TỪ KHOÁ CỦA NĂM: RAGE BAIT - MỒI NHỬ CUỒNG NỘ

Oxford University Press vừa công bố từ khoá nổi bật của 2025 là từ Rage bait, tiếng Việt tạm dịch là Mồi nhử cuồng nộ. Rage bait mô tả nội dung trực tuyến được thiết kế có chủ ý để kích động sự tức giận hoặc phẫn nộ, nhằm thu hút lượt xem, lượng tương tác và tăng traffic trên các nền tảng mạng xã hội. Đây không chỉ là từ thông dụng trong cộng đồng mạng mà còn là khái niệm được nhắc tới trong các cuộc tranh luận về quy tắc nội dung và sức khoẻ tinh thần trực tuyến. Oxford ghi nhận rằng mức độ sử dụng thuật ngữ này tăng gấp ba lần trong 12 tháng qua.

Câu hỏi là, tại sao Rage bait lại được những nhà sáng tạo nội dung xài dữ như vậy?

Sự gia tăng mạnh của “rage bait” trên toàn cầu không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà là kết quả tổng hợp của cấu trúc nền tảng số, tâm lý con người và bối cảnh xã hội hiện đại. Trong nền kinh tế chú ý, các nền tảng mạng xã hội tối ưu cho tương tác hơn là sự thật hay chiều sâu, khiến những nội dung kích thích giận dữ, phẫn nộ, sốc và bất bình tạo ra nhiều bình luận, chia sẻ và thời gian sử dụng hơn, từ đó được thuật toán ưu tiên phân phối và mang lại doanh thu quảng cáo cao. Đồng thời, về mặt tâm lý, não người phản ứng nhanh và mạnh hơn với các tín hiệu đe doạ, bất công hay xúc phạm bản sắc, khiến giận dữ dễ kích hoạt cảm giác “tôi đúng – họ sai” và thôi thúc hành vi phản ứng tức thì, điều mà rage bait khai thác triệt để bằng cách bỏ qua tư duy phản biện. 

Hiện tượng này càng được khuếch đại trong một thế giới đang căng thẳng kéo dài bởi bất ổn kinh tế, phân cực chính trị, xung đột, khủng hoảng niềm tin và áp lực đời sống, khi con người vốn đã mệt mỏi và bức xúc chỉ cần một “mồi” nhỏ để bùng nổ. Song song đó, nhiều cá nhân và tổ chức đã học cách kiếm tiền từ phẫn nộ, biến rage bait thành chiến lược có chủ ý thông qua việc đơn giản hoá cực đoan, chia phe đúng–sai, bóp méo ngữ cảnh và đánh vào bản sắc nhằm tăng follower, traffic hoặc thao túng dư luận. 

Tất cả diễn ra trong bối cảnh văn hoá đối thoại suy giảm, nơi tranh luận dễ trượt thành công kích cá nhân, bất đồng bị coi là xúc phạm, còn sự chậm rãi, đa chiều và trung lập thì không được thuật toán “thưởng”, khiến rage bait chiến thắng vì sự đơn giản, nhanh và dễ lan truyền. Nói tóm lại, rage bait bùng nổ vì nó nằm đúng giao điểm của thuật toán, cảm xúc con người và một thế giới đang chịu áp lực cao, trở thành triệu chứng điển hình của cách xã hội số hiện nay vận hành.

Vậy câu hỏi tiếp theo là, làm thế nào để chúng ta bảo vệ con em mình khỏi rage bait khi tác động của nó quá khủng khiếp lên sức khoẻ tinh thần?

Trong bối cảnh rage bait đã trở thành “nhiễu nền” thường trực của không gian số, người trẻ không thể chỉ né tránh, mà cần chủ động xây dựng năng lực tự vệ về nhận thức và cảm xúc. Điều này bắt đầu từ khả năng nhận diện sớm các nội dung khiêu khích trong vài giây đầu thông qua những dấu hiệu như tiêu đề chia phe, đánh vào bản sắc, ít dữ kiện nhưng nhiều cảm xúc và kêu gọi phản ứng tức thì, để kịp dừng lại khi bản thân có thôi thúc phản ứng ngay. 

Song song đó, người trẻ cần học cách quản trị cảm xúc, không để thuật toán dẫn dắt tâm trạng, bằng cách tránh bình luận hay chia sẻ khi đang giận, mệt hoặc căng thẳng, ghi nhớ rằng mỗi phản ứng cảm xúc đều vô tình “bỏ phiếu” cho thuật toán khuếch đại rage bait. Việc kỷ luật trong tương tác, im lặng có chiến lược trước những nội dung thiếu thiện chí, chủ động mute, unfollow hoặc block, đồng thời lựa chọn theo dõi những nguồn phân tích đa chiều và có dữ kiện giúp bảo toàn năng lượng trí tuệ và giữ quyền chủ động. 

Quan trọng hơn, người trẻ cần liên tục nâng cấp tư duy phản biện, tự hỏi ai được lợi từ cơn giận của mình, dữ kiện và nguồn ở đâu, liệu có bị cắt ngữ cảnh hay bỏ qua góc nhìn khác, với mục tiêu không phải là đúng ngay mà là hiểu đủ trước khi phán xét. Cuối cùng, việc xây dựng một “vùng an toàn nhận thức” thông qua giảm doomscrolling (Doomscrolling là hành vi liên tục lướt mạng xã hội hoặc tin tức, dù biết nội dung chủ yếu là tiêu cực, gây lo âu hoặc căng thẳng, nhưng vẫn không dừng lại được), ưu tiên nội dung dài và sâu như sách, podcast, bài phân tích, cùng thói quen viết và suy ngẫm cá nhân, sẽ giúp nuôi dưỡng tư duy sâu, hàng rào vững chắc nhất chống lại rage bait. 

Rage bait không chỉ đánh cắp sự chú ý, mà còn bào mòn khả năng suy nghĩ bình tĩnh. Cho nên, càng tránh xa những cuộc tranh luận vô nghĩa, người ta càng giữ được đầu óc sáng suốt để tập trung học tập & phát triển bản thân, giúp bản thân vững vàng hơn trong một thế giới ngày càng hỗn độn.