Emrah phải nói là “người không mệt mỏi”. Gã dẫn tôi đi sùng sục từ chổ này sang nơi khác, xem cái cách người dân tiêu xài và hưởng thụ ở Istanbul. Mái tóc pha sương, hằn những nét thời gian của độ ngũ tuần, gã vẫn cứ xăm xăm như cái bình năng lượng. Theo nghiên cứu, dân Thổ Nhĩ Kỳ làm việc cần mẫn nhất khu vực châu Âu, 46 tiếng một tuần (quốc gia làm việc ít nhất châu Âu là Hà lan, 34 tiếng/tuần). Hèn gì mà hắn không biết mệt. Ừa thì đi. Thích nhất là cái cách người ta trưng bày hàng hoá và tất bật sau những ô cửa kính. Cái kiểu hơi quê quê, hơi chân chất, nhưng lại là nghệ thuật biểu diễn của tương lai. Mê muốn chết. Ảnh: lâu đài Tokapi Rồi chúng tôi đi từ khu châu Âu sang khu châu Á. Nói về địa lý, Thổ Nhĩ Kỳ nằm trải mình từ Tây Á sang Đông Âu, cách nhau bởi eo biển Bosphorous. Vậy là chỉ trong một ngày, tôi đi thăm đến hai đại lục. Đi một hồi, Emrah bỗng quay qua, hỏi có thấy gì lạ hay không. Tôi ngơ ngẩn lắc đầu. Emrah cười ngất, nói khu châu Á của Thổ Nhĩ Kỳ hôm nay mới có một người châu Á. Văn hoá nội, tầm nhìn ngoại Năm 2012, một nghiên cứu của tổ chức SETA khảo sát 10.174 thanh niên Thổ Nhĩ Kỳ có độ tuổi từ 15-29 cho thấy hầu hết thanh niên Thổ không biết ngoại ngữ và chỉ có 10% đã một lần xuất ngoại. Hoạt động văn hoá ưa thích nhất của họ là xem phim bộ trên TV. 1/3 trong số họ không đọc báo. 52.4% thích nhạc trong nước và chỉ có 22% thích nghe nhạc nước ngoài. Đáng ngạc nhiên là năm 2013 khi British Council khảo sát, báo cáo cho thấy có 95% sinh viên Thổ muốn đi du học. Một nghiên cứu khác của Vodafone thể hiện 60% thanh niên Thổ trong độ tuổi 18-24 muốn đi ra nước ngoài làm việc. Chiều đó hẹn nhau ăn tối. Mehmet đến đón tôi. Hai mươi tám tuổi, và năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ, hắn phóng xe như bay và lấy làm khoái chí vì điều đó. Đạo Hồi, không uống rượu, không thuốc lá, hắn bảo thích cà phê cà pháo với bạn bè, thích tập gym, và xem phim bộ. Đất nước này sản xuất rất nhiều phim bộ, và cách giải trí này từ lâu đã trở thành văn hoá Thổ Nhĩ Kỳ. Xem, mê, và còn phải đi mua đồ giống như trong phim để mà xài. Câu chuyện đang hồi cao hứng, tôi hỏi hắn có bao giờ ăn gian, lén đi uống rượu. Hắn cười ngặt cười nghẽo, nói làm sao mà dám đi ăn gian với thánh. Theo đạo Hồi chết đi là chỉ có lên thiên đàn hay đi đờ-rét xuống địa ngục, không có cơ hội thứ 2. Hắn bảo có điều nếu tôi cải đạo mà theo đạo Hồi, thì tội lỗi hồi xưa không tính. “Vậy tối nay tụi mình đi quậy cho đã. Sáng mai tui cải đạo liền. OK hông?”. Mehmet cười hắc hắc. Rồi hắn nhắc hoài cái câu chuyện này mỗi khi chúng tôi gặp lại. Thị trưởng nhi cô lai Tại quận Lice của tỉnh Diyarbakir phía Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ, ít có phụ nữ nào đi làm ở ngoài xã hội. Hầu hết việc kinh doanh là do đàn ông đảm nhiệm. Quán cà phê nào cũng đầy ắp cánh đàn ông, vừa hút thuốc phì phà, vừa bàn chuyện làm ăn trong lúc ăn trưa. Đàn bà chủ yếu ở nhà chăm sóc trẻ con và vun vén gia đình. Vậy mà ở tuổi 25, Rezan Zugurli lại trở thành thị trưởng nhỏ tuổi nhất trong lịch sử nước Thổ. Tại đất nước mà chỉ có ¼ bé gái được cho đi học tại trường cấp 1, cô thị trưởng nhi cô lai này lại chịu khó lái xe một tiếng đồng hồ mỗi ngày đến Diyarbakir để theo học lớp truyền thông radio và TV. “Tôi vừa là thị trưởng vừa là sinh viên”. Cô mong sự cố gắng này sẽ giúp nâng cao vai trò của phụ nữ tại quận của mình nói riêng, và nói chung trên toàn nước Thổ. Bảo tồn và tiến hoá Ngày tấp nập với năng lượng tương lai, đêm khoan thai một vở opera tại lâu đài Topaki giữa lòng thành phố. Thổ Nhĩ Kỳ vẫn lùi, vẫn tiến, nhịp nhàng như điệu tango. Họ đi và di sản vẫn bên mình. Thổ Nhĩ Kỳ là thế? Mình thì sao? Di sản của tôi là gì? Và liệu tôi có biết giữ gìn di sản của mình như Thổ Nhĩ Kỳ đã bao năm làm được? Hồi bắt đầu đi ra thế giới, hai bàn tay không đâu có biết di sản của mình là cái chi chi. Sau này trải nghiệm nhiều rồi, mới hiểu di sản của mình là giá trị sống có nhân, có thành, và có có nghĩa. Đường rất xa, gian nan là tất yếu, và sẽ có hàng vạn những điều cám dỗ quanh ta. Một khi ta đánh mất chính mình, ấy chính là lúc ta không còn di sản. Bạn biết không? Một ông già triệu phú đã nói với tôi thế này: “Tôi có thể mua khả năng. Có tiền là mua được. Nhưng tôi không thể mua trái tim và giá trị của một con người. Người tôi cần là người không mua được.” Trích chương 8 - Cổ xưa trong hiện đại - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Đó là một bức tranh sử dụng những gam màu tương phản, dữ dội, có thể kéo căng cảm xúc của người xem về nhiều hướng khác nhau. Thổ Nhĩ Kỳ là một bức tranh như thế. Nó đẩy tôi về lịch sử sắc màu của 4 ngàn năm trước, rồi lại lôi tôi đi đến năng lượng trong suốt của tương lai. Tương phản, nhưng lại rất hài hoà. Một tác phẩm lạ kỳ, rất thân quen, đầy sáng tạo. Ottoman – Đế chế hùng vĩ của lịch sử thế giới Ở Việt nam mình ít học về lịch sử nhân loại và thế giới. Thế nhưng lịch sử chính là nền tảng của tương lai. Muốn hiểu về thế giới hôm nay, không thể nào tách rời lịch sử. Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, sẽ không bao giờ cảm hết cái sâu sắc và nét đẹp tương phản lạ lùng của đất nước này nếu không ngược dòng thời gian, trở về với đế chế Ottoman hùng vĩ. Ảnh: ngôi đền thờ Hồi giáo nổi tiếng mang tên “The Blue Mosque” (đền thờ xanh) Ottoman hay đế chế Thổ Nhĩ Kỳ được hình thành từ những năm 1299. Họ hùng mạnh. Họ chinh phục. Và đến năm 1453, dưới thời quốc vương Mehmed – mệnh danh “Kẻ Chinh Phục”, đế chế Ottoman chiếm lĩnh Constantinople (Istanbul ngày nay). Thế kỷ 16 và 17 là những thế kỷ hùng vĩ nhất của đế chế Ottoman. Họ trị vì một thế giới trải rộng từ Đông nam châu Âu, Tây Á, khu vực Cáp-ca (khu vực nằm giữa biển Đen và biển Caspian), đến Bắc Phi và Horn of Africa (bán đảo Đông Bắc châu Phi). Ottoman trở thành trung tâm của mọi hoạt động và giao thương giữa Đông & Tây, giữa châu Á, Trung đông, và châu Âu hiện tại. Quả là một đế chế! Ảnh: Cầu Bosphorous, cây cầu nối liền bên Á, bên Âu tại Istanbul. Cấy râu Đó là một trong những ngành đang thịnh hành nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ, do ảnh hưởng của các diễn viên phim bộ. Cách làm là lấy lông từ những bộ phận khác và cấy dài lên mặt để nhìn bộ râu được dầy hơn. Một lần cấy là 5 ngàn đô la và phải mất 5 tiếng đồng hồ để cấy. Bác sỹ Selahattin Tulunay, người cấy khoảng 60 bộ râu mỗi tháng cho biết: “Râu bây giờ đang trở lại thành mốt. Nếu râu không mọc thì phải cấy để còn thể hiện cái tính đàn ông.” Hồi xưa đàn ông Thổ là phải để râu. Sau này hiện đại rồi dần dần nhiều người không để nữa. Bây giờ quay lại thành mốt. Trở về quá khứ! Mãi đến sau Chiến tranh thế giới thứ I, Ottoman mới suy yếu và tan rã, bị Anh, Pháp, Nga và Hy lạp xâm chiếm, rồi vùng lên giành lại độc lập tại lãnh thổ ngày nay là Thổ Nhĩ Kỳ. Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ chính thức khai sinh ngày 29/10/1923. Người có công lớn nhất, người được dân chúng đặt tên là Antaturk (Cha đẻ của Thổ Nhĩ Kỳ) là ông Mustafa Kemal, một trong những vị tướng dưới thời Ottoman. Nếu đến thăm Thổ Nhĩ Kỳ, bạn cần phải biết về Ottoman và Antaturk. Ottoman với sự hùng mạnh của một đế chế kéo dài trên 600 năm, một trong những đế chế dài nhất trong lịch sử thế giới, đã để lại cho Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay một kho tàng di sản khổng lồ. Ảnh: đặc sản kẹo bánh của Thổ được biết đến dưới tên Turkish Delight (niềm khoái cảm Thổ Nhĩ Kỳ) Điệu Theo một nghiên cứu năm 2013, đàn ông Thổ dẫn đầu về cái khoản chăm sóc bề ngoài. Mỗi tuần họ bỏ ra đến 18.5 tiếng đồng hồ chỉ để chăm sóc bản thân. Nghiên cứu cũng cho thấy đàn ông Thổ coi trọng thời trang và phong cách ăn mặc nhất. Cổ xưa trong hiện đại Đó là cái cảm giác chung sống và chuyện trò cùng lịch sử. Kiến trúc của một đất nước đang vươn lên, mới mẻ, hiện đại, chen lẫn trên nền của những mái vòm Hồi giáo, những tường thành cũ kỹ, những lâu đài nguy nga. Thật cổ, thật mới, tương phản, hài hoà. Mãi cho đến bây giờ, tôi vẫn chưa bao giờ bắt gặp một cảm xúc tương tự ở bất kỳ một nơi nào khác, cái cảm giác mượt mà, êm ả của hành trình từ quá khứ đến tương lai. Rồi tôi bước đi, lang thang như một hành khách trên chuyến tàu thời gian không bến đỗ. Nép vào một góc hiện đại, ngắm nhìn quá khứ thăng hoa. Lên lên, xuống xuống, những con đường trải dài, cắt ngắn…. Và họ nhìn tôi. Hàng trăm cặp mắt đứng, ngồi, di chuyển, đổ vào tôi. Có một kẻ lạ mặt đi sâu vào từng con phố nhỏ. Quá khứ dõi theo. Đàn ông & bóng đá Theo văn hoá Thổ Nhĩ Kỳ, bạn không thể là đấng mày râu nếu không mê bóng đá. Nhờ hệ thống thuế khá ưu đãi, các cầu thủ đã qua thời rất thích về đây. Liên đoàn bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ thì ngược lại muốn phát triển cầu thủ nước nhà. Do đó, họ không cho phép câu lạc bộ bóng đá trong nước tuyển cầu thủ ngoại nếu chưa đón thuế hay trả lương đầy đủ cho cầu thủ nội. Ảnh: kiến trúc pháo đài cổ Ottoman trong thành phố Câu Lạc Bộ Triệu Triệu Thị trường lớn thứ 16 của thế giới với dân số 76.7 triệu năm 2014. Nền kinh tế lớn thứ 13 trong Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD* với tổng GDP 800 tỷ đô la (2014). Mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ 10 trên thế giới năm 2023, kỷ niệm 100 năm Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại. Một trong năm thị trường dự đoán sẽ khổng lồ của tương lai (viết tắt là NIMPTs – Nigeria, Indonesia, Mexico, the Phillipines, Turkey). Tháng 5/2015 dự án phi trường lớn nhất thế giới khởi công tại Thổ Nhĩ Kỳ, dự tính có 6 đường băng và phục vụ 150 triệu hành khách mỗi năm. Cầu nguyện trong lòng đất Đền thờ Hồi giáo Sancaklar là đền thờ được xây dựng dưới lòng đất đầu tiên trên thế giới. Đền thờ có diện tích 1.200m2 và có sức chứa 650 người. Kiến trúc đền thờ là sự kết hợp độc đáo giữa kiến trúc Ottoman và kiến trúc Hồi giáo. Đền thờ mở cửa cuối tháng 1/2015. Thị trưởng quận Büyükçekmece, ông Hasan Akgün bày tỏ sự tự hào về việc có một đền thờ đạt giải kiến trúc tôn giáo độc đáo nhất thế giới trong khu vực do mình cai quản. Ảnh: Đền thờ Hồi giáo Sancaklar – đền thờ trong lòng đất Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang lao đi, lao nhanh về tương lai phía trước, trên cái nền quá khứ khoan thai, tĩnh lặng. Vươn lên cùng những nền kinh tế đang phát triển khổng lồ, họ gia nhập Câu Lạc Bộ Triệu Triệu (CLB Triệu Triệu). Nếu xét về giá trị GDP dự đoán cho năm 2030, ngoài Trung quốc, Ấn độ, Brazil, CLB Triệu Triệu đón mừng Nga, Mexico, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ, Nigeria, và Ả rập Xê Út, theo thứ tự như vậy về độ lớn. Tuy nhiên, nếu xét về mức độ tiêu xài trên mỗi đầu người của CLB chín thành viên này, Thổ Nhĩ Kỳ dẫn đầu danh sách (gần 15 ngàn đô la). Và mặc dù bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng khu vực châu Âu năm 2012 cùng cuộc nội chiến Syria làm cho mức tăng trưởng có phần chậm lại, Thổ Nhĩ Kỳ đã làm cho GDP đầu người tăng gấp 3 lần trong vòng một thập kỷ, với số lượng doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tăng đến gấp năm. Ấn tượng! Vẫn cứ cổ cổ, lại vô cùng hiện đại, họ đã đi lên trên nền bản sắc. Không có một sự chối bỏ. Không có một chút lãng quên. Ôm chặt quá khứ vào lòng, họ vững chãi đi về phía trước. Di sản được trân trọng. Thế giới mãi ngắm nhìn. Rô bốt hay khủng long? Ngày 1/4/2015, một cái mô hình rô bốt kiểu Transformer khổng lồ được dựng lên tại Ankara với mục đích quảng bá cho một khu vui chơi sắp mở. Dân Thổ cho rằng con rô bốt này dựng lên kỷ niệm ngày Cá tháng tư. Nhiều người dân phàn nàn về việc dựng một thứ không có gì hay ho hết. Thị trưởng nghe được liền làm một cái nghiên cứu qua Twitter, hỏi người dân xem mong muốn thay tượng bằng mô hình gì khác. Chẳng lâu sau, con rô bốt bị thay bằng một mô hình khủng long T-Rex cao 3m và dài 10m. Trích chương 8 - Cổ xưa trong hiện đại - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Ahmed năm nay 43 tuổi, nhưng có cái kiểu lõi đời của U60. Làm ăn ở cái xứ đạo Hồi này, phải đàn ông mới được. Phụ nữ theo truyền thống là phải ở nhà vun vén gia đình, vì vậy mà số lượng phụ nữ thất nghiệp ở Ai cập cao thứ nhì trong khu vực MENA (25.8%). Sau mấy cuộc họp, Ahmed trả tôi về khách sạn lúc 9g đêm, hẹn 11g30 quay lại đón. Ảnh: Khu mua sắm City Star, Cairo. 22g30, xe đưa chúng tôi chạy vòng vèo về trung tâm ánh sáng, khu mua sắm City Star tại Cairo. Hình như cả thành phố Cairo có mặt ở City Star đêm nay. 22g30 mà hết sức đông người, đa số là giới trẻ, chen chúc vào cổng chính trung tâm mua sắm. Trung tâm mua sắm chỉ có năm tầng, nhưng mỗi tầng có 4-5 quán cà phê đủ nhãn hiệu từ địa phương đến nước ngoài. Có 20-25 quán, mỗi quán sức chứa 70-100 chỗ ngồi và đều rơi vào tình trạng hết chỗ. Tức là cùng lúc nơi này có khoảng 1.400 người ngồi uống cà phê. Đây là minh chứng về thói quen giải trí của giới trẻ Ai Cập: họ thích đi ngoài đường, tụ tập tại các trung tâm mua sắm, siêu thị và các quán cà phê... Một cảm giác rất gần với Việt Nam! Chúng tôi bắt đầu bữa ăn tối quá nửa đêm. Đó là thói quen của người bản địa. Người ta ra đường tầm 11g đêm và trở về lúc 2-3g sáng. Vậy mà vẫn đi làm sáng hôm sau tầm khoảng 9g. Có điều, trưa là phải ngủ một giấc dài cho đã. Lý lịch là quan trọng Bộ trưởng Tư Pháp Ai cập bị buộc phải từ chức sau khi phát biểu một câu xanh rờn “Con trai mấy người hốt rác không được phép trở thành thẩm phán”. Hàng ngàn người đã lên các mạng xã hội bày tả lòng căm phẫn. Hiến pháp thì ghi là không cho phép phân biệt đối xử, nhưng trên thực tế đã có 138 người không được nhận vào làm công tố, đơn gỉan vì ba của họ không có bằng đại học. Bối rối! Nhớ cái ngày đầu tiên đến Cairo. Cái năng lượng ì ì, xám xịt và bụi bặm nó cứ ám ảnh làm sao ấy. Sau hành trình ngược thời gian từ sân bay trôi về khách sạn, tôi ngồi thẫn thờ ngoài ban công ngắm dòng chảy sông Nile. Bối rối! Gặp cô tiếp tân khách sạn, hỏi đường đi thăm Kim Tự Tháp Giza, cô nói không biết đường. Ở đây dân địa phương đâu có ai đi bao giờ đâu mà biết. Bối rối! Bước từng bước lạc lõng trên con đường đất nhỏ xíu dẫn vào Kim Tự Tháp, những quán hàng lưu niệm ọp ẹp, mùi phân động vật ngây người. Đường vào vĩ đại là như thế này ư? Bối rối! Màn trình chiếu bằng đèn laser về vua Khufu và cách xây dựng các kim tự tháp Giza trên chính nền kim tự tháp. Thiết kế chương trình như cơm nguội với nước mưa. Đó có phải là cách nói về sự vĩ đại? Bối rối! Ngày đến, ngày về, và đến bây giờ đây vẫn còn bối rối. Chẳng biết những người con của Pha-ra-ông có hiểu được hay không? Trẻ em đường phố Tháng 1/2015, một khảo sát cho thấy Ai cập có tổng cộng 16 ngàn trẻ em đường phố. Đám trẻ này giờ đây đã lớn lên và lập cả gia đình, vẫn là ngoài đường phố. Cái nghèo đeo đẳng Ai cập. Cho đến giờ, 1 trong 5 người Ai cập vẫn phải vật lộn hàng ngày vì manh áo miếng ăn. Rồi sao nữa? Có một Ai cập bị kẹt vào ánh hào quang quá khứ, loay hoay, và thời gian dường như ngừng lại cùng với sự hoàn thành của kim tự tháp. 5 ngàn năm, 5 trăm năm, hay chỉ năm mươi năm thì quá khứ cũng đã là quá khứ. Nếu không thay đổi và tiến hoá cùng thế giới, kim tự tháp rồi cũng để tiếc mà thôi. Quá khứ luôn được nhắc đến. Sự vĩ đại luôn được ngưỡng mộ. Nhưng thời gian không ngừng lại.... Ta ở đâu? Trích chương 7 - Pha-ra-ông & giấc ngủ ngàn năm - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Bạn đã bao giờ thấy cả thế giới của mình chao đảo, cảm giác hụt hẫng, chới với ngoài khí quyển như đang rơi tự do? Đó là cái cảm giác của tôi lần đầu tiên ngước nhìn một trong những công trình vĩ đại nhất của thế giới, Kim Tự Tháp. Sừng sững & thách thức, 5 ngàn năm như dừng lại ở nơi đây, nơi Ai cập bắt đầu. Từ Giza đến Cleopatra Ai cập sở hữu một nền văn minh cổ đại lâu đời nhất trong lịch sử thế giới. Nhưng hào hùng hơn cả thì phải kể về giai đoạn 3.000 năm trước công nguyên đến năm 1.000 năm trước CN, thời đại của những pha-ra-ông. Và Kim Tự Tháp Giza được xây dựng nên như đỉnh cao tri thức và văn minh của đế chế này (từ 2.575 đến 2.465 trước CN). Ai cập bắt đầu mất dần quyền lực dưới sự tấn công của các thế lực ngoại bang. Mãi đến năm 612 và 525 trước CN, Ai cập mới một lần nữa trỗi dậy như mặt trời quyền lực của khu vực Trung đông dưới triều đại Alexander Đại Đế, kẻ chinh phục của xứ Macedonia. Năm 305 trước CN, tướng của Alexander Đại Đế là Ptolemy bắt đầu trị vì Ai cập như một vương quốc độc lập, truyền ngôi qua nhiều đời cho đến hậu duệ cuối cùng là nữ hoàng Cleopatra, trước khi Ai cập khép mình dưới một ngàn năm đô hộ của đế chế La Mã. Ảnh: Kim Tự Tháp Giza Vậy đó, một quốc gia có bề dày lịch sử mà chỉ để đọc thôi chắc phải có một cái bình oxy to đùng bên cạnh. Không thể nào thở nổi! Rồi tôi đứng đó, ngỡ như mình bị đẩy dạt về 5 ngàn năm trước. Cái cảm giác choáng ngợp của sự kinh ngạc, sợ hãi, kính trọng, khâm phục…. Trời đất cứ quay cuồng. Sao con người có thể làm nên một công trình dễ sợ đến như thế! Đâu là quá khứ? Cái xe taxi lao vun vút, vượt trái, vượt phải, thắng gấp, cua nhanh…. Một không gian xam xám, nặng nề, chập choạng, lố nhố đám đông người lơ ngơ chờ xe buýt…. Chiếc xe chở hàng cũ mèm trên nền một dãy nhà lụp xụp, xuống cấp…. Một gương mặt sạm đen, vô thần, lạc lạc…. Có một cái gì đó không ăn nhập vào nhau. Lịch sử dường như bị chặt ra thành từng đoạn nhỏ, rồi lạc nhau, rồi tìm hoài không gặp. Tôi, hành khách trên chuyến tàu thời gian Ai cập, lạc lõng, bối rối, chẳng biết mình ở đâu giữa 5 ngàn năm quá khứ và hiện tại. 85.8 triệu người con của Pha-ra-ông, tôi tìm họ ở đâu? Ảnh: Thung Lũng Những Vì Vua, Luxor Học kiểu khác Hệ thống giáo dục ở Ai cập nói thẳng ra là kém, cơ sở vật chất không đạt, lớp học đông đúc, thiếu tiêu chuẩn, không tạo cảm hứng, và chất lượng giáo viên không tốt. Ngân Hàng Thế Giới (World Bank) xếp Ai cập vào hàng 148/148 về chất lượng giáo dục tiểu học. Vì vậy, phụ huynh nhà giàu ở Ai cập đều gởi con đi học trường tư. Cái kiểu bắt học sinh học vẹt, thiếu tương tác giữa giáo viên và học sinh chính là lý do làm phụ huynh khá giả Ai cập bỏ hệ thống trường công. Nghe có quen quen không ta? Nếu chúng tôi xây Kim Tự Tháp, ……! Có một cái gì đó rất Việt nam khi chúng ta nói về Ai cập. Dân số thì xấp xỉ, đứng đầu khu vực Trung đông và chỉ đứng thứ hai sau Nigeria trong khu vực châu Phi. Dân số cũng trẻ cỡ Việt nam, 60% dân số dưới 30 tuổi. Hiệu suất lao động xếp hạng thấp thứ 2 trong khu vực MENA* (Middle East and Africa – Trung đông và châu Phi) với GDP đầu người làm việc là 11.262 đô la (gấp đôi Việt nam). Nông nghiệp đối với Ai cập cũng là một trong những ngành chủ đạo, cung cấp việc làm cho 27.8% tổng dân số lao động (Việt nam 52.6%), với hai sản phẩm chính là lúa mỳ và sợi cotton. Đồng bằng sông Nile nuôi dưỡng cho nền nông nghiệp của người dân Ai cập, cũng như dòng Mê kông nuôi dưỡng Việt nam. Chỉ có điều mặc dù trồng lúa mỳ nhưng Ai cập vẫn phải nhập lúa mỳ, mà lại còn là nước nhập lúa mỳ nhiều nhất trên thế giới. Cũng vì vậy, một sứ mệnh vĩ đại của đất nước này là làm sao để có thể tăng diện tích canh tác lên thêm 30 ngàn héc ta mỗi năm và đồng thời tăng sản lượng lúa trên mỗi héc ta trong 10 năm tới đây, chỉ để cung cấp được 75% lượng cung lúa mỳ cho thị trường nội địa. Omar Sharif Sinh trưởng tại Ai cập, Omar Sharif bắt đầu sự nghiệp đóng phim của mình từ những năm 1950. Ông bắt đầu nổi tiếng với những phim như Lawrence of Arabia (1962), Doctor Zhivago (1965), và Funny Girl (1968). Ông cũng được đề cử giải Academy Award và đoạt ba giải Golden Globe và một giải César Award. Ông mất ngày 10/07/2015. Thế hệ già của Ai cập thì tiếc thương. Thế hệ trẻ thì lắc đầu, không biết ông này là ông nào hết á. Ảnh: thành phố Cairo, Ai cập Như Việt nam, sản xuất cũng là một trong những ngành kinh tế chủ đạo của Ai cập, chiếm 16.4% GDP (Việt nam 18.5%) và sử dụng 10.5% tổng dân số lao động trên cả nước (Việt nam 13.6%). Lương tối thiểu tại Ai cập là 99 đô la / tháng, còn dưới cả Kenya (153 đô la), và chắc chắn thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Do đó, Ai cập vẫn là thị trường thu hút đầu tư với chi phí lao động thấp. Nếu so thì Việt nam cũng hao hao như vậy. Lương tối thiểu là 77.8 đô la / tháng, thấp hơn nhiều so với khu vực, 122 đô la tại Indonesia và 289 đô la tại Phillipines, và có lẽ chỉ cao hơn Myanmar với 67 đô la / tháng, và cũng là thị trường thu hút đầu tư nhờ vào chi phí lao động thấp. Ảnh: Một cảnh đường phố Cairo Tổng quan là như thế. Mặc dù đã là thành viên của WTO từ năm 1995 và đã ký rất nhiều hiệp định thương mại và hiệp định phi thuế quan trong khu vực và ngoài quốc tế, Ai cập vẫn cứ như dậm chân tại chỗ. Cơ sở vật chất kém (xếp hàng 100/144 theo bảng xếp hạng GCI 2014, Việt nam 89/144). Mức độ tham nhũng cao (xếp hạng 94/175 theo bảng xếp hạng của tổ chức Transparency International 2014, Việt nam 119/175). Sau thời gian lộn xộn chính trị năm 2011 đến nay, tỷ lệ thất nghiệp ở Ai cập tăng cao, từ 9.4% năm 2009 lên 13.2% năm 2014. Trong đó, tỷ lệ thất nghiệp của giới trẻ trong độ tuổi từ 15-24 là 27.1% năm 2014. Cuộc sống bên đường Buôn gánh bán bưng ngoài đường là cái cảnh thường ngày tại Ai cập. Tháng 6/2014, chính phủ Ai cập lên chiến dịch dẹp bỏ cái kiểu làm ăn không đứng đắn này. Đám buôn gánh bán bưng thế là bị đẩy dạt ra ngoài thành phố. Nhưng mà vẫn phải sống. Thế là vẫn phải bán. Có người bán cả ngày kiếm được 100 ngàn. Có người tốt nghiệp đại học hẳn hoi nhưng vẫn phải buôn gánh bán bưng. Bộ trưởng tài chính Ai cập cho rằng kinh tế “không đứng đắn” này chiếm khoảng 40% nguồn lao động tại Ai cập. Làm kinh tế không phải dễ. Nhưng sao vương quốc văn minh hùng vĩ này lại mắc kẹt ở đây sau 5 ngàn năm xây Kim Tự Tháp? Bối rối! Nhân chuyến đi hội thảo ở Cairo, tôi ghé thăm một người bạn người Đức hồi xưa làm việc ở Việt nam, nay chuyển công việc sang Ai cập. Giãi bày cái bối rối đó của mình với bạn, cô nó rằng ở đây làm việc khó khăn lắm, còn khó hơn hồi ở Việt nam. Dạy cái gì mới nhân viên cũng không có chịu làm theo. Lúc nào cũng trả lời “Chúng tôi đã xây Kim Tự Tháp, có gì mà chúng tôi không làm được?” Ồ thì ra là thế. Những gam màu xám đen. Những ảnh nền cũ kỹ. Kẹt vào quá khứ! Cho đi lái xe lam (tuktuk là loại xe ba bánh giống xe lam của Việt nam ngày xưa) Tháng 8/2015, thủ tướng chính phủ Ai cập Ibrahim Mahlab tuyên bố không còn tuyển dụng cho các công việc nhà nước nữa. Tự ra làm riêng trong thời điểm kinh tế hiện nay thì đám trẻ Ai cập chắc cũng phải quên đi. Bây giờ chỉ còn cách chạy xe lam mà sinh sống. Ibrahim quên rằng chính phủ Ai cập vừa mới cấm chạy xe lam trong khu vực Cairo cách đó có mấy ngày. Bị bắt là bị tịch thu xe và phạt nặng. Trích chương 7 - Pha-ra-ông & giấc ngủ ngàn năm - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Ảnh: Đền thờ Khổng Tử ở Nam Kinh Trong top 10 triết gia lớn nhất thế giới của mọi thời đại, ngoài những tên tuổi lừng danh của phương Tây như Aristotle, Plato, Descartes thì có tên Khổng Phu Tử. Khổng tử xuất thân thời Xuân Thu chiến quốc, năm 479 trước công nguyên và đã để lại cho đời những bộ sách có giá trị khổng lồ như Luận Ngữ, Ngũ Kinh cùng hàng trăm những học viện Khổng tử trên toàn thế giới. Vĩ đại như thế! Và tôi đã nhai cuốn Luận Ngữ không biết bao nhiêu lần trên những hành trình về Trung quốc. Rồi mê quá nhất quyết phải ra đền Khổng tử ở Nam Kinh mà viếng, hình dung một thoáng thanh cao. Rồi tôi đến. Rồi tôi như đi trong một cơn ác mộng. Dọc hai bên đường vào đền thờ người ta bán nhu yếu phẩm, ì xèo, ì xèo. Người mua, kẻ bán nói năng ơi ới. Một đàn vịt lạp phơi hàng hàng. Quay qua hỏi người bạn Trung quốc đi cùng, hỏi sao mà trần tục quá ở cái chốn thanh cao như thế. Nó nói ở đâu có người Trung quốc là ở đó phải có ăn. Không có ai mà đến. Ồ thế à! Thương cho Đức Khổng Tử. Luận Ngữ, Ngũ Kinh đã đi ra thế giới. Còn ở chính quê nhà không có đất dung thân. Quay qua hỏi cậu bạn đi cùng, hỏi biết câu này không? “Đừng sợ người khác không hiểu mình. Hãy lo mình không hiểu họ”. Nó bảo không biết, hỏi phải thành ngữ nước ngoài hay không. Tôi lắc đầu, “Là một câu trong Luận Ngữ”. Dịch vụ chuyển phát tình yêu Chẳng có chuyện gì làm trong khi chờ máy bay từ Thành đô về Hongkong, tôi mở tờ báo China Daily và lướt qua mấy hàng tít lớn. “Dịch vụ thăm bố mẹ”. Hả? Vụ gì? Bài báo kể về hơn 30 công ty đang cung cấp dịch vụ thăm ba má giùm trên trang web taobao.com. Phí cũng mềm lắm, từ 10 tệ (khoảng 35 ngàn đồng) cho đến 5 ngàn tệ (khoảng 17.3 triệu đồng). Tất cả tuỳ thuộc vào cái mức độ tình yêu của người thân chủ. Cũng sáng tạo quá chứ! Chỉ cần click vào đây vài cái, thanh toán online là má tôi nhận được ngay chuyến thăm viếng tình yêu. Chỉ có điều là từ cậu em làm nghề chuyển phát. Mà má mình đáng giá bao nhiêu nhỉ? 10 tệ hay là 5.000 tệ? Tôi & quá khứ Không biết mình lỗi thời hay là tại Trung quốc bỏ quên di sản văn hoá khổng lồ của họ - thơ, hoạ, thư pháp, triết học, lịch sử, kiến trúc…. Một thoáng cọ đầy khí độ bằng mực tàu. Một nét khắc thanh cao bên vách ngôi chùa hàng ngàn năm lịch sử. Người ta dửng dưng lao về ánh đèn đô thị. Tôi ngẩn ngơ không biết tiếc cho ai. Rỗng! Rồi tôi đi đến đâu cũng nghe người ta phàn nàn về cái sự “vô ý thức” của người Trung quốc. Ra nước ngoài mà ăn nói oang oang, khạc nhổ tưng bừng, có khi còn “ấy” ra ở cái chốn công cộng. Tiền à? Tiền có làm cho người ta quý phái hơn không? Ủa mà nói người ta thì cũng nên nhìn lại chính mình. Mình có hao hao như vậy? Nghĩ thử đi rồi tặng bạn một bài thơ Đường nhé. Trông trăng dọi trước giường Những ngỡ đất mù sương Ngẩng mặt nhìn trăng tỏ Cúi đầu nhớ cố hương. (Thơ Lý Bạch, phiên bản dịch của Đường thơ tuyển dịch, tác giả Lê Nguyễn Lưu, xuất bản 2007) Trích chương 6 - Lao về chốn lãnh quên - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

“Công xưởng của thế giới” (Factory of the world), đó là cái cách mà thế giới đặt tên cho Trung quốc. Cũng phải thôi, Trung quốc hiện dẫn đầu thế giới về giá trị xuất khẩu (2.34 triệu triệu đô la), trong khi Mỹ xếp hạng thứ 2 (1.62 triệu triệu đô). Hãy nhìn vào đồ thị dưới đây để mục kích sự phát triển vượt bậc về xuất khẩu của Trung quốc từ năm 2009 (đơn vị triệu đô la) Về cái chuyện hàng Trung quốc thì không nói ai trong chúng ta cũng biết. Nếu có thời gian và muốn tìm hiểu thêm “nội tình” của đề tài này về Trung quốc, bạn nên đọc 2 quyển sách “Poorly made in China” (Hàng dỏm Trung quốc) của tác giả Paul Midler xuất bản năm 2009 và “Factory Girls” (Công nhân nữ) do tác giả Leslie T. Chang xuất bản năm 2008. Cái gì bán được là làm. Cái gì có tiền là làm. Ai sống chết mặc bây. Đến McDonald và KFC còn bị bán cho thịt ôi (vụ xì căng đan 2014) thì cái chuyện tôi ăn phải cái trứng gà giả chẳng qua là chuyện hết sức bình thường. Giàu lên là nhờ như thế. Trong vòng ba thập kỷ, Trung quốc đã chuyển mình từ nghèo khó, từ một nền kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp, thành trung tâm công nghiệp của cả thế giới. Từ 10 công ty được nêu tên trong danh sách 500 công ty hùng mạnh nhất trên thế giới (Global Fortune 500) năm 2000, Trung quốc đã khiến thế giới phải nghiêng mình với 46 công ty trong danh sách năm 2010 và 98 công ty năm 2015, chỉ xếp hạng thứ 2 sau Mỹ (128 công ty). Quá dữ! Nói gì thì nói, mình cũng phải biết công nhận thành quả đáng nể này của người hàng xóm khổng lồ. Họ đã vươn lên từ công nghiệp hoá và thu hút đầu tư thế giới. Thế giới đổ tiền vào đâu ư? Xin thưa 128.5 tỷ đô là đầu tư nước ngoài đã đổ vào Trung quốc. Đây chính là thị trường thu hút đầu tư số 1 thế giới nhờ vào tiềm năng tiêu dùng của thị trường nội địa. Vậy đó, trên cái đất nước mà cơ hội kiếm tiền nó mọc như là cỏ dại, người ta chỉ biết đạp lên nhau mà chạy. Một chuyến tàu Hàng Châu thì đâu có sá gì. Có điều, nói đi thì cũng nên nghĩ lại, bạn có tham gia vào Cuộc Đua Kỳ Thú phiên bản Việt nam (Amazing Race Vietnam)? Trưởng phòng ô nhiễm Là công xưởng thế giới thì dĩ nhiên phải gây ô nhiễm. Từ năm 2008, Trung quốc bắt đầu qua mặt Mỹ về cái khoảng phun khí CO2 và cho đến bây giờ, vẫn là kẻ gây ô nhiễm hàng đầu thế giới. Bạn biết không, năm 2014 vừa rồi, Trung quốc đóng góp tổng cộng 28.3% tổng lượng CO2 thải ra trên toàn thế giới. Bởi vậy mà năm 2013 có một đợt người nước ngoài ở phía Bắc Trung quốc lũ lượt kéo nhau về nước vì nguy cơ sức khoẻ. Bản thân ếch tôi cũng bệnh mất mấy tuần sau chuyến đi làm việc tại Sơn Đông và Bắc Kinh. Con một! Năm 1979, Trung quốc ra chính sách mỗi gia đình chỉ cho phép 1 con. 30 năm sau, có một lớp trẻ U40, được nuông chiều và cung phụng quá mức (6 người hai bên gia đình nội ngoại chúi mũi vào lo có 1 người), đang trở thành doanh nhân thời đại. Lớp trẻ này lớn lên trong sự bảo bọc bằng tiền bạc và vật chất. Thì 3 thập kỷ vàng vừa qua là thời để kiếm tiền mà. Và họ bước ra đời với thói quen chỉ có nghĩ đến mình, với một gia tài kếch sù của hai bên gia đình nội ngoại, và với một tâm hồn cô đơn, trống rỗng…. Họ không biết điều đó. Tiền & tôi, hai giá trị hàng đầu trong xã hội. Và ai ai cũng nghĩ như thế. Và ai ai cũng tiền & tôi như thế. Thử đoán xem họ nói với nhau những gì khi tụ họp và ăn uống ì xèo? Tiền & tôi! Ảnh: Tử Cấm Thành, Bắc Kinh. Tôi có được may mắn tương tác với rất nhiều doanh nhân thời đại. Nói vầy cho dễ hiểu. Họ là những người nói chuyện làm ăn chục triệu, trăm triệu đô như là đi mua rau muống. Ai cũng có tiền. Ai cũng quen thế lực này, đường dây kia, ông bà nọ. Nghe cũng quen quen nhỉ? Cái kiểu làm dựa vào “quan hệ”. Nghe riết rồi cũng quen, thấy cũng thường. Nhưng vốn dĩ là người không thích những điều hời hợt, tôi hay gợi chuyện với họ về cuộc sống. Hãy lắng nghe tiếng lòng của doanh nhân thời đại. Chợ tình thế kỷ 21 Quảng trường Nhân Dân ở Shanghai từ năm 2004 đã trở thành cái chợ làm mai nổi tiếng mỗi cuối tuần. Mấy tuổi, tuổi con gì, chiều cao, công việc, học vấn, tính tình…, phụ huynh viết hết vào tờ giấy, rồi họ dán lên cái bảng làm mai. Họ đọc. Họ tìm. Họ bàn với nhau xem hai bên có hợp để rồi còn tiến tới. Cái chợ này rồi sẽ còn “hot” nữa. Theo nghiên cứu của đại học Kent, tính đến năm 2020, do tỷ lệ chênh lệch về nam nữ, sẽ có 24 triệu nam thanh niên Trung quốc độc thân và không có cơ hội lập gia đình, đơn giản chỉ vì đất nước này không đủ phụ nữ mà cung cấp. Cái này căng! Chiến tranh nòi giống! Muốn đăng quảng cáo ở Quảng trường Nhân Dân? 3.2 đô la cho 5 tháng, còn nếu xài cò để lấy hết số điện thoại thì một giao dịch như vậy có giá là 16 đô la. Andy năm nay 32 tuổi, đi học ở Úc về, là cổ đông lớn 3-4 công ty. Nói là đi học Úc về nhưng tiếng Anh thì nói tiếng còn tiếng mất. Từ nhỏ do bố mẹ bận đi làm ăn quá, Andy ở nhà với ngoại. Suốt ngày ở nhà chơi một mình nên tính cũng khó gần, không quen chia sẻ và bắt chuyện. Từ hồi biết tôi nói được tiếng Hoa, cậu mới từ từ kể chuyện. Hỏi lớn lên có 1 mình rồi có buồn không, Andy nói buồn chứ, có chuyện gì không biết nói với ai. Nhưng mà riết rồi cũng quen, ai làm gì nói gì kệ người ta, không có gì liên quan đến mình. Hỏi vậy có thương bố mẹ không, cậu trả lời cũng thương nhưng mà không biết gì về họ hết. Tới bây giờ cũng không mấy khi nói chuyện. Qua kết nối làm mai gần 40 lần, Andy cũng lấy được vợ. Làm mai ở Trung quốc là chuyện bình thường. Andy nói nếu có một điều mà cậu có thể truyền cảm hứng cho lớp trẻ, đó là “Đừng bỏ cuộc! Hãy chịu đựng và nghe lời ba má làm mai đi, rồi cũng lấy chồng lấy vợ được thôi mà.” Ảnh: chợ tình Shanghai Yingru có cái nét già già của một kẻ chinh chiến nhiều năm trong thương trường và cái kiểu khôn khôn của mấy tay làm quan trong truyện phim cổ trang Trung quốc. Sau một hồi nói chuyện, mới biết cậu chỉ khoảng 30. Nếu nói về trưởng giả học làm sang, Yingru phải nói là diễn hơi đạt. Nhà hàng top của Quảng đông, mở màn bằng trà đạo, tiếp nối bằng vang Pháp, thực đơn Lobster Themidore (tôm hùm đút lò kiểu Pháp với sốt lòng đỏ trứng và rượu brandy). Rồi cậu bày trò thử rượu vang, nói về những cung bậc của hoa, trái trong từng ngụm rượu. Chưa bao giờ thưởng thức món ăn và rượu mà phải nghe nhiều như thế! Yingru ơi là Yingru. Rời Quảng Đông đi về cái gốc của nhà Minh, Nam Kinh, tôi được Yibing ra tận sân bay đón. Rồi tôm tiểu long, rồi lẩu lòng, rồi tàu hủ thúi, hắn dẫn tôi đi ăn ở hang cùng ngõ hẻm. Sau này hỏi ra mới biết, cái thú vui của hắn là ăn. Không phải nghệ thuật. Không phải âm nhạc. Càng không phải là đọc sách. 29 tuổi, tốt nghiệp trường sĩ quan quân đội, Yibing chỉ có một nguyện vọng duy nhất, dẫn vợ ra nước ngoài sinh sống. Hắn bảo phải hy sinh đời cha mà đi, chứ ở lại đây thì tội cho mấy đứa con mình. Giang tô (Jiangsu) còn thở được chứ đến mấy tỉnh kia người ta đạp lên nhau mà sống. Với lấy cái hột vịt lộn trên bàn, hắn xăm săm soi soi rồi lắc đầu kêu cậu bồi bàn mắng vốn. “Hột vịt này đâu phải loại úp mề. Con lớn như vầy ăn làm sao được? Vậy mà dám tính tiền giá hột vịt úp mề hả?” Đôi co qua lại không xong, hắn nện cái hột vịt xuống sàn nhà. Tròng đỏ, tròng trắng phơi ra tung toé. Tôi im re, mắt mở to nhìn hắn. “Đập đi cho tụi nó đừng có gạt người ta”. Cái giọng sao mà đanh đến thế. Trích chương 6 - Lao về chốn lãng quên - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Từ Nhật sang Trung quốc, đó có thể nói là hành trình giữa hai thái cực, cực kỳ trật tự sang cực kỳ hỗn loạn, cực kỳ lễ độ sang cực kỳ “vô ý thức”. Vậy mà năm 2013 tôi đã có một hành trình hại não như thế đó, một tuần êm ả ở Tokyo và tiếp theo là 2 tuần hành trình xuyên 6 tỉnh Trung quốc. Ở cuối của hành trình, tôi chính thức tuyên bố mình lâm vào tình trạng “ung thư não”, mất khả năng phân biệt đúng hay sai. “Mạnh” nhất thế giới? 2014 là một năm định mệnh, năm khởi đầu của những thay đổi về “quyền lực thế giới. Chỉ cách đây 10 năm thôi, người ta còn nói về cái kiềng 3 chân Mỹ, Nhật, Tây Âu khi bàn về quyền lực kinh tế. Ngày nay, người ta nói về những thị trường khổng lồ đang phát triển như BRICS (Brazil, Russia – Nga, India - Ấn độ, China – Trung quốc, South Arica – Nam Phi). Người ta nói rằng quyền lực đang chuyển dần về châu Á và những thập kỷ sắp tới đây sẽ là “thời của châu Á”. Nghe cũng sướng chứ hả? Mình đang ở đúng nơi, vào đúng lúc. Còn cái chuyện mình có đủ sức để nắm lấy “cánh cửa cơ hội” này trước khi nó khép lại hay không thì còn là chuyện dài nhiều tập. 2014 là năm mà GDP tính theo cân bằng sức mua (Purchasing Power Parity*), lần đầu tiên Trung quốc qua mặt Mỹ (Trung quốc: 17.6 triệu triệu đô, Mỹ: 17.3 triệu triệu đô). Cả thế giới xôn xao. Liệu Trung quốc có trở thành ông trùm mới? Nói về độ lớn và tốc độ phát triển thị trường thì chắc là như vậy. Trong giai đoạn 1986-2013, kinh tế Mỹ chỉ tăng lên gấp đôi còn kinh tế Trung quốc thì tăng vụt một phát lên gấp 12 lần. Chỉ 2 ông lớn này thôi cộng lại đã chiếm hết 37.5% tổng GDP của toàn thế giới. Cứ mỗi 3 đô la chi tiêu trên thế giới thì 1 đô la là do Mỹ và Trung quốc tiêu xài. Hiện tại là vậy. Tương lai thì sao? Dự đoán đến 2030, Trung quốc sẽ tạo ra thêm 18.026 tỷ đô la, nghĩa là tạo ra thêm giá trị kinh tế của cả cộng đồng Tây Âu cộng lại. Lớn! * Cân bằng sức mua - Purchasing power parity: nghĩa là cách tính giá một món hàng bằng nhau theo tỷ giá quy đổi tiền tệ. Ví dụ mua 1 thanh sô cô la ở Mỹ là 1 đô la, thì tính giá mua một thanh sô cô la tương ứng ở Việt nam là 22 ngàn đồng theo tỷ giá giữa đồng đô la và đồng Việt nam. Tỷ lệ tăng trưởng GDP theo thập kỷ, theo khu vực trên toàn thế giới từ 1980 và dự đoán đến 2020. Hãy nhìn về châu Á! Lớn là nói về tổng giá trị thị trường. Còn mạnh hay không thì phải nói về thu nhập và sức mua của người dân mỗi nước. Trung quốc có 1.36 tỷ dân, gấp hơn 4 lần dân số Mỹ (312 triệu dân), nhưng nói về GDP đầu người thì Mỹ xếp thứ 10 trên thế giới (55.8 ngàn đô), còn Trung quốc thì còn xếp mãi ở hàng thứ 75 (13.6 ngàn đô). Có tính đến năm 2030 thì GDP đầu người ở Trung quốc vẫn còn là ½ của Mỹ. Cuộc Đua Kỳ Thú Sau hai năm trời lăn lộn với công việc khắp nơi trên Đại Lục, nếi hỏi tôi cuộc sống của người Trung quốc thế nào, tôi sẽ trả lời bằng một câu chuyện kể. Ngày 19/05/2013, tôi khăn gói từ Hàng châu đáp tàu về Thượng hải. Sau một hành trình dài Thượng Hải – Xi’an - Nam Kinh – Hàng Châu, cái mong muốn xa hoa nhất lúc bấy giờ là được ngồi im bên ly cà phê ở một chổ không người. Khổ, ở cái quốc gia đông dân nhất trên thế giới này, cà phê là phải tính bằng triệu triệu ly. Lấy đâu ra chổ mà im với ắng. Mà thôi, dù sao thì 2 tuần vừa qua cũng đã bị lấn, xô, va, đẩy, thêm vài ngày nào có sá chi. Chưa bị khạc và nhổ một cái vào người đã là may mắn lắm rồi. Thế là ngoan ngoãn xếp hàng ở cổng chờ số 8, cổng tàu về Thượng Hải. Không khí ngột ngạt. Chắc phải có đến vài triệu người ở đây ấy nhỉ. Nhưng vài triệu không là cái gì ở mảnh đất một tỷ tư này. Người ta ngồi, nằm, đứng, đi, chạy, tay ôm ghì lấy mấy cái giỏ ni lông to đùng, đủ màu, đủ kiểu. Nóng, người ta quạt xành xạch. Rảnh, người ta nói oang oang. Một mớ bộ mặt trầm trọng thì hét ồ ồ vào trong điện thoại. Ô nhiễm tiếng ồn! Lắp cái headphone vào, thở phào với bản “Sonate ánh trăng”. Nhạc một nơi, đời một nẻo. Ảnh: xếp hàng mua vé Gần đến giờ tàu chạy, tất cả đứng phắt dậy. Người ở đâu bỗng ùn ùn đổ vào vây lấy khu vực xếp hàng. Đẩy qua, xô lại, chen vào, chẳng mấy chốc tôi bị biển người đánh dạt ra sau. Hàng? Không có cái hàng nào hết. Mồ hôi và hơi người nồng nặc sân ga. 2:45, còn 15 phút nữa là tàu khởi hành về Thượng Hải. Cửa ra ga bật mở. Sóng người dâng cuồn cuộn. Mục đích sống đơn giản là khát khao lên kịp chuyến tàu. Luật ở đây là thế. Tàu không biết chờ. 15 phút này đây là 15 phút quyết định điểm rơi của bạn. Không có sự lượng thứ. Không chấp nhận lý do. Chạy đi. Chạy thật nhanh đi cho kịp chuyến tàu. Đời không ai chờ bạn…. Người ta chạy vèo vèo xuống cầu thang. Người ta nhảy chồm chồm lên từng bậc. Tôi, và cái va li 20kg cho 3 tuần đi xuyên biên giới, lặc lè, lặc lè. Không ai nhìn. Chẳng ai care. Một người cho một người. Ai cũng có một chuyến tàu định mệnh. Chạy! Amazing Race China (Cuộc Đua Kỳ Thú phiên bản Trung quốc), đó là cái tên tôi đặt cho chuyến tàu Hàng Châu và tất cả những chuyến tàu Trung quốc. Cuộc sống của người dân ở đây là như thế đó. Họ lao đi, lao đi, sợ trễ một thời cơ, sợ trôi từng cơ hội. Cuộc sống chảy vèo vèo. Tương lai là tất cả. Tại đây, quá khứ là một mớ hàng tồn kho không có giá trị thương mại. Tại đây, hiện tại bị người ta đánh mất một cách hững hờ. Tương lai! Cả quốc gia tất bật lao về phía trước. Cả dân tộc hối hả vơ vét thời cơ. Ảnh: Tây Hồ, một trong những thắng cảnh đẹp nhất tại Hàng Châu, Trung quốc Trích chương 6 - Chuyến tàu định mệnh - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Chẳng biết tự khi nào, kho ký ức của tôi về từng đất nước thường được ghi lại bằng những hình chụp trắng đen tương phản, dữ đội, nhưng đong đầy cảm xúc. Bước vào miền ký ức về nước Nhật, đây là 4 bức hình trắng đen đứng đầu trong thư viện: Đôi mắt nhắm nghiền, cái khổ hằn lên từng mạch máu, một vệt nước mắt lăn dài trên gương mặt nhợt nhạt nhưng khả ái của một người đàn bà độ tuổi ngũ tuần. Nỗi đau lớn quá, nó kéo ghì lấy giọt nước mắt, rồi từ từ kiệt sức, từ từ buông xuôi cho giọt nước mắt lăn dài, chầm chậm, chầm chậm. Đó là hình ảnh sâu đậm nhất của tôi về Harue. Tôi quen Harue cách đây gần 20 năm trong thời gian cô ở Việt nam. Cô dạy học ở một trường cấp hai tại Yokohama. Gương mặt sáng lên mỗi khi nói về học sinh, tôi biết cô yêu nghề và các em đến cỡ nào. Rồi một tai nạn xảy ra. Rồi một em học sinh mà cô yêu quý không còn trên cõi đời này nữa. Mỗi khi nhắc đến chuyện này, đôi mắt lại nhắm nghiền, cái khổ hằn lên từng mạch máu…. Hai cánh tay chống trên bàn, bàn tay đan víu lấy nhau, người đàn ông tuổi 60 với mái tóc hoa râm chống mắt xuống sàn nhà, nước mắt như thuỷ triều, dâng lên, dâng lên. Trước một người đàn bà Việt nam nhỏ bé như tôi, nào có chuyện gì phải khóc. Vậy mà Hiro đã khóc. Ông khóc vì một lời hứa không hoàn thành trong thoả thuận kinh doanh đã ký giữa chúng tôi. Ảnh: Cổng Torii là biểu tượng của các ngôi đền thờ đạo Shinto ở Nhật. Cổng được dựng lên để phân biệt ranh giới giữa thế giới phàm tục và thế giới linh thiêng. Đền thờ Shinto tại đảo Itsukushima là một trong những di sản UNESCO với cổng Torii nổi trên mặt nước. Cái máy bán hàng tự động sáng choang, đêm Tokyo sâu lắng. Bóng người đàn ông mặc vest đen lầm lũi bấm bấm vào cái màn hình cảm ứng. Xa xa bên góc phải là cái quầy gỗ cao có tô mỳ, lại một bóng vest đen, và một hàng ghế cao đơn độc. Người Nhật làm việc kinh khủng quá. Cái kỷ luật của những năm hậu thế chiến đã tạo ra cho họ một cường quốc, nhưng cũng để lại cho đời nay những quán mỳ “không tiếng động”, và những tương tác mơ hồ giữa bộ vest đen cùng tô mỳ ramen bốc khói. Đơn độc! Cái hiệu sách chật chội, sách xếp đứng hàng hàng, ánh đèn trần sáng dịu. Thấp thoáng đây đó vài kẻ trầm ngâm chăm chú lật. Đó là hình ảnh của một trong hàng ngàn hiệu sách nhỏ xinh mà tôi nhìn thấy ở Tokyo. Có một văn hoá đọc sách, và tôi như trở về nhà…. Già nhất thế giới! Tính đến năm 2030, dân số Nhật bản sẽ giảm còn 117 triệu, tương đương tỷ lệ giảm 7.7% so với năm 2015. Đồng thời, Nhật sẽ trở thành nước có dân số già nhất trên thế giới với gần 37 triệu dân có độ tuổi trên 65. Sức mạnh nội tại Có một cường quốc trỗi dậy từ mất mát đau thương. Có một cường quốc xây lên từ đống đổ nát của chiến tranh thế giới. Họ mãi mãi là bài học “diệu kỳ” của nhân loại. Họ mãi mãi là biểu tượng “đáng kính” của cả thể giới. Và họ đã làm được điều đó nhờ vào sức mạnh bên trong, sức mạnh của những giá trị hết sức nhân văn về danh dự, về lòng nhân ái, về sự chính trực, về lễ độ, và tính chân thật của một con người. Hành trang của một cường quốc sao mà đơn giản thế? Hành trang của một cường quốc sao mà thường tình thế? Phải chăng những lời nói nguy nga tráng lệ của chúng ta đã làm che lấp đi cái bình thường vĩ đại? Phải chăng điều phức tạp mà chúng ta mãi đi tìm chỉ là cái tôi chân chất đằng sau lớp vỏ ngoài bóng lộn? Ếch tôi cũng đã có một thời vẩn vơ đi tìm cái bóng của sự phức tạp, đi mãi, đi mãi…. Rồi một sớm mai kia đi ra thế giới, bỗng học được một bài học làm thay đổi vận mệnh con người: “Đỉnh cao của sự tinh tế là tận cùng của sự đơn giản.” “Tôi ném đời mình qua cửa sổ”, đã có một lần ếch tôi mở đầu như thế…. để ngày hôm nay đơn giản đã tìm lại chính mình. Trích chương 5 - Bushido & Nguồn gốc mặt trời - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Có một cái nơi khiến cho người ta bỗng nói nhẹ nhàng, đi rón rén, còn phép lịch sự, tính nhường nhịn, ấy chẳng qua là cái sự hiển nhiên. Rồi mỗi lần hạ cánh xuống sân bay Nagoya, năng lượng “đáng kính” của 127 triệu người con xứ sở mặt trời cứ như một dòng thác khổng lồ ập xuống, gột rửa mọi sự cau có, cuốn trôi mấy mảnh hung hăng, trả tôi về với một hơi thở rất sâu, với sự tĩnh lặng bạt ngàn, và thoáng bình yên vô tận…. Mặt trời mọc ở Nihon? Ngày xưa nước nhật có tên là Wa hay Wakoku. Mãi đến sau thế kỷ thứ 7 mới đổi thành Nippon hay Nihon (日本), nghĩa đen là nguồn gốc mặt trời. Vậy mặt trời có mọc ở Nihon? Truyền thuyết nói rằng Nhật hoàng thuộc dòng dõi của nữ thần mặt trời Amaterasu. Vậy Nihon là xứ sở mặt trời cũng phải. Bạn thử google hình ảnh cờ Nhật mà xem. Nói về vị thế, Nhật là nền kinh tế lớn thứ ba trên thế giới, chỉ sau Mỹ và Trung quốc. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Nhật năm 2014 là 4.7 nghìn tỷ đô la Mỹ (Mỹ: 17.4 nghìn tỷ, Trung quốc 10.4 nghìn tỷ). Nếu tính bằng tỷ lệ, độ lớn của nền kinh tế Việt nam chỉ gần bằng 4% của Nhật (Việt nam: 187 tỷ đô la). Xét về mức độ phát triển, Nhật là quốc gia duy nhất của châu Á có mặt trong nhóm các quốc gia có nền kinh tế phát triển tiên tiến nhất G7, bao gồm Mỹ, Canada, Pháp, Đức, Ý, Anh, và Nhật. Vì vậy, Nhật có thể nói là thị trường dẫn dắt về xu hướng cho cả khu vực châu Á. Điều gì đã làm cho quốc gia châu Á này trở thành cường quốc, đứng ngang hàng với các đại gia phương Tây? Ảnh: Ginza – một trong những khu vực mua sắm sầm uất và cao cấp nhất nhất Tokyo, nơi các thương hiệu đua nhau thể hiện cái vị thế to lớn và sang trọng của mình bằng những cửa hàng xa hoa, tráng lệ. Sau chiến tranh thế giới thứ 2, và nhất là sau sự kiện đánh bom nguyên tử tại Hiroshima & Nagasaki năm 1945, Nhật bắt đầu xây dựng lại từ hai bàn tay trắng. Vậy mà chỉ trong vòng ba thập kỷ “vàng”, ‘60, ‘70 và ‘80, họ đã đưa đất nước từ tình trạng khủng hoảng sau chiến tranh trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới, rồi giữ vị thế này mãi đến năm 2010 trước khi kinh tế Trung quốc bắt đầu có tín hiệu vươn lên. Sức mạnh hồi phục và trỗi dậy nhanh chóng này của Nhật được thế giới nhắc đến như một “điều kỳ diệu”. Không có một cây đũa thần. Không có thời gian cho những lời hoa mỹ. Họ nhẫn nại làm việc, làm việc, và làm việc. Họ tổ chức và kết nối với nhau vì một mục tiêu chung, cường quốc. Rồi họ đã thực hiện được mục tiêu ấy nhờ vào một hệ giá trị chung, hệ giá trị Bushido. “Chuyện của Genji” (The Tale of Genji) Đây là tựa đề một quyển tiểu thuyết nhiều tập của một tác giả người Nhật tên là Murasaki Shikibu viết từ thế kỷ thứ 11. Chuyện được viết kèm hình vẽ trong các cuộn giấy (scroll) vì thời đó làm gì có in và đóng sách. Bạn biết không? “Chuyện của Genji” được biết đến như là quyển tiểu thuyết đầu tiên của thế giới. Ảnh: hình vẽ minh hoạ trong tiểu thuyết – Genji ôm bé Kaoru. Linh hồn Nhật Có một quyển sách best seller của tác giả người Nhật Inazo Nitobe xuất bản năm 1899 mang tên “Bushido: Linh hồn Nhật” (Bushido: The Soul of Japan). Quyển sách kể về samurai, giá trị cốt lõi của những chiến binh lừng danh này, và sức ảnh hưởng sâu rộng của hệ giá trị này vào văn hoá Nhật. Đây là quyển sách ưa thích của nhiều nhân vật nổi tiếng, trong đó có Tổng thống Theodore Roosevelt & tổng thống John F. Kennedy. Bushido là gì? 武士道 Ba chữ Kanji trên đây phiên âm tiếng Nhật là Bushido, dịch theo từ Hán Việt là Võ Sĩ Đạo, bao gồm 8 giá trị đạo đức cơ bản mà bất kỳ một võ sĩ samurai nào cũng phải trao dồi và thể hiện trong cuộc sống hàng ngày. 1.義 – Nghĩa: nghĩa là nói đến chính nghĩa, chính trực, nói đến khả năng nhận thức và thực hiện những điều đúng đắn, không thoả hiệp với cái xấu, cái ác trong bất kỳ tình huống nào. Đây là phẩm chất cơ bản và quan trọng nhất của một võ sĩ đạo. Thật ra mà nói, đâu chỉ có võ sĩ đạo. Đã là con người, dù là sinh ra và lớn lên ở đâu trong cái thế giới này, ai chẳng muốn đi về phía mặt trời và tránh xa bóng tối. Thế nhưng có những khoảnh khắc mong manh giữa thiện và ác khi lựa chọn chỉ nằm trong gang tấc còn hậu quả thì dài như dòng chảy Mekong. Nghĩa đối với Nhật là chung tay xây dựng lại đất nước. Đó chính là nền tảng quan trọng nhất mang cả dân tộc này gần lại với nhau, là năng lượng vĩ đại kết nối họ cùng nhau, để chỉ trong vòng 30 năm, có một quốc gia từ mảnh vụn chiến tranh trở thành cường quốc. 2.勇 - Dũng: nghĩa là tính dũng cảm, thấy đúng chính nghĩa thì làm. Còn biết đúng mà vẫn không làm vì bất kỳ lý do gì thì có nghĩa là thiếu lòng dũng cảm. Một trong những sự thiếu dũng cảm mà chúng ta thường gặp nhất là khả năng nhận lỗi và xin lỗi. Có lỗi thì phải biết nhận lỗi và phải chường mặt ra mà xin lỗi. Chấm hết. Không có bị vì thì là tại gì nữa hết. Thủ tướng Nhật còn xin lỗi nữa kìa. Ngày 7/6/2010, báo The New York Times đăng tin thủ tướng Nhật, ông Yukio Hatoyama, nước mắt lưng tròng xin lỗi các thành viên đảng Dân chủ tại Hiroshima. Báo The New York Times cho rằng việc một nhà chính trị biết nhận trách nhiệm về mình và từ chức là một việc làm đáng kính. Dũng cảm? Bạn đã bao giờ xin lỗi hay chưa? 3. 仁 – Nhân: đây là tính cao thượng, lòng trắc ẩn, sự bao dung và yêu thương con người. Ngày 11/3/2011, khi Tohoku rúng động hành tinh vì sức tàn phá khủng khiếp của cơn động đất lớn thứ 4 trong lịch sử thế giới, cướp đi sinh mạng của hơn 15 ngàn người, thì đó cũng là lúc thế giới nghiêng mình trước chữ nhân trong văn hoá Nhật. Không có sự hỗn độn. Không có đau thương nào là của cá nhân. Gia đình, cộng đồng, xã hội tìm đến nhau tại 80 ngàn ngôi chùa và 85 ngàn ngôi đền trên cả nước vì những nạn nhân của cơn thảm khốc. Năng lượng “nhân” của hàng triệu con người xoa dịu những đau thương. 4.礼 – Lễ: lễ là lễ độ, là phép lịch sự và hành vi cư xử nhã nhặn với mọi người trong xã hội, bất kỳ kẻ lạ người quen. Lễ thể hiện sự quan tâm, thể hiện bản chất “nhân chi sơ, tính bổn thiện” của mỗi người. Vậy đó, con người sinh ra ai cũng mang cái tử tế bản chất ở trong người. Mình có gieo trồng, tưới tẩm hạt giống đó hay không để thế giới nghiêng mình thán phục. Ấy mới là cái chuyện cần bàn. Đối với Nhật, nó là văn hoá. Đối với Nhật, nó là phẩm chất sáng ngời trong từng câu chuyện kể của bạn bè quốc tế về nét đẹp của nòi giống mặt trời. Để rồi mỗi khi dừng chân trên xứ sở hoa anh đào, tôi lại rón rén gặm nhấm cái sung sướng thật trong trẻo của một nền văn hoá nhẹ nhàng, chào đón. Ảnh: Nhật, thủ đô sakura của thế giới 5.誠 – Thành: thành là chỉ phẩm chất thành thật, chân thật của một con người. Người xưa nói rằng tiền bạc, vật chất, và quyền lực làm lu mờ sự thông thái của một con người, còn sự giản đơn, mộc mạc trả con người ta về với bản tính thành thật vốn có. Nếu một xã hội không đặt trên nền móng của sự thành thật, ở đó người ta sẽ lừa dối nhau vì tiền, gian lận nhau vì danh, lường gạt nhau vì lợi. Rồi người ta sung sướng hân hoang mở đại tiệc cá nhân mà không hề biết rằng năng lượng gian dối của hàng triệu triệu người trong một cộng đồng sẽ nhấn chìm cả cộng đồng đó xuống. Nhật đã vươn lên từ zero thành số 2 thế giới? Ta ở đâu? 6.名誉 – Danh dự: là hành vi đạo đức, là uy tín cá nhân thể hiện trong mọi tương tác trong gia đình và ngoài xã hội. Bạn biết không? Người Nhật mất rất nhiều thời gian tìm hiểu, đánh giá và chọn lựa đối tác. Thế nhưng một khi đã đặt bút ký kết bất kỳ một cam kết nào, họ sẽ thực hiện 100%, nếu không nói là 110% những gì cam kết. Đối với họ, cam kết liên quan đến uy tín, liên quan đến danh dự của bản thân. Nếu cam kết rồi mà không làm được có khác gì là mất đi danh dự (Vào thời samurai mà mất danh dự thì tự ôm kiếm mà đâm vào bụng đấy). Nói về cái sự cam kết, Việt nam mình chắc là phải đi qua Nhật mà học lại. Dù trong công việc hay là trong cuộc sống, tôi thấy nhiều người Việt nam mình nói hay hứa giỏi, thế nhưng đến cái đoạn làm thì soi đèn cũng kiếm hổng có ra. Còn nếu may mắn có làm, thì cũng làm qua loa, xuề xoà cho nó xong, không để một miếng danh dự nào của mình vào trong đó cả. Nếu phải kể câu chuyện về bước ra thế giới, xin đừng quên danh dự là tài sản lận lưng duy nhất để bạn ngẩng cao đầu, bước tự tin vào cái xứ bao la của những điều chưa biết. 7.忠義 – Trung thành: trung thành là đặc tính khủng nhất của người Nhật, nhất là trong công việc. Có nhiều người Nhật cả đời làm chỉ có một công ty. Tuy nhiên đối với tôi, điều này chưa hẳn đã là điều tốt. Mình cũng cần thay đổi môi trường để học tập và phát triển. Có điều, việc thay đổi môi trường không nên đặt trên nền tảng lương cao. Có những khi cái chúng ta cần là kiến thức, kinh nghiệm, và trải nghiệm. Nếu một môi trường làm việc có thể phụ đạo cho ta những gì đang thiếu trên con đường đi đến tầm nhìn, hãy ở đó và hãy học. Còn lòng trung thành trong bối cảnh hiện đại có lẽ nên được nhắc đến theo khía cạnh “trước sau như một”, nghĩa là thực hiện đúng và xuất sắc nhất những điều mình đã từng cam kết. Về khía cạnh này thì mình còn thua xa người Nhật. Tôi đã từng nói với một nhóm các trưởng phòng trong một buổi đào tạo về quản lý thế này: “Hãy làm tốt nhất những gì mình đang thực hiện. Đừng bao giờ phàn nàn là bạn đang hao tốn sức lực cho một công ty. Cái bạn đang làm thật ra là xây dựng thương hiệu cho chính bản thân mình.” Nếu chỉ chạy loanh quoanh để kiếm hơn được một chút tiền, sao không đủ dũng cảm để chạy ào ra ngoài thế giới? 8.自制 – Kềm chế: biết tự kềm chế bản thân để luôn luôn hướng về những điều đúng đắn là phẩm chất thứ tám và cũng là phẩm chất cuối cùng của Bushido. Hồi xưa đến giờ đi làm sợ nhất là khách Nhật. Họ dễ thương, nhẹ nhàng, lịch sự, chẳng bao giờ biết nổi nóng và phàn nàn chi hết. Tính kềm chế của họ là thế. Phật lòng vậy mà vẫn mỉm cười. Nhưng mà cười rồi thì bỏ đi luôn. Không biết đường để tìm mà xin lỗi. Bởi thế, ếch cũng học được bài học là làm cái gì cũng vô cùng để tâm vào đó, làm làm sao cho nó đúng cái lương tâm, làm sao cho nó hết sức mình chứ không chỉ đơn thuần là làm cho xong việc. Cái này phải cám ơn mấy khách hàng người Nhật. Trễ làm vì tàu chạy trễ giờ Đây là cái chiêu có thể sử dụng ở đâu đó khác chứ hoàn toàn không ăn thua gì ở Nhật. Tại đất nước của sự cam kết này, tàu điện không thể nào chạy trễ. Và nếu cái chuyện “không thể” này mà có xảy ra, thì công ty quản lý tàu sẽ gởi cho sếp của bạn một lá thư xin lỗi. Trích chương 5 - Bushido & Nguồn gốc mặt trời - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác gỉa Nguyễn Phi Vân

Ếch tôi có một mối quan hệ rất tương tư với Ý. Nó réo gọi, réo gọi. Rồi một ngày mùa thu se lạnh, tôi xin nghỉ phép cả một tháng trời, khăn gói chạy về cái chốn đam mê. Ai trong chúng ta cũng cần có đam mê. Đam mê là năng lượng. Năng lượng là sức mạnh. Đam mê là năng lượng. Không có năng lượng ta sẽ chẳng có gì. Đam mê, nó là cái đòn bẩy vô hình khiến người ta bay lên, bay lên, để nhìn xa hơn, rộng hơn, để nhận ra cái khả năng vô tận trong chính bản thân mình. Hãy bắt đầu với đam mê. Bạn rồi sẽ làm được nhiều thứ hay ho hơn là bạn nghĩ. Ảnh: Đấu trường La Mã – The Colosseum, Rome Nói về cái nỗi tương tư với Ý, ếch tôi ngày xưa ở Việt nam chả biết tí nghệ thuật gì. Có ai dạy đâu mà biết. Kiếm ai kể cho mà nghe? Và cuộc sống nó cứ xô qua, đẩy lại. Rồi người ta nói với nhau toàn những câu chuyện kiểu hot girl bánh tráng trộn. Vậy là hết phim. Nguyên gia tài cũng chỉ tưng tưng vài bản ghi ta. Sau này đi ra thế giới, nghe người ta nói với nhau những câu chuyện hay ho về lịch sử, văn hoá, nghệ thuật trong những buổi ăn tối, trong những lúc xã giao, thiệt muốn ôm cái cục dốt của mình mà chui xuống đất. Rồi ếch bắt đầu đọc sách, đọc đủ các đề tài, từ âm nhạc đến hội hoạ, từ triết học đến văn học, từ lịch sử phô mai đến lịch sử văn minh cổ đại…. Thế là vỡ ra! Tự nhiên thấy cái thế giới này sao mà nó hay ho đến thế, lạ kỳ đến thế, rồi cái đam mê được đi, được học khắp nơi trên thế giới từ đó nó cứ lớn dần. Ảnh: kiệt tác “Birth of Venus” (Sự ra đời của Venus) của danh hoạ Botticelli, 1482-1485. Thế là ếch tôi đi Ý học. Thấy học viện phim New York (New York Film Academy) mở khoá ngắn hạn một tháng ở Florence, vậy là quảy gánh băng đồng đi học. Ai nghe cũng “hả”? Sao học cái gì không liên quan gì đến cái gì hết vậy? À, có những lúc trong cuộc sống, khi năng lượng ta cạn kiệt, khi ý tưởng nó cứ khô khô cháy cháy, ấy là lúc ta cần làm mới lại chính mình. Và nghệ thuật chính là cái nguồn tái tạo năng lượng thần kỳ nhất. Cuộc chiến củ tỏi Có một ngôi làng nhỏ mang tên Amatrice tại Ý, và dân của cả làng đã tuyên bố chiến tranh với đầu bếp Michelin người Milan tên là Carlo Cracco khi đầu bếp cả gan đưa thông tin là có thêm tỏi phi vào món sốt Amatriciana, một món sốt cà chua đặc trưng của làng Amatrice. Dân chúng trong làng kịch liệt lên tiếng phản đối. Còn ông thị trường thì công khai truyền thông công thức của món sốt chỉ bao gồm xương heo, phô mai pecorino, rượu trắng, cà chua từ vùng San Marzano, tiêu, và ớt. Chắc chắn là không có tỏi, đừng nói chi đến tỏi phi. Đam mê ẩm thực đến thế là cùng! Bảo tàng nghệ thuật Uffizi, Florence – cảm xúc như bị co, kéo, dồn, nén, rồi ném lơ lửng ra ngoài vũ trụ. Ánh mắt, nụ cười, tiếng kêu than, gương mặt rạn vỡ khổ đau của mỗi nhân vật trong từng kiệt tác cứ kéo tôi đi, kéo tôi đi. Nhà thờ The Duomo Di Firenze, Florence - mảnh trăng non trên mái vòm kiến trúc Gô-tích hùng vĩ và tôi tan ra, tan ra…. Đấu trường La Mã The Colosseum, Rome – năng lượng của 50 ngàn người cuồn cuộn đổ về. Chợt thấy mình bé nhỏ…. Cinque Terre – năm ngôi làng có màu sắc mặt trời và lòng tôi dậy nắng…. Vatican, Rome – thoáng nghe âm thanh thánh thiện của sự im lặng rồi thả cho mình trôi đi…. Co ro một góc Venice – nụ cười Mona Lisa…. Dù là Florence, Rome, hay Venice, Ý đã trải trái tim nghệ thuật để đón tôi, rồi trả tôi về lại với chính mình. Ảnh: Venice – Thành phố lãng mạn nhất hành tinh Tình Yêu Từ Rome Chị có nét đẹp hao gầy, mong manh như một buổi chiều Venice. Lịch sử Ý & phim, chị có thể nói về nó hàng giờ. Đối với tôi, Cri Villa là biểu tượng về phong cách sống đầy ắp đam mê của một người dân Ý. “Ý là nguồn cảm hứng vô tận về sự tự do, tình cảm lãng mạn, về lịch sử, văn hoá, và nghệ thuật. Bao thế kỷ nay, Ý cũng vì vậy mà sống mãi trong nhiều tác phẩm nghệ thuật, đặc biệt trong các tác phẩm phim.” Câu chuyện của chúng tôi bắt đầu như thế. Một trong những phim nổi tiếng quay tại Ý thể hiện khát khao tự do yêu thương là phim “A Room with A View” của đạo diễn James Ivory phát hành năm 1985, dựa theo tiểu thuyết cùng tên. Phim xoay quanh đề tài lãng mạn trữ tình thì một số tác phẩm tiêu biểu như “ Under the Tuscan Sun”, đạo diễn Audrey Wells, năm 1996, “Eat, Pray, Love”, đạo diễn Ryan Murphy năm 2010, “To Rome with Love”, đạo diễn Woody Allen năm 2012. “Khi nghệ thuật cho phép con người ta tự do, lãng mạn với những cảm xúc trần trụi, thì thấp thoáng đâu đó luôn luôn có sự ẩn hiện của một góc tối tâm hồn”, Cri giải thích. Ảnh: Vesuvius, Ý hiện đang được xem là khu núi lửa nguy hiểm nhất trên thế giới vì ở đây có đến 3.000 người dân sinh sống, khu dân cư núi lửa đông đúc nhất hành tinh. Vậy là chúng ta có một số phim tiêu biểu “The Talented Mr. Rippley”, đạo diễn Anthony Minghella năm 1999, “Hannibal”, đạo diễn Riddley Scott năm 2001, và “The Tourist”, đạo diễn Florence Hanecke năm 2010. Lưu ý: A Room with A View: phim chưa được dịch, tạm dịch “Căn phòng Áp Mái” Under the Tuscan Sun: phim dịch tựa đề tiếng Việt là “Hoa Hướng Dương” Eat, Pray, Love: phim dịch tựa đề tiếng Việt là “Ăn, Cầu Nguyện, & Yêu” To Rome with Love: Phim dịch tựa đề tiếng Việt là “Tình Yêu Đến Từ Rome” The Talented Mr. Rippley: phim dịch tựa đề tiếng Việt là “Quý Ông Đa Tài” Hannibal: phim sử dụng tựa đề tiếng Anh The Touirst: phim dịch tựa đề tiếng Việt là “Du Khách Bí Ẩn” Ảnh: áp phích phim “Ăn, Cầu Nguyện, & Yêu” do nữ diễn viên Julia Roberts đóng vai nữ chính. Giữ lấy đam mê Ý đã sống hết mình cho tầm nhìn của mình là thế. Có cái đam mệ rất mộc mạc của ông chủ nhà hàng ép tôi phải ăn bằng được cái món mỳ Ý với sốt ragu heo rừng nổi tiếng. Có cái đam mê cao vút tại nhà nguyện St. Paul’s Within the Walls khi mở màn vở opera của tác giả Gioachino Rossini mang tên The Barber of Seville (Tên thợ cắt tóc thành Seville). Cũng có cái đam mê sáng tạo nên bức tượng điêu khắc “David” của nghệ danh Michelangelo mà hơn 600 năm sau cả thế giới vẫn khao khát ngắm nhìn. Expo Milan 2015, đam mê vẫn dâng trào với chủ đề “Năng lượng Cho Cuộc Sống”. Họ sẽ giữ cho đam mê không bao giờ cạn, và đó là cái cách mà họ hiện thực hoá tầm nhìn đất nước. Ếch tôi vẫn nung nấu một đam mê, đam mê kết nối, giao lưu, và chia sẻ những giá trị nhân văn với mọi người trên toàn thế giới. Đam mê đó đã đẩy tôi đi, đi với trái tim luôn luôn rộng mở và đón nhận. Đam mê đó đã kéo tôi về, về với sự chân chất, mộc mạc nguyên thuỷ nhưng cần thiết giữa người với người trong cuộc sống. Hãy để cho đam mê dẫn dắt! Ảnh: David – tác phẩm điêu khắc kiệt tác của hoạ danh Michelangelo, 1504. Trích chương 4 - Nuôi dưỡng đam mê - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Có những khoảnh khắc trong đời khi vũ trụ ngừng quay, khi sự vô tận của không gian và thời gian dường như tan vào trong một giọt nắng thuỷ tinh nhỏ li ti, rồi vỡ oà trong ta, rồi lăn dài theo khoé mắt. Một ngày mùa thu năm 2013, tôi ngồi đó, lặng người trong khoảnh khắc Florence. Run rẩy với lấy cái điện thoại trên bàn nhắn cho một anh bạn thân: “Em không thể nào thở nổi!” Hành Trình Tri Thức (The Grand Tour) Nếu muốn được công nhận là quý tộc hay trí thức các thời thế kỷ 16 đến 18 thì không thể không thực hiện cái gọi là “Hành Trình Tri Thức”. Hành trình có thể chỉ vài tháng, nhưng cũng có thể kéo dài đến 8 năm. Cũng vì vậy, hầu như chỉ có tầng lớp thượng lưu của châu Âu mới có điều kiện mà theo đuổi. Hành Trình Tri Thức đưa người ta đến Pháp để học về phép lịch sự và phong cách xã giao trong xã hội, đến Đức để học về chính trị & triết học, rồi dừng lại ở Ý để gieo trồng và nuôi dưỡng những đam mê lịch sử, văn hoá và nghệ thuật. Bên cạnh vấn đề nâng cao kiến thức, đỉnh cao của Hành Trình Tri Thức là những trải nghiệm văn hoá làm phong phú cuộc sống con người. Ồ người xưa người ta học nhiều cái hay như thế! Còn mình từ nhỏ đến lớn ở Việt nam cứ toán lý hoá làm tới, học làm sao điểm cho cao, học làm sao để ngày mai ra đời kiếm được nhiều tiền. Khổ! Ảnh: nhà thờ Santa Maria tại Florence Ý đã bắt đầu như vậy đó, một cái nôi văn hoá & nghệ thuật, một nơi lui về để nuôi dưỡng đam mê. Ở đó không có thành kiến, Ở đó không có giới hạn. Ở đó người ta có thể cho phép mình sống với những cảm xúc trần trụi, thăng hoa. Ở đó, đam mê như ngọn núi lửa khổng lồ Vesuvius, cứ âm ỉ, âm ỉ, hàng trăm, hàng trăm năm, rồi thổi bùng lên thành những kiệt tác nghệ thuật. Ngày xưa như thế. Bây giờ và sau này vẫn thế. Ý đã có một tầm nhìn. Ý là cái nôi lịch sử, văn hoá, và nghệ thuật của thế giới. Bạn có biết: 20.000 thành viên của tổ chức mafia hiện đang đóng góp 10% vào tổng ngân sách GDP cả nước. Nói Ý nổi tiếng về mafia có lẽ một phần là do ảnh hưởng của phim “Bố già”. Trên thực tế, tỷ lệ bạo lực tại Anh gấp 8 lần so với Ý. Bảo tàng sống Không có gì đáng ngạc nhiên khi quốc gia có số lượng di sản UNESCO nhiều nhất trên thế giới lại là Ý. Từng bước đi trên các vỉa hè thơ mộng của Ý đã là cuộc đi dạo ngoạn mục giữa bảo tàng sống của một quốc gia. Và những thành phố nghệ thuật nổi tiếng trải đều, từ Rome đến Florence, Assisi, Venice, Siena, Pisa, Naples. Nhưng nếu phải kể ra những con số làm cho người ta kinh ngạc về di sản khổng lồ của đất nước này, phải kể đến 95 ngàn công trình kiến trúc nhà thờ, 40 ngàn công trình lâu đài & pháo đài cổ, 30 ngàn công trình nhà ở gắn liền với lịch sử, 4 ngàn công trình kiến trúc sân vườn, 36 ngàn công trình thư viện, 20 ngàn công trình thành phố có di tích lịch sử, 5.6 ngàn công trình viện bảo tàng và bảo tồn di tích, và 1.5 ngàn công trình tu viện. Chỉ nghe thôi đã không thở được. Nói về chiều dài lịch sử ư? Bàn về cái bạt ngàn của văn hoá ư? Kể những câu chuyện về nghệ thuật ư? Bạn biết gì về Ý? Ảnh: Cinque Terre – 5 ngôi làng mang màu sắc mặt trời. Người địa phương nói rằng vì nằm nhà phơi ra trên sườn núi, việc sử dụng các sắc độ ánh sáng của mặt trời sẽ giúp làm giảm nhiệt. Vậy đó, Ý xếp hạng thứ 3 trong cộng đồng châu Âu về tổng số lượt khách du lịch (51 triệu lượt), mang về cho quốc gia này một khoản thu khổng lồ 45.5 tỷ đô la năm 2013 (Việt nam 7.3 tỷ đô la). Trong số đó, 75% khách du lịch đến đây chỉ để trở về kết nối với niềm đam mê nghệ thuật của chính mình. Hãy nói một chút về 2 môn nghệ thuật mà tôi yêu thích nhất từ Ý, hội hoạ và opera. Năm 2013, nếu chỉ tính doanh thu thu được từ du khách nước ngoài, các nhà hát opera tại Ý đã thu được 352.5 triệu đô la. Trong khi đó, các viện bảo tàng và phòng trưng bày nghệ thuật thu được gần 179 triệu đô. So thử với Việt nam nhé. Con số tương ứng là 2 triệu và 7 triệu đô la, nghĩa là bằng 0.57% và 3.91% đấy. Đó là chưa kể con số liên quan đến viện bảo tàng ở Việt nam có lẽ phần lớn là bảo tàng chiến tranh hơn là bảo tàng nghệ thuật. Bắt đầu từ bao giờ người Việt mình bắt đầu thiếu đam mê và đói nghệ thuật đến như thế nhỉ? Có lẽ mọi chuyện bắt đầu từ cái lấp lánh của xe hơi, nhà lầu, biệt thự. Hãy kể cho tôi nghe về nghệ thuật của thời đại Phục Hưng (Renaissance). Ai? Chung tay giữ gìn nghệ thuật Báo Spiegel của Đức đã từng đưa tin là có đến hơn 20 ngàn dự án do người dân Ý tự phát thành lập nhằm bảo tồn các di sản địa phương. Thủ tướng Matteo Renzi thì hiện đang đưa mục tiêu xây dựng đất nước của nghệ thuật lên hàng đầu. Quỹ đóng góp bảo tồn nghệ thuật, cho dù là cá nhân hay tổ chức, đều chắc chắn được trừ thuế . Chính phủ sẽ bổ sung thêm 20 nhân sự chủ chốt cho các bảo tàng lớn, và 2015 Milan Expo hứa hẹn sẽ mang về cho Ý hàng triệu đô đóng góp vào công cuộc bảo tồn nghệ thuật. Trích chương 4 - Nuôi dưỡng đam mê - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Sau cái hồi con ếch hiểu ra và hết ghét người Singapore, con ếch bắt đầu có nhiều bạn bè từ cái đảo quốc Sư tử biển này. Susan, một người bạn đã từng là tổng giám đốc của một tập đoàn bán lẻ tại Singapore, lần nào cũng đón tôi ở sân bay và thế nào sau đó cũng có cái màn Bak Kut Teh ở Sing Ming hay chè Chendol ở khu Tampines 1 trước khi về khách sạn (Bak Kut Teh là một loại súp sườn heo nổi tiếng của Singapore và chè Chendol giống như chè bảy màu của Việt nam nhưng sử dụng đường thốt nốt Melaka nên có vị rất đặc trưng). Cũng nhờ Susan mà chuyện lớn chuyện nhỏ gì đang xảy ra ở Singapore tôi cũng được nghe. Và mỗi lần có cái thứ gì mới, từ chương trình hoà nhạc mới cho đến chương trình triển lãm nghệ thuật hay, cô đều không quên nhắc tôi phải đi xem. Đi làm mãi cũng chán, cùng với một vài người bạn, cô bắt đầu cái phong trào mỹ phẩm tươi, làm thủ công (hand-made) và tự nhiên (organic) ở Singapore. Lần nào tôi ghé thăm Singapore, cô cũng dúi vào tay một túi các thể loại sản phẩm xì pa tại nhà. Có điều cô nói làm sản phẩm muối ngâm thảo dược để sử dụng ngâm bồn tắm thì chỉ làm tặng tôi thôi, chứ người dân Singapore không ai sử dụng. “Ủa sao vậy?”, tôi hỏi. “Không biết sao? Người Singapore ai mà ngâm bồn? Bị bệnh Kiasu mà! Cái bệnh gì mà lạ, đó giờ chưa có nghe bao giờ! Kiasu là từ có gốc tiếng hoa mà người Phúc kiến hay sử dụng, có nghĩa đen là “sợ bị thua”, như vậy nghĩa là phải tiến lên, phải qua mặt người khác bằng mọi giá. Vì trong tay không có cái nhà mặt tiền chà bá, Singapore buộc phải dựa vào cái năng lực con người để mà qua mặt người ta. Điều đó có nghĩa là phải học tập, phải trao dồi, phải rèn luyện từng ngày, từng giờ, từng phút để trở thành cái túi khôn của thiên hạ, để buộc người ta phải đến nhờ mình. Bạn biết không? Nếu phải liên lạc với một ai đó đang giữ chức giám đốc vùng của một tập đoàn nước ngoài tại châu Á, nhắm mắt cũng đoán được 90% người đó là dân Singapore. Vì sao? Nếu nói về hiệu quả công việc, chẳng phải họ đang dẫn đầu châu Á? Nếu nói về ngôn ngữ, mặc dù nói tiếng Anh cái kiểu Singlish (tiếng Anh theo giọng Singapore và hay thêm mấy từ lah lah vào trong đó), nhưng nói năng và viết lách trôi chảy bằng tiếng Anh thì châu Á ai bằng? Vậy là họ qua mặt được hết dân châu Á, trở thành cầu nối và mắc xích không thể thiếu được giữa châu Á với phương Tây. Nhưng hiệu quả quá cũng có cái giá của nó. Người ta tính toán từng giờ từng khắc cách tạo ra giá trị vật chất mà có lúc quên đi cái thú của việc ngâm bồn. OK lah! Đâu có cái gì là toàn vẹn. Có những lúc phải hy sinh một chút cái này để làm được một cái khác. Vấn đề là cái mình đang làm nó có đóng góp vào mục đích cuối cùng là hiện thực hoá tầm nhìn của mình không. Bổ sung các kiểu kỹ năng Đây là một ví dụ về sinh hoạt của con nít ở Singapore. Ngoài thời gian đi nhà trẻ thì bổ sung khoá ngôn ngữ ở Kumon, bổ sung khoá phát âm ở Zoophonics, học múa ba lê và tiếng Hoa ở trường Tien Hsia. Chuyện phải đi học các khoá bổ sung này nọ không còn là vấn đề có đi hay là không. Vấn đề bây giờ là chọn cái khoá nào. Trẻ con Singapore ngày nay cũng vì vậy mà thấy toàn đi học. Kiasu! Vòng tròn ảnh hưởng… Nếu không làm được như người ta, cách dễ nhất là đổ thừa tại vì thì là bị. Sự khác nhau cơ bản giữa người thực hiện được tầm nhìn và kẻ chỉ đứng xa xa mơ về tầm nhìn là cái ranh giới mong manh giữa được và không được. Trong cuộc đời này, sẽ luôn luôn tồn tại những điều làm chúng ta bận tâm, lo lắng nhưng chẳng bao giờ ảnh hưởng được. Nếu Singapore chỉ tập trung vào cái “không thể ảnh hưởng” như thị trường nhỏ, dân số ít, không có nguồn tài nguyên khoáng sản, bạn có nghĩ là họ xây dựng được đất nước có mệnh danh là châu Âu giữa lòng châu Á? Thay vào đó, họ tập trung năng lượng tích cực vào những điều họ “có thể ảnh hưởng được”. Họ nâng cao kỹ năng, kiến thức, và năng lực của bản thân mình. Hãy tập trung năng lượng tích cực vào những gì mình có thể làm được. Khi năng lượng tích cực này càng nhiều thì cái vòng ảnh hưởng của bản thân mình sẽ ngày càng mở ra, mở ra. Đến một ngày nào đó bạn sẽ ngỡ ngàng vì mình có thể làm được nhiều thứ quá. Ngược lại, nếu cứ tập trung năng lượng xấu vào những thứ tại vì thì là bị, vòng tròn ảnh hưởng của bạn sẽ ngày càng co lại, co lại. Đừng ngạc nhiên nếu một sớm mai thức giấc, bạn bỗng thấy mình bất lực, thấy mình vô dụng, thấy mình vật vờ trôi nổi trong cái cuộc đời này. Vậy đó. Khó khăn thách thức trên đời không lúc nào là không tồn tại. Nhưng ai trong chúng ta cũng có quyền lựa chọn thái độ của bản thân mình. Tại một ngã rẽ nào đó của cuộc sống, ếch tôi đã chọn cho mình cách mở mang vòng tròn ảnh hưởng. Và năng lượng tích cực của nó vẫn cứ mở ra, mở ra…. Hình: Vòng tròn ảnh hưởng được nhắc đến trong quyển sách “7 thói quen của người thành đạt” của tác giả Stephen R. Covey. Trích chương 3 - Châu Âu giữa lòng châu Á - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân