Hướng đến cộng đồng kinh tế Đông Nam Á (ASEAN Economic Community – AEC), Mã lai không quên cái tham vọng trở thành trung tâm của cộng đồng này. Họ thách thức Singapore để trở thành trung tâm hàng hoá (commodity) của khu vực. Họ tự tin tuyên chiến với Phillipines về mục tiêu biến Mã lai trở thành trung tâm khu vực của ngành nhượng quyền. Họ đưa ra chiến lược “Digital Malaysia” (Mã lai của công nghệ số) với tầm nhìn đưa Mã lai thành trung tâm công nghệ thông tin. 30.1 triệu dân, xếp hạng thứ 6 về dân số trong AEC. Tổng chi tiêu thị trường 185.4 tỷ đô la, xếp hạng thứ 4 về độ lớn thị trường AEC. GDP 771.7 tỷ đô la, xếp hạng thứ 3 trong AEC. Một thị trường nhỏ bình bình, nhưng vẫn tiến đều về phía trước. Họ có trở thành trái tim cộng đồng AEC hay không hãy còn là dấu chấm hỏi, nhưng kế hoạch và hành động của họ thì vẫn hàng ngày tấp nập diễn ra. Việt nam mình đến đâu rồi ta? Mình có chiến lược, có kế hoạch, và có đang tiến về phía trước? Đừng nói chuyện chính sách quốc gia hay dự định của chính phủ. Có lẽ nên bắt đầu từ dự định của mỗi cá nhân. Tôi đã chuẩn bị những gì để trở thành công dân nổi bật của cộng đồng AEC trong thời gian sắp tới? Trích chương 15 - Wawasan 2020 - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Có một cái duyên gì đó với Mã lai không biết. Đây là một trong những quốc gia đầu tiên mà tôi từng đến từ cái thời còn mười tám đôi mươi. Rồi cứ qua qua lại lai đã mười mấy năm nay, đi với cái tinh thần như là đi về nhà vậy. Luôn luôn là những con người nhiệt tình, thân thiện. Luôn luôn là sự trao đổi, sẻ chia hết sức hoà bình. Và nhiều tiếng cười, nhiều câu chuyện vui đong đầy theo năm tháng. Chuyện bây giờ mới kể Năm đó là sinh viên năm thứ nhất, chẳng biết trời trăng gì nhưng hừng hực dòng máu Lạc Hồng. Nghe nói có chương trình trao đổi sinh viên, thế là chạy bằng được một ít tiền tài trợ để lên đường tìm hiểu về thế giới. Đi trao đổi sinh viên thì đâu có bao nhiêu tiền nên đến nơi thì ăn ngủ và giao lưu tại ký túc xá trường, đại học Malaya. Tối đó là tiệc chào mừng. Tôi thả bộ xuống sảnh chờ hăng hái giao lưu. Nói rất nhiều và trao đổi huyên thuyên, nhưng đến hôm nay chỉ còn nhớ có mỗi một câu nói trong cái đêm hôm đó. Câu nói như mũi kim xăm vào từng mạch máu, câu nói ám tôi cả một chặng đường dài. “Sài gòn ngày xưa là hòn ngọc Viễn đông. Còn Việt nam bây giờ thua xa Mã lai rồi bạn”. Lần đầu tiên ra thế giới. Lần đầu tiên kết bạn với giới trẻ nước ngoài. Vậy mà bị tát một ca nước lạnh như thế này vào mặt. Tức, giận, máu chạy từng cơn lên đầu, nhưng miệng thì cứ im thin thít. Thì đúng là như vậy còn gì. Nói làm sao? Ảnh: Toà nhà Petronas Twin Towers nổi tiếng tại Kuala Lumpur Mấy năm sau này, khi được chính phủ Mã lai mời làm diễn giả tại các hội nghị quốc tế tại đây, tôi chẳng bao giờ từ chối. Phải quay lại. Phải trở về và ngẩng cao đầu. Việt nam đến giờ vẫn chưa thể nào sánh với Mã lai, nhưng từng người Việt nam chúng ta có lẽ phải bắt đầu xoá đi ranh giới quốc gia và bước ra với tầm vóc khu vực và quốc tế. Đây là câu chuyện của một người, nhiều người, một cộng đồng để làm cho hình ảnh Việt nam mình sáng lên trong mắt bạn gần xa. Đầu tư giáo dục Để trở thành điểm đến về giáo dục và đầu tư vào kinh tế tri thức cho nước nhà, chính phủ Mã lai đã chi tiêu 7.6% tổng GDP năm 2014 vào giáo dục. So sánh nhé. Tỷ lệ này ở các nước đã phát triển như Singapore là 4.3%, ở Hàn quốc là 3.3% trong năm 2014. Xa lộ 2020 Nói đến Mã lai mà tìm cái nhất thì chẳng cái gì là nhất. Cái gì nó cũng bình bình, đều đều, không đột phá như Singapore, Hong Kong, nhưng cũng chẳng bị bỏ xa như Việt nam, Miến điện. Nhưng cũng chính nhờ cái bình bình, đều đều như thế mà họ đi về tầm nhìn 2020 một cách rất khoan thai. Họ có một mục tiêu, gia nhập câu lạc bộ thu nhập cao của thế giới vào năm 2020 sắp tới. Làm được không ta? Năm 1963 tổng thu nhập đầu người tại Mã lai là 300 đô la. Năm 2014 con số này là 10.808 (Việt nam 1.628 đô la). Mục tiêu tổng thu nhập đầu người 15 ngàn đô la / năm đến năm 2020, một con số xem ra có thể là đạt được. Dự đoán khi họ chạm vào cái con số 15 ngàn đô la đó, Việt nam mình sẽ chạm mức 2 ngàn. Ái dà, đường còn dài, dài lắm! Ảnh: Melaka – Một thành phố giàu văn hoá của Mã lai. Và trên xa lộ 2020 mà họ đang đạp ga tăng tốc, không chỉ có một muc tiêu là con số 15 ngàn. Họ nói thế này: “Mã lai không chỉ phát triển về kinh tế. Mã lai phải trở thành một quốc gia hoàn toàn phát triển về mọi phương diện: kinh tế, chính trị, xã hội, tinh thần, tâm lý, và văn hoá”. Cũng không đáng ngạc nhiên phải không? Sự phát triển phải gắn liền đến mọi mặt đời sống từ vật chất đến tinh thần, từ thân đến tâm thì mới có thể gọi là phát triển. Nếu chỉ vật chất, tiền tài thì khác nào cái kiềng chỉ có một chân. Họ nói thế nghe hay. Nói thế nghe hợp lý. Có điều tôi không tin vào những điều người ta nói cho đến khi tôi được tham dự vào một phần trong cái kế hoạch mà họ triển khai. Tha hồ đọc sách Mã lai đang triển khai các câu lạc bộ đọc sách trong và ngoài hệ thống trường học, các hội thảo và nhóm xúc tiến chương trình đọc sách. Khắp nơi trên đất nước, thư viện sách mọc lên như nấm và tập trung vào viêc hướng dẫn trẻ em đọc sách tiếng Anh. Đây là một trong những hoạt động hướng về việc hội nhập người dân Mã lai vào cộng đồng quốc tế. Tháng 5/2015, họ mời tôi về làm diễn giả cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Mã lai. Mục tiêu rất rõ ràng. Phải nâng cao tri thức và kỹ năng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ để có thể xuất khẩu thương hiệu Mã lai qua hình thức nhượng quyền. 2 bộ trưởng mở đầu hội nghị. Họ nói về kế hoạch thứ 11 của thủ tướng để biến Mã lai thành nền kinh tế dịch vụ và tạo ra giá trị cao hơn. Qua rồi cái thời thu hút sản xuất chỉ nhờ vào mức lương tối thiểu. Chủ đề của kế hoạch thứ 11: “Lấy con người làm nền tảng phát triển” (Anchoring growth on people). Vì sao ư? Vì con người là nền tảng của một quốc gia. Vì tương lai là nền tảng tri thức. Vì tăng trưởng và phát triển là để cuộc sống tốt hơn cho tất cả mọi người. Và họ đưa ra 4 mục tiêu mà Mã lai cần phải đạt được trong kế hoạch hành động 18 tháng. 1.Triển khai hành động hiệu quả với chỉ số KPI tương ứng (KPI = key performance indicator – chỉ số đo lường hiệu quả). Tôi thích cái này vì đây không chỉ là nói cho có, nói chung chung. 2.Tập trung vào nguồn vốn con người 3.Đột phá để phát triển (game-changers) 4.Tầm nhìn dài hạn: không chỉ dừng lại ở 2020 mà còn xa hơn thế nữa. Ảnh: Langkawi – Một hòn đảo nổi tiếng về du lịch tại Mã lai. Với mong muốn đưa Mã lai lên một tầm cao mới, họ tập trung phát triển ngành dịch vụ với mục tiêu nâng cao giá trị của ngành. Họ đề ra 5 chiến lược để thực hiện mục tiêu này. 1.Xây dựng môi trường năng động cho các ngành dịch vụ dựa vào tri thức bằng cách phát triển nguồn vốn nhân lực và đầu tư vào công nghệ thông tin, nghiên cứu và phát triển (R&D). 2.Triển khai chương trình cải cách hệ thống quản trị quốc gia 3.Khẳng định vị thế quốc tế bằng cách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu dịch vụ ra khu vực và thế giới. Hỗ trợ bao gồm cho vay tài chính, đầu tư đào tạo và huấn luyện, chia sẻ thông tin nghiên cứu thị trường. 4.Nâng cao việc quản trị các chương trình khuyến khích đầu tư: hiệu quả hơn, minh bạch hơn, và có đo lường bằng kết quả. 5.Phát triển và mở rộng cách ngành dịch vụ hiện đại có giá trị cao hơn như ngành công nghiệp halal, ngành du lịch sinh thái, và ngành công nghệ máy tính. Tất cả bắt đầu từ con người. Tất cả bắt đầu từ nhân lực để xây dựng một nền kinh tế dựa vào tri thức. Lặng người. Bình bình, đều đều, họ đầu tư vào tri thức. Chứ cứ vinh vào việc chạy mánh kiếm tiền như mình thì rồi sẽ đến đâu và làm sao để bước ra thế giới tri thức ngày nay? Nâng cấp Người dân Mã lai hiện nay rất tập trung vào việc nâng cấp kỹ năng và bằng cấp để chuẩn bị tốt hơn cho hội nhập vào thị trường khu vực. Báo cáo The Kelly Global Workforce Index (chỉ số lao động toàn cầu) cho thấy người Mã lai rất quan tâm đến việc xây dựng “thương hiệu cá nhân” để tạo sự khác biệt cho mình trên thị trường lao động khu vực và thế giới. Theo báo cáo có 69% thế hệ Y sẵn sàng tự bỏ tiền để học hỏi nâng cao kỹ năng và 80% tin rằng họ cần phải làm mới chính mình để bước vào tương lai một cách tự tin và vững chãi. Những ngày sau đó, tôi tham gia vào chương trình đánh giá và tuyển chọn doanh nghiệp tiềm năng để xuất khẩu thương hiệu ra thế giới. Tôi được mời tham gia vì chính phủ xác định nhượng quyền là một trong những chiến lược xuất khẩu thương hiệu dễ dàng và hiệu quả cho các doanh nghiệp Mã lai. Tại hội nghị, thủ tướng Mã lai công bố quỹ hỗ trợ xuất khẩu thương hiệu qua hình thức nhượng quyền 44.7 triệu đô la. Quỹ này sẽ đượvc sử dụng vào việc nâng cao tri thức và năng lực cho 773 doanh nghiệp nhượng quyền trong nước với mục tiêu xuất khẩu các thương hiệu này ra khu vực và thế giới. Năng lượng quốc gia dồi dào. Tinh thần quốc tế đẩy người ta ào ào về phía trước. Những người được chọn, họ là những doanh nhân hiểu biết và khiêm tốn. Dù doanh nghiệp đã có đến hàng trăm cửa hàng tại thị trường nội địa, họ háo hức lắng nghe và thực hiện theo yêu cầu tái cấu trúc để vươn lên. Phục! Và họ hỏi. Và họ háo hức muốn được học và nâng cao cái tầm quốc tế cho mình. Hơn hay thua thật ra là chổ đó. Nếu luôn học hỏi và làm mới chính mình, 50% đoạn đường chưa đi đã đến. Wawasan 2020 – Tầm nhìn 2020, họ thân đang bước đi mà tâm như đã đến. Bước ra thế giới Một nghiên cứu của công ty tư vấn Archer Bahari tại Mã lai cho thấy 90% người dân Mã lai muốn làm việc ở nước ngoài, trong đó có 49% đang tích cực tham gia tìm việc trong khu vực. Trích chương 15 - Wawasan 2020 - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Tháng 10/2014 Indonesia trở thành đề tài bàn tán của thế giới khi ông lãnh đạo nhà nghèo của đất nước này sinh ra từ khu nhà nghèo, bắt đầu từ tiểu thương mà trở thành tổng thống. “Tôi đã ở đó và tôi hiểu” đó là cái cách ông trả lời về khó khăn trong cuộc sống của mỗi người dân. Một cú thay đổi quá bất ngờ và một nét sáng trên từng gương mặt của những người Indo đã bao năm bị dìm hàng vì tham nhũng. Với chi phí nhân công sản xuất còn rất thấp, với một thị trường nội địa khổng lồ đến 250 triệu người dân, không học kinh tế thì ai cũng biết là Indonesia sẽ là thị trường trọng điểm tại châu Á cho nhiều doanh nghiệp. Kể từ khi mức lương công nhân tại Trung quốc tăng vọt, cả thế giới phải thay đổi chiến lược của mình và tìm thêm một cơ sở thứ 2. Moi người bàn tán um sùm. Indo có phải là điểm đến? Box: Lương công nhân trên một tiếng đồng hồ tại một số nước trong khu vực châu Á Thật ra chi phí nhân công thấp không chưa đủ. Mình làm kinh tế thì phải tính cả chi phí hoạt động kinh doanh, trong đó có cả chi phí chuỗi cung ứng như là bảo quản và vận chuyển. Nói gì thì nói, Trung quốc đã mất nhiều thời gian xây dựng cơ sở hạ tầng, do đó dù chi phí lao động có tăng nhưng chuỗi cung ứng hiệu quả thì cộng vào cũng bù qua sớt lại. Chứ nếu chỉ tính chi phí lao động không chẳng hạn thì khỏi làm bài toán nào cũng biết phải qua Miến điện đầu tư. Có điều hạ tầng mà quá kém thì cộng hết chi phí vào có khi còn cao hơn Trung quốc. Cũng vì vậy mà sau 100 ngày nhậm chức, chuyện đầu tiên ông tổng thống chân đất này làm là cắt bỏ trợ cấp xăng dầu, rồi cam kết liền 450 tỷ đô la đầu tư vào cơ sở hạ tầng ở Indo. Nghe đến đó thôi là thấy ngày mai nắng đẹp rồi, năng lượng chuyển mình đã thấp thoáng đất nước của 170 ngàn hòn đảo. Trời ạ, xây dựng sao cho cơ sở vật chất hạ tầng nối liền và hiện đại trên cái quần đảo khổng lồ này đâu phải là chuyện dễ. Jokowi (biệt hiệu người dân đặt cho tổng thống Joko Widodo) lãnh cái job này cũng hổng có dễ ăn. Nhưng nếu bắt đầu từ năng lượng tích cực thì đã bắt đầu thấy có sự chuyển mình ngoạn mục. Một số tập đoàn đầu tư nước ngoài đã lục tục kéo vào chuẩn bị, nói Indo bây giờ đang trở thành Trung quốc cái thời 1980, cái thời mà Trung quốc bắt đầu chuyển mình để trở thành đại gia thế giới. Thành phố kẹt xe No. 1 thế giới Theo nghiên cứu của Castrol, chạy xe ở Jakarta mỗi năm, người lái xe phải dừng xe và khởi động trong thời gian lưu thông tổng cộng là 33.240 lần, hơn Istanbul (32.520 lần), và Mexico (30.840 lần). Điều này cũng đồng nghĩa với việc 28% thời gian lưu thông trên đường là đứng im chờ đến khi lăn bánh. Đứng thứ 4 sau Istanbul và Mexico trên thế giới, lại là một thành phố khác của Indo là Surabaya. Theo một nghiên cứu 75 tập đoàn quốc tế hiện đang đầu tư sản xuất ở ASEAN của phòng kinh tế báo Economist, Indonesia sẽ trở thành điểm đến đầu tư hàng đầu trong vòng 5 năm tới. Nè bạn cứ nhìn đi. Có phải con số nhà máy dự định đầu tư tại Indo là cao nhất? Indo đang chuyển mình mạnh mẽ là như thế. Chính phủ nước này tuyên bố sẽ biến quốc gia này thành nước có thu nhập cao vào năm 2025. Đến 2030, tổ chức tiền tệ thế giới IMF dự đoán với tốc độ phát triển này, Indo sẽ trở thành nền kinh tế đứng thứ 5 trên thế giới. Tổng thống gốc kinh tế thiệt là có khác. Thoáng cái là đã làm cho mấy thập kỷ loay hoay trở lại xếp hàng. Nhưng cũng đừng có vội buồn, dù sao hiện tại Việt nam mình cũng còn cái lợi là làm ít giờ hơn họ mà vẫn nhậu bia ì xèo được hết. Tôi làm một cái so sánh chơi cho vui nhé. Lấy giá một chai bia Heineken theo giá bán lẻ tại siêu thị địa phương chia cho mức lương công nhân trả tại từng nước cho 1 tiếng đồng hồ, kết quả sẽ cho thấy làm bao nhiêu phút thì mới đủ tiền mua một chai bia mà nhậu. Việt nam mình nhậu dữ quá. Hy vọng là so sánh kiểu này thì dễ tiếp thu hơn. Mặc dù tính lương công nhân theo giờ thì mình thấp hơn Phillipines và Indo, nhưng giá cả tại thị trường thì mình cũng còn tương đối. Có phải tại vậy mà mình làm ít nhậu nhiều? Thôi người ta cứ tích cực làm kinh tế vươn lên thành đất nước nhà giàu, mình cứ tà tà nhậu cho nó khoẻ? Cay mắt vì lũ ớt Nấu ăn theo truyền thống Indo là phải có ớt, bởi vậy mà ớt trở thành nguyên liệu sử dụng hàng ngày. Tuy nhiên do hạ tầng cơ sở kém cỏi của nước này, giá ớt năm 2014 từ 31 ngàn đồng tăng lên thành 124 ngàn đồng một ký. Một nông dân từ Tây Java, cách Jakarta 115km cho biết, từ vườn chở ra xe phải chở bằng xe máy, đến nơi bỏ lên xe tải thì lại không có tủ mát bảo quản gì. Do đó mà đến Jakarta, 1/5 lượng hàng hoá đã hư hỏng và không còn bán được. Giá cả đắt đỏ cũng là vì như thế. Vậy mới thấy cơ sở hạ tầng nó góp phần quan trọng đến thế nào đến cuộc sống của những người dân tưởng chừng như không có liên quan gì đến kinh tế vĩ mô đất nước. Blusukan Thôi thì mình cứ từ từ xem Indo có trở thành nền kinh tế đứng thứ 5 trên thế giới. Có điều cái mình có thể học liền là cái cách tiếp cận của họ hiện nay. “Blusukan” là đi xuống chổ người dân, đi xuống tận nơi tìm hiểu sự tình và giải quyết vấn đề tận gốc. Cái cách làm này làm tôi nhớ cái hồi phải diễn thuyết về cách tiếp cận tại các thị trường châu Á, Trung đông, và châu Phi cho dàn lãnh đạo công ty cũ ở Sydney. Họ là người phương Tây đâu có hiểu cái kiểu phương Đông của mình, họ làm việc là cứ thẳng thắn có gì thì bỏ lên bàn mà đàm phán. Châu Á mình thì khác, phải cần xây dựng cộng đồng để cùng nhau thực hiện một mục tiêu chung. Bữa đó tôi mượn một câu của Lão tử thế này: Hãy đến với mọi người Sống với họ Học hỏi từ họ Yêu quý họ Bắt đầu từ những gì họ biết Xây dựng từ những gì họ có Một lãnh đạo vĩ đại là thế này Khi công việc đã xong, Nhiệm vụ đã hoàn thành, Mọi người đều hớn hở bảo nhau rằng “Chúng ta đã tự mình làm được” Này các bạn trẻ, hãy cho người già tôi được nói một câu. Lãnh đạo không phải là kẻ chứng tỏ ta đây và hất mặt lên trời, cũng không phải là kẻ có quyền hành, vị thế. Lãnh đạo thực thụ là người bình dân, khiêm tốn, lui về rồi, không tước vị vẫn được người đời khâm phục và ghi nhớ luôn luôn. Còn cái hồi sống giữa mọi người, dù không tước vị họ vẫn là người mà chúng ta tìm đến. Cho nên mới nói, bạn muốn làm gì? Làm lãnh đạo hay là làm kẻ có chức vị mà ai ai cũng ghét? Trích chương 20 - Thời của Jokowi - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Có bao giờ bạn có cái cảm giác bị “dìm hàng” không? Tiềm năng thì cuồn cuộn mà cứ ba chìm bảy nổi như là chè trôi nước vậy. Đó chính là cái cảm giác của tôi mỗi khi đến Indonesia. Lần nào cũng như lần nấy, từ lần đầu tiên đặt chân đến đây năm 2003 đến lần gần đây nhất là tháng 5/2015. Đến với hy vọng sẽ nhìn thấy một quốc gia đang trên đà trỗi dậy, về với sự bối rối “ủa là sao?” Con nhà giàu Hồi mới chân ướt chân ráo sang Sydney đi học, vào cái lớp đầu tiên chắc phải có du học sinh từ 15 nước khác nhau. Nhưng mà đáng chú ý hơn cả là 3 nhóm đa số là Ấn độ, Trung quốc, và Indonesia. Bọn Ấn độ thì học hành lơ mơ lắm, lo đi làm thì nhiều và hay nhờ vả lung tung. Cái gì lợi cho mình thì không quen cũng nhào vào mà nhờ vả. Trung quốc thì tiếng Anh rất tệ. Lỡ chia nhóm làm bài mà có Trung quốc vào trong đó thì coi như là mất công đi làm bài giùm cho đồng chí mà thôi. Còn nhóm Indonesia thì ấn tượng vô cùng. Tụi nó cả đám hầu như sang Sydney đi học từ thời trung học, nói tiếng Anh ào ào và hết sức năng động trong mọi hoạt động tại trường. Hầu hết là người Indo gốc Hoa, đi du học mà sướng lắm, sở hữu căn hộ khu trung tâm thành phố, học xong về là cả đám đi chơi, tiền xài như nước. Mà ở đâu ra nhiều người Indo thế nhỉ? Tìm hiểu ra mới biết cái vụ “Tháng 5 đen tối” năm 1998, khi bạo động tràn lan tại nhiều thành phố ở Indo. Phong trào đốt nhà, đốt của cải của người Indo gốc Hoa đã làm cho những người có tiền bỏ chạy. Phần lớn bỏ sang Mã lai hay Singapore lánh nạn và gởi con đi học ở nước ngoài. Lại cũng là một đất nước vận mệnh bị nhấn chìm vì cái sự tham lam của cải và quyền lực của một nhóm người lãnh đạo. Cuộc đời 70 năm, sinh ra hai bàn tay trắng rồi ra đi cũng hai bàn tay trắng. Sao người ta không sử dụng nó vào những việc gì có ích cho cộng đồng hay cho thế giới này ta? Ảnh: quần đảo Indonesia với hơn 170 ngàn hòn đảo Bởi vậy nhìn lại mớ tài sản của Indo, lẽ ra giờ này đã phải là cường quốc. Là nước lớn thứ 4 thế giới về dân số (250 triệu dân, chỉ đứng sau Trung quốc, Ấn độ, Mỹ), nhưng hiện nay vẫn còn là thị trường thứ 18 trên thế giới nếu so về tổng chi tiêu. Có điều trong cộng đồng kinh tế ASEAN thì mình phải gọi Indo là đại ca vì nói đến độ lớn thị trường thì họ chắc chắn đứng đầu. Họ cũng đã trở thành thành viên của G20 là 20 nền kinh tế lớn nhất trên thế giới. Như thế nào là lớn? Nói thế này cho dễ hiểu, 20 nền kinh tế này mà cộng lại thì chiếm gần 85% tổng GDP thế giới. Không mạnh thì gọi là gì? Châu Á có ai nằm trong G20 bạn có biết không? Có Hàn quốc, Nhật, Trung quốc, Ấn độ, và Indonesia là nước duy nhất trong cộng đồng ASEAN được tham gia vào cái câu lạc bộ đại gia này. Nếu nói về vốn tự có thì Indo hiện là nước xuất khẩu gạo lớn thứ 3 nhưng lại đứng đầu thế giới về môn xuất khẩu dầu cọ. Sản lượng xuất khẩu ni-ken của họ chiếm tỷ lệ 20% và xuất khẩu nhôm chiếm 10% tổng sản lượng của toàn thế giới. 1 chiếc xe đạp, 2 thế giới Theo Bloomsberg, khoảng cách giữa người giàu và người nghèo tại Indonesia đang ngày càng cách xa ra. Tedi Kumaedi mỗi tháng kiếm được 87 đô la (1.914.000 đồng) bằng chiếc xe đạp cũ kỹ chạy khắp nơi bán cà phê gần khu chứng khoáng Jakarta. Trong khi tại một cửa hàng gần đó tên Technobike, người ta bán xe đạp kiểu Lamborghini giá 25 ngàn đô một chiếc (550 triệu). Salak Không biết bạn có để ý hay không chứ người mà giỏi thiệt giỏi hay giàu thiệt giàu thì mình nhìn có khi không biết. Võ sư đã luyện đến đỉnh thì tìm mọi cách để mà tránh xô xát với ai. Level 1 là cây kiếm trong tay. Level 2 là cây kiếm trong tim. Còn đến level 3 thì chẳng có chổ nào còn cây kiếm hết. Vì tuyệt đỉnh của công phu là lòng nhân ái và sự vị tha. Còn nói đến của cải tiền tài, người chưa có gì trong tay thì mặc vest đen, đeo kính đen và tỏ ra nguy hiểm, người có chút tiền rủng rỉnh thì ăn to nói lớn, mặt hất lên trời, cộng hết giá trị đồ đạc trên người chắc là phải tính bằng tiền tỷ. Vậy đó mà đến khi đáo hạn ngân hàng thì mặt cắt không còn hột máu. Lên đến hàng triệu phú, tỷ phú, đồ mặc xuềnh xoàng, mang dép lê, và ăn nói bình dân. Bởi vậy đừng có bị cái vẻ bề ngoài nó lừa tình nhé. Nếu lấy cái túi Louis Vuitton làm thước đo giá trị một con người, khác nào đang tuyên bố với thế giới là mình không đáng giá? Ảnh: Sumatra – khu vực trồng cà phê Arabica nổi tiếng được sử dụng bởi tất cả các thương hiệu cà phê lớn trên thế giới. Bây giờ cũng nói về cái túi, nhưng mà là cái túi ni lông. Mang đôi dép nhựa màu xám, tay cầm cái bịch ni lông, lần đầu tiên gặp Burang, hình ảnh là như thế. Thấy anh đứng nhìn tấm quảng cáo trên tường, tôi bước qua bắt chuyện. Hỏi anh cảm giác thế nào về hội chợ, anh nói lần này làm ở Jakarta thấy to hơn cái vừa rồi anh đến tại Singapore. Tính người Indo thân thiện, dễ gần, nên câu chuyện mới đó đã giòn tan tiếng cười của hai người xa lạ. Hỏi xách cái bịch bỏ cục xôi trong đó hả, anh cười ha ha bảo không biết ăn xôi, ở Indo thì phải xách theo bịch Nasi goreng mới phải (Nasi goreng là một loại cơn chiên với nước tương đặc và ngọt mà người Indo gọi là kecap). Cười đã rồi quay qua nói, định coi có nhãn hiệu nào làm được hay không, bàn xong lấy tiền mặt đặt cọc luôn cho tiện. Giở ra cho tôi nghía, trời ơi là cái túi tiền. Đúng là cái tuýp người xưa, cầm bịch ni lông tiền đi ngời ngời vậy đó. Hỏi sao ôm tiền đi như thế không sợ bị giật hay sao. Anh trả lời tỉnh bơ túi ni lông thôi mà, đứa nào mà thèm giật. Ừa cũng phải hén. Xã hội bây giờ mê bề ngoài quá, nhìn cái vỏ bên ngoài mà quên mất cái thực lực bên trong. Nghe nói tôi thích đồ cay, Henry kêu một lúc 3-4 dĩa sốt ớt từ level 1 đến level cay vô địch. Đã gần 20 năm gầy dựng một cơ ngơi đồ sộ, vậy mà mấy ngày chúng tôi qua là phải tự thân mình lo từng bữa trưa, bữa tối để đãi khách phương xa. Thiệt là hiếu khách. Rồi bắt chúng tôi phải thử hết từng món ăn truyền thống, từ vỉa hè đến nhà hàng, tình bằng hữu bao la. Có một buổi sáng ghé qua khách sạn uống cà phê, thấy tôi đứng nhìn trái salak ở quầy buffet sáng anh gỡ ra kêu tôi ăn thử. Trái này có cái vỏ sần sùi xấu xí, ở trong thì ngọt ngọt chua chua. Anh bảo Salak là trái cây đặc biệt của Indo, đã đến là phải thử. Ừa tôi nói vị lạ và ăn ngon ghê chứ. Ngày xong công việc anh đưa tôi ra sân bay từ giã, ôm nhau nói tạm biệt rồi thì móc trong giỏ ra một bịch mấy trái salak, kêu check in xong rồi thì nhớ gỡ ăn. Cầm cái bịch trong tay mà nước mắt cứ chực chờ, tình người có khi chỉ là vài cái trái có vỏ ngoài xấu xí gọi là salak. Ảnh: Kẹt xe ở Jakarta Trích chương 20 - Thời của Jokowi - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

“Chị là người Phillipines à?” Cậu tài xế taxi bắt chuyện. “Đâu có. Tôi ở nơi khác đến”. “Nhìn chị là tôi biết chị chắc chắn là Filipina” (Filipina là cách gọi phụ nữ Phillipines) “Ừa cũng muốn làm thử cho biết nhưng mà thật sự là không phải” “Sao là người Phillipines mà không dám nhận vậy kìa?” Đến đây thì tôi đơ người. Kỳ chưa! Đã nói không phải mà sao cứ bắt tui làm Phillipnes vậy nhỉ? Chiều đó gặp đứa bạn hỏi ra mới biết. Nhiều người đi làm giúp việc ở nước ngoài về không muốn cho người khác biết nên chắc có khi không nhận mình là Filipina. Giúp người ở lại Do nhiều phụ nữ Phillipines phải đi ra nước ngoài kiếm sống, đàn ông ở nhà vừa đi làm vừa phải chăm con. Để giúp cho những ông bố một mình xoay sở này, tổ chức phi chính phủ MLAC đã tổ chức chương trình huấn luyện cho các ông bố về cách chăm sóc con cái và quản lý chi tiêu tài chính. Đến ngày về taxi ra sân bay, hỏi anh tài xế sắp Nô-en rồi có chuẩn bị gì hoành tráng hay không. Vì Phillipines 80% dân số theo đạo công giáo cho nên hỏi thế. Ai ngờ anh ca một bài cuộc sống quá khó khăn. Tháng nào đến kỳ thanh toán chi phí gia đình là đổ mồ hôi hột. Anh nói có 3 con. Vợ đi làm ở nước ngoài, còn chồng lái taxi mà còn không xoay sở nổi. Giờ chỉ muốn một cuộc đời đơn giản, đủ ăn đủ mặc là sung sướng lắm rồi. Dạo này kinh tế Phillipines cũng hồi phục dần dần nên anh hy vọng năm sau sẽ đỡ hơn năm trước. Mà đúng như thế thật. Tỷ lệ tăng trưởng GDP ở Phillipines trong những năm gần đây ở mức cao nhất châu Á Thái Bình Dương, 6-8% là chuyện bình thường. Phillipines cũng nằm trong top 5 thị trường được xem là tiềm năng nhất sau BRIC (Brazil, Russia - Nga, India - Ấn độ, China – Trung quốc). Người ta đặt tên nhóm thị trường này là NIMPTs (Nigeria, Indonesia, Mexico, Phillipines, Turkey – Thổ Nhĩ Kỳ). Ảnh: mua sắm mùa Nô-en. Nãy giờ nói chuyện của người nghèo, nhưng tầng lớp giàu có của Phillipines thì giàu cũng dữ. Chủ công ty xây dựng và một lô cây xăng phức hợp có nhiều mặt bằng bán lẻ, Romeo có cái vẻ tự hào của một kẻ thành danh. Tiền làm ra ngoài chuyện lo cho 5 đứa con theo học trường tư, còn lại hắn bỏ không ít vào đam mê nuôi thú. Nào là cọp trắng, báo đốm, trăn, gấu, ngựa…, hắn có hẳn một cái sở thú kế bên mảnh đất của công ty. Đi đâu cũng không dám đi lâu, sợ ở nhà mấy thú cưng không ổn. Hắn bắt tôi đi vòng vèo trong sở thú rồi lại chở về dinh thự của mình khoe một mớ mấy con vẹt, con chó, bồ câu. Thôi thì đủ màu đủ kiểu. Lơ ngơ làm sao ngó vào nhà tắm phòng khách, thấy một khỉ con ngồi buồn hiu trong cái lồng nhỏ bên trong. Có một cái gì đó cảm thấy sao không ổn. Niềm vui con người là cầm tù tụi nó vậy sao? Kêu gọi thầy cô giáo trở về Văn phòng lao động quốc tế Phillipines vừa đưa ra chương trình thu hút những người dân có bằng sư phạm đang làm ở nước ngoài trở về giúp cho đất nước. Khẩu hiệu "Sa Pinas, Ikaw ang Ma'am/Sir" (Ở Phillipines, bạn được gọi là Quý Thầy / Cô). Chương trình này nhằm thu hút những người có bằng sư phạm nhưng lại đang làm công việc lao động chân tay ở nước ngoài. Theo thống kê tại Qatar chẳng hạn, hiện có 35 ngàn người Phillipines đi giúp việc nhà, trong đó có rất nhiều người có bằng sư phạm. Tuổi độ ngũ, tuần, là lãnh đạo dàn top của một công ty nhà nước, John có cái vẻ ù lì của một kẻ quan liêu. Hôm nay đến đây để họp về việc tái ký hợp đồng, xác thì ở đó mà tâm không ở đó. Mắt dán vào cái điện thoại thông minh, hai tay bấm lia bấm lịa, chắc hỏi điện thoại thông minh xem liệu có nên tái ký hợp đồng. Anh đồng nghiệp người Úc quay qua, mắt tròn xoe nhìn tôi cầu cứu. “John, mình cần tập trung bàn cho xong việc để không mất thời gian của anh vì tôi biết là anh bận lắm”. Hắn giật mình ngẩng lên khoái chí mỉm cười khi được cho là người quan trọng. Ảnh: bảo vệ cầm súng tại SM Mega Mall. Joshua năm nay ba mươi mấy tuổi, chủ mấy cửa hàng nước hoa và mấy chi nhánh nhượng quyền. Nhượng quyền ở Phillipines cũng là ngành được chính phủ rất quan tâm vì đóng góp 10% vào GDP cả nước. Bởi vậy mà ngay khi Mã lai tuyên bố trở thành trung tâm nhượng quyền của khu vực, Phillipines cũng tuyên bố y chang hồi đầu năm 2015. Mã lai có môi trường, chính sách, và sự hỗ trợ đồng bộ hơn từ chính phủ, nhưng nói về thương hiệu thì Phillipines chẳng kém chút nào. Ví dụ một số thương hiệu nội địa lớn của họ như thức ăn nhanh Jollibee, Chowking, nhà hàng Max’s, cà phê Figaro, thời trang Penhoppe, hiệu thuốc Generics…, đều là những thương hiệu đang tích cực bước ra thế giới. Giữa năm 2015, họ cũng đã tổ chức một chuyến xúc tiến thương hiệu Phillipines của mình một vòng các nước ASEAN. Hơn hẳn Việt nam mình về sự chuẩn bị để bước ra thế giới. Box: Chính phủ nào trong sạch nhất châu Á? Theo đánh giá xếp hạng của Tổ chức minh bạch thế giới năm 2014, các nước có chỉ số càng cao là những nước ít tham nhũng, tham ô. Thấy vậy không phải vậy! Là thị trường đông dân thứ 2 trong khu vực kinh tế ASEAN (100 triệu dân), chỉ đứng sau Indonesia (249.5 triệu dân), Phillipines chắc hắn là thị trường tiềm năng hàng đầu khu vực. Nếu lấy tổng chi tiêu để đo về độ lớn, họ chỉ đứng sau Indonesia, Thái lan, và đang là thị trường lớn thứ 3 trong AEC. (Indonesia 509.7 tỷ đô la, Thái lan 234.3 tỷ đô la, Phillipines 205.3 tỷ, Việt nam 117.2 tỷ). So về thu nhập thặng dư đầu người hàng năm thì họ còn thua xa các nước đã phát triển trong khu vực như Singapore, Mã lai, Thái lan, nhưng lại hơn cả Indonesia và chắc chắn là qua mặt Việt nam (Phillipines: 2.110 đô la, Việt nam: 1.356 đô la). Box: Thu nhập thặng dư đầu người tại một số nước châu Á Nghĩ lại cũng sợ thiệt. Làm cả năm chỉ dư có bao nhiêu đó thôi, bởi vậy làm sao mà có tiền đi du lịch năm châu như người ta được. Cho nên muốn dân mình nhìn thấy năm châu bốn bể, thì việc đầu tiên là phải làm sao cho kinh tế tốt hơn lên. Mã lai họ đặt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao cũng là như vậy đó. Nhưng mà muốn làm kinh tế tốt, mỗi chúng ta đều phải đóng góp vào. Kinh tế tư nhân mạnh thì kinh tế chung sẽ mạnh. Mà muốn làm kinh tế mạnh, phải học cách làm chuyên nghiệp của nước ngoài. Nếu cứ làm kiểu mánh mung như hồi đó đến giờ, biết bao giờ mới mạnh? Nước người ta đã ào ào chuyện xuất khẩu thương hiệu. Mình còn lơ mơ chưa biết phải làm ở thị trường nội địa ra sao. Quá trời trễ rồi. Nếu còn loay hoay như thế hoài thì làm hòn vọng phu đứng chờ trăm năm nữa chắc? Kể chuyện Phillipines thì thấy họ còn nghèo và phải túa ra thế giới kiếm sống như vậy đó, nhưng tình thực thì họ còn hơn cả Việt nam. Nếu với cái đà phát triển kinh tế 6-7% mỗi năm như bây giờ, họ sẽ lớn mạnh lên nhanh lắm. Rồi khi kinh tế mạnh lên như thế, chất xám sẽ chảy về lại với quê hương. 10 triệu người dân trên khắp thế giới đổ về, nếu nói về cái sự hiểu biết và tri thức mình sẽ so làm sao với họ? Trích chương 19 - Những mảnh đời lưu lạc - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - tác giả Nguyễn Phi Vân

Có một thứ năng lượng gì đó nó nghèn nghẹt, khó thở, phủ thành một lớp dầy dầy, nặng nặng lên đất nước này. Ở những nơi công cộng, bảo vệ mặt mày tỏ ra nguy hiểm, đeo súng đi đi lại lại. Dân địa phương có người bảo là súng nhìn ghê gớm vậy nhưng không có đạn đâu. Còn đi vào trung tâm mua sắm hay chổ công cộng nào cũng phải mở giỏ ra cho người ta xét. Có một cái cảm giác không an toàn, lạnh lạnh làm sao đó mỗi khi đặt chân đến đất nước này. Có phải vì vậy mà bao nhiêu người dân Phillipines phải bỏ ra đi, lưu lạc khắp chân trời góc bể? Tổng đài thế giới Nửa đêm là lúc khoảng 1 ngàn địa điểm tại thành phố Manila nhộn nhịp cho ngày mới. Mỗi người một cái ổ vuông vuông nhỏ xíu, gần một triệu người dân Phillipines nếu không bô lô ba la trên điện thoại thì cần mẫn dò dẫm các văn bản suốt 8 giờ làm việc của mình. Tưởng tượng phải gọi 100 cú điện thoại trong 8 giờ làm việc. Chua lắm chứ không chơi. Nhưng với mức lương cao gấp đôi những công việc khác trên thị trường (khoảng 700 đô la/tháng), dàn trẻ Phillipines cũng ham cái job này dữ lắm. Cái này gọi là kinh tế outsourcing, và 1 ngàn địa điểm đó gọi là BPO (Business process outsourcing – Gia công qui trình kinh doanh), hay gọi bình dân là hậu trường văn phòng của thế giới, nhiều nhất là từ các công ty Mỹ do chi phí làm việc hậu trường ở Phillipines thấp hơn ở Mỹ đến 4 lần. Cách đây khoảng 8 năm khi ngành BPO này xuất hiện ở Manila, Ấn độ khi đó là hậu trường thế giới. Ở khắp nơi trên thế giới mà gọi điện thoại vào hotline hay đường dây dịch vụ khách hàng các công ty lớn, hầu như là nghe giọng tiếng Anh kiểu Ấn. Hồi ở Sydney tôi cũng hay gọi vào đường dây dịch vụ khách hàng của công ty điện thoại Telstra, nói chuyện với toàn là Ấn độ. Riết rồi người ta bực mình vì có khi giọng tiếng Anh của Ấn độ khó nghe quá, hai bên nói qua nói lại một hồi không ai hiểu ai là sinh chuyện nổi cơn liền. Cũng có thể vì vậy mà hậu trường thế giới giờ đổi sang Phillipines, nhờ tiếng Anh dễ nghe, giọng nói dễ thương và thái độ phục vụ có phần cam chịu. Thủ đô selfie của thế giới Báo Time công bố thành phố Makati và thành phố Pasig tại khu vực Manila là hai thủ đô selfie lớn nhất của thế giới, với tỷ lệ 258 người thường xuyên chụp selfie trên mỗi 100 ngàn dân. Ngoài ra, các thành phố khác của Phillipines đứng trong top 100 bao gồm Cebu, Baguio, Quezon, và Iloilo. Đừng tưởng làm hậu trường là dở nhé. Dự đoán năm 2015 họ thu về 25 tỷ đô la doanh thu, đóng góp khoảng 10% GDP cho cả nước. Có nhiều cái nghề cũng lợi hại thiệt chứ. Cái này Việt nam mình có muốn chưa chắc đã làm được đâu. Muốn làm cái nghề này đòi hỏi tiếng Anh phải xịn. Bây giờ thử kiểm tra xem so về tiếng Anh giữa họ và mình thì kết quả so sánh ra làm sao nhé. Theo một báo cáo của Trung tâm đánh giá giáo dục chuyên chấm điểm TOEFL (Test of English as a Foreign Language – Cuộc thi tiếng Anh là ngôn ngữ nước ngoài) thì Phillipines xếp hạng thứ 35 trong số 163 nước trên thế giới về mức độ thông thạo Anh ngữ. Nếu nói về châu Á thì Phillipines chỉ thua có Singapore (xếp hạng thứ 3 trên toàn thế giới), Ấn độ (xếp hạng thứ 19). Xếp hạng ở giữa nhóm có Việt nam (73), Thái lan (75), Đài loan (76). Còn xếp cuối bảng không lạ gì hơn là các nước Bắc Á như Hàn quốc (80), Trung quốc (105), và Nhật (135). Vậy nói về lợi thế hoà nhập vào văn hoá và kinh tế thế giới, Phillipines chắc chắn qua mặt mình rồi. Mà sao họ làm được điều đó vậy ta? Đơn giản là vì họ xem tiếng Anh như một kênh giao tiếp chứ không phải chỉ là một môn bắt buộc trong trường học. Ngoài việc học tiếng Anh ở trường ra, họ còn tiếp xúc với kênh xã hội như radio, bảng hiệu, thông cáo, vv sử dụng tiếng Anh như một trong hai ngôn ngữ chính của quốc gia này (ngôn ngữ chính là Tagalog). Các trường đại học hàng đầu của họ thì dạy tất cả các môn bằng tiếng Anh, vì vậy mà thu hút được nhiều du học sinh từ nhiều nước như Iran, Libya, Brazil, Nga, Nhật bản, và Trung quốc. Tiếng Anh nó lợi hại là như thế. Thời nay mà không có tiếng Anh thì cũng như là tự khoá cửa nhốt mình ở trong hang, nói làm chi cái chuyện thập thò bước ra thế giới. Ai chưa học thì hôm nay đăng ký đi học đi nhé. Còn ai đã học rồi thì lấy nó ra mà sử dụng. Học mà không xài thì nó mai một hết đi. Mấy cái bằng cấp tiếng Anh A, B, C gì đó ở Việt nam thiệt ra đâu có nghĩa lý gì. Chỉ cần giao tiếp được là OK hết thảy. Ảnh: giao thông tại thành phố Makati Kẻ đi Tháng 11 và một buổi chiều nhạt nắng, tôi thơ thẩn bước vào nhà ga Roma Gemini để chuẩn bị đáp tàu từ Rome về lại Florence. Cũng như bao nhiêu sân ga tấp nập bước chân người, nếu tìm chắc sẽ gặp một góc bình yên đâu đó. Ly cà phê bốc khói, nhìn đời vội vã trôi qua. Một đôi mắt đậm buồn, nhìn chăm chăm vào hư ảo. Nếu biết sống và hiện diện trong hiện tại, bạn sẽ thấy mình mở lòng với thế giới xung quanh. Và cái năng lượng khổ đau chập chùng của người phụ nữ này chẳng biết sao cứ cứa từng nhát vào nỗi lòng xa xứ của tôi trong thời khắc đó. “Bánh này ngon lắm. Thử đi”. Vậy thôi và câu chuyện bắt đầu. Từ Phillipines chị dạt sang Anh đi làm y tá. Làm quá trời mà chẳng có dư. London đắt đỏ không dư thì cũng là lẽ thường tình, nên nghe nói có job bên Ý liền nhào qua đây kiếm sống. Qua Rome đổi nghề thành giúp việc, hồi đầu ở trong nhà người ta cho đỡ tốn tiền. Một thời gian thấy mất tự do và khó khăn trong cuộc sống tinh thần, chị tìm chổ khác đổi qua làm theo giờ để tối về nhà ngủ cho thoải mái. Mỗi tuần có 1 ngày nghỉ, cả đám cùng quê tụ tập nấu nướng cho đỡ nhớ quê hương. Chiều nay mới tụ tập xong về, ngày mai lại đi giúp việc. Sao câu chuyện kể mà khoé mắt cứ tối sầm. Tôi hỏi bôn ba thế bao lâu rồi và sao không trở về Phillipines tìm việc, chị nói tính đến nay đi đã 15 năm trời, cũng muốn về nhưng về rồi chẳng biết sống làm sao. Phillipines khó tìm việc, mà nếu có việc thì lương thấp lắm, lo làm sao cho nổi chi phí gia đình. Chia tay lên tàu, đêm đổ xuống trong tâm hồn một người con xa xứ. Ảnh: đảo Cebu, một trong top 5 những hòn đảo đẹp và thu hút du lịch tại Đông Nam Á. Người thì nhỏ con mà cái giỏ to đùng, lại phan thêm đôi giày cao gót vào nữa chứ. Trời ạ, đi ra sân bay mà thiếu hiểu biết kiểu này thì có mà chết đi thôi. Đi nhiều quá rồi, tôi đã học cách đi đứng thật nhẹ nhàng và thoải mái. Có thế mình mới tận hưởng được cái thú của một chuyến đi. Chứ hành lý chất đống đống, hàng hàng, lo kéo, lo đẩy không còn gì là vui nữa. Nói vậy thôi chứ người ta lâu lâu về thăm quê một bữa, mua quà mang về cho cả làng cũng là chuyện phải thôi. Thấy coi bộ nhấc đồ lên băng chuyền không nổi nữa rồi, tôi bước lên đỡ giúp. Cô em nhoẻn miệng cười, hiền hiền, e thẹn và cám ơn người xa lạ. Nhìn chắc khoảng chừng hai mươi mấy tuổi, điệu bộ thì chắc qua Dubai làm nghề giúp việc nhà (domestic helper). Qua khỏi cổng an ninh rồi, cô lại cám ơn và thế là chúng tôi bắt chuyện. Hỏi ra mới biết qua Dubai đi bán hàng trong một cái shop. Làm 3 năm rồi hôm nay mới được nghỉ về quê. Hỏi làm có được không và cuộc sống thế nào, cô em bảo cuộc sống Dubai đắt đỏ nên sống cũng qua ngày nhưng làm hoài mà không dư được đồng nào cả. “Nhưng mà kệ nó. Có job còn hơn không có chuyện gì làm”. Nói vậy rồi cười, nhí nhảnh móc cái điện thoại ra gọi ai ơi ới. Dù là y tá, hát hò trong ban nhạc giải trí, hay đi giúp việc nhà, có đến 10% tổng dân số Phillipines bôn ba ở nước ngoài làm việc. 10% là bao nhiêu người biết không? Là khoảng 10 triệu người đó, và họ có mặt khắp nơi ở 182 quốc gia trên thế giới. Nghe mà phát hoảng. Có người tốt nghiệp đại học đàng hoàng, có người có bằng cấp giáo viên, nhưng lại phải túa ra đi làm giúp việc cho nước người ta. Cái nghèo nó ác như thế đó. Nhưng tưởng tượng một ngày kia khi họ trở về và mang theo cái hiểu biết của thế giới về với Phillipines thì sao nhỉ? Box: Các nước có thu nhập kiều hối nhiều nhất trên thế giới, cũng đồng nghĩa với việc có nhiều người dân sống ở nước ngoài Trích chương 19 - Những mảnh đời lưu lạc - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Đi lơ ngơ mấy ngày xem người ta sinh sống thế nào dưới cái nắng chát người của Yangon, tôi lảo đảo muốn cảm nắng nên về hỏi cô tiếp tân có chổ nào massage chân để mà cứu vãn. Cô tiếp tân nói có chổ này khách ở đây thích lắm, KTV massage nhưng mà chỉ có cho nam. Trời ơi, vậy chỉ làm gì vậy ta? Thôi tự search cho rồi. Taxi luồn lách một hồi qua những con đường chật hẹp, bốc mùi, cuối cùng hai đứa tôi cũng tìm ra khách sạn Central, lên tầng 6 để mà thư giãn. Cái chổ massage chân gì mà hơi nhớp nháp, vậy mà toàn là khách nước ngoài. Cô kỹ thuật viên bập bẹ tiếng Anh, kể tôi nghe chuyện từ dưới quê ra thị thành kiếm sống để gởi tiền về nuôi ba má. Thấy người Miến điện hay qúet cái phấn gì nâu nâu trên mặt, tôi hỏi cô cái đó để làm gì. Cô nói là bột vỏ cây Thanaka, hồi đó giờ người Miến điện sử dụng quẹt lên mặt để cho mát da rồi sẵn đó lấy làm trang điểm. Nhưng giới trẻ bây giờ bớt xài thứ đó. Mỹ phẩm nước ngoài đổ vào rồi giới trẻ thích hơn. Tôi hỏi có bột Thanaka sẵn đó không cho tôi quẹt vài đường xem thử. Cô cười ngất rồi khi làm xong lấy bột quẹt cho tôi 2 đường lên mặt. Ừa mát thiệt. Và cái này là mỹ phẩm tự nhiên, không hoá chất. Có điều, người dân Miến điện rồi sẽ dần dần bỏ nó, bỏ cái tự nhiên để tìm kiếm cái vỏ bọc xa hoa của mỹ phẩm tốn tiền. Âu cũng là cái luật tiến hoá của xã hội mà thôi. Người chưa đến thì thấp thỏm lao đi. Người đến nơi rồi thì chỉ muốn quay về trở lại. Tiếc mà không thể nói. Bởi vậy có những câu hỏi hay một số vấn đề chỉ có thể trả lời bằng sự lặng câm. Có những thứ không thể nói mà phải để cho người ta trải nghiệm. Bước ra thế giới cũng vậy. Tôi chỉ có thể kể chuyện bạn nghe. Còn bước ra thế giới được hay không còn phải phụ thuộc vào lòng dũng cảm, sự kiên quyết, và khẳng định bản thân mình của bạn. Cung cấp chất gây nghiện cho thế giới Miến điện là nước sản xuất thuốc phiện lớn thứ 2 trên thế giới (sau Afghanistan), với sản lượng chiếm 25% tổng sản lượng trên toàn thế giới. Năm 2002, thế giới đã gây áp lực nghiêm cấm vấn đề sản xuất thuốc phiện làm cho 2 khu vực Kokang và Wa tại Miến điện người dân tất cả lâm vào tình trạng thất nghiệp. Nếu tìm hiểu về tam giác vàng, bạn sẽ thấy Miến điện là 1 trong 3 góc. Sáng hôm sau hẹn Kyaw Htin, một đối tác người địa phương đi làm việc. Hẹn 9:30 sáng mà đến gần 11g họ mới tới nơi, phân bua là do kẹt xe trong thành phố. Vậy mà hôm sau vẫn thế. À thì ra họ chưa có thói quen làm viêc kiểu phương Tây, tôn trọng giờ giấc và quản lý quỹ thời gian hiệu quả. Có điều, trong một tuần làm việc ở Yangon, tôi quá sức ngạc nhiên vì cái sự lưu loát về tiếng Anh của họ. Có một thế hệ trẻ Miến điện tầm ba mươi, ba mấy, nói tiếng Anh như gió và được học hành đầy đủ ở nước ngoài. Họ chắc chắc là niềm hy vọng đổi đời của đất nước chập chững trong thời kỳ hội nhập. Bởi vậy tôi đặt tên cho Yangon cái tên là Fiji time (giờ Fiji – theo tiếng Anh vì người Fiji sống ở xứ nghỉ dưỡng nên làm gì cũng chậm). Sống ở Miến điện mà chơi giờ Fiji! Ảnh: Bagan, thành phố cổ gần Mandalay, là thủ đô vương quốc Pagan từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 19, là vương quốc đầu tiên thống nhất các khu vực khác nhau để hợp nhất thành nước Miến điện ngày nay. Rồi tôi gặp một ông chủ trà quán nâng cấp từ truyền thống lên hiện đại, bán toàn thức ăn và thức uống chính gốc quốc gia này. Ba mươi mấy tuổi, học ở Anh về, đam mê đến nỗi nói thao thao bất tuyệt về mong muốn giới thiệu món ăn Miến điện ra khu vực và khắp nơi trên thế giới. Bắt tôi phải thử trà sữa và món súp cá Mohinga truyền thống, hắn ngồi nhìn chăm chăm xem tôi phản ứng thế nào. Ấn tượng quá! Đồ ăn thức uống ngon như thế, trang trí nghệ thuật và cách phục vụ thì hết sức chuẩn nước ngoài. Hỏi tôi cái này nhắm có nhượng quyền ra thế giới được không, tôi nói quá là được và khi nào làm cứ alô rồi tôi sẽ giúp. Hắn khoái chí cười bảo muốn làm liền. Cũng hối hả muốn liền liền như Việt nam mình vậy. Có điều tôi kêu phải từ từ xây dựng nền tảng đã. Làm cái gì cũng phải chuyên nghiệp và có nền tảng thì mới có thể phát triển bền vững về sau. Hắn cười, gật đầu dạ dạ. Gật vậy đó nhưng không biết có làm không. Đá máu Miến điện sản xuất nhiều loại đá quý như ruby, sapphire, ngọc trai, và ngọc bích, trong đó ruby là loại đá quý chiếm sản lượng nhiều nhất. 90% đá ruby trên toàn thế giới có nguồn gốc từ Miến điện. Đá ruby ở đây được đánh giá là tinh khiết và có màu sắc lung linh nhất. “Thung lũng ruby” của Miến điện ở vùng núi Mogok, 200km về phía bắc của Mandalay, và nổi tiếng với loại đá ruby có màu máu chim bồ câu và đá sapphire màu xanh nước biển. Tuy nhiên, do điều kiện bóc lột nhân công tại các khu mỏ đá của chính phủ quân đội hiện đang sở hữu và khai thác các mỏ đá này, nhiều công ty nữ trang nổi tiếng như Bulgari, Tiffany, và Cartier từ chối không mua đá quý của Miến điện từ trước đến nay. Rời khỏi Miến điện và hẹn ngày sẽ quay trở lại, tôi vẫn ngập ngừng không biết nên để cho cảm xúc kéo dãn phương nào. Có cái tự tin, vui vẻ, hạnh phúc trong từng nét mặt và câu chuyện của người dân. Có cái mờ mịt, xác xơ của những con đường xung quanh thành phố. Anh bạn ở Việt nam có lần hỏi Miến điện có qua mặt Việt nam không. Đọc xong câu chuyện ở trên rồi, theo các bạn là không hay có? Trích chương 17 - Qua mặt Việt Nam? - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Những con đường xơ xác. Rác rưởi lềnh bềnh cống rãnh và trên những lối đi. Quán hàng liêu xiêu. Người bán rong nối dài giăng giăng bên những vệ đường dơ bẩn. Cái nghèo nó quấn vào từng xiêm áo. Nhưng người ta vẫn lơ ngơ cười cười như không có chuyện gì. Đây có phải là nơi hạnh phúc nhất hành tinh? Tôi phân vân chẳng biết nên chẻ cảm xúc của mình ra thành mấy mảnh. Miến điện là như thế đó. Lại cũng là lòng tham của một nhóm người nó đâm vào cuộc sống của người dân. Aung San Suu Kyi Nếu nói rằng Miến điện thua xa Việt nam thì chắc chắn là như vậy. Theo góc nhìn của riêng tôi, cơ sở vật chất hiện tại của đất nước này chắc phải thua Việt nam gần 15 năm. Xơ xác quá. Lạc hậu quá. Bởi vậy mà mấy người bạn Miến điện của tôi rất khoái Việt nam, nói Việt nam hiện đại và tân tiến hơn họ quá nhiều. Nhưng cái nghèo, cái tụt hậu của đất nước này cũng là do nhóm quân đội chính phủ ngày xưa vì tham lam, ích kỷ mà nó hành người dân ra cái cảnh như thế. Rồi Miến điện chỉ vừa thoát ra được chưa tới 3 năm. Ngày 2/5/2012, vận mệnh quốc gia này thay đổi khi nữ lãnh đạo đạt giải Nobel hoà bình Aung San Suu Kyi đắc cử vào hạ viện với vai trò lãnh đạo đảng đối lập. Được tạp chí Forbes bình chọn là một trong 100 phụ nữ quyền lực nhất hành tinh, Suu Kyi đã trải đời mình ra vì Miến điện. Tốt nghiệp Oxford rồi trải qua cuộc sống gia đình tại Anh, Mỹ, Ấn độ trước khi quay về Miến điện năm 1988, bước ngoặc cuộc đời đã đưa bà đến hoạt động phản đối phe chính quyền quân sự và bị quản thúc tại gia 15 năm đến tháng 11/2010 mới được thả ra. Trong thời gian bị quản thúc, bà vẫn tiếp tục đấu tranh vì nhân quyền và đó là lý do khiến cho thế giới trao cho bà giải thưởng cao quý Nobel vì hoà bình. Bà cũng nhận được vô số giải thưởng khác như giải tưởng niệm Thorolf Rafto, giải Sakharov cho Tự do Tư tưởng năm 1990, giải Jawaharlal Nehru cho sự Thông cảm quốc tế của chính phủ Ấn Độ cùng giải thưởng Simón Bolívar của chính phủ Venezuela vào năm 1992. Năm 2007, chính phủ Canada công nhận Suu Kyi là công dân danh dự của Canada. Bà là người thứ tư có được vinh dự này. Ngày 19 tháng 12 năm 2012, bà được trao tặng Huân chương Vàng Quốc hội (Congressional Gold Medal), một trong hai giải thưởng cao quý nhất của Hoa Kỳ. Ảnh: chùa Shwedagon hay còn gọi là chùa Vàng (Golden Temple), ngôi chùa vàng lớn nhất trên thế giới. Chỉ số phát triển con người (Human Development Index – HDI) Chỉ số phát triển con người (Human Development Index - HDI) là chỉ số so sánh, định lượng về mức thu nhập, tỷ lệ biết chữ, tuổi thọ và một số nhân tố khác của các quốc gia trên thế giới, lấy con người làm trung tâm của mọi sự phát triển của một quốc gia. Năm 2013, Miến điện xếp hạng 150/187, được liệu vào nhóm các nước có chỉ số phát triển con người thấp nhất trên thế giới (Việt nam thuộc nhóm trung bình, xếp hạng 121/187. Có 4 nhóm tất cả, trong đó còn có nhóm chỉ số cao và nhóm có chỉ số cực kỳ cao. Xếp đầu bảng là Na-uy và Úc. Wow! Một đời người chiến đấu vì dân tộc. Bỏ qua tất cả thành bại hay cái “vô lý” của việc bà không thể tranh cử chức vị Tổng thống vì có chồng là người nước ngoài, một cuộc đời bị giam cầm và trải ra mà sống vì người dân đáng để cho chúng ta ngưỡng mộ. Nếu muốn tìm hiểu thêm về người phụ nữ quyền lực này, bạn có thể tìm xem phim The Lady (Người đàn bà) do Dương Tử Quỳnh đóng vai Suu Kyi, phát hành 2011, hay quyển sách Aung San Suu Kyi - Letters From Burma (Aung San Suu Kyi – Những lá thư từ Miến điện), xuất bản 2010. Ảnh: Bìa sách Aung San Suu Kyi - Letters From Burma (Aung San Suu Kyi – Những lá thư từ Miến điện) 3 năm tự do – họ ở đâu? Nếu lấy Miến điện ra để so với Việt nam thì có lẽ là một cách so sánh có gì hơi khập khiễng, vì nước người ta vừa chấm dứt nội chiến chưa được 3 năm. Nhưng để cho bạn dễ hình dung họ đã đến đâu rồi, tôi cũng sẽ đưa ra một vài so sánh vậy. Người làm kinh tế như tôi chia các nước trong cộng đồng kinh tế ASEAN (ASEAN Economic Community - AEC) ra làm 2 nhóm. Nhóm thị trường loại ưu tiên 1, nhóm A, cần bước vào khi nói đến AEC bao gồm Mã lai, Thái lan, Phillipines và Indonesia. Đây là những thị trường có sức tiêu dùng lớn. Nhóm thứ 2, nhóm B, là nhóm các thị trường còn đang phát triển, mức tiêu dùng còn hạn chế do thu nhập tầng lớp trung lưu còn thấp, và thị trường bán lẻ nói chung còn rất manh nha. Đây là các thị trường Lào, Campuchia, Việt nam, và Miến điện. Ví dụ cho dễ hiểu nhé. Tại Thái lan, 5 doanh nghiệp bán lẻ hàng đầu quốc gia có thu nhập chiếm tỷ lệ 27.1% tổng doanh thu ngành bán lẻ năm 2014. Tại Việt nam, con số này chỉ có 4.6%. Doanh nghiệp Việt nam mình còn khá li ti. Vậy Singapore và Brunei thì tính vào đâu? Xin thưa là 2 quốc gia này có thu nhập người dân quá trời cao rồi, nhưng thị trường thì lại super nhỏ, cho nên không cần thiết phải liệt vào danh sách. Vậy nói về chia bảng mà đá banh kinh tế, Việt nam và Miến điện nằm cùng 1 bảng B. Có điều, hiện nay Việt nam mình chắc chắn là có nhiều lợi thế. Ảnh: thành phố Yangon – thành phố lớn nhất của Miến điện Box: Chi tiêu hộ gia đình các nước AEC, 2012 và dự đoán 2030 Bây giờ lấy chỉ số trong Báo cáo mức độ cạnh tranh toàn cầu năm 2014/2015 của Diễn đàn kinh tế thế giới (World Economic Forum – WEC) ra để so sánh cho nó khách quan nhé. Trong 144 nền kinh tế thế giới được mang ra so sánh, Việt nam mình và Miến điện đứng ở nơi mô? Chỉ số Xếp hạng trên 144 quốc gia Việt nam Miến điện Độ lớn thị trường 36 65 GDP (Tính theo sức mua tương đương, không tính bằng tiền mặt thực tế) 38 65 Tính minh bạch của chính phủ trong vấn đề đưa ra chính sách 116 136 Nợ vay của chính phủ 93 71 Tỷ lệ xuất khẩu so với GDP 16 133 Chất lượng cơ sở vật chất 112 138 Chất lượng giáo dục 94 129 Khả năng thu hút nhân tài 74 113 Khả năng giữ chân nhân tài 84 144 Mức độ dễ dàng về tiếp cận nguồn vốn 88 144 Mức độ tiếp cận công nghệ mới nhất 123 144 Đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp 109 133 Chất lượng nhà cung cấp 92 139 Khả năng sáng tạo và phát triển 95 137 Triển khai đúng chuẩn kiểm toán và báo cáo tài chính 132 140 Một thời huy hoàng? Miến điện đã từng là thuộc địa của Anh (1824-1948). Người ta nói rằng trong suốt thời gian đó, Miến điện là quốc gia hung thịnh đứng thứ 2 tại khu vực Đông Nam Á lúc bấy giờ chỉ sau có Phillipines. Họ đã từng xuất khẩu 75% tổng sản lượng gỗ teak trên thế giới, là nước xuất khẩu gạo hàng đầu, xuất khẩu dầu thô từ những năm 1853, và là một trong những nước đầu tiên sản xuất xăng trên toàn thế giới. Vận mệnh một quốc gia có thể chao đảo là như thế! Nếu nói về tiềm năng thị trường, Việt nam và Miến điện đều là 2 thị trường có tiềm năng khá lớn. Họ chỉ có 53.7 triệu dân, nhỏ hơn Việt nam mình (92.4 triệu dân). Họ xếp cuối bảng trên toàn thế giới về một số điều kiện dễ dàng để phát triển kinh tế và phát triển kinh doanh như mức độ dễ dàng để tiếp cận nguồn vốn và tiếp cận công nghệ tiên tiến trên thế giới. Theo một báo cáo của McKinsey năm 2013, nền kinh tế Miến điện có thể tăng lên gấp 4 lần vào năm 2030 nếu họ chịu đầu tư váo các ngành công nghệ cao từ đây đến đó. Do nội chiến, họ cũng bị lâm vào tình trạng chảy máu chất xám. Người giỏi và trí thức họ bỏ chạy mà cứu lấy tấm thân. Nhưng mới chấm dứt nội chiến chưa tới 3 năm, mấy chỉ tiêu như thế kể ra cũng là đương nhiên không tránh khỏi. Có một điều nếu mình để ý thì sẽ thấy, Việt nam mình về nhiều vấn đề cũng còn lạc hậu cỡ Miến điện mà thôi. Nếu nói về cái sự chuyên nghiệp và đạo đức kinh doanh, bạn xem chỉ số triển khai kiểm toán và báo cáo kinh doanh của doanh nghiệp mình nằm ở đâu? 132/144 đâu có hơn gì Miến điện (140). Còn nói làm đúng theo đạo đức kinh doanh thì 109/144 trong khi Miến điện là 133/144, đều thuộc hàng nằm ở dưới cùng. Cho nên tương lai thì không ai biết được. Nếu Miến điện họ để cho tình hình chính trị ổn định và phát triển đều đều với tốc độ phát triển GDP 8.5% (2014) như hiện nay thì họ cũng sẽ thu ngắn dần khoảng cách. Còn nếu Việt nam mình chịu khó cải cách và tiếp tục mở cửa bước ra thế giới, thì Miến điện là một thị trường hấp dẫn cho doanh nghiệp Việt nam. Có điều, Việt nam mình phải thay đổi cái nếp suy nghĩ ngắn hạn và cách làm chạy mánh để mà chuyên nghiệp hoá. Chỉ số mức độ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn khu vực kinh tế Đông Nam Á Tính ra thì Việt nam mình chỉ hơn có mỗi Miến điện mà thôi Trích chương 18 - Qua mặt Việt Nam? - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Radu có gượng mặt buồn buồn như bao người dâm Rumani mà tôi nhìn thấy. Nhưng khi câu chuyện đã thuận buồm, anh cười thật hiền và thật dễ thương. Chúng tôi nói với nhau những câu chuyện về cuộc sống, về gia đình, bạn bè và đất nước. “Cuộc sống chật vật lắm. Phải chi mà người ta đừng tham lam quyền lực và đồng tiền thì người dân đâu đến nỗi như hôm nay”. Một giọt nước mắt đỏ hoe tràn trên khoé mắt. Nghe mà đau từng cơn. Nghe mà lòng nặng trĩu. Kể từ khi bước ra thế giới, trong tôi không còn một ranh giới quốc gia. Con người ở đâu nơi đâu trên thế giới cũng buồn, vui, hạnh phúc hay đau khổ. Màu da, tín ngưỡng, ngôn ngữ…, chúng chỉ là vài chiếc áo khoác để điểm tô thêm cho cuộc sống này. Sâu tận đáy lòng, ai chẳng muốn cuộc sống này tràn đầy niềm vui và hạnh phúc? Nếu bước ra trên cái nền tảng chung là mang lại niềm vui và hạnh phúc cho người đối diện, dù người đối diện là ai, đến từ đâu và nói tiếng gì, điều đó không chút nào quan trọng. Ngôn ngữ của vũ trụ là năng lượng. Ngôn ngữ của vũ trụ là trái tim nhân ái, chan hoà tình yêu cho thế giới này. Ảnh: khách sạn băng được xây dựng mỗi mùa Nô-en tại Rumani Tiếng đàn accordion vang vang, những vũ điệu dân tộc hồn nhiên và náo nức, nụ cười tươi tắn Rumani. Chúng tôi nhảy tưng tưng theo vũ điệu. Tay quàng lấy tay, chân đá sau đá trước. Chuyện dài chuyện ngắn, bữa tối đặc biệt với thịt gấu, thịt hươu, và thật nhiều khoai tây để đãi khách phương xa. Năng lượng bằng hữu bùng lên ấm áp trong một đêm đông lạnh giá. Sau bữa tối, chúng tôi lững thững dạo quanh đại lộ Victoriei. Đêm lung linh và huy hoàng với những toà kiến trúc cổ châu Âu. Lâu đài Cantacuzino, quảng trường Cách mạng, bảo tàng lịch sử, bảo tàng nghệ thuật quốc gia…, tôi ngập ngừng đuổi theo hơi thở dài ngàn năm cổ kính. Linh hồn đá lặng thầm, cam chịu. Những mặt đường dài thấm đẫm bóng đêm. Có phải đêm đông hay trái tim Rumani lạnh giá? Họ về đâu? Khoai dỏm Khoai tây ở Romania cũng như gạo ở Việt nam mình vậy. Một người Rumani mỗi năm ăn hết khoảng 103 ký khoai tây, xếp thứ 3 thế giới về tiêu thụ khoai tây chỉ sau có Ukraine và Phần lan. Nhưng Liên đoàn khai tây Rumani khuyến cáo là 1/5 khai tây trồng ở nơi này không đạt chuẩn khoai ngon. To thì có nhưng mà chất lượng thì người tiêu dùng châu Âu chê dở. Khoai tây có đường kính mà lớn hơn 20cm thì chỉ còn bán đổ bán tháo mà thôi. Cửa đời Có những đam mê vật chất và quyền lực nó dồn vận mệnh của cả một quốc gia vào một góc đêm băng giá. Rồi nó lấy cây rựa cong cong chém từng nhát vào di sản nghệ thuật và văn hoá nơi đây. Tôi sẽ không bao giờ quên Rumani và những cái hộp xi măng trơ trơ trên nền kiến trúc châu Âu hùng vĩ, chỉ để nhắc nhở mình về những quyết định trong cuộc đời có thể làm thay đổi vận mệnh của bản thân và cuả của bao người khác xung quanh. Ảnh: nội thất toà nhà Romanian Athenaeum, xây dựng năm 1888, hiện nay là nhà hát lớn của Rumani Bạn đã bao giờ xem phim Sliding Doors chưa? (tạm dịch là Cửa đời). Phim của đạo diễn Peter Howitt phát hành năm 1998. Cánh cửa trượt của toa tàu đang từ từ khép lại. Vội vã nhảy lên cho kịp chuyến tàu hay thong thả chờ đến chuyến tiếp theo? Chỉ một quyết định đó thôi. Khi cánh cửa tàu khép lại cũng là lúc cuộc đời một người chảy theo hai hướng khác nhau, tất cả phụ thuộc vào quyết định bước lên tàu hay ở lại. Cuộc đời của từng người chúng ta cũng là như vậy đó. Hàng ngàn quyết định trong đời sẽ đẩy ta về những hướng khác nhau. Cho hay nhận, níu kéo hay buông bỏ, thương yêu hay thù hận, hai vũ trụ song song, một khái niệm mơ hồ về được, mất. Vậy cho nên xin cho một lão bà bà như tôi, người đã bôn ba khắp hang cùng ngõ hẹp được nói một câu từ tận đáy lòng mình. Hãy nhìn bằng trái tim. Hãy nghe bằng sự bao dung và lượng thứ. Và hãy bước lui một bước, để cái tĩnh lặng của tâm hồn đưa ta đến những lựa chọn mang về hạnh phúc cho cả thế giới này. Rồi thế giới sẽ mở lòng. Rồi vũ trụ sẽ hân hoan chờ đón những bước chân chan chứa yêu thương. Trích chương 16 - Quê hương Dracula - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Có một thứ năng lượng xám xịt, nặng trình trịch đè lên bộ mặt thành phố. Những bước chân vội vã. Những mặt người buồn tênh. Và những toà nhà dẹp dẹp, ô ô như một mớ hộp diêm, trơ trơ, gượng gạo chọt lên trên những mái vòm gothic cổ đại, huy hoàng. Không thể chịu được. Không thể chịu được cái cách người ta huỷ hoại nghệ thuật như thế. Và mỗi lần nghĩ về Rumani và thành phố Bucharest, tôi vẫn nghẹn ngào không biết tiếc cho ai. Linh hồn bất diệt Không biết vì cái gì mà hơn cả trăm năm nay, ma cà rồng vẫn là nhân vật làm cho người ta mê mệt. Nào truyện, nào phim ảnh, nào nhạc kịch…, hiện thân của Dracula ám ảnh thế giới này. Vậy ai biết nhân vật Dracula ở đâu mà ra? Năm 1897, một nhà văn người Ai len tên là Bram Stoker khai sinh ra Dracula. Tiểu thuyết kể về cuộc đời của bá tước ma cà rồng tên Dracula, di cư từ Transylvania (một vùng của Rumani) sang Anh tìm nguồn máu mới và lây lan quân đội hút máu người. Tôi đã xem cả truyện và phim. Cách viết rất vô cùng sáng tạo, còn phim chuyển thể thì vô cùng hấp dẫn và nghệ thuật. Transylvania là một khu vực của Rumani và là kho tàng lưu giữ những thị trấn thời cổ đại tốt nhất của châu Âu thế kỷ 13-15. Trong đó dĩ nhiên có cái lâu đài mà khách du lịch nào cũng phải ghé qua Lâu đài Bran, hay còn gọi là Lâu đài Dracula được xây dựng từ năm 1377. Đây là lâu đài hoàng tử Vlad III hay còn được gọi là Vlad Dracula (1431-1477). Nhiều ghi nhận của lịch sử cho thấy Vlad Dracula là một nhân vật hết sức tàn ác và trong suốt thời gian trị vì và chiến tranh đã đóng cọc và giết chết không dưới 100 ngàn người. Bram Stoker lấy cảm hứng từ nhân vật này mà viết ra thành tiểu thuyết Dracula còn lưu truyền cho đến ngày nay. Bởi vậy mà phim Khách sạn huyền bí đang công chiếu khắp nơi có tên tiếng Anh là Hotel Transylvania (Khách sạn Transylvania). Cuối cùng cũng biết được quê hương Dracula là ở đâu, nhưng điều đó có liên quan gì đến cái năng lượng xám xịt đang bóp nghẹt con người không nhỉ? Ảnh: Lâu đài Bran hay còn gọi là lâu đài Dracula tại Transylvania, Rumani. Khách sạn băng giá Khách sạn xây bằng nước đá duy nhất của Rumani được xây dựng trước mỗi Nô- en tại độ cao 2.000m trên núi Fagarasi, gần hồ Balea. Muốn đến được khách sạn chỉ có thể đi bằng xe cáp điện. Năm 2014, khách sạn đón 1.000 khách, trong đó 2/3 là khách nước ngoài. Mỗi năm cứ đến mùa Nô en người ta lại phải xây dựng lại khách sạn bằng những tảng bang lấy được gần hồ. Khủng hoảng Nếu nhìn vào lịch sử Rumani, đây là một đất nước không ngừng rơi vào khủng hoảng, hết bị đô hộ lại thì lại nội chiến làm cho chế độ thay đổi lung tung. Một đất nước không có sự ổn định về chính trị thì nền kinh tế không thể nào phát triển. Mặc dù là thành viên cộng đồng kinh tế châu Âu, Rumani là nước có thu nhập đầu người thấp nhất ở Đông Âu (7.528 đô la năm 2014), cách xa nước Đông Âu có thu nhập đầu người cao nhất là Slovenia (21 ngàn đô la). Vậy nhưng mà cũng hơn Việt nam mình xa nhỉ (1.628 đô la). Dân số chỉ có 19.8 triệu, và mỗi năm chỉ giảm đi chứ không có tăng lên. Từ 1980 đến bây giờ, giảm tổng cộng là 2.3 triệu người và dự đoán đến 2020 còn giảm thêm 655 ngàn người nữa. Người không giảm thì già đi. Năm 1980 độ tuổi trung bình dân số là 30.5. Năm 2014 tuổi trung bình tăng lên thành 40.4 (Việt nam độ tuổi trung bình là 30). Dự đoán đến năm 2020 con số này là 42.7. Phụ nữ ngày xưa sinh con trung bình là mỗi người 2.4 con. Bây giờ con số này còn có 1.3 (Việt nam năm 1980 là 5.4, năm 2014 còn lại là 1.7 mà thôi). Đến nay, Rumani là một trong 5 nước khủng hoảng về dân số giảm nhanh và già nhất trên thế giới (Nhật, Ukraine, Tây Ban Nha, Rumani, Bồ Đào Nha). Đã thế, do kinh tế khó khăn và không phát triển, Rumani lâm vào tình trạng chảy máu chất xám đến mức cần báo động. Theo thống kê của Cục thống kê Rumani, gần 3 triệu trí thức đã bỏ đi tìm việc tại các nước châu Âu khác, đi nhiều đến nỗi mà cộng đồng châu Âu ban sắc lệnh hạn chế sự di chuyển của người Rumani sang các nước cộng đồng lân cận. Không đi làm sao được? Tiền làm ra không tiết kiệm được đồng nào. Vậy mà còn phải mượn tiền xài lố nữa kia. Năm 2014 tỷ lệ thâm hụt là 4.3% so với thu nhập thặng dư. Vậy đó, 5 trong số 20 khu vực nghèo nhất của cộng đồng châu Âu nằm ở Rumani. Bây giờ thì hiểu tại sao có cái năng lượng nặng trình trịch và đen thui nó ám lên đất nước này rồi đó. Những bước chân vội vã. Những mặt người buồn tênh…. Trả tiền bằng máu Hãng tin AP đưa tin có một liên hoan âm nhạc tại Rumani sử dụng ý tưởng ác quỷ Dracula, cho người mua vé xem ca nhạc trả tiền bằng máu. Liên hoan âm nhạc “Untold” (tạm dịch “Chuyện chưa kể”) cho biết mục tiêu của cách làm “Trả bằng máu” này là nhằm nâng cao nhận biết của người dân về tinh thần hiến máu. Vì liên hoan tổ chức ở Transylvania, quê hương của Dracula, nên mới nảy ra ý tưởng thế này. Trích chương 16 - Quê hương Dracula - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Điểm đến đầu tiên tại London đối với tôi không thể là nơi nào khác hơn, Trung tâm nghệ thuật quốc gia (National Gallery). Ngày xưa ở Việt nam chỉ biết học giỏi để lớn lên có thể kiếm tiền. Từ khi được tiếp xúc với nghệ thuật, cả nghệ thuật Đông Phương và nghệ thuật Tây Âu, bỗng thấy cuộc đời mình sao mà phiến diện. Ao ta chỉ là một giọt nước li ti trong cái đại dương mêng mông của thế giới này. Và một trời tri thức ở ngoài kia. Rồi tôi bước như trong mơ trong lịch sử của trung tâm nghệ thuật từ những năm 1824, từ những ngày nơi đây chỉ có 23 tác phẩm đến ngày hôm nay với hơn 2.300 kiệt tác bốn phương. Ngồi lặng thinh tại sảnh đường, những tác phẩm vĩnh hằng, sự bất tận của thời gian và cảm xúc. Từ thế kỷ thứ 13 đến thế kỷ 21 nơi ta đang hiện diện, London mở lòng và tinh tuý nghệ thuật của bốn phương hội tụ ở nơi đây. Nép mình một góc Trafalgar Square (quảng trường Trafalgar tại London) bên ngoài thế giới nghệ thuật diệu kỳ, ngắm cuộc sống nối tiếp nhau qua hàng trăm thế kỷ. Bóng sư tử đá sừng sững giữa quảng trường thách thức thời gian. Quyền lực! Ảnh: tác phẩm “Chiến hạm Temeraire” của hoạ sỹ Anh Joseph Mallord William Turner, hoàn thành năm 1839. Tôi có người bạn thân từ hồi ở Việt nam. Sau đó lại ở chung căn hộ tại Sydney cái thời còn đi học. Ngọc bây giờ đã lấy chồng và chọn London làm điểm dừng chân trong cuộc sống. Cô nói lâu rồi mới trở lại Trung tâm nghệ thuật quốc gia, cảm thấy bao nhiêu cảm hứng nghệ thuật lại tràn về. Ngày mai chắc cô phải đi ra trung tâm cộng đồng đăng ký học vẽ tranh sơn dầu. “Ở đây muốn học gì cũng có những lớp cộng đồng miễn phí, nhất là các môn nghệ thuật, văn hoá, và kỹ năng sống. Người dân London biết thưởng thức và tận hưởng thời gian trên cõi đời này hơn hẳn người Việt chúng ta”. Tôi bắt gặp một thoáng lung linh của tâm hồn bên ly cà phê nóng…. Đời như tiểu thuyết Quyển tiểu thuyết bán chạy nhất của nhà văn Anh EL James tựa đề “50 sắc thái” (Fifty Shades of Grey) kể câu chuyện tình giữa một triệu phú và một cô sinh viên trẻ tuổi ngây thơ. Từ sau khi tiểu thuyết ra đời, phụ nữ khắp nơi đã mơ về một mối tình y chang như tiểu thuyết. Một nghiên cứu của website chuyên về mối mai cho thấy trong 1.5 triệu khách hàng của họ, có đến ¼ đang đi tìm mối tình như Christian và Ana trong tiểu thuyết lừng danh. Đang say chuyện thì bị một cái micro cắt đứt. “Xin lỗi tôi từ đài truyền hình BBC và muốn phỏng vấn chị một chút về “làng văn hoá”. Ừa thì đã đến London, hỏi thì nói thôi đâu có sợ gì. Làng (village) đã từ lâu là một nét đẹp truyền thống của Anh, cổ kính, mộc mạc, nhưng vô cùng quý phái. Cô phóng viên hỏi tôi có ý kiến gì về việc đưa các làng quê này trở thành điểm đến văn hoá cho du khách bốn phương. Tôi trả lời có ba giá trị mà một người đã đi khắp thế giới như tôi luôn quý trọng, đó là bản gốc chân thật của một địa điểm, sự rộng rãi hiếu khách, và giá trị văn hoá, nghệ thuật truyền thống của nơi này. Tính chân thật – hãy là chính mình và đừng quá cố gắng làm đủ thứ để trở thành người khác. Trong cái xã hội mà người ta lên mạng để viết rất hay về những điều mình không làm được, trong cái xã hội mà cái bóng của tên tuổi không liên quan gì đến con người thật đằng sau bốn bức tường nhà, thế giới khao khát chân lý, sự mộc mạc, thật tình, và bản gốc. Hãy để những ngôi làng hiện ra với cái mộc mạc bình dị của nó. Đừng để bàn tay kỹ xảo của con người phá vỡ nguyên tác của thiên nhiên. Nhưng di tích thì chỉ là cái tĩnh. Cái động xao xuyến lòng người phải là tương tác với người dân. Và thế giới khao khát sự rộng rãi, lòng bao dung, hiếu khách, bởi cuộc sống tất bật bây giờ làm cho người ta ích kỷ và cuộn tròn vào cái vỏ bọc của chính mình. Người ta muốn dang tay ra nhưng sợ hiểm nguy. Người ta muốn trải lòng ra nhưng rụt rè sợ bị tổn thương khi tiền bạc hơn thua tình cảm. Trong cái thế giới này, sự tử tế và lòng tốt sẽ mang con người quay lại với nhau. Và nghệ thuật, nghệ thuật sẽ trở thành môi trường tuyệt đẹp, căng kéo cảm xúc và trả người ta trở về với chân thể mỹ. Đối với tôi, ba từ khoá đó - tính chân thật, tính hào phóng, và nghệ thuật, là chìa khoá đi vào cuộc sống tương lai, dù là một ngôi làng, một thành phố, hay là một công dân thế giới. Ảnh: một khu làng ở Cotswolds Bóng ma trong nhà hát Nói về nghệ thuật của London, không thể không nhắc đến những vở diễn opera kinh điển. Ngày ngơ ngẩn dọc dòng sông Thames hiền hoà, quý phái, ngẩn ngơ với dòng lịch sử cuồn cuộn nơi đây. Nhưng khi màn đêm hồi hộp chạm vào đỉnh tháp Big Ben, ấy là khi “Bóng ma trong nhà hát”* rộn ràng tỉnh giấc. Háo hức chờ đợi trong nhà hát Her Majesty’s Theatre (Nhà hát nữ hoàng) trong khu Haymarket, cảm giác như mình đang rụt rè chạm vào cái vô tận của lịch sử văn minh. Tách….. tách…. Cô em Trung quốc ngồi kế bên bấm máy hình lia lịa, rồi lẹ làng tải lên mạng xã hội để thông báo cho thế giới về cái sự sang trọng và hay ho khi bước vào nhà hát của mình. Ừa mà vào đến nhà hát opera cũng là một cái sự hay ho như thế thật. Thôi cứ bấm và cứ tải. Không sao. “All I ask of you” (Những điều anh mong mỏi), bài hát chủ đề trong vở opera cất lên trong cái tĩnh mịch của màn đêm London, tiếng lòng cao vút và trong trẻo như giọt sương mai buổi sáng. Tôi tan thành dòng chảy sông Thames. Và tôi lơ lửng, treo ngược trên mái vòm nhà hát, thổn thức trên từng cung bậc. Rồi té một cú huỳnh huỵch trên sàn nhà vì tiếng khò… khò… cất lên từ cái máy thở kế bên. À thì ra thế. Tách tách rồi cũng có thể biến thành khò khò như vậy đó. Nghệ thuật là cái bề ngoài đăng trên facebook hay nghệ thuật là cái sâu lắng của tâm hồn đậu trên những nốt đô rê? Ôi London quyền lực. Có cái ngạo nghễ của một trung tâm kinh tế. Có cái dạn dày của lịch sử mấy ngàn năm. Và nghệ thuật, và sáng tạo, và truyền thống, và văn hoá…. Quyền lực không phải là tiền. Quyền lực bắt nguồn từ nội lực bên trong. Ngẫm lại chuyện mình. Từ Việt nam ao ta bước ra biển rộng, ta đã có gì? Nội lực của một công dân thế giới đã luyện đến tầng thứ mấy rồi ta? Trích chương 15 - Thủ đô quyền lực - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Từ khi con người có khả năng đi vượt không gian, sáng Sài gòn, trưa Hong Kong, chiều Thượng hải, thế giới bỗng trở nên nhỏ bé vô cùng. Biên giới bỗng lu mờ. Rồi người ta bắt đầu nói về khái niệm công dân thế giới, một thế hệ những người xem trái đất này như một quốc gia. Và điểm đến là những trung tâm thành thị khổng lồ, nơi thu hút giấc mơ, tiền tài, nhân lực, và tri thức. Thành phố của bạn tên gì? Đối với tôi, thành phố ấy London. Tái định nghĩa quyền lực thế giới Dù khái niệm đã được hình thành từ cách đây đến 5 ngàn năm trước, thành phố ngày nay mới thực sự trở thành trung tâm xây dựng quyền lực trên bình diện toàn cầu. Nói trung tâm xây dựng quyền lực là nói chuyện bây giờ. Trong tương lai, thành phố chính là quyền lực. Công ty tư vấn McKinsey dự đoán 600 thành phố hàng đầu trên thế giới sẽ tạo ra 50% GDP của cả hành tinh, và là nơi dừng chân của 1.5 tỷ dân số toàn cầu. Năm 1950, New York là thành phố mega (khổng lồ) duy nhất với tổng dân số hơn 10 triệu dân. Năm 1985, con số này là 9 và năm 2011 con số thành phố mega đã là 24. Một quốc gia hùng mạnh bây giờ không thể thiếu những thành phố mega. Vậy chúng ta cùng tìm hiểu xem quyền lực của thế giới đang nằm đâu nhé. Năm 2013 trong bảng xếp hạng trung tâm tài chính toàn cầu của Z/Yen Group, London là thành phố dẫn đầu. London có lịch sử tài chính lâu đời, so với New York thì có lợi thế hơn hẳn về múi giờ tương tác cùng châu Á. Bên cạnh đó, nếu tính về cầu nối hàng không, London chỉ đứng sau Dubai với 3 chuyến bay mỗi tuần đến 89% các thành phố không nằm trong cùng khu vực địa lý (người ta tính số chuyến bay ngoài khu vực để đánh giá độ phủ toàn cầu của một sân bay). Ảnh: Quảng trường Trafalgar (Trafalgar Square), London Năm 2014, tạp chị Forbes đăng tải báo cáo xếp hạng 58 thành phố có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Các chuyên gia đánh giá dựa vào 8 tiêu chí: mức độ thu hút đầu tư, số lượng tổng hành dinh (headquarter) của các tập đoàn lớn nhất trên thế giới, số lượng các ngành kinh tế dẫn đầu, độ phủ các chuyến bay toàn cầu, chất lượng dịch vụ của các doanh nghiệp về sản xuất, tài chính, công nghệ, và truyền thông, và cuối cùng là sự đa dạng về các ngành kinh tế nền tảng. London xếp hạng đầu bảng. Theo báo cáo top 10 thành phố thu hút khách nước ngoài đến thăm và làm việc của Mastercard năm 2015, London dẫn đầu thế giới 7 năm liền với dự đoán tổng số khách năm 2015 là 18.85 triệu người, chiếm 38% tổng số khách đến Anh (gấp 2 lần tổng số khách đến Việt nam). Tổng doanh thu của London từ du khách năm 2014 là 16.3 tỷ đô la, chiếm 33% tổng doanh thu từ khách nước ngoài của cả nước Anh (bằng 170% tổng doanh thu từ khách nước ngoài của cả nước Việt nam). Box: Người giàu thế giới Bây giờ nói đến cái này mới là quan trọng. những người thuộc hàng cực kỳ giàu có (Ultra-high net worth individuals – viết tắt UHNWIs) trên thế giới, công dân toàn cầu như họ thì dừng chân và xài tiền ở nơi đâu? Theo nghiên cứu Tài sản toàn cầu năm 2015 (The Wealth Report 2015) do công ty Douglas Elliman và công ty Knight Frank công bố, London là lựa chọn hàng đầu. Vì sao? UHNWIs, họ quan tâm hàng đầu là việc chuẩn bị cho thế hệ tiếp nối. London không những là thành phố hàng đầu về giáo dục mà việc chuyển nhượng tài sản thừa kế cũng dễ dàng, vì vậy nên thu hút những công dân giàu nhất trên thế giới từ khắp chân trời góc bể, nhiều nhất là Nga, Đông Âu, và châu Á. Hãy xem 10 thành phố lựa chọn hàng đầu của UHNWIs gồm những thành phố nào và có giá trị 1m2 đất nhà ở là bao nhiêu nhé. STT Thành phố Số m2 nhà ở mà 1 triệu đô la mua được Giá tiền mỗi m2 1 London 21 47.602 2 New York 34 29.396 3 Hong Kong 20 49.980 4 Singapore 39 25.630 5 Shanghai – Thượng hải 48 20.821 6 Miami 59 16.947 7 Paris 50 19.992 8 Dubai 145 6.897 9 Beijing – Bắc kinh 61 16.387 10 Zurich N/A N/A Nhớ hồi ở Florence có quen một đứa bạn người Nga đã di cư sang Thuỵ Sỹ. Nó bảo gia đình mua nhà tại London vì đó là nơi để thế giới super giàu kết nối với nhau. Ba nó ngày xưa ở Nga, nhờ học ngành sữa và thịt ra trong thời bao cấp nên phất lên từ đó. Bây giờ có tiền rồi phải di cư tiền ra ngoài thế giới chứ để ở Nga thì không có an toàn. Sữa và thịt, nghe thật buồn cười nhưng ở nước Nga ngày xưa đã từng có một cái ngành như thế. Đâu sao. Nhờ vậy mà mua nhà mặt tiền đường Oxford. (đường trung tâm London) Ảnh: bờ sông Thames Alice chạy sau Charlie Sách truyện “Charlie & Nhà máy sô sô la” (Charlie and the Chocolate Factory) được bình bầu là truyện được trẻ em dưới 16 tuổi ở Anh yêu thích nhất, sau đó là “Alice và xứ sở thần tiên” (Alice in Wonderland). Những nhân vật trong truyện được yêu thích nhất thì bao gồm Gấu Paddington (Paddington Bear), chú heo Winnie (Winnie the Pooh), con sâu bướm tham ăn (The Hungry Caterpillar), và chú đưa thư Pat (Postman Pat). Nghiên cứu này công bố nhân ngày quốc tế sách tháng 2/2015. Cái nôi quyền lực Để đạt danh hiệu thành phố biểu tượng của thế giới, cái London sở hữu không chỉ là tiền bạc và vật chất. Ngược lại, chính những giá trị văn hoá, lịch sử, giáo dục của thành phố này mới chính là điểm thu hút của cải thế giới đổ về đây. Hãy xem London đã chuẩn bị những gì trước khi trở thành thủ đô quyền lực của thế giới. Ngoài danh hiệu trung tâm tài chính thế giới, London được chọn làm tổng hành dinh của nhiều tập đoàn đa quốc gia nhờ vào ngôn ngữ, hệ thống luật và tư pháp vốn được xem là điển hình cho thế giới noi theo. Theo thống kê, 2 trong 5 tập đoàn lớn nhất trên thế giới đặt tổng hành dinh toàn cầu hoặc tổng hành dinh châu Âu tại London. Nói về tính minh bạch của hệ thống hành chính thì không ở đâu so được với London vậy (10/10 so với chỉ số tại các nước OECD là 6.6 theo báo cáo của Ngân hàng thế giới 2015). Một căn cứ an toàn để thiết lập và vận hành kinh doanh cho cả khu vực hoặc trên toàn thế giới. Với chiều dài lịch sử và hoạt động văn hoá đa dạng, London cũng là nơi thu hút các ngành dịch vụ cần sáng tạo như truyền thông, quảng cáo, dựng phim. Khu Soho, một trong những khu vực phong cách nhất của London, chính là nơi dựng hậu kỳ cho rất nhiều phim Hollywood. Đã từng là trung tâm cách mạng của thời đại Phục Hưng, London ngày nay vẫn mang trong mình từng dòng chảy và tinh thần sáng tạo. Không sáng tạo sao được khi xung quanh là các bảo tàng nghệ thuật và phòng tranh nổi tiếng trên thế giới, với vô vàn những điểm tham quan văn hoá và lịch sử của một thành phố có chiều dài lịch sử 2000 năm, một thành phố quyền lực từ thời La Mã. Bảo tàng Anh quốc (British Museum), Trung tâm nghệ thuật quốc gia (National Gallery), Bảo tàng lịch sử quốc gia (National History Museum), Trung tâm nghệ thuật đương đại (Tate Modern), Vòng quay thế kỷ (London Eye), Bảo tàng Khoa học (Science Musem), London sẽ không bao giờ cạn nguồn sáng tạo và cảm hứng cho bất kỳ ai tìm đến nơi này. Nếu Ý là cái nôi của nghệ thuật thì London là người anh em họ. Khác chăng là London kết nối hữu hiệu hơn với thế giới hiện đại và nền kinh tế toàn cầu. Tri thức, lịch sử, nghệ thuật, văn hoá…, London, di sản, linh hồn. Giới trẻ Anh giỏi nhất về kỹ năng giải quyết vấn đề Hội đồng hợp tác kinh tế và phát triển OECD (Organization for Economic Co-operation and Development) vừa công bố một nghiên cứu với 85 ngàn sinh viên tại 44 nước. Kết quả cho thấy sinh viên tại Anh có kỹ năng gỉai quyết vấn đề đặc biệt cao hơn tất cả các nước khác rất nhiều. Theo các chuyên gia, được như vậy là nhờ giáo viên tại đây thường xuyên cho sinh viên lập nhóm giải quyết các vấn đề có thật trong cuộc sống, ví dụ đơn giản như làm thế nào để tìm ra một địa điểm thuận tiện nhất cho ba người bạn hẹn gặp khi mỗi người ở một chổ khác nhau. Kỹ năng giải quyết vấn đề là kỹ năng hết sức cần thiết cho các em bước vào cuộc sống, đặc biệt là thành công trong công việc sau này. Và London đón chờ những người trẻ tuổi đang vươn ra thế giới. Trong top 200 trường đại học trên toàn thế giới, 20 ở Anh và 10 trong số đó ở London. London là biểu tượng của gíao dục toàn cầu. Đến để làm ăn. Đến để tham quan. Đến để học hỏi. Đến vì nghệ thuật hay chỉ để trầm mình vào một thoáng London bất tận. Thành phố toàn cầu không chỉ nói đến tiền bạc và chật chất mà thôi. Công dân toàn cầu, có tiền vẫn có thể chỉ là anh Hai Lúa. Ta còn phải học những gì? Trích chương 15 - Thủ đô quyền lực - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyển Phi Vân