Tôi hay khuyên các bạn trẻ đi tìm mentor, nên nghĩ thật kỹ mình tìm người ra sao, nhờ họ mentor gì, rồi nghĩ cách làm sao tiếp cận. Các bạn hay nói em khớp quá không dám tiếp cận mentor. Giờ chỉ cho cách tiếp cận đây nhe. Những người giàu trải nghiệm, dù tính tình và thái độ vui vẻ, dễ gần, vẫn làm người khác khớp. Sao vậy, họ hỏi. Hông biết sao luôn, ta trả lời. Giờ mượn giải thích này để giúp cả hai bên hiểu và dễ dàng tiếp cận nhau hơn. Người giàu trải nghiệm hay gây khớp, có thể họ thế này: 1. Small talk is annoying - Chuyện để buôn làm họ thấy phiền: người giàu trải nghiệm, họ không quan tâm chuyện thị phi, bà tám, hay những chuyện người đời buôn trên newsfeed. Vì vậy, họ tỏ ra thờ ơ, chả hứng thú hay có phần khó chịu, mỗi khi ai lấy đó làm câu chuyện mở đầu. Thế giới của họ, nó rộng lớn và phong phú hơn nhiều. Nên nếu không có chuyện gì để share thì từ từ suy nghĩ thêm nhe. Đừng cố bằng small talk. 2. Willful ignorance is not tolerated - Không chịu được sự kém hiểu biết và thấu cảm: người giàu trải nghiệm, EQ thường rất cao. Họ hiểu mình, hiểu người, và tôn trọng mọi cá nhân, cộng đồng, văn hoá. Do đó, khi gặp ai kém hiểu biết, tỏ vẻ hơn thua, coi thường người nọ người kia, họ ít khi chịu được. Gặp thái độ hay lời nói kiểu này, họ phản bác hoặc bỏ đi chẳng buồn nói chuyện. Người kết nối được với họ, phải là người có đầu óc mở, tinh thần rộng lượng, và trái tim bao dung. 3. They see more opportunities than others because they are open-minded: người giàu trải nghiệm, nhìn đâu cũng thấy cơ hội. Họ tích cực, lạc quan, coi thách thức là chuyện bình thường, hiển nhiên. Họ không ưa kiểu phàn nàn, tiêu cực, chỉ trích, phán xét, thái độ cái gì cũng không được, không thể, không chấp nhận. Vì vậy, họ không tiếp chuyện với những ai suốt ngày rên rỉ, nói xấu, kể khổ, phàn nàn. Họ bực mình và luôn tìm cách tránh xa những người này để đừng tụt mood. 4. Their focus is on solutions and not problems: người giàu trải nghiệm họ nghĩ gì cũng thoáng. Một vấn đề luôn luôn có một vạn giải pháp kèm theo. Nói chuyện với họ, vì vậy đừng cứ bám vào vấn đề. Luôn chia sẻ giải pháp sẽ làm họ quan tâm, thích thú. 5. They are people of their word. Honesty is what they value the most - Họ trọng chữ tín và sự chân thật: người giàu trải nghiệm họ been there done that - trải qua hết rồi. Do đó, họ trọng thị sự chân thật, chính trực, và tử tế. Mặt nạ cỡ nào họ cũng nhìn xuyên qua hết, nên rất không ưa những kẻ đóng tuồng. Cứ mộc mạc, thiệt tình, có sao nói vậy cho cuộc đời đơn giản, dễ xử. Vụng về chút càng dễ thương. Bối rối chút càng cảm xúc. Họ thích thế nên tránh xa mấy thứ bóng bẩy, phô diễn, mưu đồ. Tiếp cận họ có sao cứ để nguyên như vậy. Rồi, diễn thì dễ chứ có khi làm chính mình hơi khó. Bạn cứ từ từ suy nghĩ cách tiếp cận nhe.

Thống kê tại Mỹ nói vầy, đến năm 2026 sẽ có một triệu job biến mất; Đến năm 2030, 1/3 dân số Mỹ sẽ thất nghiệp do tự động hoá. Mà trong thời đại mà mọi thứ di chuyển với tốc độ ánh sáng này, không có mất 10 năm để xảy ra điều tương tự tại Việt Nam. Giờ, tính bằng ngày, bằng tháng. Để giữ mình còn hữu dụng trên thị trường lao động tương lai, mà đây chỉ là nói trong vòng 10 năm tới thôi, anh Mark Cuban phát biểu: “Kỹ năng quan trọng nhất để người cạnh tranh được với máy là creative thinking – tư duy sáng tạo”. Trích nguyên văn phát biểu nhe: “ I personally think there’s going to be a greater demand for liberal arts majors than there were for programming – Cá nhân tôi nghĩ rằng chúng ta sẽ cần nhiều người tốt nghiệp các môn mang tính khai phóng hơn là dân lập trình.” Ý chữ Liberal arts là nói ảnh nói gì mà lại là môn khai phóng? Giờ mượn định nghĩa các môn khai phóng là gì để mọi người hiểu hơn nhe. Trong thời cổ đại, "các môn khai phóng" là những chủ đề học tập được xem là thiết yếu mà một con người tự do phải tinh thông. Tiếng La tinh, liber có nghĩa là "tự do". Vào thế kỷ thứ 5 sau Tây lịch, người ta xác định bảy môn khai phóng bao gồm: ngữ pháp, biện chứng, hùng biện, số học, hình học, âm nhạc, và thiên văn học. Trong các viện đại học thời Trung cổ, bảy môn khai phóng này được chia thành hai phần: Tam khoa và Tứ khoa: • Tam khoa (Trivium): Ngữ pháp, Luận lý, Hùng biện. • Tứ khoa (Quadrivium): Số học, Hình học, Âm nhạc, Thiên văn học (hay Chiêm tinh học). Hiện nay, các lĩnh vực học thuật có thể bao hàm trong thuật ngữ "các ngành khai phóng" gồm có: • Arts (fine arts, music, performing arts, literature) – Nghệ thuật (mỹ thuật, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, văn học) • Philosophy – Triết học • Religious studies – Khoa học tôn giáo • Social science (anthropology, geography, history, jurisprudence, linguistics, political science, psychology, sociology) – Khoa học xã hội (nhân chủng học, địa lý, lịch sử, luạt học, khoa học chính trị, tâm lý học, xã hội học) • Mathematics – Toán học • Natural Sciences (biology, chemistry, physics, astronomy, earth sciences) – Khoa hoc tự nhiên (sinh học, hoá học, vật lý, thiên văn học, khoa học trái đất) Giờ quay lại chuyện tại sao người học các môn khai phóng như vừa gỉai thích trên lại là người của tương lai. Nếu nói về xử lý data, số liệu thì máy làm hơn người một vạn lần. Cho nên, kinh tế tương lai là kinh tế “suy nghĩ”, là tiếp cận vấn đề với cách tư duy tự do, không ràng buộc, để biến dữ liệu thành những ý tưởng mới. Chỉ có tại đó, con người mới khác đi với máy. Chính tư duy suy nghĩ tự do mới giúp con người sáng tạo vô giới hạn. Ai cũng có thể cần cù học kiến thức, nhưng nếu thiếu đi trí tưởng tượng để đưa kiến thức đến một tầng cao mới bằng sáng tạo, kiến thức học được là vô ích. Nhớ chữ này nhe, vô ích! Vậy, để chuẩn bị cho bản thân và con cái trong tương lai, không nhất thiết cứ lập trình, IT nữa. Liberal arts it is! Là những môn khai phóng như trên. Nên cách tiếp cận STEAM nhấn mạnh vào Arts – nghệ thuật mới quan trọng như thế. Không phải cứ robot đâu nhe. Học nghệ thuật, triết học, tôn giáo học, xã hội học, toán, khoa học tự nhiên nhiều vào để rèn luyện tư duy sáng tạo. Đó mới là tương lai cho nhân loại khi máy chiếm lấy nửa phần cứng của đời. Và món quà vĩ đại nhất phụ huynh có thể tặng cho con cái mình, cũng chính là tư duy sáng tạo. Đừng ép các em học lấy thành tích nữa. Xin chuẩn bị cho các em được hội nhập tương lai, để được ngẩng cao đầu làm người trong thời đại lên ngôi của máy.

Chúng tôi ai cũng nhìn thấy, cũng lắc đầu vì cái sự ngông nghênh của hắn. Duy chỉ có ông là không nhìn thấy. Đã từ lâu ông xem hắn như con. Hắn quản trị cả tập đoàn. Hắn báo cáo toàn những điều hay ho, lớn lao, vĩ đại. Hắn nói về ông như kể về một vị thánh. Hắn lo lắng cho ông từng giấc ngủ, miếng ăn. Và ông cho rằng những gì người khác nói không hay về hắn chỉ là sự ghen tị…. Rồi công ty lâm vào tình trạng khủng hoảng. Rồi sự thật phơi bày. Hắn biển thủ của công ty con số triệu đô. Ông chới với. “Thật không biết còn phải tin ai và tin vào điều gì nữa Phi ạ. Tôi đã chếch choáng vì sự tung hô của hắn. Tôi đã sai lầm khi không nghe lời nói thật của cô.” Tôi không biết phải nói gì, chỉ ở đó và làm những việc vô cùng vụn vặt để ông cảm nhận sự hiện diện của mình. Ở một khoảng nào đó của cuộc sống, mọi sự tung hô đều vô nghĩa, mọi sự hào nhoáng nhuốm sắc đen, và những chiếc bóng sặc sỡ của lợi danh chẳng thể bì một cốc nước chè xanh của người còn ở lại. Đường xa, xa lắm. Đường khúc khuỷu gập ghềnh có xuống có lên. Và những áng mây rực rỡ nào đó đẩy ta bay, rồi sẽ biến thành từng vốc nước đen ngòm dìm ta xuống vực sâu cảm xúc. Tất cả chỉ vì ta nghiện, nghiện cái cảm giác ảo diệu của lớp lớp vỗ tay, nghiện sự vụn trộm của ganh ghét, tỵ hiềm, nghiện sự khát khao của vài đám đông bất lực. Đường xa, xa lắm. Đường khúc khuỷu gập ghềnh có xuống có lên. Ta đi. Họ đi. Ta bay, và họ nhìn theo ngặt nghẽo cười. Có gì đã bằng cách nêu quả bóng thật cao, rồi đập một cú bàng hoàng xuống cái sàn xi măng lạnh ngắt. Nghiện ư? Ta có nghiện cái cảm giác vỡ vụn của niềm tin? Ta có nghiện cái cảm giác ê chề khi tình yêu thương như một con ốc sên bị đứa trẻ nào đó lật nhào, ngo ngoe, bất lực? Là ta thôi, chẳng liên quan gì đến họ. Sao ta ham hố một cuộc bay? Đời là thế. Khi tôi thật, người xung quanh tôi thật. Mọi sự giả tạo dù được diễn kiểu ballet hay hip hop cũng chẳng thể nào khiến tôi phải rụng tim, híp mắt và lơ ngơ bay về phía ánh đèn màu. Quay về đi, quay về với sự mộc mạc, bình dị, đời thường. Ta sẽ khác, và họ rồi sẽ khác….

Con người mình, não hoạt động tốt nhất khi mình có cái gọi là openness – là mở toang cửa sổ, cửa cái, cửa gara gì gì đó của cái đầu ra, tiếp nhận và tò mò hết những thứ gọi là mới, without prejudice – bỏ qua không có xen kẽ hay lăng tăng chuyện quánh giá, chê bai vùi dập người ta trước khi hiểu hết ngọn nguồn. Làm được không? Có openness thì mới có sáng tạo, có cuộc sống đầy cảm hứng, có động lực luôn luôn hướng về phía trước. Nhiều bạn inbox hỏi, sao chị lấy đâu ra năng lượng và làm việc, di chuyển gì mà tầng suất siêu dữ vậy. Trả lời vì tôi luôn open. Tuần trước nói với đứa em, cứ đáp xuống nơi nào khác là thấy đầy năng lượng, vì biết mình sắp học được, gặp được, trải được nhiều thứ mới mẻ, hay ho lắm. Vậy thôi là đủ đã rồi. Nên làm nhiều, đi nhiều, lại là cách nạp năng lượng. Này năng lượng tái tạo organic luôn đó nhe, không cần tấm pin năng lượng măt trời gì hết á. Nên đừng hỏi sao mình cứ mệt mỏi, ù lì, ủ rũ, hông sáng tạo được. Muốn, thì phải start từ cái openness này. Không mở ra thì sao cái mới vào. Cái mới không vào thì sao có cảm hứng mà sáng tạo gì. Không lẽ có nhiêu thứ cũ kỹ đó xào lăn hoài mà ra sáng tạo? Nên đi nhiều, trải nhiều, mở lòng nhiều để lắng nghe vũ trụ thì sáng tạo được thôi. Sáng tạo, không phải là khả năng thiên phú cho vài người. Sáng tạo, nhớ nhe, chẳng phải là mặc quần rách và để tóc dài. Người ta quần rách tóc dài kệ người ta. Có thể đó là cốt cách của người ta nó biểu hiện ra như vậy. Không phải mình cứ bắt chước thế thì thành người sáng tạo. Sáng tạo là tư duy và cách tiếp cận nhe. Giờ, làm sao để nuôi dưỡng cái sự openness, và nuôi dưỡng mầm sáng tạo đây? Thử vài chiêu tôi thích xem hợp với dáng bạn không? 1. Switch off & enter into the state of “being” – Ngắt kết nối & nhập vào vùng “lặng”: não nó làm việc cũng mệt chớ, cũng phải cho nghỉ giữa giờ chớ. Cứ chạy vù vù mấy chục km/giờ hoài sao chịu nổi. Phải có thời gian không làm gì, có thể ngủ, có thể suy nghĩ vẩn vơ, có thể đi đâu đó nhìn ngắm thiên nhiên và thế gian. Đó chính là thời gian bạn cho phép mình nhập vào vùng “being – hiện diện”. Hiện diện là khi bạn thật sự ở đó, cảm nhận mọi thứ xung quanh mình, lắng nghe hơi thở của vạn vật, vui buồn theo xúc cảm của trời đất, vũ trụ. Đừng có lướt lướt qua và check FB mỗi 5 phút như thế. Không hiện diện làm sao có cảm xúc, có cảm hứng mà sáng tạo. Nghe bài The Windmill of your mind chưa? Đó là khi não bạn như cái cối xay. Nó cứ quay tíu tít thì chỗ đâu mà nghĩ ra cái gì khác chớ. ‘Creative potentials are usually blocked by the busyness of our minds and our lives. In order for them to emerge, both our lives and our minds have to become relatively empty and quiet.’ — Steve Taylor PhD, Psychology Today “Khả năng sáng tạo thường bị nhốt lại khi cuộc sống và não ta quá bận rộn. Nếu muốn cuộc sống và đầu óc ta sáng tạo, chỉ có cách là bắt chúng phải đổ hết ra cho trống và im hết lại cho lặng”. Này tiến sỹ tâm lý nói nhe. 2. Exercise - Tập thể dục ít nhất 15 phút mỗi ngày: làm gì cũng được, chạy bộ, yoga, đi bộ, tập gym, vv để có thể dục là OK. Khi cơ thể vận động, sẽ giúp não giảm stress, cơ thể thoải mái, ngủ ngon hơn, vậy thì sáng tạo thôi chớ gì. 3. Be curious – Kích thích óc tò mò: thích tìm hiểu cái mới, thích nghiên cứu tìm tòi cho ra lẽ những gì nó chạm vào đời mình là hay, vì nó tạo ra những kết nối mới cho não. Não nó kinh lắm. Cứ bổn cũ soạn lại, màn cũ cảnh cũ hoài là nó thích lắm, vì không tốn năng lượng. Có điều, vùng an toàn này nó không cho phép ta sáng tạo. Nó thích ta ù lì, nghe lời cứ vậy mà làm cho nó đỡ mệt. ‘There is no other avenue to cultivating creative work aside from impassioned curiosity.’ — Faisal Hoque, Fast Company “Không có cách nào khác để sáng tạo ngoài cách đam mê tìm tòi nghiên cứu” Vậy đi ha. Đừng đổ thừa ba má sinh em ra không có khả năng sáng tạo nhe. Sáng tạo là trong cách ta tiếp cận với cuộc sống, công việc của chính mình, không liên quan tới chuyện bề ngoài đâu hen. Ở trong đó nó sáng tạo, thì ở bên ngoài nó thay đổi theo, không phải ngược lại.

Bữa trước, một bạn phóng viên phỏng vấn và hỏi, chị nghĩ gì về giấc mơ con kỳ lân (unicorn – từ sử dụng cho các startup đạt giá trị 1 tỷ đô trở lên). Nhũng câu chuyện đó cực hay, nhưng chắc không chấm không không không mấy mấy gì đó trên thế giới. Và thường đó là những phát minh mang tính breakthrough – đột phá trong một ngành nghề nào đó bằng công nghệ. Về khoảng này, Việt Nam đi hơi sau, vì chưa đủ điều kiện phát minh đột phá. Nhưng để thành công, với những mục tiêu bạn đề ra cho bất kỳ chuyện gì bản thân muốn đạt được, thì cũng không có gì là quá khó. Hỏi mình 3 câu hỏi sau hàng ngày thử xem nhé. 1. Am I aware of what I am doing? Mỗi việc bạn làm, mỗi quyết định bạn đưa ra đều ảnh hưởng đến con đường tiến lên của cá nhân hay tổ chức. Tôi thấy các bạn trẻ Việt Nam hay nhào vô làm, ra vẻ rất bận rộn, nhưng kỳ thực là hoang phí thời gian. It’s not about what you do. It’s about why you are doing what you are doing. Vấn đề không phải là bạn làm gì, mà tại sao bạn lại làm những việc bạn đang làm. Tôi nói đi nói lại 3 vòng tròn vàng, mà vẫn thấy nhiều người làm một cách vô thức, chẳng hiểu vì sao mình làm. 3 vòng tròn đó là Why, How, What. Tại sao tôi làm? Mục tiêu của tôi là gì khi làm việc này? Nếu chuyện mình đang làm không đóng góp gì vào mục tiêu hiện tại thì làm để làm gì? Đừng tỏ ra bận rộn nữa. Khổ lắm cơ. Làm như chơi giùm đi. Sau khi hiểu rõ why rồi thì mới hỏi mình câu tiếp theo, how, làm như thế nào. Có 1001 cách để thực hiện 1 mục tiêu. Và cách làm hôm nay khác hôm qua và sẽ khác ngày mai, khi hoàn cảnh và điều kiện thay đổi. Làm ơn luôn stay alert – biết hoàn cảnh thay đổi thế nào để adapt theo. Không phải cứ 1 cách, 1 kiểu làm hoài như vậy. Cuối cùng mới là what, làm gì. Bạn thấy chưa, cái chuyện làm gì là chuyện cuối cùng bạn cần phải suy nghĩ. Có khi 80% những thứ bạn đang nhào vô làm là vô ích đó. Dừng lại suy nghĩ đi, why, how, what. 2. Am I persistent? Thành công đòi hỏi mồ hôi và nước mắt. Đừng ngồi mơ mộng chuyện kỳ lân hoài. Nếu không làm việc chăm chỉ hơn, đam mê hơn, không lùi lại trước bất kỳ khó khăn nào, thì sao mà đạt được mục tiêu? Hồi xưa khi làm trong tập đoàn, ông chủ tịch gọi tôi là little dynamo – bình phát điện nhỏ bé. Không nhận thì thôi. Nhận thì sẽ nổ tung ở bất kỳ nơi nào để làm cho ra chuyện. Và chẳng bao giờ back down – lùi lại. Không có cách này sẽ nghĩ cách khác. Không được lần này sẽ nghĩ lần khác. Không ai giúp sẽ tự làm. Cho đến khi được thì thôi. Bạn nghĩ lại đi. Bản thân mình không tự lực giúp mình, thì ai có trách nhiệm gì đâu mà phải giúp? 3. Am I curious to learn? Bạn biết đầu tư quan trọng và có lời nhất là gì không? Là đầu tư vô bản thân mình đó. Nhắc lại nè, doanh nghiệp không thể lớn nếu bạn không lớn. Những gì bạn làm không thể có tầm nếu bạn không có tầm. Đơn giản vậy thôi. Cho nên, nếu mỗi ngày không học, không lớn lên, không khác hôm qua, thì coi như là hoang phí. Muốn học, thì phải luôn tò mò, tìm tòi học hỏi, luôn giữ tư duy mở, luôn khiêm tốn hiểu rằng mình chẳng bằng ai. You don't know what you don't know – Bạn không biết điều bạn không biết. Thấy gì cũng phải đặt câu hỏi. Thấy cái mới phải cập nhật và tìm hiểu. When the student is ready, the teacher appears – Bạn sẵn sàng, thì thầy sẽ xuất hiện. Xung quanh luôn có những mentor sẵn lòng giúp bạn, nhưng chỉ khi bạn đã sẵn sàng, cả về thái độ lẫn mong muốn. Nghe là đã mệt rồi phải không? Nên nhiều người tìm cách làm giàu và thành công 1 phút 30 giây. Con đường ít người lựa chọn – The road less travelled, thật ra mới là con đường rõ nhất để đạt được những điều bạn muốn.

Công việc của bạn sẽ thay đổi thế nào trong vòng 5 năm tới? Giờ không cần nói nhiều nữa về 4.0, vì đến đây mà còn chưa hiểu về nó thì cũng hơi trễ rồi. Nhưng nó trực tiếp ảnh hưởng đến công việc, sự nghiệp và cấu trúc nhân sự của doanh nghiệp thế nào thì có lẽ là chuyện ai cũng quan tâm, vì nó liên quan trực tiếp đến cuộc đời mình, không xa đâu, trong vòng 5 năm tới đây. Công ty Deloitte gần đây phát hành 1 báo cáo về thị trường lao động và chỉ ra 7 yếu tố chính làm thay đổi hoàn toàn mô hình nhân sự và nghề nghiệp truyền thống như sau: 1. Technology – Công nghệ 2. Data – Sự thừa mứa về dữ liệu 3. Diversity & generation change – Sự thay đổi về thế hệ và sự đa dạng văn hoá 4. AI, robotics – Trí khôn nhân tạo & robot 5. Jobs vulnerable to automation – Việc làm bị thay thế bằng tự động hoá 6. Explosion in contingent work – Sự gia tăng đột biến của công việc free-lance 7. Change in nature of career – Sự thay đổi hoàn toàn trong khái niệm về sự nghiệp Doanh nghiệp trong thế kỷ 21 là phải think big, start small, become more agile, and move faster than the realities of work – nghĩ lớn, bắt đầu nhỏ, cực linh hoạt để chuyển biến cho nhanh, và thay đổi còn nhanh hơn so với hiện thực công việc. Các bạn nhớ câu này nhe, vì nó tổng hợp tinh thần mà một doanh nghiệp, một doanh nhân, dù startup hay hiện hữu cần phải thấm nhuần và thực hiện nếu bạn muốn tồn tại được trong thế kỷ này. Giờ quay lại chuyện công việc, do những yếu tố trên, nên 83% các doanh nghiệp trên thế giới đang thay đổi hoàn toàn khái niệm nhân sự và mô hình xây dựng sự nghiệp cho 1 nhân sự khi tham gia làm việc trong công ty. Thay đổi sẽ như thế nào? - Cấu trúc tổ chức nhân sự: thay đổi từ sơ đồ tổ chức phòng ban, tầng lớp sang tổ chức theo dự án, độ ngũ dự án, kíp thực hiện 1 công việc nào đó. - Đội ngũ và dự án: thay đổi từ kiểu truyền thống là xây dựng team theo thời gian sang cách tiếp cận lập và giải tán team nhanh chóng theo dự án - Jobs & vị trí: thay đổi từ mô tả công việc, vị trí công việc, bản đồ thăng tiến sang nhiệm vụ, công việc, vai trò chuyên viên trong dự án. - Sự nghiệp: thay đổi từ vị trí công việc do ta sở hữu và chịu trách nhiệm sang công việc post mở trên thị trường. Ai đủ sức, đủ kỹ năng và có profile tốt hơn thì pitch và nhận job. - Cách tiếp cận công việc: thay đổi từ job do cấp trên assign – giao cho thành job do chính bạn tìm và match theo kỹ năng, sở thích, sở trường, khả năng của bản thân. - Lương: thay đổi từ lương trả theo cấp, theo kinh nghiệm, theo thời gian làm việc sang trả theo uy tín chất lượng công việc, kết quả. - Văn hoá doanh nghiệp: thay đổi từ môi trường đóng sang môi trường mở, cùng nghĩ, cùng hợp tác, dựa trên những giá trị chung. Đây là những thay đổi cực cực lớn trong môi trường lao động và ảnh hưởng đến tất cả những ai có liên quan đến vận hành doanh nghiệp, từ doanh nghiệp đến các giám đốc, quản lý, và người lao động. Do đó, các bạn cần nắm bắt những chuyển động này để nhanh chóng thay đổi tư duy làm việc, cách làm việc, và quan trọng nhất là chuẩn bị re-skilling – trang bị kỹ năng mới phù hợp cho môi trường mới 4.0. Thực tế là, tôi thích sự chuyển đổi này, vì nó làm bật ra những tài năng một cách dễ dàng và nhanh chóng. Người sợ thay đổi, thiếu linh hoạt, làm việc chết một chỗ sẽ gặp nhiều khó khăn, nhưng người thích tự do, thích tham gia làm việc trong nhiều dự án, nhiều lĩnh vực sẽ nở hoa trong môi trường mới. Cho đến hiện tại, tất cả các công ty của tôi đã vận hành theo hình thức này. Tôi không quan tâm đến tuyển dụng và trả lương nhân viên full-time theo cách cũ nữa. Tất cả là project-based – theo dự án. Có dự án thì tìm team giỏi nhất cho dự án đó tập hợp lại. Hết dự án thì chia tay hẹn dự án tiếp theo. Người, thì tập hợp theo chất lượng công việc và kỹ năng. Tôi bỏ qua tất cả mọi khả năng chính trị nội bộ, nói thẳng là không care ai nói gì về ai. Bạn có khả năng và deliver được kết quả dự án thì vào team không thì thôi. Đời đã quá phức tạp rồi. Bản thân không phát triển, không đáp ứng được công việc thế kỷ 21 thì miễn bàn chuyện gì khác. Chỉ bằng cách đó, chúng ta mới có thể đủ agile – linh hoạt mà vận hành trong thế giới thay đổi của tốc độ ánh sáng 4.0. Giờ, dù bạn là ai, đi làm thuê hay làm chủ, là doanh nghiệp hay nhân viên, đọc kỹ và thay đổi liền cách tiếp cận đi nhe, kẻo không còn kịp nữa.

Viên đạn người ta mới bọc đường, để dụ dỗ và giết chết mình chơi. Nhìn mình chới với rớt dần vào hố đen một cách slo-mo, người ta chạm điểm khoái cảm của sự tàn nhẫn. Thích vậy phải không? So dramatic - diễn biến cao trào cho nó điện ảnh chút hả? Tôi nói với các bạn trẻ mà tôi mentor vầy, tui chia sẻ, là như xát muối vào vết thương nhe. Ừ, tui ác vậy đó, hay mấy người thích sugar-coated, viên đạn bọc đường? Có bao nhiêu cách để nói rằng vậy là không OK, mình còn dở quá, mình cần học và rèn luyện kỹ năng này? Muốn bao nhiêu kiểu có hết. Nhưng tui không xài kiểu nào cả, vì không còn thời gian. Chúng ta không còn thời gian. Xã hội này không còn thời gian. Và Việt Nam không còn thời gian. Thế giới người ta đi quá xa. Thế kỷ 21 người ta xài taxi bay người ta bay mất hết rồi. Mình ngồi đây cầm từng viên đạn mà sugar-coat à? Hand-made dữ! Ham ngọt, thì chờ rơi tự do đi. Còn biết tsunami nó lao ầm ầm vô nhà kìa, thì lo cuống cuồng mà chạy. Có bao nhiêu cách để la làng lên là 'Bạn biết không, tsunami có khả năng sẽ nhấn chìm khu làng này. Trong đó, có khả năng sẽ ảnh hưởng đến cá nhân chúng ta. Và vì thế, chúng ta cần một kế hoạch hành động, để tránh, vì tsunami sẽ đổ bộ trong vòng 2 phút nữa'. Đây không phải phim bộ nhe. Chạy! Tôi hay nói thẳng với team, này mình làm dở quá, này lỗi của mình. Nói thẳng à, chê nguyên team trong đó có bản thân. Dở thì nói là dở đi, rồi tìm cách làm tốt hơn, dùng collective thinking - cùng nghĩ và collaborate - hợp tác để ra cách tiếp cận hay hơn. Đơn giản là vậy đi, cho nó nhanh, cho hiệu quả, cho đỡ mệt. Ai sensitive - nhạy cảm quá, cảm thấy bị tổn thương quá thì về học lại bài EQ và bài kỹ năng hợp tác đi. Chưa xong thì đừng ra đời, đừng đi làm, khỏi tổn thương đồ, hén? Trong 5 năm tới thôi, sự dịch chuyển về lao động và nghề nghiệp sẽ chóng mặt. Thế giới bất định. Thế kỷ bất định. Và không ai còn thời gian ngồi đó mà giải thích, rồi giải quyết cái sự drama nội bộ, rồi giải hoà khi phát sinh mâu thuẫn này nọ đâu. Team cần là lập. Không cần là giải tán. Mỗi người, phải tự trang bị kỹ năng, phẩm chất, khả năng pitching lấy job, khả năng hợp tác làm việc tức thời với 1 team lạ hoắc mới được thành lập. Vậy đó, đừng ngồi mơ người ta tuyển vào, rồi nâng niu dạy dỗ từng ngày chờ ta lớn lên. Không có nghe. Có ngon thì pitch lấy job, không thì thất nghiệp. Có ngon thì tìm ra vạn cách chung sống và làm việc cùng người khác, không thì trầm cảm tự chết. Không ai rảnh mà dỗ dành. Thế kỷ này nó khắc nghiệt vậy á. Nếu không tự mình bơi bơi, học học, rèn luyện để adapt - hội nhập được thì That's all, folks! - hết phim đó bạn. Đừng lơ mơ mưa về bên ấy có buồn không đồ nhe. Túm lại, bạn chịu trách nhiệm hết mọi thứ trong đời bạn, kể cả chuyện bạn có được nhận dự án và nhận job không. Người ta thảy việc ra, thảy yêu cầu, KPI và điều kiện team ra, ai giỏi lấy, ai không ráng chịu. Còn lại, tự work out - tìm ra cách sống, tương tác, làm việc với team sao cho đạt KPI. No sugar coat, sorry sweetie - Hông rảnh bọc đường nghe em yêu!

Tối nay đi xem vở The Lion King do Broadway lưu diễn tại Singapore. Vở diễn dàn dựng công phu quá, một festival màu sắc, ánh sáng, âm nhạc, vũ đạo, phục trang. Màn nào cảnh nào cũng giữ cảm xúc thật đỉnh, rồi dẫn dắt từ cao trào cảm xúc này sang cao trào cảm xúc khác. Diễn viên hát hay đều, nghe muốn buốt cả tim. Cười thì cười hả hê. Xúc động thì chơi vơi, thả mình trên những cung bậc bổng trầm. Vở diễn vậy, là quá thành công. Nhà hát Sands Theatre, có 1.680 ghế, full khoảng 90%, nghĩa là bán đâu đó khoảng 1.500 vé. Giá vé nhiều loại nhưng trung bình khoảng SGD105/vé, tổng thu đâu đó khoảng 157.500 SGD, tương đương khoảng 2.7 tỷ đồng / đêm. Với mức đầu tư sản xuất cho vở diễn này, thu vậy thì mới mong nuôi được đoàn tập trung luyện tập, diễn và lưu diễn full-time cho vở. Chỉ có điều, nếu so về đỉnh cao của chất giọng và âm nhạc, thì cá nhân tôi chưa thấy vở nào diễn qua được Phantom of The Opera – Bóng ma trong nhà hát, phiên bản nhạc kịch của London. Cũng vở này, Broadway hát hoàn toàn không lại cast của London. Hakuna Matata - It means no worry for the rest of your day – Nghĩa là đừng lo nghĩ gì hết trọn ngày hôm nay. Ai đã từng xem The Lion King chắc là thuộc lòng câu này. Nhưng sao tối nay, xem xong The Lion King, lòng cứ khắc khoải làm sao ấy. Xem Lion King mà nhớ Tiên Nga. Vừa mới tối qua còn Sài gòn, được đứa em dắt đi xem vở nhạc kịch Tiên Nga. Xem xong, cứ ngơ ngẩn tiếc tiếc…. Nói sao nhỉ, kịch bản tốt, thoại hay, nhạc thì làm tôi khá bất ngờ vì rất có bản sắc riêng nhưng lại rất hiện đại, không thua gì nhạc kịch nước ngoài. Nhưng điều làm tôi buồn nhất là prop, phông màn sân khấu, thiếu đầu tư trầm trọng. Ánh sáng, thì chưa set up đủ để tạo nên cảm xúc và còn thua quá xa trình quốc tế. Điều này làm giảm mạnh cảm xúc của khán giả. Nhưng mấy thứ này thuộc về production, chỉnh được hết. Điều làm tôi tiếc nhất, là thứ make it or break it – quyết định thành bại của một vở nhạc kịch, là tài năng truyền tải cảm xúc qua giọng hát. Anh Thành Lộc thì diễn quá xuất sắc, hát cực hay, nghe rợn cả tóc gáy. Nhưng giữa anh và cast, trình hát và diễn cách xa quá. Có nhiều đoạn, chẳng biết phải nhét cảm xúc của mình vào cái hộp kiểu gì cho phải nữa. Phần cứu cánh của vở diễn, sau một số scene không neo được cảm xúc, lại là màn tấu hài quá xuất sắc của Đình Toàn và Hữu Châu. Cộng qua trừ lại, biết nói sao ta, nghĩ là đây là một vở diễn rất tiềm năng, nhưng cần được đầu tư nghiêm túc hơn. Nghiêm túc hơn, là ý nói có sự quan tâm đầu tư văn hoá nghệ thuật của những ai đang quản lý, khai thác văn hoá nghệ thuật tại Việt Nam. Vở này, nếu biết cách quốc tế hoá nó, có thể đi rất xa, trở thành một trong những vở diễn chính cho khách nước ngoài đến tham quan Việt Nam, cũng như có thể mang đi lưu diễn được. Nhưng phải chỉnh nhiều và đầu tư tới hơn. Muốn xây dựng quyền lực mềm, xuất khẩu văn hoá và qua đó xuất khẩu cả nền kinh tế, thì cứ đầu tư vào nghệ thuật đi, showcase cho thật tới bản sắc văn hoá, dân tộc là ra rồi. Gọi là bắt chước y sì cách Hàn quốc, Trung quốc làm cũng được. Họ thành công mà. Chớ sao cứ The hidden smile – nụ cười chôn giấu quài tui khổ thiệt chớ. Hakuna Matata – It means no worry for the rest of your day. Ngày của bạn không gì phải lo, nhưng ngày của cả dân tộc này thì chắc là đáng lo lắm đó.

Đương nhiên là AI - Trí khôn nhân tạo và automation - tự động hoá sẽ dần dần thay thế sức người. Chuyện gì máy làm tốt hơn, thì nên để nó làm, và cũng nên chuẩn bị cho mình what's next - tiếp theo là chuẩn bị ra sao. Theo báo cáo về nguồn nhân sự đến năm 2030 của McKinsey Global, sự dịch chuyển về nhóm kỹ năng sẽ như sau: - Nhóm lao động tay chân - Physical & manual skills: giảm dần từ 33% thời gian sử dụng năm 2002 xuống còn 26% đến năm 2030. - Nhóm tư duy đơn giản - Basic cognitive skills: kiểu input data, thực hiện các giao dịch đơn giản như cashier - thu ngân, dịch vcụ khách hàng sẽ giảm trầm trọng vì mấy chuyện này máy làm tốt hơn người, giảm tổng cộng là 14% thời gian sử dụng. - Nhóm tư duy phức tạp - Higher cognitive skills: vì thế kỷ 21 là thế kỷ giải quyết những vấn đề phức tạp, kỹ năng cần thiết để làm được những chuyện này kiểu như phân tích dữ liệu, tư duy phản biện, khả năng triển khai và trình bày, vv, là vô cùng cần thiết. Nhóm kỹ năng này tăng 9%. - Nhóm kỹ năng xã hội và trí khôn cảm xúc - Social & emotional skills hay còn gọi là kỹ năng mềm, chưa bao giờ lên ngôi đến như thế trong thời của máy: con người đòi hỏi phải cảm nhiều hơn, các kỹ năng như giao tiếp, đàm phán, thấu cảm, khả năng học hỏi cả đời, khả năng linh hoạt theo môi trường, khả năng quản trị nhóm trở nên cực kỳ quan trọng, tăng 26% - Nhóm kỹ năng công nghệ - Technological skills: cuối cùng thì, trong cái thế kỷ của máy, dĩ nhiên ta không thể không biết về công nghệ, sử dụng được công nghệ để vận hành cuộc đời và sự nghiệp của mình. Do đó, con người đòi hỏi phải trang bị cho mình các kỹ năng IT cơ bản, kỹ năng phân tích dữ liệu, kỹ năng nghiên cứu và thực hiện được prototype những ý tưởng của mình. Các ngành như phát triển phần mềm, cơ khí, tự động hoá và nghiên cứu khoa học là những ngành của tương lai. Nhóm kỹ năng này, tăng trưởng vượt bậc, 60%. Đây là bản đồ định hướng học kỹ năng gì cho tương lai. Các bạn tham khảo nhé.

Bạn bên Enterprise Singapore tự nhiên kêu hốt hoảng, bảo Phi qua mình giới thiệu với anh Bộ trưởng Tài chính Sing hôm nay đến phát biểu khai mạc SWITCH. Ảnh cũng là chủ tịch quỹ nghiên cứu quốc gia Sing. Ừa, giới thiệu thì giới thiệu. Dạ chào anh. Em là Phi. Anh khoẻ hông? Ảnh cười, ừa tới được đây chắc còn khoẻ. Ủa mà bữa nay mặc đồ ngộ vậy, nhìn quá cool nhe, giống startup founder kiểu Station F của Paris ấy. Rất là fashion ấy. Ảnh cười quá trời, nói hông biết nữa. Này là bị stylist của bộ nó bắt mặc vậy á. Ủa rồi 5 nó tới Singapore có thay đổi gì chính sách về đầu tư vô innovation hôn? Không thay đổi gì, chỉ đầu tư thêm thôi Phi. Cuối cùng, là phải tập trung phát trung phát triển innovation và network toàn cầu nếu muốn giữ cho mình cạnh tranh. Còn Việt Nam tình hình sao? Hệ sinh thái Việt Nam còn xanh lắm anh, mới đâu đó 3 năm tuổi, nên chủ yếu là kích hoạt và xây dựng network à. Ủa mà Singapore mất bao lâu mới xây hệ sinh thái được như ngày nay, có 6 con kỳ lân rồi? À cái này để check lại với mấy bạn bên ESG à. Dạ không sao. Mà ngân sách chính phủ mấy năm tới cho khởi nghiệp và sáng tạo sao anh? Trời ơi, cơ quan ban ngành nào hỗ trợ cũng xin tăng ngân sách. Tiền ở đâu ra? Phải tập trung tăng trưởng kinh tế rồi có tiền tăng ngân sách. Nói vậy rồi ảnh phải vô khai mạc event. Tưởng gì, ảnh mở đầu bài phát biểu bằng câu joke 'Hôm nay có người nói tui mặc đồ lạ, như startup founder. Lỗi là do bạn stylist nhe'. Cả hội trường cười ầm

Theo báo cáo "Tương lai nghề nghiệp" của Diễn đàn kinh tế thế giới vừa công bố, những kỹ năng sẽ ngày càng quan trọng hơn trong 5 năm tới đối với thị trường lao động bao gồm: 1. Analytical thinking & innovation: tư duy phân tích và sáng tạo 2. Active learning & learning strategies: học chủ động & có chiến lược 3. Creativity, originality and initiative: sáng tạo, tự xây dựng ý tưởng phát kiến 4. Technology design and programming: thiết kế & lập trình công nghệ 5. Critical thinking & analysis: tư duy phản biện & phân tích 6. Complex problem solving: khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp 7. Leadership & social influence: Kỹ năng lãnh đạo & tầm ảnh hưởng xã hội 8. Emotional intelligence: trí tuệ cảm xúc 9.Reasoning, problem-solving, and ideation: lập luận, giải quyết vấn đề, và tạo ra ý tưởng mới dựa trên việc thấu hiểu vấn đề 10. Systems analysis and evaluation: phân tích và đánh giá hệ thống Theo một nghiên cứu thị trường lao động khác của báo Economist dành cho các cấp lãnh đạo, 52% không hài lòng với kỹ năng của người trẻ khi tham gia vào thị trường lao động và cho rằng đó chính là yếu tố gây thiếu hiệu quả đối với việc vận hành doanh nghiệp. Điều này cho thấy hệ thống giáo dục chính thống đang chưa đáp ứng đúng nhu cầu của thị trường lao động, và không thay đổi kịp so với sự thay đổi quá nhanh của thế kỷ công nghệ. Kiến thức và kỹ năng số, kỹ năng về kỹ thuật, công nghệ cần được đưa thêm vào gíao trình, cùng với các kỹ năng mềm, trong đó, 4 kỹ năng quan trọng nhất, the 4C's chính là 4 kỹ năng làm cho người khác máy. 1. Critical thinking - tư duy phản biện 2. Creativity - khả năng sáng tạo 3. CollaboratIon - kỹ năng hợp tác 4. Communication - kỹ năng giao tiếp Các bạn suy nghĩ và chuẩn bị nhé, cho 5 năm tới.

Tôi đưa bản đến trường, ngày đầu tiên vào đại học. Thật ra, lên tới đại học thì chẳng cần gì ai đưa ai đón. Ngày xưa, 16 tuổi tôi ra đời, tự bươn chải, tự kiếm sống.Tự riết rồi thấy chuyện người trẻ cần tự lập là lẽ đương nhiên. Thấy ai 18 tuổi mà còn vô tư, chuyện mình mà cứ thảy ra cho người khác lo, dù là gia đình, cũng cảm giác sai sai sao đó. Nhưng đưa bản đến trường, chẳng phải vì bản không thể tự đến trường, mà vì một người vừa nằm xuống. Nếu anh còn, hôm nay anh sẽ chở bản đến trường. Tôi biết thế, vì anh là người thương con không so vào đâu được. Anh sẽ ngồi đâu đó góc đường, uống ly cà phê đen đá, nhấm nháp từng giọt hạnh phúc ngọt đắng buổi chờ con. Hôm nay, là ngày nó vào đại học. Và anh, không chờ kịp nữa rồi. Anh ra đi, đúng một ngày trước hôm khai giảng. Và buổi đầu tiên bản đến trường, không phải để tung hứng những cảm giác rối bời của hồi hộp, lo âu, hớn hở, vui mừng như bao tân sinh viên khác. Ngày đầu tiên đến trường, bản vào để xin nghỉ chịu tang cha. Một con đường mới mở ra. Một đoạn đời mới mở ra. Và trên hành trình đó, bản sẽ không còn anh nữa.... Tôi ngồi đó bên anh, nhìn ra. Cuộc đời ngoài kia, vẫn lao xao đổ ngang xiên dọc. Tất cả, thất tình lục dục, chuyện đã qua chưa đến, chuyện được mất giữa đời, vốn đậu trên một hơi thở rất mong manh. Vậy, mà sao ta giẫy giụa, cấu cào? Vậy, mà sao con người ác với nhau làm chi nhỉ? Một hơi thở bay đi, ngàn nỗi đau khép lại. Ta bước qua, nơi vô số đã bước qua. Linh hồn đến, rồi sẽ đi, nhẹ nhàng như trần thế chưa bao giờ là chốn dừng chân cần lưu luyến. Và ta, cứ ngỡ mình mơ một giấc thiên thu.... Khi một người nằm xuống, một người khác đứng lên. The circle of life - vòng quay cuộc đời, trò chơi chẳng khi nào dừng lại. Dừng chăng, có khi là lựa chọn của riêng ta.