Đương nhiên khi nhắc đến AI - trí tuệ nhân tạo thì ai cũng phải hiểu là nó phát triển không có điểm dừng và đương nhiên nó sẽ làm cho cuộc đời và công việc của tất cả chúng ta đảo lộn. Giờ bạn nghĩ đi, tất cả những thứ app hay thiết bị kỹ thuật số bạn đang sử dụng có cái nào mà không ứng dụng AI vào trong đó để hiểu bạn hơn, để đưa ra đề nghị này nọ cho hợp ý bạn hơn, để dự đoán cả nhu cầu tương lai của bạn và tìm ra giải pháp “phù hợp” cho dù chữ “phù hợp” đó có nghĩa là bạn bị ép vào một lựa chọn nào đó dựa trên dữ liệu được phân tích. Cuối cùng, con người có thể rơi vào tình trạng bị “chăn dắt” bởi AI nếu không hiểu cách vận hành của mấy thuật toán thông minh. Cái gì trên đời cũng là con dao hai lưỡi, có tốt có tệ, có lợi có hại, tuỳ theo chuyện vũ khí rơi vào tay ai. Cho nên, tốt nhất là cứ phải học để hiểu và cứ phải tự mình tư duy suy nghĩ về lựa chọn của chính mình, mặc dù vẫn lắng nghe “lời khuyên thông minh” từ máy. Nếu AI sẽ chừa ra những kẻ xuất chúng thông minh, có đầu óc sáng tạo nằm ngoài cách sáng tạo bằng dữ liệu của máy, những người có đầu óc chiến lược, những nhà phát minh trong đó sẽ có những người lập trình cả AI, thì AI không chừa ai? Có lẽ là 99% những người còn lại trên thế giới này. Và tất cả những loại công việc gì mang tính lặp đi lặp lại, mang tính không cần suy nghĩ gì, quyết định có thể đưa ra trong vòng 5 giây thì đương nhiên nó sẽ đụng vào và thay thế. Vậy, nghĩa là có những loại công việc nó sẽ thay thế toàn phần, có những công việc nó sẽ thay thế một phần, và bất kỳ công việc gì bạn đang làm cũng phải không ít thì nhiều thay đổi. Đó cũng là lý do vì sao mà ai trong chúng ta cũng phải tư duy lại, đi học lại, nâng cấp kỹ năng và kiến thức của mình. Chấm hết. Không có con đường nào khác. Giờ, cuộc đua là ai nhanh ai chậm. Ai thức thời, ai mãi loay hoay giữa những cơn mê. Giờ, cuộc đua đã trả mọi người về lại với "số mo" (số 0). Ai hành động sớm hơn, đi học nhanh hơn, tiếp thu cái mới với đầu óc mở hơn, người đó sẽ được chọn để bước vào hành trình tương lai mới. Bạn đang đứng chờ bên đường, đang bận bịu với hiện tại, đang mơ màng với quá khứ hay đã làm xong kế hoạch chuyển hoá bản thân? Và trong cuộc đua về phía tương lai bất định kia, con người làm sao thắng? Đáng ngạc nhiên có lẽ không phải chuyện thắng thua trên đường đua kiến thức, vì trừ 1% xuất chúng, ai trong chúng ta qua mặt được AI? Đáng ngạc nhiên là, ta chỉ thắng khi ta là người, khi ta elevate - tạo ra sự thăng hoa trong thế giới mà điểm chạm cảm xúc, điểm chạm "rất người" trở thành độc đáo. Điểm chạm "rất người", vậy làm người là làm gì có lẽ ta cần hỏi, bởi khi biết làm người ta đương nhiên sẽ khác biệt trong thế giới mà tất cả đều bị mã hoá mà thôi. Làm người là làm gì? Đâu là những winning qualities - phẩm chất sẽ khiến cho chúng ta trở nên khác biệt ở tương lai phía trước? Và có lẽ đây là thứ mà tất cả những ai đang nuôi dưỡng cho những thế hệ tiếp nối cần phải biết, cần phải đưa vào cách ta giáo dục, hướng dẫn, định hướng cho các em hàng ngày. Làm người là làm gì? Xin chia sẻ vài phẩm chất quan trọng nhất mà mọi người nên nuôi dưỡng nhé. Compassion - Lòng trắc ẩn: Là sự đồng cảm với những khó khăn, đau khổ của người khác và mong muốn giúp đỡ họ vượt qua. Máy không có nhận thức, không có tình yêu thương, không có cảm xúc và đương nhiên sẽ chẳng bao giờ trắc ẩn. Empathy - Sự thấu cảm: Là khả năng chia sẻ cảm xúc và trải nghiệm khi đặt mình vào vị trí của người khác. Máy chỉ phân tích dữ liệu một cách rất vô cảm và đưa ra kết quả hay dự đoán, còn ai tinh thần cảm xúc ra sao máy chẳng có quan tâm. Nhưng con người thì có khả năng quan tâm, có khả năng chia sẻ và kết nối. Collaboration - Khả năng cộng tác: Con người không vận hành bằng lập trình. Chúng ta tồn tại trong một cộng đồng. Chúng ta dựa dẫm vào nhau để tồn tại và phát triển. Chúng ta tìm nhau, cùng tư duy và đưa ra giải pháp với nhau, cùng hướng về mục đích tốt đẹp với nhau vì một nền văn minh nhân loại không lụi tàn. Đây là khả năng khiến cho ta khác biệt. Teamwork - Khả năng làm việc đội nhóm: Vì hiểu rõ tầm quan trọng của sự cộng tác nên người có khả năng làm việc đội nhóm, biết lui tiến nhịp nhàng, biết dựa vào sức mạnh của nhau và cộng hưởng sức mạnh thành điều kỳ diệu. Teamwork khiến cho con người hợp lực tạo ra thành tích cùng nhau. Máy không có tinh thần togetherness - cùng nhau. Máy chỉ có thể được lập trình để kết nối với nhau trên những tính năng cụ thể. Máy không biết cùng nhau brainstorm - động não bàn bạc và sáng tạo. Trustworthy - Khả năng xây dựng niềm tin từ người khác: Thuật toán kiểu gì thì cuối cùng vẫn phải quay về thuyết phục ai đó mua gì đó, làm gì đó, thay đổi sao đó…. Có nhiều thứ máy có thể ảnh hưởng ở mức độ cơ bản và cho những người cam chịu bị “chăn dắt”. Còn lại, vẫn cứ phải do người này đi xây dựng niềm tin và thuyết phục người kia. Ai original - là chính mình, chân thật, tạo dựng được niềm tin hơn, ai đáng tin và đáng tin một cách vững bền hơn, người đó thắng. Tất cả những chiêu trò trước sau gì cũng hiện nguyên hình vì trên đời không ai bị gạt hoài gạt mãi. Niềm tin sẽ là điểm tựa quyền lực nhất để mang con người gần lại với nhau. Dừng lại ở đây vì nghĩ rằng như thế đã đủ để ta phải phản tư về cái sự làm người. Ta có đang làm người? Ta có đang nuôi dưỡng những thế hệ làm người? Hay nền văn minh nhân loại sẽ lụi tàn khi ta đang cố gắng học làm robot? Hai khoá học bạn có thể đăng ký tham gia miễn phí để học làm người: Self-management - Quản trị bản thân EI @work - Trí tuệ cảm xúc cho người đi làm

Chắc bạn đã nghe câu này: “Once bitten, twice shy - Một lần cho tởn đến già”. Đó là chuyện thường tình, vì não người sẽ vận hành theo kiểu sai lầm tạo ra nguy hiểm và đương nhiên là không nên có lần sau. Nhưng không nên có lần sau mà hiểu theo nghĩa tiêu cực có nghĩa là tránh luôn, né hết cỡ không bao giờ dám mon men đến gần chủ đề hay công việc gì đó nữa. Vậy nghĩa là bỏ chạy sau 1 lần vấp ngã chớ đâu có anh hùng hay học được bài học gì. Thất bại không nằm ở chuyện bạn làm sai hay làm không được một việc nào đó lần thứ nhất thứ hai. Có ai trên đời làm thứ gì một lần mà thành công hết đâu. Số may mắn đó chắc chỉ chừng 1%. Còn lại, đều phải lên bờ xuống ruộng, thất bại cả vạn lần rồi mới được chạm vào khoảnh khắc “Yeah, thành công rồi!”. Chỉ là cái hồi mà người ta khổ sở lăn lê bò toài ra làm thì mình hổng có hay. Mình chỉ thấy khoảnh khắc người ta sáng ngời trên sân khấu đó thôi, rồi mình bèn trách thân sao không giỏi, sao không may mắn, sao không có người giúp đỡ…. Đâu có ai thành công mà làm một lần là được. Họ thất bại, họ đứng lên, họ dũng cảm đối diện, họ kiên cường làm tiếp mặc người đời xì xào bàn tán. Họ chẳng sợ mặt mày. Họ học từ sai lầm và trở nên khôn ngoan thông thái hơn. Chỉ có người mới làm một lần không được bỏ chạy luôn không dám làm tiếp, làm lại thì mới thật sự quá ư là thất bại. Sai lầm là tốt, vì nó dạy cho ta bài học, vì nó mentor cho ta cách tư duy khác, cách tiếp cận khác, cách triển khai khác. Sai lầm cho ta cơ hội gì, bạn hỏi. Đây, ghi rõ ràng ra luôn cho bạn nắm bắt cơ hội: Sai lầm cho ta cơ hội chậm lại để nhìn rõ hơn Nhiều khi khi mình hăng máu quá, mình ở trong nội tình lâu quá, mình làm một việc đó nhiều lần thành thói quen quá nên mình bỏ qua rất nhiều thứ obvious - rõ ràng đương nhiên. Nên mình cần BFO - Blinding Flash of the Obvious - khoảnh khắc chợt nhận ra một điều hết sức hiển nhiên đã bị chính sự chủ quan của bản thân che mất. Vì mình chủ quan “tưởng” nhiều thứ, không mở não mở lòng lắng nghe tiếp nhận, vì mình ego và không có growth mindset - tư duy mở, v.v, nên có rất nhiều khi mình bị giới hạn trong phán đoán bởi chính bản thân và đưa ra quyết định sai. Không sao hết. Sai lầm là cơ hội cho mình chậm lại để hiểu ra, à thì ra cuộc đời không vận hành như cái cách mà ta đang nghĩ. À thì ra có nhiều thứ trong đời mình chưa biết. À thì ra có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thành công hơn là sự duy ý chí của chính ta. Chậm lại, chính là bài học. Sai lầm là cơ hội để nhìn lại & chuẩn bị tốt hơn Mình bị hoài. Tính mình tích cực, nên rất dễ rơi vào trạng thái optimism bias - khuynh hướng quá lạc quan. Khi quá lạc quan, mình hay bỏ qua những điều hiển nhiên về rủi ro có thể ảnh hưởng đến một công việc hay dự án nào đó. Thế là xông xáo nhiệt tình bay vào làm làm, xong thất bại. Nhiều khi ngồi nghĩ lại hỏi bản thân, ủa sao chuyện hiển nhiên vậy mà mình bỏ qua ta, nhất là về vấn đề về con người. Chỉ vì muốn giúp đỡ người khác có đôi khi mình lạc quan về việc họ sẽ chuyển đổi nhanh khi tin tưởng vào mình. Nhưng mà không phải vậy. Con người khi đã ở trong một cách vận hành và thói quen nào đó quá lâu thì cần rất nhiều thời gian và nỗ lực của bản thân mới có thể thoát ra. Ảnh hưởng của người khác là có giới hạn. Cho nên, sai lầm là cơ hội để mình nhìn lại, hiểu ra à có nhiều thứ mình phải đưa vào phép tính hơn, có nhiều vấn đề về môi trường hoàn cảnh mình phải chấp nhận hơn, có nhiều yếu tố cá biệt ở Việt Nam so với thị trường quốc tế mình cần phải hiểu hơn, v.v. Sai lầm là cơ hội để nhìn lại và chuẩn bị tốt hơn, rồi mình lại làm tiếp à. Sai lầm là cơ hội học MBA đường phố Đời mà, đâu có ai chuyện gì cũng hiểu ra. Nhiều khi sai lầm chính là ông thầy tới gõ đầu và nhắc nhở, cái này bạn không rành, cần đi học thêm, cần lắng nghe người hiểu hơn người ta chỉ cho nha bạn. Vậy thôi à! Bản thân mình cũng thế. Làm chuyện gì không xong mà không hiểu tại sao nó thế thì mình sẽ đi hỏi những người có thể hiểu hơn mình về vấn đề đó để lắng nghe feedback - phản hồi của họ về lý do tại sao mình sai. Voilà! Vậy là được học một bài học đáng giá bằng chính trải nghiệm sai lầm của mình. Nếu không có sai lầm đó, đời nào mà mình có thể nghĩ ra có một thứ hay ho như vậy mà mình hổng biết, mà khóa MBA trường lớp hông có dạy, chỉ có MBA đường phố mới vỡ ra. Cho nên, với mình, sai lầm là cơ hội để học tập một cách thú vị, thực tế, và fun - rất vui nữa chứ. Nên thôi bỏ qua vụ án “once bitten, twice shy” nha cả nhà. Chỉ là cơ hội thôi mà. Đã là cơ hội thì sao ta không nắm bắt?

Ai nói gì nói gì mình cũng kêu ờ làm đi rồi tính tiếp. Talk is cheap - nói là thứ rẻ tiền nhất trên đời. Ai cũng nói được. Ai cũng ra chỉ thị quyết định được. Ai cũng hùng biện diễn thuyết được. Ai cũng bày tỏ đam mê nhiệt huyết giúp đỡ người khác được. Nhưng mà tới đoạn triển khai thực hiện, tới đoạn bắt tay vào làm là 90% tắt bếp. Why? Xin thưa là from idea to execution - từ ý tưởng đến hiện thực là mấy chục ngàn năm ánh sáng. Cho nên, phải có action plan - kế hoạch hành động là vậy. Cho nên phải có checklist công việc rõ ràng cụ thể là vậy. Cho nên, phải có prototype - mẫu thử là vậy. Cho nên, phải có pilot - thử nghiệm diện nhỏ là vậy. Mọi ý tưởng, chỉ thị, quyết định nghe hay ho kiểu gì cũng chìm xuồng nếu không có tư duy hệ thống và logic, nếu không làm việc khoa học và chặt chẽ, không quản trị dự án chuyên nghiệp và chi tiết. Từ việc lớn đến chuyện nhỏ, tất cả đều như thế. Làm gì cũng phải có kế hoạch, có quản trị, có tổ chức, có triển khai chi tiết thành hành động cụ thể. Kiểu chung chung, nói nói, high level - tư duy tầng cao vun vút mà không có đứa nào hiểu và biết triển khai chi tiết thì nói chơi cho vui chớ hông có miếng ảnh hưởng nào. Người làm lãnh đạo vì vậy phải biết zoom in zoom out, khi cao khi thấp, khi bức tranh to rộng khi chi tiết nhỏ xíu xiu. Chứ ngồi đó nói không đứa nào biết làm hay làm đúng thì vỡ mộng. Rồi hông lẽ mình đi đổ thừa cấp dưới? Rồi hông lẽ mình đi biện giải là tại mấy đứa trong team? Ai chơi vậy kỳ. Sao không đổ thừa tại mình không biết chọn tướng, dụng binh? Sao không tự nhận tại mình không có tài thao lược? Nhưng mà ở Việt Nam, sao sếp thì nhiều quá mà lính làm cho ra trò thì ít quá. Ai cũng chiến lược tầm vóc nhìn xa trông rộng nhưng kêu động tay thì bỏ chạy. Ai cũng nói năng như “diễn thiệt” nhưng kêu chạm chân thì biến mất không còn chút bóng hình. Ai cũng nghĩ về những giấc mơ hoành tráng nhưng đưa cái task đời thường thì bó tay. Ai cũng powerpoint chục chục slide nhưng kêu làm đi thì tại vì thì là bị nên không làm được. “Ảo tưởng sức mạnh” là bộ môn trường nào cũng dạy hay sao? Giờ sorry nha. Cầm cái khăn đi lau cái bàn đi. Đang ở nhà đó. Cái bàn không biết lau sao cho sạch, không có tâm lau cho sạch, nghĩ nó tầm thường quá so với năng lực của mình thì thôi lên trển ngồi, chớ ở dưới này toàn người làm không cần người chồi chỉ. Nhất là trong thời thế bây giờ, khi mọi thứ đều khó khăn, khi tất cả tổ chức phải scale down - thu nhỏ lại và tất cả mọi người đều phải đảm nhiệm nhiều vai trò, nhiều công việc, nhiều dự án cùng một lúc. Ai có khả năng thực chiến, triển khai nhanh, bắt tay vào thử nghiệm và xông ra làm ngay sau khi có ý tưởng thì người đó hợp thời và trở thành nhân tài được trọng dụng. Vậy thôi. Từ ý tưởng đến hiện thực là 2 thế giới rất khác nhau. Thời này ta cần world travellers - những kẻ du hành giữa nhiều thế giới khác nhau và ở đâu cũng đều thích nghi, linh hoạt và hiệu quả.

Có một thực tế rất đau lòng là, làm gì có lợi cho bản thân thì con người mới ùn ùn kéo vào làm, vừa làm vừa PR cho thiệt là rộn ràng để công cán của mình được tuyên dương sáng ngời. Còn chuyện gì không lợi lạc mấy thì người ta hoặc là biến mất hoặc là làm qua loa cho có. Nhưng cũng có một sự thật rất đáng trân quý là, người thành công luôn là người diễn tròn tất cả các vai no matter what - dù đó là gì đi chăng nữa. Khi giá trị cốt lõi của họ là làm thật xuất sắc tất cả những gì đến tay mình, thì dù đó là việc nhỏ nhặt hay không lợi lạc gì cho bản thân, họ cũng làm xuất sắc nhất có thể. Thành công không đến từ việc lưu manh giành giật chiếm spotlight để đánh bóng bản thân. Thành công đến từ phẩm chất cam kết thực hiện xuất sắc nhất tất cả những gì cần làm dù có hay không có ai đang quan sát. Trong đời, mỗi người đều đang đảm trách cùng lúc rất nhiều vai diễn, là mình, là sếp, là đồng nghiệp, là phụ huynh, là con cháu anh chị em, là vợ chồng người yêu, là khách hàng đối tác, là mentor mentee, là công dân, lãnh đạo, v.v. Nếu xếp hàng các vai diễn ra thì ai cũng là diễn viên chuyên nghiệp đóng một lúc rất nhiều vai. Có nhiều quá hay không? Có quá sức hay không? Có diễn nổi hay không? Làm sao mà diễn xuất sắc tất cả các vai được chứ? Thật ra, vấn đề chưa bao giờ là làm bao nhiêu thứ cho bao nhiêu người và được tuyên dương bao nhiêu lần. Thật ra, cũng không cần phải cố gắng làm hết tất cả mọi thứ nhưng chẳng có thứ nào ra chuyện gì. Thật ra, mình có thể chọn lựa làm gì theo khả năng và nguồn lực của bản thân. Vấn đề là bản thân cần phải có lựa chọn và kế hoạch. Hỏi mình: Yes or no? Nhận hay không nhận? Đừng “yes” hết mà cũng đừng “no” hết. Lựa chọn những gì mình có thể làm tốt nhất theo thế mạnh của bản thân, rồi tập trung làm cho thật xuất sắc. Vấn đề chưa bao giờ là số lượng mà là chất lượng, là đổ hết tâm sức của mình vào lựa chọn sẽ làm. Cái gì cũng “yes” làm không nổi, không tới thì cũng chẳng mang lại lợi ích gì cho ai mà còn hại bản thân. “No” hết thì đời này sống với ai? Nếu chỉ biết bản thân, không làm gì khác cho ai thì cũng đừng mong ai khác sẽ làm gì cho mình. Vai chính hay vai phụ? Nếu nhận làm và là vai chính thì phải ra sức lên kế hoạch, điều hành, kết nối mọi người, push hết sức cho mọi chuyện xảy ra, cam kết hết nguồn lực của bản thân vào để làm cho tới. Còn nếu là vai phụ, nên hiểu rõ đóng góp của mình ở đâu, làm đúng và xuất sắc nhất chức năng đóng góp đó để trở thành mắt xích và mảnh ghép tuyệt vời. Một dự án hay chương trình thành công khi các mảnh ghép ráp vào ăn khớp và đúng theo kế hoạch. Đừng cố toả sáng hơn người khác. Ai cũng quan trọng như nhau trong một bức tranh có nhiều mảnh ghép. Và người xuất sắc luôn luôn tự toả sáng mà không cần phải cố. What can I do better? Luôn hỏi mình còn cách nào khác hay có thứ gì khác mình có thể làm tốt hơn không. Người có tư duy này luôn sáng tạo, luôn chuyển động, luôn suy nghĩ cho mọi thứ tốt hơn, dù điều đó có nghĩa là họ sẽ phải làm nhiều hơn, làm cực hơn, làm khác đi, làm quá yêu cầu ban đầu. Nhưng ngược lại đó cũng là lý do khiến cho họ thành công, vì họ chẳng bao giờ hài lòng với những gì đang có hay đã có. Vậy đó. Không cần diễn tràn lan, cũng không cần diễn hết. Bạn có thể lựa chọn, và khi đã lựa chọn hãy sống và làm hết mình với lựa chọn đó. Vậy thôi, không cần làm gì khác, là đã tự mình rèn luyện cho bản thân phẩm chất của người thành công. Giờ bạn phản tư về thái độ của mình đi. Bạn có đang làm hết mình khi có và không có ai nhìn? Bạn có đang làm tán loạn mà không gì ra gì? Bạn có đang bỏ hết tâm sức của mình vào những lựa chọn của bản thân? Không cần phải trả lời cho ai. Vai diễn là do bạn chọn, và cam kết xuất sắc là do bạn chọn.

Một trong những bộ kỹ năng quan trọng nhất cần dạy cả cho người lớn và cho trẻ em trước thế giới và tương lai bất định này là "Tư duy linh hoạt". Những kỹ năng này cần được dạy, được củng cố và rèn luyện cả trong trường học, tại nhà và tại chỗ làm. Tháng trước, tôi đã xây dựng khoá học miễn phí mang tên "Agile Mindset - Tư duy linh hoạt" cho người đi làm nhằm giúp các bạn reset lại bản thân trong hoàn cảnh làm việc và tương lai nghề nghiệp mới, hướng dẫn cách làm việc và cộng tác với người khác, với máy, với đối tác bên ngoài, với khách hàng, v.v. Đối với người đang đi làm, đây là kỹ năng tồn tại chứ không phải là nice to have - có thì tốt. Link khoá học ở đây cho những ai chưa học: https://www.nguyenphivan.com/challenge-page/agile-mindset-tu-duy-linh-hoat Hôm nay, tôi muốn nhìn vấn đề về góc độ toàn diện hơn, về phát triển sự linh hoạt trong tư duy cho mọi người, từ nhỏ đến lớn, dù đi làm thuê hay làm chủ hay freelance. Bộ kỹ năng này tạo thành hành trình hay bản đồ phát triển cho mỗi người để ngày càng trở nên linh hoạt hơn. Bộ kỹ năng này không phải học là xong mà cần được rèn luyện trong suốt hành trình cuộc sống. Vì vậy, đối với các bạn trẻ đang học đại học, mới hay đang chuẩn bị tham gia thị trường lao động, với thầy cô và phụ huynh đang có con trong độ tuổi cấp 2, cấp 3, đây có thể xem là bộ khung để xây dựng nền tảng linh hoạt cho các em cả đời. Bộ kỹ năng tư duy linh hoạt bao gồm những kỹ năng và khả năng sau: Ability to learn - Khả năng học cả đời Học đã trở thành kỹ năng quan trọng trong thế kỷ 21. Không trường lớp nào hay bất kỳ ai chịu trách nhiệm trực tiếp về khả năng học của ai ngoài bản thân người đó. Do đó, giúp ai đó học không còn mang ý nghĩa là dạy kiến thức nữa. Kiến thức dạy hôm nay ngày mai đã lỗi thời rồi. Điều quan trọng gấp bội là dạy cách học linh hoạt để ai cũng có thể tự học, tự nghiên cứu, tìm hiểu và tạo thành thói quen tự học cả đời. Chỉ có như vậy mới có thể hội nhập vào tương lai chưa biết sẽ ra sao. Adaptability - Khả năng hội nhập Đây là 1 trong top 3 kỹ năng quan trọng nhất giúp tìm được và hội nhập được vào nghề nghiệp tương lai. Sự linh hoạt thay đổi tư duy, cách tiếp cận, phương pháp, v.v khi cần để thích nghi với hoàn cảnh đã thay đổi là cách duy nhất mà bạn có thể làm trong sự thay đổi quá nhanh quá nguy hiểm của thế giới việc làm hiện nay. Nếu thiếu đi khả năng này, một người bị đóng khung cứng nhắc khó có thể mà tồn tại được trong môi trường tương lai mới. Bạn có thể tham gia học khoá "Bản đồ kỹ năng hội nhập nghề nghiệp tương lai" để học kỹ năng này. Adopting a different perspective - Khả năng đón nhận một góc nhìn khác COn người default là luôn nghĩ mình đúng, luôn nghĩ cách làm của mình là duy nhất, hay nhất, và hay dựa vào kinh nghiệm cũ để hù doạ hoàn cảnh mới. Xưa rồi! Thế giới mới luôn là sự bắt đầu lại từ đầu của những cách nhìn vấn đề, dù là vấn đề cũ hay mới, cộng tác với nhiều người khác nhau để tìm ra lời giải cho vấn đề dù là mới hay cũ và thử nghiệm xem ý tưởng đưa ra có phù hợp hay không. Không có sự đảm bảo nào là ai nói gì mà đúng cả. Cứ phải cùng nhau suy nghĩ, chọn lựa, thử nghiệm và cứ như thế mà làm không bao giờ kết thúc. Vậy, thì chuyện chấp nhận góc nhìn khác, suy nghĩ khác, ý tưởng khác, cách tiếp cận khác là chuyện đương nhiên, là nền tảng cơ bản nhất để bạn có thể fit in vào bất kỳ đội ngũ nào, môi trường nào hay tương lai nào. Translating knowledge to different contexts - Ứng dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau Kiến thức chỉ là dữ liệu thô không có ích gì nếu ta không biết cách ứng dụng kiến thức đó vào các hoàn cảnh thực tế khác nhau một cách sáng tạo. Một điều mình học, nó không chỉ giúp mình giải quyết 1 vấn đề mà nó có thể là kiến thức nền để bạn kết hợp, kết nối với nhiều kiến thức khác, từ nhiều lĩnh vực khác để tạo ra ý tưởng mới, cách tiếp cận mới. Sáng tạo nằm ở đó, là sự linh hoạt trong việc vận dụng kiến thức trong những hoàn cảnh và môi trường khác nhau. Cho nên, học kiến thức ai cũng học được. Người giỏi và thành công là người vận dụng được kiến thức đó một cách linh hoạt và sáng tạo nhất vào nhiều hoàn cảnh cụ thể. Creativity & imagination - Khả năng sáng tạo và tưởng tượng Nếu không ai biết tương lai và thế giới sẽ ra sao thì kỹ năng gì trở thành quan trọng nhất? Là khả năng tưởng tượng và kiến tạo tương lai mới. Nếu không có tiền lệ để vin vào vậy thì cách tốt nhất là tạo ra tiền lệ mới. Vậy thôi. Cho nên, người càng giữ được cho mình óc tưởng tượng phong phú và linh hoạt trong suy nghĩ bằng cách kiến tạo ra tương lai mới thì sẽ càng thành công trong tương lai. Trong tình thế mà mọi thứ đều đã trở nên bất định này, không có cách nào khác hơn là phải linh hoạt để có thể tiếp tục đi về phía tương lai. Nếu đó là lựa chọn của bạn, là tiếp tục hành trình tương lai, thì đây chính là hành trang quan trọng nhất, trừ phi bạn không có ý định hay kế hoạch hội nhập vào tương lai phía trước, thì chắc phải nghĩ cách sống trong quá khứ hay trốn tương lai bằng cách bỏ hết không màng tới sự đời. Lựa chọn không có đúng hay sai. Chỉ có lựa chọn và phải action - hành động tương ứng ngay bây giờ.

Tôi là người rất pro công nghệ và sử dụng mạng xã hội khá hiệu quả cho mục đích xã hội của mình. Nhưng trong thế kỷ 21, có một thứ trí thông minh mà chúng ta cần có nếu không muốn bị kiểm soát bởi công nghệ, nếu không muốn bị bệnh tâm lý vì công nghệ, đó là trí thông minh số - DQ - Digital Quotient. Hiểu về hệ thống, về công nghệ số, thì phải hiểu cả mặt trái và mặt phải của nó. Không có thứ gì trên đời này mà tốt hết, cũng không có thứ gì là xấu hết. Nhiều quá một thứ gì cũng không tốt mà bài trừ không sử dụng trong khi nó có giá trị sử dụng cũng không nên. Người có DQ là người hiểu rất rõ, sử dụng gì, khi nào, cho mục đích gì một cách rất chủ động. Người có DQ biết thế nào là tools - công cụ cho ta sử dụng, và thứ gì là thứ đang thao túng mọi hành vi, thái độ, quan điểm của ta. Có một từ khoá nói về công nghệ mà ít ai nhắc đến, persuasive technology - công nghệ thuyết phục. Đây là những công nghệ người ta sử dụng cho các loại app, mạng xã hội với mục đích hết sức rõ ràng là để thay đổi quan điểm, thái độ và hành vi của bạn. Công nghệ này nhìn vào động lực, khả năng, cách kích hoạt hành vi người sử dụng khi thiết kế app với mục tiêu hết sức rõ ràng là bắt bạn phải bấm phải nhấn và phải lướt. Ngòi kích hoạt có thể là nơi mà bạn thấy trên tất cả các app. Khi nó hiện số đỏ, ta thấy khẩn cấp cần xem. Khi nó hiện số noti chồng lên nhau, ta bị thúc đẩy là mình phải mở ngay không thì bỏ qua rất nhiều thông tin. Khi nó kêu ten ten hay hiện ra trên màn hình, ta cảm thấy có nhu cầu kết nối, vì tất cả chúng ta đều là social animal - động vật bầy đàn có nhu cầu tương tác. Đằng sau thiết kế trải nghiệm người dùng này là đội ngũ hùng hậu những người làm thiết kế, nhà tâm lý học, chuyên gia khoa học hành vi cùng làm việc để đảm bảo là bạn phải chú ý. Cả một nền kinh tế gây chú ý dựa trên công nghệ thuyết phục được xây dựng và lớn mạnh nhờ hút được năng lượng tập trung chú ý của loài người. Ta đổ hết năng lượng chú ý vào tường nhà hàng xóm, vào những “vấn đề” không ai giải quyết được, vào những cuộc tranh cãi không tạo ra ảnh hưởng tích cực gì. Vậy, hỏi sao mà tỷ lệ tăng trưởng bệnh tâm lý không cao? Hỏi sao mà sức khoẻ tinh thần không giảm? Hỏi sao mà ta vẫn cô độc, bơ vơ giữa xa lộ kết nối thức thì? Cho nên, sử dụng nhưng cần phải hiểu tính hai mặt của công nghệ thuyết phục. Cho nên, các bạn trẻ và phụ huynh nên học & tham khảo bộ công cụ giúp hiểu rõ hơn về tác động tiêu cực của app, mạng xã hội và cách kiểm soát, tránh nghiện ngập một cách vô minh và bất lực. Này là nâng cao DQ cho bản thân và cho cộng đồng. Mọi người tìm hiểu nhé. Link bài học và bộ công cụ do chính những nhà khoa học máy tính của các tập đoàn công nghệ lớn soạn sau khi hiểu rõ về tác hại của những nền tảng này: https://www.humanetech.com/youth. Chúc các bạn thành công trong việc phát triển trí thông minh số - DQ cho bản thân và mọi người xung quanh.

Một điều mình nhận ra, sau rất nhiều năm làm việc, cả làm thuê và làm chủ, là khi bắt đầu lên các vị trí lãnh đạo cấp trung và cấp cao, ai cũng biến thành nô lệ bàn giấy. Nếu không phải là đang ngồi trong văn phòng xinh đẹp vài thước rộng thì cũng dọn nhà vô phòng họp lưu trú dài hạn. Họp là tốt, vì họp là cơ hội để trao đổi ý tưởng, để tìm ra cách cộng tác tốt hơn. Giải quyết công việc bàn giấy là tốt, vì có rất nhiều việc cần xử lý để hệ thống vận hành. Nhưng cuối cùng, tất cả những việc ta làm là để đạt mục tiêu gì? Nếu để cho khách hàng có trải nghiệm tốt hơn, hãy đưa ra sáng kiến, thử nghiệm, và tương tác với khách hàng. Ngồi cãi nhau 3 tiếng trong cuộc họp không làm cho trải nghiệm khách hàng tốt hơn. Nếu để cho doanh thu tăng, hãy đưa ra nhiều giải pháp, thử nghiệm, và món nào nhảy số lên lên thì hãy đẩy thật mạnh vào. Nếu để qui trình làm việc nội bộ agile - linh hoạt hơn, hãy đưa ra giải pháp, thử nghiệm. Nếu giải pháp đó work thì triển luôn. Nếu không thì nhanh nhanh tìm cách mới và thử tiếp. Cứ xoay vòng thật nhanh thật dứt khoát như vậy sẽ ra cách hợp lý nhất. Nếu để nhân sự upskill - nâng cao kỹ năng, hãy đưa ra ý tưởng cần làm gì, thử nghiệm. Nếu thấy mọi người đổ vào học hào hứng là OK đẩy tới nơi. Nếu không thấy tương tác gì hết thì tìm hiểu tại sao, đổi cách tiếp cận và thử lại. Đưa vài ví dụ chỉ để thấy rằng, làm việc hiệu quả là phải action - hành động, họp ít thôi, họp chủ yếu là để brainstorm - động não đưa ra ý tưởng, rồi nhanh nhanh đi thử nghiệm, nhanh nhanh triển khai, hiệu chỉnh và hoàn thiện. Quan trọng nhất là luôn giữ cho mình tương tác thực tế với đối tượng mà mình phục vụ, dù đó là khách hàng bên ngoài hay bên trong. Có rất nhiều thứ ngồi bàn giấy và phòng họp nghĩ không ra. Gặp và tương tác với đối tượng sẽ ra. Có rất nhiều thứ chủ quan suy nghĩ rồi phán như thiệt là xa rời thực tế, giải quyết vấn đề không cần giải quyết, trong khi vấn đề quá cần giải quyết thì chẳng hề hay biết. Khi lên chức, người ta bỗng bị giam vào bàn giấy, giam trong phòng họp, nghĩ những thứ cao siêu thiếu thực tế, tập trung chơi trò chính trị mà quên là trận đánh đang ở ngoài kia và binh pháp là dụng trên chiến trường chứ không bao giờ trên giấy. Trong cái mùa mà tay không thể chạm vào bàn giấy, có khi cũng là mùa ta nên phản tư lại về bàn chân chạm đất của mình. Ta có đang họp suốt ngày? Và đã bao lâu rồi ta chưa thực chiến?

Rất nhiều bạn nhắn tin hỏi sao mình làm gì một chút là chán, là bỏ, không bao giờ theo tới cùng được, và hỏi có cách nào để chữa bệnh này không. Khó ghê! Bệnh này là bệnh xuất phát từ thói quen tư duy mỳ ăn liền đã được trui rèn từ nhỏ. Thói quen tư duy này có thể được hình thành và củng cố từ nhiều nguồn khác nhau. Đầu tiên là từ gia đình, khi gia đình ôm ấp nâng niu quá, việc gì cũng có người hầu hạ làm thay. Khi bản thân không tự trải nghiệm làm một điều gì đó, không được trải nghiệm khó khăn khi bắt tay vào làm, không thất bại khi tự dấn thân thì mình sẽ không bao giờ hiểu con đường nào cũng gập ghềnh, làm việc gì cũng có challenge - thử thách. Không ai trên đời làm gì cả đời đều suôn mượt hết cả. Chỉ có người không làm mới không hiểu đạo lý đơn giản đó thôi. Cho nên, gia đình đừng vô tình nuôi tư duy mỳ ăn liền, búng tay một cái là có cho các em. Vậy là hại các em vì làm mất đi phẩm chất persistence - kiên trì theo đuổi và làm cho tới nơi khi dấn thân vào bất cứ việc gì. Thay vào đó, các em sẽ dễ chán, gặp chút khó khăn là bỏ cuộc, gặp chút gian nan là bỏ chạy. Nguyên nhân thứ hai có thể đến từ hệ thống giáo dục. Nếu cách giáo dục là bài văn mẫu, nghe sao chép vậy, khung sao vẽ vậy và toàn là điểm cao ngất ngưởng thì các em sẽ quen với việc cứ đổ nước sôi vào là mỳ sẽ nở ra, không cần làm gì khác. Cách tiếp cận này khiến cho thế hệ trẻ mất khả năng tư duy từ gốc rễ, tư duy logic từ zero đến hero, không có khả năng tự xây dựng một thứ gì đó từ con số không, không có khả năng tìm đường, dò đường, kiến tạo con đường và hành trình, mà chỉ ngồi đó chờ người ta vẽ sẵn rồi mình bấm nút enter cho nó nhanh. Lâu ngày, nó thành thói quen mỳ ăn liền, và đương nhiên vì vậy mà chỉ thích có kết quả ngay, tức thì, không cần làm gì nhiều, chứ không hiểu hành trình dấn thân mới chính là kết quả. Mà khi đã là thói quen, phải trị bằng thói quen mới, nghĩa là phải học và rèn luyện tư duy tự thân vận động lại từ đầu. Nguyên nhân thứ ba có thể đến từ sự ra đời của mạng xã hội, cần gì thì tìm kiếm trên mạng, muốn gì thì bắn câu hỏi quá nhanh quá nguy hiểm, làm gì không xong thì post tút thiệt emo vào vì đó là trend, sẽ có nhiều người bắn tim và đồng cảm. Làm không phải là thứ cần theo đuổi. Chủ yếu là lên tút cho nó rộn ràng trên dòng thời gian. Xong thì cũng hết hứng làm, vì hết người chú ý. Chúng ta đang sống trong một nền kinh tế lớn lên nhờ năng lượng chú ý - attention economy. Ai nhiều chú ý người đó lên. Nền tảng nào nhiều chú ý kẻ đó thắng. Cuộc đua tranh thủ sự chú ý của 7 tỷ người có sự tham gia của 7 tỷ người. Riết rồi quen. Hết được chú ý hết muốn làm. Cuối cùng, một cá nhân khi lớn lên trong môi trường như thế, được nạp hiểu biết và năng lượng như thế, thì sẽ hình thành hệ niềm tin như thế - tư duy mỳ ăn liền. Với hệ niềm tin này, đương nhiên con người trở nên hời hợt, nhanh nhanh lướt lướt trên bề mặt, kiếm chác lẹ lẹ rồi bỏ chạy chứ không hề có một chút kiên nhẫn, kiên định trước khó khăn, thử thách, gian nan. Con người lại càng không có tư duy dài hạn, không quen xây dựng nền tảng, không quen gieo hạt, trồng cây mà chỉ lo kiếm cách chen lấn chộp lấy những cơ hội hái trái nhà người khác. Đứa nào làm làm. Bệnh thành tích là nhảy chồm chồm hớt lấy chút hào quang sân khấu. Vậy, thì dĩ nhiên là đâm ra lười biếng, không thích làm, không quen tự làm, và làm gì cũng không tới. Chữa bệnh này rất gian nan, vì nó bắt người ta phải rũ bỏ hệ niềm tin cũ, xây dựng thói quen mới và phải cam kết rèn luyện hàng ngày. Có lẽ việc cần làm đầu tiên là nên học lại bài Quản trị bản thân, rồi rèn luyện thói quen quản trị bản thân trước. Xong bước này mới có thể tiếp tục xây thêm những viên gạch mới để cuối cùng có thể transform - chuyển hoá bản thân mình. Action - hành động là quan trọng. Bước đầu tiên cần làm ngay quyết định hành trình này có thành hay không. Thử đi nhé!

Đây là một trong những kỹ năng số mà thật tình là ai cũng phải biết, dù bạn là học sinh, sinh viên, đang đi làm, kinh doanh ở bất kỳ độ tuổi nào. Nhiều khi mình nghĩ, search thông tin thôi mà, có gì đâu mà khó. Nhưng tôi nhận rất nhiều câu hỏi, đặc biệt là từ các bạn trẻ, hỏi những thứ tôi nghĩ bản thân bạn có thể tự mình tìm kiếm, nghiên cứu là ra, không cần phải đi hỏi người khác. Khi mang câu hỏi quăng vào mặt người khác mà chưa một lần tự mình chủ động, dành thời gian tự tìm hiểu, nghiên cứu, bạn biết bạn đang làm gì không? Là thông báo với người ta là mình làm biếng, mình không có kỹ năng, mình không đủ quan tâm đến chủ đề, mình qua loa cho xong, trả lời cũng được không trả lời cũng chẳng sao. Nó thể hiện thái độ thiếu nghiêm túc, thiếu chủ động, thiếu tập trung, thiếu khả năng quản trị và chịu trách nhiệm với bản thân. Mà bản thân mình còn không quản trị được thì nhờ ai? Gần đây, tôi cũng nhận được câu hỏi, cô ơi cô gởi em list mấy công ty này đi vì em không biết tìm. Trời! Hỏi một câu đứng hình. Thời buổi nào rồi? Nhưng nghĩ lại, có khi bạn này không biết thiệt. Nên tôi đành viết bài này trong một sự trăn trở khó diễn tả, chia sẻ một trong những kỹ năng số cơ bản nhất, không có nó là không làm được chuyện gì trong đời, đó là kỹ năng tìm kiếm thông tin liên quan. Muốn tìm kiếm thông tin liên quan, cho bất kỳ đề tài gì, trong cuộc sống hay học hành, công việc, sự nghiệp, bạn chỉ cần làm 3 chuyện, và tự mình làm đi. Đừng thấy thời buổi này quăng câu hỏi vào nhà người ta dễ quá thì cứ quăng lung tung trúng ai trúng nha. Hại não người ta và hại uy tín bản thân lắm đó. Hay bạn cũng không quan trọng chuyện người khác có tôn trọng mình không? Ba bước đây: Lên kế hoạch tìm thông tin: tại sao cần tìm, tìm gì, tìm ở đâu, khi nào cần? Xác định nguồn thông tin Thu thập và đánh giá thông tin Lên kế hoạch tìm thông tin Vấn đề lớn nhất của người đi tìm thông tin là không dành đủ thời gian để nghĩ thấu đáo về thứ mình đang tìm thật ra mặt mũi nó ra sao. Khi bạn nghĩ sơ sơ, chung chung (lại là bệnh chung chung), lan man, qua loa về một vấn đề, không dành đủ thời gian để tư duy về nó thì làm sao bạn biết vấn đề thực chất nó là gì? Muốn tìm gì, thì vẽ mind map - bản đồ tư duy ra. Vẽ bản đồ những từ khoá liên quan đến chủ đề bạn đang tìm. Một chủ đề, có thể search nhiều từ khoá khác nhau, và phải chịu khó suy nghĩ hết từ khoá quan trọng và chịu khó search hết các từ khoá mới có nhiều nguồn thông tin. Xác định nguồn thông tin Sau đó, vẽ mind map nguồn thông tin ra, ngoài "bác Gồ" thì còn có thể tìm thông tin liên quan ở đâu, ví dụ sách, podcast, tài liệu trường / công ty / tổ chức, bài chia sẻ của ai đó đã từng nghe, v.v. Chuẩn bị từ khoá và nguồn tìm kiếm xong rồi thì mới bắt đầu tìm. Làm việc khoa học vậy thì sẽ hiệu quả hơn. Thu thập và đánh giá thông tin Chuyện tìm kiếm nó không có tuyến tính, không là đường thẳng kiếm tới là ra mà nó là vòng lặp. Đọc một thông tin này dẫn đến một thông tin khác, dẫn đến một từ khoá khác và có khi phải quay lại đặt lại vấn đề từ khoá cần tìm. Do đó, khi đọc, bạn cần tập trung vào những thông tin liên quan, bỏ qua những thứ không liên quan, ghi nhận, copy lại, highlight - tô đậm những thông tin quan trọng, lưu ý thành kiến của bản thân với chủ đề và thông tin có thể làm mình bỏ qua những thông tin hay, liên quan, nhưng nằm ngoài vùng hiểu biết hay niềm tin của bản thân. Nhìn các thông tin đa chiều, xem nguồn thông tin có đáng tin cậy không, từ ai, tổ chức nào, nghiên cứu nào, v.v. Sau khi đã thu thập và đánh giá thông tin thì bạn là người quyết định thông tin vậy đủ chưa hay cần tìm thêm. Vậy nha. Bắt đầu tự mình chịu trách nhiệm tìm kiếm thông tin liên quan cho bản thân đi. Đừng quăng câu hỏi ra vũ trụ khi bản thân chưa hiểu đủ về nó. Nền tảng thành công là ở đó, là tự thân vận động most of the time - hầu như luôn luôn. Còn quyền trợ giúp nó quý lắm. Đừng có sử dụng bừa bãi, thiếu suy nghĩ. Gởi một câu hỏi đi là đang trình diễn thái độ, tinh thần, khả năng của mình đó bạn.

Ai cũng có lúc nghi ngờ bản thân mình. Khó vậy sao làm được? Chuyện đó mình làm gì có cửa? Chuyện này mình làm thì fail chắc, v.v. Đừng sợ hãi! Ai trong đời cũng có nhiều lúc nghi ngờ khả năng của bản thân mình, kể cả người thành công nhất. Nghi ngờ bản thân là trạng thái tự nhiên khi ta đứng trước một sự việc, công việc, nhiệm vụ gì đó tưởng chừng như quá sức. Nhưng sự khác nhau cơ bản giữa người thành công và kẻ không thành công khi cả hai cùng nghi ngờ bản thân, chính là sự dấn thân. Có người nghi ngờ, và sợ hãi bỏ cuộc. Có người nghi ngờ và tự bảo mình. Let’s try. Why not? Cứ thử thôi. Tại sao không? Thử, chưa biết thành công thất bại ra sao, nhưng ít ra là đã thành công khi vượt qua nỗi sợ hãi của chính bản thân mình. Còn bỏ cuộc, thì coi như là thua từ đầu, thua toàn diện, và hại nhất là cả đời cứ ngồi tiếc vẩn vơ, trời ơi sao hồi đó mình không thử. Cho nên, nếu bạn đang nghi ngờ bản thân, thì cứ nhắm mắt dấn thân một lần đi. Try it. Why not? Còn nếu bạn cần thêm lý do, thì đây là 3 lý do vì sao bạn cứ thử dấn thân thôi, vì cuối cùng có chết đứa nào đâu, thậm chí còn có lợi nữa là đằng khác. What’s the worst that could happen? Hỏi mình, chuyện xấu nhất có thể xảy ra khi bạn gật đầu dấn thân là gì? Có thể fail - thất bại có phải không? Ủa mà thời này người ta đề cao chuyện fail lắm đó nha. Người ta nói gì? Không phải là thất bại mà là tìm ra 1001 cách khác để thành công. Thất bại càng nhanh thì càng đến gần với thành công. Không phải là thất bại mà là được đời dạy cho một bài học MBA miễn phí. Design thinking - Tư duy thiết kế là công cụ cả thế giới xài, và nó vận hành thế nào? Cứ ra nhiều ý tưởng, rồi thử nghiệm, rồi fail thì quay lại coi tại sao, có cần thay đổi tưởng hay không, hay cần hiệu chỉnh cách làm, rồi thử tiếp. Cứ như vậy như một cái vòng lặp không bao giờ chấm dứt. Ý là, fail là chuyện bình thường mà. Từ lý thuyết đến thực hành đương nhiên đường vẫn rất xa. Cho nên, chuyện tồi tệ nhất có thể xảy ra là gì? Là được học miễn phí một bài học vô giá và thực tế. Vậy thôi. Có gì đâu mà sợ. Thời này, ai có phẩm chất perseverence - kiên trì, resilience - bền bỉ, vượt qua mọi sự khó khăn, bất định, thất bại để tiếp tục đứng lên thì người đó trở thành nhân tài. Tổ chức nào cũng mong đợi. Vậy đó! Rồi còn sợ gì? Dấn thân, là 50% thành công Chưa làm gì hết. Chưa nhúng tay đụng chân gì hết. Chỉ cần gật đầu say yes là bạn đã vượt ải thành công và có 50% cơ hội để hoàn thành. Thường thì, con người sợ đủ thứ khi đứng trước cửa ải này, và thường thì bỏ chạy cho nó dễ. Nếu bạn chọn bỏ chạy, bạn sẽ bỏ chạy cả đời. Cái gì dễ, não nó sẽ ghi nhớ và auto đẩy bạn về phía hành vi đó. Bạn dự định bỏ chạy cả đời? Vậy thì mọi thứ mình khép lại ở đây. Bạn không cần học, không cần làm, không cần cố gắng, không cần hỏi xin lời khuyên gì của ai. Người bỏ chạy là người thất bại. Hết! Không có thuốc thang gì ở đây hết. Cũng không ai rảnh đi giúp người bỏ chạy. Người ta chỉ chìa bàn tay với những ai đang mím môi, gồng mình, đẩy bản thân qua những giới hạn tưởng chừng quá sức mà thôi. Giờ bạn quyết định đi, một lần trong đời đưa ra quyết định cứu lấy bản thân đi, bỏ chạy hay là ở lại? Regret is the worst thing you could do to yourself - Nuối tiếc là cảm giác tội lỗi nhất mà bạn có thể gây ra cho chính bản thân mình Lúc có cơ hội thì không dám, sợ hãi, bỏ chạy. Mất cơ hội rồi thì ngồi đó tiếc lên tiếc xuống. Hay cái là, tiếc nuối nó như là phim bộ. Nó chiếu đi chiếu lại cả đời khi bạn chạm vào bất cứ điều gì nhắc nhớ cái event bỏ chạy của bản thân. Chiếu riết, nó thành nỗi ám ảnh bám theo bạn cả đời, khiến bạn trở nên tự ti, nhút nhát, sợ hãi, sống trong cảm giác tội lỗi, bất lực. Đó có phải là cuộc đời bạn muốn? Nếu không, thì nó chỉ cách cuộc đời ngược lại có 1 chữ thôi, là chữ “yes”, là nhắm mắt thử một lần. Được thì ăn mừng. Thua thì thôi, làm dữ vậy? Thua, ta lại thử vài lần tiếp nữa. Có sao đâu. Nói chung là, cứ thử, cứ dấn thân, toàn được chớ chẳng mất gì. Chuyện này là không cần nghĩ luôn mọi người. Nó cực kỳ obvious - rõ như ban ngày. Nghi ngờ bản thân ai chẳng có lúc nghi ngờ. Khác nhau, chỉ ở một bước lùi hay một bước tiến mà thôi.

Nói chuyện số hoá qui trình, tối ưu hoá tất tần tật trong kinh doanh thì chắc cũng đến lúc cần phải đặt ra câu hỏi: "Thế chúng ta có nên số hoá luôn con người không?" Mà số hoá con người là làm gì? Hay là mình không cần người nữa, mình thay họ bằng digital people - người số đi. Như vậy thì chúng ta đỡ phải tuyển dụng, đào tạo, quản trị, và đặc biệt là đỡ nhức đầu phải giải quyết mâu thuẫn đồ. Với những ai đã từng có kinh nghiệm quản trị và lên bờ xuống ruộng về nhân sự thì chắc nghe tới đây là giơ tay liền. Nếu ở tất cả những điểm chạm digital mà người số có thể làm tốt hơn người thiệt, pha thêm chút humanization - người hoá điểm chạm AI - trí tuệ nhân tạo đó nữa thì sao? Nghĩa là người dùng cứ ngỡ mình đang nói chuyện với người thật, biết cách trò chuyện hơn, không cần phải huấn luyện, thông tin đảm bảo chính xác vì họ là máy thì sao? Nghe là muốn thay liền đúng không? Nhất là các vị trí CS - customer service, đó giờ mấy đứa trẻ dạy hoài mà nói lung tung bị khách hàng complain riết? Giờ các bạn xem video này của một công ty startup về AI - trí tuệ nhân tạo, với nền tảng có thể giúp bạn tạo ra người số trong vòng vài phút mà không cần phải có team tech hay biết viết code gì ở đây. AI đã được dân chủ hoá, ai cũng sờ vào được, nhất là doanh nghiệp. Rồi bạn nghĩ the future of digital interaction - tương lai của tương tác số sẽ ra sao khi ta thay hết người thật bằng người số? Mà nếu bạn đang làm trong những ngành về service tương tác kiểu vậy thì job của bạn trong tương lai sẽ là gì? Một ứng dụng mới ra đời, một startup mới ra đời, là công việc, sự nghiệp, mô hình kinh doanh lại bị đưa ra thử thách. Thay đổi là mỗi ngày. Chuyển đổi là hằng số. Dù là doanh nghiệp hay tổ chức, cũng đều phải chuyển động theo tình hình cập nhật mỗi ngày. Bạn sẽ thay đổi ra sao khi đọc post này, xem video này và hiểu rằng tương lai của tương tác số đã bị tái định nghĩa?

Mình thấy các bạn đi làm ai cũng than công việc nhiều quá, làm hoài không hết, làm đầu tắt mặt tối vẫn chưa thấy chuyện gì xảy ra. Thiệt sự thì, doer - người làm và achiever - người làm ra thành tích khác nhau ở đó. Trong bài Prioritization - Kỹ năng sắp xếp công việc theo tứ tự ưu tiên (Link: https://www.nguyenphivan.com/post/prioritization-nang-sap-xep-cong-viec-theo-thu-tu-uu-tien), mình đã chia sẻ rất rõ là list một đống công việc ra rồi hì hục làm nó không có tác dụng gì hết, chỉ làm cho bạn đuối thôi. Làm việc hiệu quả có nghĩa là, phải ngừng làm. Dừng lại không phải để chơi. Dừng lại, là để hít thở sâu và hỏi mình, “What difference does it make? - chuyện mình đang làm nó có tạo ra sự khác biệt nào, có miếng ảnh hưởng đo đạc được, sờ mó được nào chăng?” Nếu làm xong, mà hổng có miếng tác dụng gì, chỉ là một cái tích là chuyện đã xong để báo cáo, và xong hay không thì cũng chẳng ảnh hưởng gì tới ai, tới thứ gì, thì mình đang làm cái gì? Tại sao mình làm chuyện đó? Để đóng góp vào công cuộc gì? Để tạo ra kết quả hay ho gì cho đội ngũ, cho tổ chức? Cho nên, nhiều khi không phải là chuyện lao vào hùng hục làm, mà là chọn lựa và ưu tiên 20% những việc tạo ra difference - ảnh hưởng khác biệt và ảnh hưởng mang tính hiệu quả cho tổ chức. OK, ai đi làm cũng có một mớ công việc nằm trên khay. Nhưng cuối cùng, bạn phải chọn mình là doer hay achiever. Lựa chọn là của bạn thôi. Nếu cứ doer thì cứ lao vào làm tối tăm mặt mũi, không kịp ăn cơm, stress đến không muốn nhìn mặt đứa nào. Còn nếu là achiever thì ta dừng lại, ta hít thở sâu và nhìn vào bản chất của từng công việc, hỏi mình ta sẽ bắt đầu từ những việc gì sẽ mang lại kết quả, đóng góp to lớn cho dự án, cho tổ chức. Rồi mình bắt đầu ra tay từ đó. Mình dồn lực vào đó. Mình tập trung vào đó. Mình ưu tiên mấy thứ đó. Vì nó tạo ra ảnh hưởng. Có khi, có những chuyện tạo ra ảnh hưởng ghê gớm, nhưng lại không nằm trong check-list công việc phải làm. Hồi xưa đi làm thuê, tôi tự tạo ra chức vụ mới cho mình trong tập đoàn như thế. Ai cũng lo vận hành thị trường cũ theo qui trình và checklist, rồi tập trung mở thị trường mới. Thị trường đã mở mà fail thì thì ít ai quan tâm đi sâu tìm hiểu và giải quyết vấn đề. Nhưng mở thị trường mới làm gì nếu nó có thể fail? Thế là tự mang trọng trách vào người, tự tạo dự án Red Market Transformation - Chuyện đổi thị trường đỏ (thị trường đáng báo động), báo lên trên và vừa báo vừa start (khởi động) luôn. Chả có thêm đồng lương hay miếng chức nào. Thấy cần thì làm thôi. Thấy nó sẽ tạo ảnh hưởng significant thì làm thôi. Cả đời, chưa bao giờ nhắm mắt làm theo check-list của người khác đưa. Nhờ vậy, mà lên chức, lên lương hoài. Làm thuê như làm chủ là như thế. Sau này trong đời, thiệt ngán mỗi khi thấy nhân viên chỉ ngồi đó chờ giao gì làm nấy, bảo gì nghe nấy. Có khi nghe xong còn nghe không đúng, không rõ, hiểu chưa hết và lao vào làm sai, tốn thời gian và nguồn lực. Có khi làm mà không hiểu tại sao mình làm, và chỉ làm cho xong để quánh dấu đã xong. Có khi xong hay không xong, gặp vấn đề gì còn không thèm báo. Mà sao cứ trôi lãng đãng trong sự nghiệp như thế nhỉ? Và đội này lại siêu nhiều. Hình như xã hội này đang tạo ra thế hệ cắm đầu nhắm mắt làm - Doer generation, chỉ nghe bảo sao làm vậy chớ không biết tư duy vấn đề thì phải. Mà thôi. Giờ đèn nhà ai nấy sáng thôi. Quyết định làm doer hay achiever là của mỗi cá nhân thôi. Nghĩ về mình trước. Tập trung vào bản thân trước. Phát triển tôi trước rồi mới lo chuyện gì của ai sau đó. Vậy nghen!