà tâm thắt nút, gỡ cả đời còn lại chưa chắc đã ra. Thứ đó, chỉ kiếm được một đoạn rồi sẽ trả đến cạn kiệt, vật vã ngay và luôn hay ở cuối cuộc đời. Được thì ít, mất thì nhiều. Mất giấc ngủ ngon, mất nụ cười mỗi sáng. Mất tự do khi tự giam mình trong ngục tối của sự bất lương. Sao không phải là ngược lại? Sao không phải là tôi bỏ hết tâm vào giúp cho một ai đó, một nhóm người nào đó, một cộng đồng nào đó, bằng tất cả trí óc và trái tim phụng sự của tôi? Rồi họ sẽ trả thôi. Họ không trả thì trời đất sẽ trả thôi. Vũ trụ này vốn diệu kỳ. Không có thứ gì cho đi mà mất cả. Cuộc đời tôi là minh chứng. Chỉ chăm chăm vào chuyện cho đi, từ khi làm thuê đến lúc làm chủ, từ việc kinh doanh đến chuyện xã hội, cộng đồng. Không mong cầu, nhưng chẳng bao giờ mất đi đâu. Nhiều khi nghĩ, mình nhận lại có quá nhiều không so với những gì mình đã từng cố gắng? Nghĩ vậy, nên luôn luôn nghiêm túc, dấn thân, cố gắng làm nhiều hơn, làm tốt hơn, học hỏi không ngừng để làm xuất sắc hơn, chia sẻ không ngừng để bản thân học hỏi được nhiều hơn, rồi để làm nhiều hơn, tốt hơn. Không bao giờ ngơi nghỉ, trừ những khi quá sức về vật lý. Ủa, mà bạn có nỗi sợ giống tôi không? Bạn đã bao giờ giúp ai chưa? Bạn có đặt ra mục tiêu giúp ai đó, ai cũng được, mỗi ngày? Bạn có sợ khi một ngày trôi qua vô nghĩa? Hay ta vẫn đang loay hoay trong vòng xoáy kiếm tìm cào cấu? Hay ta chưa hiểu ra cách vận hành vốn rất giản đơn của vũ trụ này? Vậy, thì có khi nên sợ.

Khoa học công nghệ càng phát triển, văn minh nhân loại càng đi lùi. Một ông già thông thái đã nói với tôi như thế. Càng ngày, ta càng nhồi nhét vào não bọn trẻ những thứ rất hết hồn về công nghệ, về digital - số. Tự điển từ khoá về công nghệ mới mỗi ngày lại một dày thêm, nào là AI, ML, IoT, Blockchain, MaaS, SaaS, NFT, AV, vv. Rồi ta dúi vào tay chúng tất cả những thứ tiện lợi nhất, tức thì nhất, liệt não nhất của mạng xã hội, của app, của thiết bị đầu cuối hoàn toàn tự động, nghĩ thay người, làm thay người, kết nối thay người, và chăn người như chăn ngựa. Con ngựa, nó không hề biết bản thân bị bịt mắt, và đang bị lùa vào 1 đường chọn sẵn ở phía trước mà không có lựa chọn nào khác. Khác chăng là, nó nghĩ đó là lựa chọn của nó. Khác chăng là, người ta đã tối ưu mọi sự lựa chọn nó có thể có theo lợi ích tối ưu của người ta. Khoa học công nghệ phát triển là tốt, là đương nhiên, là nên khuyến khích. Nhưng song song đó, và không thể xem nhẹ hơn, là việc bồi đắp phẩm chất làm người, trước khi tất cả đều nhiễm bệnh thời đại, nhiễm nhanh và nguy hiểm như Covid vậy. Đây, kể ra vài cái nghe chơi. Tự điển này cũng mỗi ngày một dày hơn, như tự điển công nghệ vậy. 1. Bệnh rỗng tim: khi cả thế giới nằm trong lòng bàn tay, và đòi cái gì cũng có ngay, và muốn cái gì thì ấn ngay, và cá nhân trở thành trung tâm của vũ trụ số, thì tính ích kỷ của con người xưa nay vốn đã to bự, giờ trở thành siêu to khổng lồ. Muốn nói gì nói, muốn chửi ai chửi, muốn ném đá ai ném, kệ. Ai tổn thương, trầm cảm, và có tự tử chết luôn cũng kệ. Văn hoá ngón cái quẹt quẹt 7 giây chỉ dừng lại ở những nội dung giật gân đâm chém cướp hiếp, càng giật tít mắc ói càng khoái. Tin giả tin thật gì kệ. Thấy người ta hùa nhau miệt thị người khác, chưa kịp hiểu chuyện gì, là xông vào ném chung cho hả cái nỗi giận dữ mông lung của bản thân. Cả tim lẫn não bỏ đi holiday hết. Cái ác trong con người cứ thế mỗi ngày được nuôi lớn, rồi trở thành con Monster - con quái vật hung hãn càng ngày càng khát máu, càng ngày càng muốn đâm chém giết chóc. Vì cái chỗ bên trái lồng ngực nó rỗng. Nó vô cảm. Nó quên hay chưa kịp nạp tính người. 2. Bệnh hùa: vì quá nhanh quá nguy hiểm, vì mọi lúc mọi nơi nên con người thời đại siêu làm biếng. Cái gì cũng có sẵn nên không cần suy nghĩ. Làm gì cũng không cần chịu trách nhiệm nên không cần cân nhắc, suy nghĩ, phản biện, phản tư. Não teo mà tim cũng teo. Cho nên cứ lẫn vào đám đông, dựa hơi đám đông, hùa theo đám đông cho nó an toàn, cho nó đúng trend. Bệnh hùa là bệnh sợ phải trình diễn quan điểm cá nhân. Có khi vì chẳng hề có chính kiến quan điểm gì ráo, có tìm hiểu, phân tích, tư duy gì đâu mà có chính kiến. Có khi vì quá sợ hãi bị ném đá như cái cách mình đã từng ném đá. Ném vô tội vạ. Ném vì FOMO - fear of missing out - sợ mất phần. 3. Bệnh vô ơn: Sinh ra đã được nhét cái muỗng bạc vào miệng nên đương nhiên default là sinh ra để nhận. Lớn lên muốn gì không cần suy nghĩ tìm tòi, cứ enter hỏi tứ phương nên default là người khác phải nghĩ giùm. Đi làm đi kinh doanh cần gì cứ la làng nên default là người khác phải cho. Khi tâm thế default là ta nhận họ cho, thì làm sao học cách biết ơn? Cứ lấy, vì đó là chuyện đương nhiên. Lấy không được thì giận dữ, hung hăng, chửi banh xác bọn không cho. Vì cho, là trách nhiệm của họ. Lấy, là nhân quyền của riêng ta. Ai sao kệ. 4. Bệnh ích kỷ - bệnh kệ: việc nhẹ lương cao, không làm vẫn phải hưởng, giành giật phần mình trước, chết sống mặc bây. Đụng vô chút lợi ích cá nhân là giơ dao giơ rựa lên. Hại gia đình, hại cả cộng đồng xã hội thì đớ quan tâm. Mối quan tâm duy nhất là được nhiều hơn người ta, được trước người ta, được độc quyền, được ưu tiên, được ăn trên ngồi trước. Còn ai sao, kệ! Phục vụ mình thì phải cái gì cũng phải xịn nhất, ngon nhất, tận tâm nhất. Chuyện mình làm thì qua loa, đùa đùa, hời hợt cho qua. Từ vô trách nhiệm với bản thân - kệ mình sinh ra để làm gì, đến vô trách nhiệm với xã hội, cộng đồng - kệ đồng loại, thế giới, hành tinh chết sống hay khổ sở vì đứa như mình ra sao. Sự vô ý thức nó auto là hệ điều hành. Ông là trên hết. Chúng mày chờ đấy. Kệ! 5. Bệnh bề ngoài: trong nhà sao hông biết, trên mạng ngoài đời cứ phải lung linh. Mục đích sống không có. Định hướng cuộc đời không biết. Đóng góp gì cho cuộc sống này không quan tâm. Bề trong nó hoang phế, mục ruỗng, xác xơ. Bề ngoài nó hào nhoáng, hoành tráng, lấp lánh. Ở trong càng tối, ở ngoài càng hào quang. Ở trong sợ hãi cô đơn, ở ngoài tỷ like, khoe hình với ông này bà nọ. Ghét nhau hận nhau trong xương trong tuỷ, bề ngoài yêu thương sống chết vì nhau. Khoe riết. Khoe riết. Cuộc đời ảo nó quận vào người. Cùng đường không còn nơi quay lại. Rồi cứ thế, cả cuộc đời hoạ bì, đeo mang cái bao bì mà mình tự vẽ. Rồi cứ thế, cả cuộc đời diễn hoài cái vai mà bản thân còn cảm thấy đáng khinh. Bề ngoài, bề trong, hai thế giới, một cuộc đời giả dối. 6. Bệnh ăn hiếp: Hồi xưa chưa có mạng xã hội thì bully - bắt nạt offline. Giờ có mạng rồi, bệnh này trỗi dậy mạnh mẽ. Bắt nạt online, diện rộng, lang thang ghé nhà người ta chửi bới một cách hả hê, vô trách nhiệm mà không hề sợ bị xử phạt gì hết. Cá nhân bắt nạt chưa đã, kéo nhau cả đám đi bắt nạt cho nó mang tính đoàn kết, dân chủ. Tất cả, chỉ để thoả mãn sự chán nản, vô dụng, thất thời thật thế của bản thân mình. Giận mình, đổ lên nhà người ta. Ghét mình, mang ra đâm chém người ta. Khinh mình, mang ra miệt thị người ta. Ở trong càng yếu kém sợ hãi bao nhiêu, thì ở ngoài càng hung hãn đi bắt nạt người khác bấy nhiêu. Bản thân không ra gì, nên đổ rác lên đầu người khác. Vì rác bây giờ đổ dễ quá. Quẹt quẹt vài phát là mọi sự ác nghiệt trong người nó cứ thế tuôn ra. Một người ác, hai người ác, rồi cả đám đông như được con ác nó nuôi, sự cuồng nộ như được châm dầu vào lửa. Nó cứ thế nhấn chìm một ai đó, thiêu sống một ai đó, hành hạ một ai đó. Rồi cả đám đông đứng xem, hả hê, thích thú, đã đời với sự tối tăm được phát tiết ra trong cơn quan quại, đớn đau của ai đó chẳng liên quan. 7. Bệnh emo: vì không biết bản thân là ai, tại sao lại sinh ra và bước đi trong cuộc đời này, mà lại được dúi cho nhiều vũ khí quá, nên thôi cứ emo theo thời thế. Người ta bi-sexual (lưỡng tính) mình cũng tỏ ra đang bi-. Người ta gay mình cũng gay theo cho vui. Người ta trầm cảm mình cũng thử trang hoàng nhà mình cho nó mang mood thật là trầm cảm. Chuyện nhỏ, mình gắn ampli phát cho nó thật to. Chuyện chẳng có gì, mình làm cho nó loạn lên, rối toang, cả đám hoang mang rã rời, cả cộng đồng xúm lại la làng, co kéo, drama cho tới tận cùng nghiệt ngã. Rảnh quá mà! Cho nên toàn là biên kịch và đạo diễn. Rồi lôi kéo nhau, lôi kéo đám đông xông vào diễn như đúng rồi. Tất cả, chỉ bắt đầu từ một hạt sạn đâu đó ở trong tim. Tất cả, chỉ bắt đầu từ chút chán nản, cô đơn, ngán ngẩm với cuộc đời vô vị của chính bản thân mình. Ngoài kia, kết nối tức thì. Trong này, không một kẻ quan tâm. Ngoài kia, hạnh phúc ngập tràn phây. Trong này, bẽ bàng với tâm vô cảm. Ngoài kia, bóng tối ngập tràn ngày ánh sáng. Trong này, chới với kiếm tìm không một điểm tựa mặt trời. Thế, nên cứ em, cứ chọc đầu này, chọt đầu nọ cho mọi thứ nổ tung lên, để nỗi lòng bơ vơ của kẻ emo còn thấy mình tồn tại. Bệnh thời đại, kể đến khi nào mới hết. Và hết bệnh này, lại nở bệnh kia. Hiểu, là để bảo vệ bản thân, bảo vệ gia đình, bảo vệ cho thế hệ tiếp nối của mình. Chưa bao giờ giáo dục lại cần phải trở lại, vào trong, quay về, bắt đầu từ phẩm chất cơ bản của chuyện học làm người đến thế!

Không biết sao, mấy tuần nay rất nhiều bạn gởi tin nhắn hỏi về lựa chọn đi làm hay đi học, mà đi học thì nên chọn học như thế nào. Nhiều bạn đã hoàn thành xong 4 năm đại học, cả nước trong và nước ngoài, nhưng bối rối không biết có nên học lên tiếp hay thôi. Sẵn nhiều người hỏi quá thì mình trả lời chung trong post này, bằng ý kiến cá nhân và hiểu biết hạn hẹp của mình nha. 1. Học là chuyện cả đời: không có việc gì phải căng mình ra học 5, 7 năm liên tục như vậy hết, trừ phi là bạn học ngành gì đòi hỏi bất khả kháng như ngành y chẳng hạn. Cũng không có việc gì phải stress, phải lo lắng, cạn kiệt, trầm cảm vì chuyện hết tiền học tiếp. Học là chuyện cả đời. Lúc nào thoải mái thì học tiếp. Không thoải mái thì lo đi làm kiếm tiền trang trải cuộc sống đã. Stress quá vì lo cày kiếm tiến đóng học phí thì học cũng không vô. Lý thuyết trong trường lớp chạy không kịp đổi thay ngoài đời. Cho nên, trường học chỉ là 1 kênh. Còn học là đa kênh. Nếu cứ focus - tập trung hết vô chuyện học ở trường thì có khi lạc hậu. 2. Đi làm mới biết cần gì để học: không biết đã có bao nhiêu người học quá trời, xong ra đi làm ngẩn tò te vì cái gì cũng mới, cái gì cũng lạ, luật chơi quá khác, và rất rất nhiều thứ mình học lý thuyết xong không ứng dụng được hay không khôn g biết ứng dụng làm sao. Đời Academic - lý thuyết với đời thực nó quá khác nhau. Đi làm rồi mới biết mình thiếu kiến thức gì, thiếu kỹ năng gì, thiếu thứ gì để bổ sung cho công việc thực tế, để được promote lên những chức vị cao hơn, để quản trị và phát triển phòng ban, đội ngũ mình tốt hơn, vv. Đi làm, nó cho mình cái content - ngữ cảnh thực tế để hiểu mình thiếu gì, cần bổ sung gì, cần đặt vấn đề khi học ra sao để có thể ứng dụng vào thực tế. Đi làm đi, rồi học online song song đó cũng được mà. Đâu cần phải lựa chọn học hay làm giờ này nữa. 3. Học đa kênh: Ở thời thế mà khoa học công nghệ thay đổi nhanh hơn mình thay áo thì chuyện cập nhật thông tin mới nhất, công nghệ mới nhất, phát minh mới nhất, ứng dụng số hay ứng dụng công nghệ mới nhất làm thay đổi mọi thứ mình đã từng biết về job và về ngành nó không có cách nào đến từ trường lớp luôn mọi người. Giáo án nào mà theo kịp tốc độ thay đâu chóng mặt này? Trừ phi là ông thầy bà cô dạy môn đó quá sức cập nhật thì thay giáo án mỗi ngày mỗi tuần theo mức độ cập nhật của người ta. Còn không, thì đầu vào phải đến từ nhiều nguồn khác nhau. Trường lớp là một kênh. Rồi sau đó phải đến từ khoá học online trên các nền tảng MOOC (hầu hết là free), từ việc tham gia các Webinar, workshop, event offline và online về tech, về sáng tạo, về công nghệ, về ngành, vv. Thứ nữa là đọc sách, đọc tin tức mới nhất trên các nguồn đáng tin cậy, follow các công ty, nhân vật đầu ngành thường cập nhật về tương lai…. Đã muốn học, thì phải tìm hết mọi cách để tiếp cận cái mới một cách chủ động. Đừng ngồi chờ người ta chỉ. Và nhất là đừng ngồi chờ trường dạy. 4. Học sao cho xài được: Hình thức học của thế kỷ 21 là phenomenon-based Learning - Học qua giải quyết các vấn đề thực tế, project-based learning - học bằng cách tham gia triển khai dự án thực tế, Hands-on Learning - vừa học vừa làm vì chỉ có làm mới biết cách giải quyết mình đưa ra có xài được hay không. Chớ về lý thuyết ai nói chả hay. Đến khi bắt tay vào làm mới biết lý thuyết nó cách thực tế vài chục năm ánh sáng. Cho nên, học là tốt. Nhưng mà học thứ gì xài được, áp dụng được, mang vào thực tế ứng dụng được liền á. Đừng ngồi đó trầm ngâm học thuộc các mớ lý thuyết mà bản thân cũng không hề biết học xong thì mang ra làm được thứ gì. Ghi chép cho nhiều rồi đem ra làm giấy gói xôi thì chết. 5. Học theo cách của bạn: Này nói thiệt, tui thấy nhiều người học khổ sở quá. Cái não mà nó khổ thì nó không có tiếp nhận thứ gì hết á. Học là phải vui, phải thoải mái, phải theo xì tai của bạn thì học mới vô. Cho nên, bạn rất rất cần phải quan sát và kiểm tra xem bản thân mình học kiểu gì thì tiếp thu tốt hơn, hình ảnh, âm thanh, đọc chữ, hay đụng tay. Rồi mình học giờ nào thì giờ nào thì dễ hơn, sáng sớm, xế chiều hay tối khuya. Rồi mình học một mình hay học có nhóm, có người này người kia để thảo luận thì thích hơn. Hiểu cách mình học hiệu quả nhất thì bạn mới học tốt được. Please please please đừng có ép thân hành xác chi cho khổ, mà học cũng đâu vô. Túm lại là, xả hết ra chút đi, hít thở sâu chút đi, lắc lư nghe nhạc chút đi, rồi tập trung suy nghĩ lại về 5 chuyện mình vừa bàn nhau ở trên. Chọn cho bản thân một hướng học sao cho khoẻ nhất, tiện nhất, hạnh phúc nhất, cập nhật và thực tế nhất, nha bạn.

Đừng hỏi những câu hỏi không phải là câu hỏi mà chỉ chứng tỏ sự yếu kém của bản thân nữa được không? Đừng có em nghĩ nữa được không? Đi search, đi tìm, đi check, đi lục tung thế giới này lên rồi cho tui một góc nhìn có chút não được không? Cứ em nghĩ, em nghĩ dựa trên những phỏng đoán vô căn cứ, dựa trên những cách suy diễn thiếu logic, dựa trên zero dữ liệu. Hỏi một câu, không truy ra tận nguồn cơn của nó. Đặt một vấn đề, không giải quyết đến tận gốc rễ của nó. Cứ em nghĩ em nghĩ đại cho qua cho xong thế kia? Nhiều khi bực mình quá, phải la làng lên như vậy. Tính mình không dễ nóng, nhưng không thể nào chịu được kiểu tư duy lơ mơ, làm việc qua loa, sống hời hợt của nhiều bạn trẻ hiện nay. Thế giới số đóng góp một phần trong đó. Nó mang đến cho các em tất cả sự tiện lợi để dễ dàng làm biếng. Nó dúi vào tay các em những loại thiết bị cần gì cứ nằm đó hả họng la làng, không cần cố gắng chi. Nhanh quá thì thiếu suy nghĩ, phản tư. Tức thì quá thì thiếu chiều sâu, thiếu đắn đo, suy xét. Cách giáo dục tại Việt Nam đóng góp một phần khác vào trong đó. Nó khiến các em đối phó, lươn lẹo tìm cách để có thành tích, chứ không học cách tư duy và giải quyết vấn đề. Học cách tư duy, thì đưa vấn đề nào cũng giải quyết được. Còn học lời giải mẫu, thì ngàn năm đi về chỉ có một con đường. Đường mà bị chặn, thì chỉ biết nằm đó ngửa bụng lên mà stuck - mắc kẹt, chớ đâu biết làm gì khác. Nhiều khi, người ta thích thế. Nhiều khi, người ta cố tình như thế, cho thành một bầy cừu. Rồi chúng ta có gì? Một thế hệ hời hợt, nông cạn, biếng nhác, rỗng tim, dễ hùa theo đám đông, dễ chăn dắt và nhốt vào sợ hãi khi cần? Tôi bực, nhưng không giận các em, vì tôi biết rằng các em bị chăn như thế. Nhưng nếu chúng ta chấp nhận để cho các em như thế, liệu chúng ta có quá ác độc không? Là cha, là mẹ, là thầy cô, là những người dẫn dắt tương lai, trách nhiệm này của ai? Và chúng ta liệu có đủ quan tâm, đủ dũng cảm, đủ quyết tâm để dạy cho các em trở thành người khác? Đừng trách xã hội. Nó vốn thế và sẽ cứ là như thế. Cứu chính mình, cứu các con là điều mà mỗi phụ huynh cần chủ động, chịu trách nhiệm, đầu tư thời gian và công sức của mình. Không có con đường dễ. Không có sự đổi chác bằng tiền. Không đổ trách nhiệm này được cho ai. Trồng người, phải bắt đẩu từ tâm sức.

Nếu để ý, bạn sẽ thấy người thành công đưa việc gì người ta cũng làm tốt, dù thích hay không thích, dù có kinh nghiệm hay không. Nếu cần phải làm, người ta sẽ sử dụng tư duy phản biện, khả năng đặt vấn đề, kỹ năng giải quyết vấn đề, công cụ tư duy kiểu tư duy thiết kế để tìm ra cách giải quyết tốt nhất. Tư duy xong, họ sẽ có action plan - kế hoạch hành động, và sử dụng kỹ năng tổ chức để sắp xếp công việc một cách hợp lý, khoa học, tiết kiệm nguồn lực, hiệu quả cao. Và không làm thì thôi. Đã làm, dù chỉ là rửa chén, giặt đồ, lau sàn, vv, họ cũng làm tốt hơn người khác. Nếu thế, tại sao họ không đi mà lau sàn hàng ngày đi, bạn hỏi. Chẳng qua là vì người ta biết sử dụng thời gian. Cũng là một tiếng đồng hồ, giá trị họ tạo ra có thể gấp một vạn lần so với chuyện lau sàn. Vậy thì ai lại đi lau sàn? Phân công lao động hợp lý là thế. Không phân biệt chuyện nặng chuyện nhẹ, chuyện nhỏ chuyện to, mà là phân công lao động theo giá trị tạo ra. Vậy thôi! Tuy nhiên, khi lau sàn có giá trị thiền định để tập trung suy nghĩ vào một thứ, một điểm, hoặc để đầu óc trả về trạng thái không, không nghĩ gì, thì nó lại vô giá, và có khi, họ sẽ chọn những việc linh tinh như lau sàn, quét vườn, làm mộc, trồng rau, vv. Không làm thì thôi, dù chuyện lớn hay chuyện nhỏ, cách họ tư duy cực kỳ linh hoạt. Zoom in để nhìn rõ chi tiết. Zoom out để nhìn thấy toàn cảnh. Zoom back in - Zoom in trở lại để xem có rủi ro ở đoạn nào không, và nếu có thì chuẩn bị plan B khi rủi ro xảy ra thế nào. Vì hiểu rất rõ nơi cần đến, kết quả cần đạt được. Họ không bị kẹt vào những chuyện vặt vãnh không đáng, những cuộc chiến vô nghĩa, hay những chi tiết không liên quan đến việc đạt được mục tiêu. Và cũng nhờ vậy, họ không bao giờ phí thời gian cho những chuyện không đâu, những cuộc đối thoại vô nghĩa, hay những pha complain - phàn nàn chuyện của trời và chuyện của người. Họ chỉ tập trung vào chuyện của mình, và làm tốt nhất những gì cần làm, đang làm, trong hiện tại. Người thành công, dành rất nhiều thời gian để tự mình nghiên cứu, tìm hiểu, suy nghĩ, tư duy, về một vấn đề. Họ không lao xao, chưa nghĩ đủ đã lo chạy đi hỏi. Chưa chủ động tìm ra giải pháp đã đi nhờ ai khác ý kiến, tư vấn. Chưa hiểu vấn đề đã vội bàn tứ tung về nguồn lực, giải pháp. Chưa thử nghiệm, chưa bắt tay vào làm đã vẽ toàn những cảnh trên mây. Họ nương tựa vào bản thân, chịu trách nhiệm với bản thân, không đổ thừa hay dựa dẫm vào ai khác. Họ dấn thân đi tìm lời giải. Fail - thất bại, họ tìm cách khác. Thành công, họ hiệu chỉnh, tối ưu, liên tục sáng tạo để đẩy mọi thứ đang làm về phía xuất sắc nhất. Đó, là cam kết rất cá nhân của những con người xuất sắc. Vậy, thì ta học gì, dạy gì để bản thân và người khác thành công? Nếu hiểu cách họ vận hành như trên, chắc chắn chúng ta không thể dạy lời giải, kết quả, thành tích. Một cá nhân để xuất sắc đơn giản hoá chỉ cần 3 thứ: tâm thế tự chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình, khả năng học, nghiên cứu, tư duy giải quyết vấn đề, và phẩm chất kiên định, dấn thân, phục sự bằng trái tim và khối óc. Cuối cùng, bạn thấy không, tất cả chỉ là quay về tập trung phát triển bản thân, đầu óc để tư duy, trái tim để phụng sự, và đôi bàn tay để tự mình hành động. Có gì khác đâu? Có gì cần đi tìm ở ngoài kia đâu? Khi ta chưa xây dựng đủ nội lực, thì có cơ hội cũng không nhìn thấy, thấy cơ hội cũng không nắm bắt được, và dù có nắm bắt được cũng làm cho nó toang. Vậy thì phí thời gian kiếm tìm cào cấu để làm gì? Lo cho cái thân của mình kìa. Đó mới là điều vĩ đại nhất trong cuộc đời này mà ai thành công cũng từng phải trải qua.

Như thế nào thì gọi là thông minh? Đâu phải chỉ học giỏi điểm cao trong lớp là thông minh đúng hôn? School smart - thông minh trường là cái huy chương khiến cha mẹ đè con ra bắt học. Nhưng học không giỏi đâu phải là không smart. Có một thứ gọi là Real-world smart - thông minh đời nữa mà. Và có rất nhiều lần, tôi gặp các em nhỏ như thế. Điểm không cao, học không giỏi, nhưng mà thông minh nhạy bén thì phải ngả mũ ra mà chào. Mà lỡ bàn về sự thông minh, thì mình sử dụng tư duy phản biện đi. Mình xem perspective - góc nhìn của những người thành công về thông minh là như nào thử xem. Theo Jeff Bezos. thì thông minh là có khả năng thay đổi tư duy liên tục. Theo Elon Musk thì thông minh là có kỹ năng chứ không liên quan gì đến bằng cấp. Còn Steve Jobs thì lại khác. Theo ông, người thông minh không phải là chuyên gia quá sâu trong một lĩnh vực nào đó, mà là người có khả năng tạo ra những connection - kết nối rất bất ngờ từ hiểu biết của nhiều lĩnh vực khác nhau. Mình ủng hộ góc nhìn của Steve Jobs, vì nó phù hợp với thời cuộc hiện nay, khi tất cả những gì sẽ xảy ra ở thì tương lai là bất định. Chúng ta đang sống trong sự chuyển đổi nhanh, ở diện rộng, và nền tảng trong lịch sử loài người. Ở đó, connection - sự kết nối của quá khứ và tương lai, của truyền thống và hiện đại, của đa kênh đa lĩnh vực để tạo ra những ý tưởng mới, sáng tạo hơn, mang tính thay đổi status-quo - sự ổn định, thay đổi ngành nghề, xã hội, thế giới đang diễn ra từng phút từng giây. Ở đó, công nghệ mới xuất hiện hàng giây và tái định nghĩa mọi thứ chúng ta đã từng biết hàng phút. Trong hoàn cảnh đó, người có hiểu biết đa ngành nghề, đa lĩnh vực, người tạo ra được sự kết nối bất ngờ từ những hiểu biết cập nhật và đa diện đó, trở thành người linh hoạt - agile. Và người linh hoạt là người hội nhập nhanh nhất, bắt kịp thời thế nhạy bén nhất, sáng tạo không ngừng dù ở thời thế nào, và luôn tràn đầy những ý tưởng mới, lạ, tập trung vào việc giải quyết những vấn đề hiện tại một cách tương lai và nền tảng nhất. Xin trích lại nguyên văn của bác Steve Jobs về being smart cho mọi người tham khảo: "A lot of [what it means to be smart] is the ability to zoom out, like you're in a city and you could look at the whole thing from the 80th floor down at the city. And while other people are trying to figure out how to get from point A to point B reading these stupid little maps, you could just see it in front of you. You can see the whole thing,” “Đa phần của cái gọi là thông minh, chính là khả năng có thể Zoom out - lui lại và nhìn rộng ra, giống như cách bạn nhìn một thành phố từ tầng lầu 80 và nhìn thấy cảnh toàn. Và trong khi mọi người khác đang cố tìm ra đường đi từ điểm A đến điểm B bằng cách dò mấy thứ bản đồ ngu si, thì bạn đã nhìn thấy con đường đó ngay lập tức trước mặt mình. Bạn có thể nhìn thấy toàn cảnh.” Nhưng làm sao để con người có được góc nhìn cảnh toàn kiểu như thế? “You have to not have the same bag of experiences as everyone else does, or else you're gonna make the same connections and you won't be innovative. [...] You might want to think about going to Paris and being a poet for a few years. Or you might want to go to a third-world country--I'd highly advise that. Falling in love with two people at once.” “Bạn phải có trải nghiệm mà người khác không có. Nếu không, nếu trải nghiệm của bạn cũng như người ta, rồi bạn cũng sẽ tạo ra những kết nối như người ta. Vậy, thì làm sao mà sáng tạo? Bạn nên nghĩ vài thứ điên rồ như đến Paris làm nhà thơ vài năm. Hay đến một quốc gia nghèo thuộc tầng đang phát triển (tôi khuyên nên làm chuyện này). Hay yêu 2 người cùng một lúc chẳng hạn.” Mình hông sure lắm về chuyện yêu 2 người cùng một lúc 😜 Nhưng mình nghĩ điều quý giá nhất mỗi chúng ta cần có trong đời là trải nghiệm. Trải nghiệm càng nhiều, càng rộng, càng quốc tế, thì khả năng tạo kết nối của ta càng cao, càng sáng tạo, càng bất ngờ. Mình cũng khuyến khích phụ huynh tặng món quà quý giá nhất cho con là trải nghiệm. Như vậy mới là chuẩn bị tốt nhất cho con trở thành những cá nhân sáng tạo, linh hoạt, không chỉ trong công việc, mà còn sẽ trở thành những con người nhân văn hơn, hiểu chuyện hơn, giàu cảm xúc hơn trong tương lai. Và giờ, chắc mọi người cũng hiểu tại sao mình đi nhiều thế, học và làm nhiều thứ chẳng liên quan thế, và tập tành làm thơ nữa dù thơ chả hay ho gì 😅 cho nên, trên đời chưa biết ai thông minh hơn ai. Bằng cập và điểm số chưa bao giờ là toàn cảnh. (Tổng hợp từ nhiều nguồn)

Làm việc với nhiều các bạn trẻ tại Việt Nam, tôi thấy có một tư duy rất hại não ăn sâu vào cách suy nghĩ, hành vi, cách giải quyết vấn đề của các bạn, là tư duy “dễ cho mình”. Khi đưa ra một vấn đề, không cần biết là vấn đề gì, phản ứng đầu tiên là em trả lời rồi, em xử lý rồi, em giải quyết rồi. Ủa giải quyết rồi thì kết quả đâu? Vấn đề chưa được giải quyết thoả đáng thì em làm cái gì rồi? Ngộ ghê! Sao lại có cách tìm đường thoát thân một cách dễ dàng như thế? Đùa cho qua, làm cho có, hất đại cho mọi thứ đừng dính dáng vào mình nữa là xong. Còn vấn đề cần giải quyết nó có được giải quyết không, thì không thèm động não suy nghĩ. Và người mình cần giải quyết vấn đề cho, người ta lâm vào tình trạng và cảm xúc sao, kệ họ. Sao mà vô cảm thế! Rất nhiều khi, cũng đưa ra giải pháp, nhưng là giải pháp “dễ cho mình, khó cho ai kệ”. Cái gì tiện cho mình thì mình làm. Cái gì khỏe thân, làm được ngay, nhanh, dễ, có sẵn trước mặt thì làm. Làm vậy người ta có xài được không, có gặp khó khăn không, có bực mình vì cách giải quyết quá tào lao và vô cảm không, kệ! Không thèm nghĩ tới luôn. Không thèm nghĩ, hay làm biếng không nghĩ, hay không có khả năng tư duy suy nghĩ, hay làm đại qua được cho qua, không qua được tính tiếp? Thái độ cẩu thả, qua loa, lười biếng, hời hợt, không hề biết nghĩ đến ai khác, chính là lý do hại bản thân, hại tổ chức, hại quốc gia này. Cũng rất nhiều khi, chắc nhờ cách giáo dục học thuộc lòng, giải bài mẫu, thi kiểu gì thành tích cũng phấp phới, nên người trẻ trở nên nông cạn, hời hợt, vớt được cái gì trên bề mặt vừa nhanh vừa kiếm chác được là hớt ngay. Vấn đề Grass-root - gốc rễ căn cơ là gì, không hề bận tâm suy nghĩ. Giải quyết đối với các bạn, là đối phó, là nhìn trên bề mặt cho xong, cho người ta tưởng xong là được. Thái độ nghiên cứu, tìm hiểu, tư suy, suy nghĩ cho nó tận gốc rễ của vấn đề để giải quyết nó một cách nền tảng nhất, hoàn thiện nhất, không cho nó tái đi tái lại, là chuyện Don Quixote và chiếc cối xay gió. Xã hội này dạy con người trở nên quá nhanh, quá tức thời, nên thành ra cũng quá hời hợt, quá nông cạn, quá lưu manh vặt. Mà để được cái gì cơ chứ? Không có một sự cẩu thả nào đùa qua hoài được. Trước sau gì người ta cũng nhận ra, cũng nổi cơn, cũng làm lớn chuyện thôi mà. Hơn hớt chi để rồi chuyện nhỏ thành to, chuyện hay thành dở, chuyện vui thành mới bòng bong gỡ đến mà trầm cảm mới thôi? Chi vậy? Có mất gì của ai đâu? Sao không để tâm vào một chút? Sao không nghĩ cho người sử dụng, người nhận lãnh kết quả của vấn đề một chút? Sao không động chút não, dành chút quan tâm? Có mất gì của ai đâu? Mà được thì vô hạn. Cuối cùng, người như thế sẽ chẳng bao giờ tới đâu trong cuộc đời này. Kiểu đó, đồng nghiệp người ta coi thường, sếp không buồn đánh giá ngay từ vòng loại, và cả đời làm gì cũng sẽ chẳng thành công. Làm hời hợt thì kết quả hời hợt. Tâm vô cảm thì làm ra toàn những thứ vô cảm chẳng thuyết phục được ai. Làm biếng suy nghĩ, làm qua loa cho xong thì người đời quay lưng, chán nản. Đừng hỏi vì sao mình làm hoài không được ai trọng dụng. Đừng cào cấu kiếm tìm ba cách năm điều để vươn tới thành công. Người thành công, là người để hết cái tâm vào deliver results - tạo ra kết quả vượt ngoài mong đợi của bất kỳ ai, dù là đồng nghiệp, là sếp, hay là người sử dụng cuối cùng nào đó. Không phải chỉ trong công việc, người thành công là người làm gì, dù là việc cộng đồng, việc không ai nhờ, việc nhỏ việc to cho bất kỳ ai trong đời, cũng nghĩ cho người khác, bắt đầu từ mong muốn những điểu tốt nhất cho người khác, và không ngừng trăn trở, suy tư, nghĩ ngợi trăm phương ngàn cách để thực hiện điều tốt đẹp ấy. Vậy thôi đó, nếu bạn muốn thành công. Không thì, cứ ở đó quơ quào theo cách dễ cho mình, rồi tự trách đời sao bèo dạt mây trôi, sao bản thân dập dềnh mãi ở chợ đời mà không ai thèm ngó.

Giãn cách xã hội lâu quá thật ngán, nên hôm qua 2 đứa teen tụi mình quyết định hẹn nhau cà phê. Chỉ có điều là tâm sự cà phê cốt dừa bên cửa sổ phòng ngủ. Từ tầng 9, nhìn ra những mái nhà lô nhô màu mặt trời, tụi mình bàn chuyện xã hội. Mình hỏi, dạo này cách ly, bạn bè teen connect kiểu gì? Bản trả lời tỉnh bơ, mình là thế hệ nô lệ của 4.0 mà. Tất cả đều sống ảo trên mạng xã hội. Ủa sao bạn nghĩ tụi mình là nô lệ? Còn không phải nữa sao Ma? Ít ai dám suy nghĩ và có chính kiến. Tất cả đám đông đều bị dẫn dắt bởi trend. Người ta nghĩ sao mình nghĩ vậy. Người ta làm sao mình làm vậy. Mất họ, mình không còn biết mình là ai. Vậy theo bạn tại sao người ta lại thế? Cái này gọi là mob mentality - tâm lý bầy đàn. Chúng ta ai cũng sợ bị cách ly khỏi một đám đông. Khi cái gì đó là trend, nếu mình không ùa vào, thì sợ bản thân irrelevant - không liên quan. Thời này, chuyện cảm thấy mình còn relevant - còn liên quan đến đám đông nó quan trọng lắm. Nếu không, người ta sẽ cảm thấy bị lost - mất phương hướng, cảm thấy bị lỗi thời, bị bỏ lại phía sau. Mà bạn nghĩ tại sao con người lại trở nên như thế? Sao họ không suy nghĩ và có chính kiến? I think, therefore I am - Tôi suy nghĩ nghĩa là tôi tồn tại. Vậy không lẽ mình không tồn tại? Suy nghĩ mệt mà Ma. Con người giờ sẽ thích dễ, thích nhanh, sợ trách nhiệm. Mà đám đông thì đâu bao giờ sai. Mình núp trong đó nó an toàn. Rồi trong tình hình xã hội vậy bạn sống sao? Mỗi người có lựa chọn của mình. Có thể con không nhiều bạn, nhưng nhiều để làm gì? Không lẽ phí thời gian nói những điều hời hợt? Mình sinh ra đâu phải để làm chuyện tào lao như vậy. Cuộc cà phê 3 tiếng. Trời mây mưa vần vũ. Và lòng 2 đứa teen tụi mình cũng không có bến dừng. Xã hội mà. Luôn tồn tại những ngả rẽ rất khác nhau. Lựa chọn, là của cá nhân, của đám đông, và những người cố tình dẫn dắt. P.S.: Herd mentality, mob mentality and pack mentality, also lesser known as gang mentality, describes how people can be influenced by their peers to adopt certain behaviors on a largely emotional, rather than rational, basis. Herd mentality, hay còn gọi là mob mentality, pack mentality, gang mentality đều chỉ tâm lý bầy đàn. Từ này mô tả cách con người bị ảnh hưởng bởi đám đông xung quanh, khiến họ hành xử theo đám đông một cách hoàn toàn mù quáng bởi cảm xúc chứ không hề có lý lẽ hay suy nghĩ nào.

Đôi khi, có rất nhiều việc mình làm trong đời, không mấy ai hiểu được. Có người hỏi, làm, mà người ta không hiểu, không quánh giá cao, không mang ơn, mà nhiều khi còn đi bêu rếu, chỉ trích thì làm để làm gì? Thật ra, lựa chọn bản thân dấn thân và làm gì trong đời là lựa chọn của mỗi người. Nếu lựa chọn làm chỉ để nâng cá nhân mình lên, làm cho bản thân được đám đông trọng vọng, ca tụng, thì đó là lựa chọn. Đám đông, họ có thể nâng bạn lên, dìm bạn xuống. Đó là tính chất tự nhiên của một đám đông. Luật chơi là như vậy. Lựa chọn, thì nên chấp nhận. Nhưng cũng có những lựa chọn, làm chỉ vì muốn làm, làm vì đó là bài tập cho sự tiến hoá của chính bản thân. Ví dụ, giúp đỡ một ai đó khác chẳng liên quan để rèn luyện lòng từ bi chẳng hạn. Lựa chọn đó là của ta, không liên quan đến ai. Ta làm, chỉ vì đó là việc ta cần làm, để rèn luyện và tu sửa bản thân mình. Khi mục tiêu là như thế, thì bổn ý - ý định original ban đầu của ta, rất quan trọng. Chỉ cần ta biết mình đang làm điều tốt, làm cho người khác tốt, làm không vì bất kỳ chút lợi lạc vị kỷ nào là đủ. Còn ai nói gì, nghĩ gì, la làng la xóm gì, còm gì ngoài chợ đời thật ra không quan trọng với ta. Nếu bổn ý tốt, mà bị miệng đời bêu rếu nên bỏ chạy không làm nữa, thì có khác gì ta đầu hàng với cái xấu và đầu hàng với sự vị kỷ của chính bản thân mình. Người biết tu sửa bản thân là người tâm thế vững vàng, tựa vào bổn ý mà bước về phía trước. Nói vậy, nhưng thực hành cực khó, vì ai trong chúng ta cũng tồn tại trong một cộng đồng, xã hội, đặc biệt là xã hội rất nhanh nhưng vô trách nhiệm với lời nói của bản thân, rất tức thì nhưng hời hợt với nỗi đau của một ai đó khác. Người làm việc tốt thì ít. Người giả làm việc tốt thì nhiều. Đám đông, làm sao đủ thông thái để hiểu đâu là bổn ý. Cho nên, họ cứ quơ đũa cả nắm. Cho nên, họ cứ tấn công và lấy đó làm thú vui riêng. Trách họ làm gì, chi bằng soi rọi lại chính mình. Ta có bắt đầu bằng bổn ý để tu sửa và tiến hoá bản thân mình không đã. Có khi có. Có khi chợt nhận ra là không có. Có khi, trên hành trình ta đã vô tình đánh mất bổn ý của mình chăng? Có kẻ đầu hàng vì không thể vượt qua. Miệng lưỡi cay nghiệt của chợ đời không phải ai cũng làm ngơ cho được. Nhưng đó là phép thử, là cuộc chiến giữa ánh sáng và bóng tối. Và ta, là người duy nhất quyết định kẻ đầu hàng. Khi ta chưa đủ niềm tin, khi bổn ý chẳng vững vàng, ai nói gì cũng sẽ làm cho ta chùng bước. Khi sự trong trẻo trong ta đủ đầy để gột rửa mọi sự ác độc giả danh hài hước, họ nói gì, làm gì cũng không làm nhơ nhuốc bn ý của ta. Cho nên, tâm vững vàng đường đi sẽ hiện ra. Hơi thở lặng, miệng mỉm cười, giữa chợ đời ngàn năm vẫn sân si mua bán.

Hôm qua, chia sẻ với 200 nhân sự của một tập đoàn đa quốc gia, mình nói về agile mindset - tư duy linh hoạt. Chữ Agile đang là từ khoá cực hot trên thế giới vì tính ứng dụng cao, giúp doanh nghiệp ứng biến linh hoạt hơn thời Covid, trong sự chuyển động quá choáng của kinh tế số, xã hội số của thế giới. Khi mình mang 4 giá trị nền tảng của agile ra bàn với team tổ chức, mấy bạn kêu, chị nói vầy chỉ lãnh đạo hiểu chớ nhân sự bình thường làm sao hiểu. Mình bèn rất agile và bàn với các bạn cách tiếp cận làm sao cho dễ hiểu. Team đề nghị, chị Việt hoá đi, chứ để tiếng Anh không vầy khó quá. Mình nghĩ, trời thời này mà không sử dụng được tiếng Anh thì hết phim rồi. Tiếng Anh là kỹ năng sinh tồn mà. Nghĩ vậy, nhưng hoàn cảnh nó khác thì mình phải linh hoạt ứng biến chớ. Nên mình Việt hoá 4 giá trị của tư duy linh hoạt thành 4 câu thần chú sau. Các bạn đọc lẩm bẩm mỗi ngày cho nó thấm vô người nha. Tập thể trên dưới muốn agile thì cả đám phải đọc & phải thuộc hết. Chớ trên agile dưới không agile cũng chết. Mà ngược lại cũng chết. Mà loạc choạc người này kẻ kia cũng chết. Nó phải thấm vào thành văn hoá, thành thói quen, thành hành vi tự nhiên mới work nha. Rồi 4 câu thần chú đây: Đừng vô cảm: ở đâu cũng có qui trình, ở tổ chức nào cũng có qui định. Có điều, đừng có để cho qui trình nó trói buộc mình mà quên rằng mình cần phải hiểu khó khăn của những người đang sử dụng hay bị ảnh hưởng bởi qui trình đó. Hãy lắng nghe họ. Tới chỗ nào qui trình không make sense nữa thì phải tìm cách khác để giải quyết vấn đề. Nếu vấn đề cứ xảy ra hoài ở một đoạn nào đó của qui trình thì coi lại đi, update qui trình đi. Chứ ai rảnh mà đi giải quyết 1 vấn đề quá trời lần. Còn nếu once every blue moon - lâu lâu một áng trăng xanh nó mới xảy ra một lần thì mình linh hoạt giải quyết chuyện xảy ra thôi, như nước gặp đá thì vòng qua thôi. Người trong nhà cũng vậy. Người ngoài nhà cũng vậy. Khi họ có liên quan mà họ có ý kiến, gặp khó khăn, đụng chuyện ở một khâu nào đó của qui trình thì dừng lại lắng nghe và cùng giải quyết. Đừng vô cảm. Đừng kiểu “đúng qui trình” mà chả ra cái lợi ích gì cho ai. Đừng làm nhiều (Quan trọng là cuối cùng có kết quả): có khi nào bạn ngồi đó, nghe nguyên một team cãi vã nhau, sừng cồ nhau, đổ thừa nhau vì chuyện này chuyện kia chuyện nọ mà mấy chục cái task hổng cái nào xong? Ủa, mấy người rảnh quá vậy. Tui đâu có quan tâm tới chuyện phí thời gian tào lao đó của mấy người. Tui chỉ muốn kết quả là khách hàng có trải nghiệm tốt. Hết! Và chuyện đó nếu cả chục cái đầu chụm vô thì chiều nay xong mà. Mấy người bị quận vào cái guồng chạy task và cãi vã nhau để đạt được mục tiêu gì? It’s not about how much or how hard you try. Ít about the end result, the objective we sét out in the first place. Đâu phải chuyện cả đám làm việc vất vả đầu tắt mặt tối gì đâu. Chỉ cần đạt mục tiêu và kết quả cuối cùng mình đặt ra thôi mà. Ai bắt làm cho dữ gì đâu. Collab, collab, collab: làm gì trong thời này cũng vậy, không cộng tác với nhiều người, nhiều team, nhiều đối tác cùng nghĩ, cùng tìm lời giải, cùng thiết kế giải pháp thì chỉ có thua. Tương lai thì bất định. Thời thế thì rối loạn. Nếu cứ khư khư giữ cái cách làm kinh doanh, bán hàng, hợp tác như xưa, nếu cứ ngồi đó mơ về một thời xây kim tự tháp thì biến đi chứ tồn tại gì nổi. Đừng bán gì hết. Cùng đối tác tìm ra hành trình, rồi đồng hành với người ta. Collab - cộng tác là như vậy. Be water - hãy linh hoạt như nước: nước thì nó có hình thù gì? Nước ở trong ly thì hình ly. Ở trong bình thì hình cái bình. Ở trong cái hồ bơi thì hình cái hồ. Ở trong đại dương thì chính là đại dương. Sao cứ phải định hình định dạng mình như thế, không thay đổi được, không nghĩ khác được, không làm khác được, không hành xử khác được? Bản chất cuối cùng cũng chỉ là nước thôi. Tuỳ hoàn cảnh, người ta đưa cái bình thì mình thành cái bình nước. Người ta đưa cái nồi thì mình thành cái nồi nước. Người ta dẫn ra biển thì cứ mênh mông như biển sóng. Có khác gì đâu. Chỉ là cách chúng ta thay đổi cho linh hoạt và phù hợp với hoàn cảnh thôi mà. Gặp chuyện gì, bạn cũng canh về 4 câu thần chú này thì sẽ tìm ra cách giải. Cứ linh hoạt như nước. Be water, my friend!

Sau 15 nghiên cứu, 3 nhà tâm lý học nổi tiếng của đại học Havard đưa ra những kết luận sau. Lần đầu tiên gặp bất kỳ ai, con người luôn luôn tự hỏi mình 2 câu hỏi: 1. Mình có nên tin người này? 2. Người này có đáng để ta tôn trọng? 2 câu hỏi trên được trả lời dựa trên đánh giá của người đối diện về sự nhiệt tình, chân thành (warmth) và năng lực (competence) của bạn. Nhưng cái nào bị xét nét trước? Và cái nào quan trọng hơn trong lần gặp đầu tiên? Con người, dù tiến hoá qua bao thời kỳ, tâm lý thật ra cũng không thay đổi. Có thay đổi hay chăng chỉ là biểu hiện mà thôi. Thời tiền sử khi còn ở trong hang, con người chỉ lo bị giết và bị cướp đi tài sản. Chẳng ai lo đồng loại của mình có biết nhóm lửa hay không mặc dù lửa là thứ quan trọng hàng đầu đối với những kẻ sống trong hang động. Ngày nay, dù đã đến thời kỳ xe không người lái, con người vẫn cứ lo lắng trước hết là chuyện niềm tin. Nếu đã không tin, thì dù bạn có năng lực cỡ nào người ta cũng ngại. Khi không tin, việc bạn cố gắng chứng tỏ năng lực sẽ bị phiên dịch thành đáng nghi ngờ hay có mưu mô. Khi đã tin, việc chứng tỏ năng lực của bạn được cảm nhận là tài năng thay vì là mối đe doạ. Đừng ngạo mạn và tỏ ra nguy hiểm. Cho dù bạn có giỏi thật thì trước tiên cũng nên thể hiện sự nhiệt thành của một con người. Nếu đã không trả lời được câu hỏi số 1 "Mình có nên tin người này?" thì việc bạn có tài cũng chẳng làm cho người ta hứng thú. Nguồn: Sách "Sự hiện diện" và báo Business Insider, 2016.