PHÁT TRIỂN BẢN THÂN KHÔNG CÒN LÀ LỰA CHỌN

Hồi xưa, ai nhận thức và biết cách phát triển bản thân thì người đó tạo dưng được cho mình cái gọi là lợi thế cạnh tranh, nghĩa là họ sẽ trở nên giỏi hơn, xịn sò hơn, xuất sắc hơn trong mắt nhà tuyển dụng. Còn ai làm chủ, tự doanh mà biết cách phát triển bản thân thì đương nhiên trở nên linh hoạt, biết cách giải quyết vấn đề và sáng tạo hơn trong cách cận hành. Vậy, nghĩa là người biết phát triển bản thân sẽ luôn thành công hơn, và đó là secret sauce - bí mật đã bật mí nhưng không phải ai cũng biết cách nắm bắt.

Nhưng đó, là hồi xưa. Bây giờ, phát triển bản thân không còn là lựa chọn để có thể phát triển xa hơn, qua mặt đám đông. Giờ, nó là survival skill - kỹ năng sống còn. Bạn nghĩ đi, có thứ gì trong những năm qua từ sau Covid mà nó còn bình thường nữa không? Mô hình kinh doanh thay đổi, yêu cầu kết quả thay đổi dẫn đến yêu cầu công việc thay đổi. Việc thì nhiều lên, nguồn lực ít đi, sa thải hàng loạt, yêu cầu năng lực và năng suất ngày càng cao hơn, phải biết sử dụng công nghệ và collab với AI, vv. Từ người chỉ biết làm một thứ, mà làm một thứ còn chưa giỏi, bỗng dưng bạn bị ép vào thế đa zi năng, biết đủ thứ, rành công nghệ, biết cách lèo lái hoàn thành công việc trong mọi thay đổi, dù hành trình quẹo trái rẽ phải không biết đường đâu mà lần. Đã vậy, môi trường làm việc và kinh doanh ngày càng thử thách, khó khăn và bất định hơn, cho nên bạn lại còn phải trở nên vững vàng hơn, bền bỉ hơn, kiên trì hơn, linh hoạt hơn, tự lực hơn…. 

Đòi hỏi kiểu đó là có quá đáng cho một con người hay không? Đã đi làm áp lực, về nhà loay hoay, xã hội rối ren toàn chuyện loạn luân vô đạo lý là muốn xỉu rồi. Giờ lại còn đòi hỏi tùm lùm tà la, vượt qua tầm với nữa thì một con người nhỏ bé làm sao ứng phó cho kịp, cho nổi, cho vừa lòng mấy người? Có điều, bạn chỉ có vài giây để giận dỗi thế gian thôi, rồi lại phải cắm cúi quay về quỹ đạo, chỉ vì phát triển bản thân không còn là lựa chọn mà đã trở thành kỹ năng sinh tồn của thế kỷ này, đặc biệt là ngay lúc này, khi mọi thay đổi đều mang tính bản lề, khi những khái niệm lạ lẫm ngày xưa chưa từng nghe như doanh nghiệp 1 người, AI Agent - tác nhân AI, nhà máy, cửa hàng không người dần trở nên quen thuộc. 

Vậy, nếu phát triển bản thân là kỹ năng sinh tồn thì bạn đã biết cách phát triển bản thân chưa? Năm 2023 tôi có viết bài “Phát triển bản thân là làm gì trên blog và đạt kỷ lục hơn 13 ngàn người đọc, cho thấy đây đã là từ khoá quan trọng với nhiều người. Bạn có thể đọc lại bài này ở đây: https://www.nguyenphivan.com/post/phát-triển-bản-thân-là-làm-gì.

Bước vào năm 2026 này, tôi biết chắc đây sẽ lại là từ khoá sống còn nhất đối với bất kỳ ai, dù bạn đang đi học, đi làm hay tự doanh, vì tương lai phía trước đang đòi hỏi những ai muốn tồn tại cùng nó những đòi hỏi cực kỳ mới, gay gắt và mệt cái là không cho thời gian chuẩn bị. Cho nên, bắt đầu từ bài này, tôi sẽ viết 1 loạt bài về phát triển bản thân từ nhiều khía cạnh để giúp các bạn tự mình có thể đặt mục tiêu, xây dựng lộ trình phát triển và đo lường sự tiến bộ của chính bản thân mình. Hy vọng đây sẽ là món quà năm mới ý nghĩa nhất, giúp bạn tìm thấy mình trong hiện tại, vượt qua mọi sự mơ hồ, hoang mang, lúng túng hay bế tắc giữa quá khứ và tương lai. 

Trong khuôn khổ bài mở đầu, chúng ta sẽ bắt đầu từ câu hỏi nền tảng nhất, những lĩnh vực cốt lõi cần tập trung khi phát triển bản thân là gì?

Tư duy - Mindset 

Con người mình chỉ khác máy là mình biết tự tư duy chứ không vay mượn suy nghĩ từ nhà người khác. Làm gì cũng vậy, vấn đề không phải là làm gì mà là tại sao làm và làm cách nào. Mà muốn trả lời được 2 câu hỏi này thì phải biết cách tư duy. Các bạn trẻ và cả nhiều bạn không còn trẻ hay bị dính chấp vào chuyện làm gì, xong vẽ ra cho cả đám thứ để làm, rồi lao vào làm có vẻ hăng say và bất chấp để rồi cuối cùng không rõ mình đạt được điều gì. Khi bạn làm làm quá mệt mà ảnh hưởng và tác động của nó không tới đâu thì bạn sẽ mau nản, mất động lực và bỏ cuộc. Khi bạn không hiểu tại sao mình phải bắt đầu thì làm sao bạn có thể kết thúc? Khi bạn không rõ mặt mày của thành công nhìn nó ra sao thì làm sao bạn có thể tạo thành công? Cho nên, thứ quan trọng và thiết yếu nhất bạn cần phát triển không phải là kỹ năng hay kiến thức mà chính là tư duy. 

Tư duy nói một cách đơn giản dễ hiểu là cách chúng ta suy nghĩ, hiểu vấn đề và đưa ra quyết định. Vậy thôi đó mà nó lợi hại vô cùng, vì nó đưa cho bạn cái bản đồ, cái lộ trình, định hướng để bạn đưa ra bất kỳ quyết định hay lựa chọn nào trong đời. Trời ơi! Vậy nghĩa là khi bạn có tư duy thì bạn đã có tool để lèo lái cuộc đời và sự nghiệp mình rồi còn gì. Không học và phát triển nữa thì tự mình tước đi của bản thân vũ khí thành công. Giờ mình vẽ cái danh sách những loài tư duy cơ bản mà một người cần phát triển thử coi nó có cái gì nha. Top 10 đi:

1. Growth mindset - Tư duy mở

2. Ownership Mindset - Tư duy làm chủ

3. Life-long learning - Tư duy học tập suốt đời

4. Goal-oriented mindset - Tư duy mục tiêu

5. System thinking - Tư duy hệ thống

6. Problem-solving mindset - Tư duy giải quyết vấn đề

7. Long-term thinking - Tư duy dài hạn

8. Value-creation mindset - Tư duy kiến tạo giá trị 

9. Design thinking - Tư duy thiết kế 

10. Critical thinking - Tư duy phản biện

Nếu muốn đọc thêm về cách tư duy này bạn có thể hỏi AI hoặc tìm kiếm bằng từ khoá + Nguyễn Phi Vân để tìm bài viết của tôi vì tôi đã viết rất nhiều về đề tài này. Cuối tháng 1/2026 tôi cũng sẽ xuất bản sách liên quan đến đề tài phát triển bản thân, trong đó viết rất nhiều về tất cả các chủ đề tư duy, kỹ năng, năng lực theo cấp độ cho hành trình sự nghiệp và phát triền của một con người. 

Kỹ năng - Skills

Ai cũng nói phải có kỹ năng này kỹ năng kia. Vậy kỹ năng là gì? Đó chính là khả năng làm một việc nào đó tốt lên nhờ học hỏi và luyện tập. Vậy thôi đó! Đừng quá áp lực khi nghe từ kỹ năng nữa nhe. Đơn giản dễ hiểu thôi mà. Kỹ năng không phải là bẩm sinh, mà là thứ bạn học được, luyện được, và cải thiện dần theo thời gian. OK chưa? Ai cũng có thể có kỹ năng hết chớ không ai sinh ra là có kỹ năng. Cho nên, đừng đổ thừa và phàn nàn. Đây là thứ bạn học được, phát triển được. Ai luyện công càng giỏi thì kỹ năng level càng cao vậy thôi. Không có gì thần thánh ở đây cả. Biết nói rõ ràng thì gọi là có kỹ năng nói. Biết quản lý thời gian thì gọi là có kỹ năng quản lý quỹ thời gian. Biết làm việc với người khác thì gọi là có kỹ năng làm việc nhóm…. 

Kỹ năng khác kiến thức chỗ nào? Nếu bạn biết lý thuyết về cách bơi thì gọi là có kiến thức. Nhưng biết lý thuyết chưa chắc đã làm được. Chừng nào bạn bơi được thì gọi là có kỹ năng bơi. Một kỹ năng thường gồm 3 phần: hiểu việc cần làm, thực hành nhiều lần, làm ngày càng tốt hơn. Mà kỹ năng thì vô tận nhe mọi người. Bạn muốn level mình tới đâu thì kỹ năng sẽ nâng cao tới đó. Tuy nhiên, cơ bản nhất cho người đi làm thì ít ra cũng cần có những kỹ năng sau:

1. Kỹ năng giao tiếp

2. Kỹ năng quản trị quỹ thời gian

3. Kỹ năng giải quyết vấn đề

4. Kỹ năng làm việc nhóm

5. Kỹ năng tự học

6. Kỹ năng thích nghi và linh hoạt

7. Kỹ năng quản lý cảm xúc

8. Kỹ năng quản trị bản thân

9. Kỹ năng làm việc độc lập

10. Kỹ năng sử dụng công nghệ & AI

Thói quen - Habit

Thời này cái khổ nhất của các bạn trẻ là sự mau chán. Làm gì chưa quen đã chán, chưa xong đã bỏ, chưa học được gì đã vội rời đi. Trong khi đó, tư duy và kỹ năng lại là thứ cần được rèn luyện và tốt dần theo thời gian. Đâu phải có cây đũa thần đâu mà vẫy một cái có kỹ năng. Những thứ càng cần có thời gian thì lại càng trở thành mission impossible - điệp vụ bất khả thi với các thế hệ trẻ sau này. Mà không biết cách biến việc rèn luyện này thành thói quen để bền bỉ phát triển thì không có cách nào đạt được. Cho nên, vai trò của kỷ luật và rèn luyện thói quen trở nên cực kỳ quan trọng giúp bạn đi được đường dài, bền bỉ và đến đích. Nhiều khi, chẳng cần thông minh giỏi giang gì, chỉ cần bền bỉ thôi là rùa đã thắng thỏ rồi. Muốn thành công thì ít ra mình cũng phải có thứ mà người ta không có. Thời này thì bền bỉ là một loại trí thông minh có thể đưa bạn đi xa. Chỉ cần tốt hơn 1% mỗi ngày thì ăn chắc là rồi bạn sẽ bỏ xa người khác trên hành trình về đích. OK chưa?

Phát triển sức khỏe thể chất & tinh thần

Có câu nói này nghe xong hết hồn nè, “Khi bạn khoẻ mạnh, bạn có hàng ngàn vấn đề. Nhưng khi bạn ngã bệnh, bạn chỉ có một vấn đề”. Rồi, nghe xong thì bạn muốn mình có 1 vấn đề hay hàng ngàn vấn đề? 

Làm gì làm, không ai có thể làm được bất kỳ điều kỳ diệu nào trong đời nếu họ không khoẻ khăn về cả thể chất lẫn tinh thần. Đặc biệt là thời nay khi sức khoẻ tinh thần ngày càng trở nên quan trọng đối với giới trẻ. Cơ thể không bệnh mà trí bệnh, tâm bệnh thì còn gian nan hơn, vì tâm bệnh thì trước sau thể chất cũng ngã bệnh theo. Có bao giờ bạn thấy ai bị trầm cảm, rối loạn lo âu, stress, OCD, rối loạn giấc ngủ, rối loạn cảm xúc, rối loạn ăn uống, ADHD, vv mà đầu óc minh mẫn, phát triển phơi phới và thành công vang dội chưa? 

Cho nên, ngoài tư duy, kỹ năng, thói quen thì quan trọng không kém là nhận thức và phát triển sức khoẻ thể chất và tinh thần. Top 10 cho người đi làm ở đây cho bạn tham khảo theo checklist của tôi nhé:

1. Ngủ đủ & đúng giờ

2. Vận động thể chất đều đặn

3. Ăn uống cân bằng 

4. Quản trị cảm xúc trong công việc

5. Xây dựng và duy trì các mối quan hệ tích cực

6. Quản lý stress một cách chủ động

7. Quản trị năng lượng cá nhân

8. Thực hành giao tiếp cảm xúc & phản hồi tích cực 

9. Chăm sóc sức khoẻ tinh thần chủ động

10. Không so sánh tiêu cực và tự gây áp lực không cần thiết

Rồi, mình vừa đi qua 4 category, 4 mảnh ghép các chủ đề mà bạn cần nhận thức và phát triển để gọi là phát triển bản thân. Thiếu thứ nào cũng không xong. Nếu đã là phát triển bản thân thì phải làm cả 4, cùng một lúc, có thể mỗi giai đoạn cuộc đời hay sự nghiệp bạn tập trung một vài gạch đầu dòng trong từng loại chứ cũng không nên áp lực bản thân quá mức. Quan trọng là sự cam kết, độ bền và thói quen theo dõi, nâng cấp mỗi năm. Biến nó thành một chủ đề bạn cần review - xem lại và lên kế hoạch hàng năm trước thềm năm mới. Dần dà, nó sẽ biến thành một phần không thể thiếu như oxy ta thở mỗi ngày. Chúc các bạn năm 2026 chân cứng đá mềm, vững vàng hơn trên hành trình mình mong muốn.