CAREER CUSHIONING HAY NGHỀ TAY TRÁI?

Career cushioning là cách người đi làm âm thầm dựng cho mình một “tấm đệm” nghề nghiệp trong khi vẫn đang làm công việc hiện tại. Họ không nhất thiết muốn nghỉ việc, nhưng cũng không còn muốn đặt toàn bộ tương lai vào một chỗ. 

Họ cập nhật CV dù chưa định ứng tuyển, giữ liên lạc với những người trong ngành, học thêm kỹ năng, thử một công việc bên ngoài, tạo thêm nguồn thu nhập hoặc bắt đầu để dành một khoản tiền dự phòng. Tất cả đều là những bước chuẩn bị cho một tình huống hy vọng sẽ không xảy ra: nếu một ngày công việc hiện tại không còn nữa, mình vẫn lựa chọn.

Điều đáng nói là career cushioning không nhất thiết bắt đầu từ ý định nghỉ việc. Nó thường bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản: Nếu ngày mai công việc này không còn nữa thì sao?

Khi cảm giác an toàn không còn là điều mặc định

Trong nhiều năm, một niềm tin phổ biến của người đi làm là: nếu mình làm tốt, trung thành và tạo ra giá trị, công việc sẽ tương đối an toàn. Nhưng niềm tin đó đang lung lay.

Một khảo sát của ADP công bố tháng 3/2026 cho thấy chỉ 22% người lao động tự tin rằng công việc của họ an toàn trước nguy cơ cắt giảm. Một khảo sát khác, The Great Stay: 2026 State of the Labor Market của MyPerfectResume, thực hiện đầu năm 2026, ghi nhận 32% người lao động lo sợ mất việc trong năm nay. Trong khi đó, 54% cho biết sẵn sàng học thêm kỹ năng và 52% open với với công việc tự do hoặc làm thêm. Nhìn vào những con số này, có một nghịch lý khá rõ: người lao động không nhất thiết đang ồ ạt bỏ việc. Họ vẫn ở lại. Nhưng ở lại không còn đồng nghĩa với an tâm. Họ ở lại và đồng thời chuẩn bị.

Bối cảnh phía sau điều đó không khó hiểu. Những đợt cắt giảm nhân sự vẫn diễn ra ngay cả ở những doanh nghiệp có kết quả kinh doanh tốt. AI đang khiến nhiều người phải tự hỏi một phần công việc mình đang làm sẽ còn tồn tại trong bao lâu. Và khi một nhân viên chứng kiến những đồng nghiệp giỏi vẫn mất việc vì những lý do hoàn toàn không liên quan đến năng lực, một bài học rất thực tế được hình thành: Lòng trung thành không còn là một hợp đồng bảo hiểm.

Ở góc nhìn này, career cushioning không hẳn là sự thiếu trung thành hay dấu hiệu của một nhân viên “có ý định bỏ đi”. Nó có thể đơn giản là phản ứng hợp lý của một người trưởng thành trước một thị trường lao động ngày càng khó đoán.

Tấm lưới an toàn hay một chân đã đặt ra ngoài cửa?

Nhưng giữa việc chuẩn bị cho tương lai và việc âm thầm rời khỏi công việc hiện tại có một ranh giới rất mong manh. Dựng một chiếc lưới an toàn lành mạnh nghĩa là giữ cho mình luôn có khả năng lựa chọn: kỹ năng được cập nhật, các mối quan hệ nghề nghiệp được duy trì, tài chính có khoảng đệm và hồ sơ nghề nghiệp không bị bỏ quên.

Những thứ đó không nhất thiết khiến bạn rời đi. Ngược lại, đôi khi chúng khiến bạn làm việc tốt hơn. Khi biết mình có lựa chọn, người ta ở lại vì muốn ở lại, không phải vì không còn nơi nào khác để rời đi. Nhưng career cushioning cũng có thể trượt sang một trạng thái khác. Bạn vẫn có mặt ở công ty nhưng tâm trí đã rời đi. Bạn làm vừa đủ để không bị phàn nàn, tránh nhận thêm trách nhiệm, giữ mình ở một trạng thái “chờ xem chuyện gì xảy ra”. Khi đó, bạn không thực sự toàn tâm làm việc. Không đủ gắn bó để tiếp tục lớn lên ở nơi hiện tại, nhưng cũng chưa đủ dứt khoát để bước sang một chỗ mới.Chân trong chân ngoài, và bản thân bị mắc kẹt ở giữa.

Tại Việt Nam, “nghề tay trái” có thể là một chiếc đệm

Việt Nam hiện chưa có một khảo sát công khai riêng về career cushioning. Nhưng nếu nhìn quanh, chúng ta có thể bắt gặp một hình thức rất quen thuộc của nó: nghề tay trái. Bán hàng online. Viết lách. Thiết kế. Dạy thêm. Tư vấn. Làm freelancer. Xây dựng một kênh nội dung. Thậm chí mở một công việc kinh doanh nhỏ bên cạnh công việc toàn thời gian.

Với một số người, đó đơn giản là sở thích hoặc cách kiếm thêm thu nhập. Nhưng với không ít người, nghề tay trái còn đóng vai trò như một chiếc đệm nghề nghiệp: một nguồn thu nhập thứ hai, một bộ kỹ năng thứ hai và một lối đi dự phòng nếu công việc chính gặp biến động. Điều này càng đáng chú ý trong bối cảnh người trẻ Việt Nam đang đối mặt với một thị trường việc làm không dễ dàng. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên 15–24 tuổi từng lên 9,03% trong quý III/2025, mức cao nhất kể từ năm 2014.

Khi cơ hội việc làm không còn được xem là thứ mặc nhiên có sẵn, việc chuẩn bị một phương án B không còn giống một hành động bi quan. Nó gần với một dạng quản trị rủi ro cá nhân hơn. Điều thú vị là văn hóa Việt Nam vốn coi trọng sự gắn bó: làm lâu năm, trung thành với doanh nghiệp, tận tụy với công việc. Vì vậy, không ít người thậm chí cảm thấy có lỗi khi nghĩ đến chuyện chuẩn bị cho một ngày mình có thể phải rời đi. Nhưng hai điều này thực ra không mâu thuẫn. Bạn có thể tận tâm với công việc hiện tại và đồng thời xây dựng một nền tảng đủ vững để không phụ thuộc hoàn toàn vào nó.

Đừng chỉ xây lối thoát. Hãy xây năng lực

Điều quan trọng nhất của career cushioning có lẽ không nằm ở việc cập nhật CV hay tìm một công việc phụ.

Nó nằm ở việc xây dựng khả năng lựa chọn. Một hồ sơ đẹp có thể giúp bạn lọt vào một cuộc phỏng vấn. Nhưng thứ thực sự bảo vệ bạn trên thị trường lao động là năng lực mà thị trường còn cần, những mối quan hệ nghề nghiệp đủ thật để có thể gọi khi cần, và một nền tảng tài chính cho phép bạn không phải đưa ra quyết định trong hoảng loạn. Đó mới là một chiếc lưới an toàn thực sự.

Nếu bạn vẫn đang học được điều mới, tạo ra giá trị và phát triển ở nơi hiện tại, thì career cushioning chỉ là một lớp bảo hiểm. Nó không làm giảm cam kết của bạn. Nhưng nếu bạn nhận ra mình đã buông tay từ lâu, chỉ còn ở lại vì sợ hãi, thì vấn đề có thể không còn là career cushioning nữa. Bạn có thể đang cần một quyết định.

Sau nhiều năm đứng ở cả hai phía — vừa là người đi làm, vừa là người xây dựng đội ngũ — tôi ngày càng tin rằng an toàn nghề nghiệp không còn là thứ một công ty có thể bảo đảm trọn đời cho bạn.  An toàn nằm ở chính khả năng của mỗi người: đủ năng lực để tạo ra giá trị, đủ quan hệ để mở ra cơ hội, đủ khả năng học lại khi cuộc chơi thay đổi và đủ nền tảng để không phải đưa ra quyết định trong tuyệt vọng.

Khi chiếc lưới bên dưới đủ chắc, bạn không nhất thiết phải dùng nó để bỏ chạy. Bạn có thể dùng nó để dám ở lại, dám nhận một việc khó, dám thử một vai trò mới, dám nói điều mình nghĩ, dám đầu tư vào một dự án dài hạn, dám cống hiến hết mình mà không sống trong nỗi sợ rằng nếu một ngày mọi thứ thay đổi, mình sẽ không còn gì trong tay. Có lẽ đó mới là ý nghĩa sâu nhất của career cushioning.