PHƯƠNG PHÁP 4L ĐỂ PHÁT TRIỂN BẢN THÂN HIỆU QUẢ & BỀN VỮNG

Mình đã soạn tổng cộng 12 khoá học về tư duy và kỹ năng mềm miễn phí cho cộng đồng trên blog nguyenphivan.com. Sau một thời gian, mình nhận được rất nhiều câu hỏi từ người học như: Khi nào có khoá mới? Làm sao để có chứng chỉ? Em học xong hết rồi giờ làm sao? Em muốn lấy khoá học này về dạy cho công ty được không? 

Có điều mình ít khi nhận được câu hỏi về ứng dụng, ví dụ em đã học và ứng dụng điều này trong tư duy phản biện, nhưng em gặp vấn đề gì đó cô có thể cho em góc nhìn hay ý kiến không. Mình hay khuyên các bạn học phải hành, vì phát triển bản thân không đồng nghĩa với học, mà là học + rèn luyện + theo dõi, phản tư và nâng cấp liên tục. Việc bạn học một khoá học và ghi nhận đã hoàn thành nghĩa là bạn mới chỉ hoàn thành 25% chặng đường. Nếu chỉ học xong khoá học rồi thôi thì bạn hoàn toàn chưa có tư duy và kỹ năng. Món này không áp dụng vào thực tế thì lý thuyết có cũng như không, coi như nước đổ lá môn, học xong trôi tuồng tuột và biến mất khỏi cuộc đời bạn như chưa hề gặp gỡ. 

Cho nên, sau khi đã hiểu Phát triển bản thân là làm gì qua bài Phát triển bản thân không còn là lựa chọn: https://www.nguyenphivan.com/post/phát-triển-bản-thân-không-còn-là-lựa-ch%E1%BB%8Dn, và bài FAQ: Những câu hỏi thường gặp về phát triển bản thân: https://www.nguyenphivan.com/post/faq-câu-hỏi-thường-gặp-về-phát-triển-bản-thân, mình muốn chia sẻ tiếp một cách có hệ thống cho các bạn về phương pháp phát triển bản thân sao cho hiệu quả, nghĩa là nó trở thành tư duy và kỹ năng mà bạn ứng dụng được, phát triển tiếp được và phát triển một cách liên tục & bền vững. Mình tự đặt ra cho dễ hiểu phương pháp 4L như sau:

Chữ L thứ nhất - Learning by Doing: Học theo mô hình “Học qua làm”

Cách học hiệu quả nhất bao giờ cũng là cần gì ngay lúc này thì học liền và ứng dụng ngay. Đừng đi học chỉ vì thấy ai đó đi học, bị kích động đi học hay sợ thua kém bạn bè đồng nghiệp nên đi học. Cũng đừng chỉ vì sợ thua kém mà cái gì cũng học, học đại, học càng. Học kiểu đó học xong quên hết, học cũng như không. Thứ mình học nó phải được internalize - nghĩa là cá nhân hoá thành ứng dụng thực tế của bản thân thì nó mới tồn tại được, trở thành tư duy và kỹ năng được. Cho nên, cách học hay nhất là xung phong tham gia vào các dự án, nhiệt tình tham gia làm ngay cả khi mình chưa hiểu, chưa biết, chưa rành để được học từ những người khác trong cùng dự án. Học qua làm là cách học hiệu quả nhất, vì nó ứng dụng ngay tức thì và vào một ngữ cảnh cụ thể nên dễ nhớ, dễ rèn luyện, dễ lặp lại. 

Cách tiếp cận thứ 2 trong Learning by doing là biết mình đang thiếu gì, chọn học đúng cái đang thiếu đang cần, rồi ứng dụng liền vào thực tế và phản tư về cách ứng dụng và kết quả ứng dụng. Ví dụ, nếu bạn đang kỹ năng trình bày yếu thì nên đi học ngay một khoá học nói, học trình bày và ứng dụng ngay vào việc trình bày tại chỗ làm của mình, rồi phản tư xem mình ứng dụng vậy cái gì được cái gì cần cải thiện thêm, rồi lại cải thiện và ứng dụng tiếp. Học cách này rất hiệu quả vì bạn thấy ngay kết quả, bắt tay ngay vào ứng dụng và vì thế lý thuyết dễ biến thành kỹ năng. Nhắc lại là, học thôi không đồng nghĩa với việc có kỹ năng. Kỹ năng cần được rèn luyện và tốt dần theo thời gian. Nguyên tắc ở đây là học để sử dụng, không phải học để biết. 

Chữ L thứ 2 - Little by little – Học bằng phương pháp Micro-learning: Học từng chút một, học một ít mỗi ngày

Phát triển bản thân là quá trình tích lũy nhỏ nhưng lâu dài và bền bỉ. Đừng có đặt mục tiêu to bự, xáo rỗng kiểu “đổi đời”, “lột xác”, thành công sau một đêm nó ảo tưởng lắm nhe. Cho nên, thay vì hỏi mình muốn trở thành ai thì nên đặt câu hỏi kiểu trong 7–14 ngày tới, tôi muốn cải thiện điều gì cụ thể. Như vậy chân nó chạm đất và tay nó chạm mục tiêu dễ dàng hơn. Đừng bắt chước cái thói của người Việt là nói trên trời, đầu voi đuôi chuột, hừng hừng ra quân nhưng không có đánh trận nào thì nó chỉ làm cho bạn nhục chí hơn mà thôi chớ chả tới đâu. 

Cách học là micro-learning - học một chút mỗi ngày. Khung micro-learning hiệu quả là 15–30 phút/ngày, mỗi thời điểm chỉ tập trung học 1 kỹ năng thôi trong chu kỳ 7–14 ngày, không tham lam, không học lung tung, tán loạn. Tập trung bao giờ cũng mang lại kết quả cao hơn. Ví dụ nhe, bạn muốn học thêm về ứng dụng AI trong công việc thì bắt đầu bằng cách học và thử 1 ứng dụng thôi, chẳng hạn như học cách tự làm video trên nền tảng Pictory, Capcut hay Kling đi. Bạn chọn 1 nền tảng, rồi mỗi ngày bỏ ra 15-30 phút xài thử 1 nền tảng, học cách tạo prompt làm hình ảnh, video, cách nối các video lại, cách tạo voice-over, tạo sub, vv. Mỗi ngày học một thứ, thử làm ra 1 sản phẩm và đánh giá nó xem OK chưa, cần cải thiện gì, rồi học cách làm sao để sản phẩm tiếp theo nó tốt hơn. Kiểu vậy! Học như này bạn học từng chút một, vừa học vừa hành, xong thì hiểu và biết cách sử dụng 1 công cụ AI luôn. Vậy nó vừa cool ngầu, vừa thoả mãn vì có kết quả, vừa ứng dụng được ngay vào công việc, rất có động lực để học tiếp. 

Khi tham gia một khoá học cũng vậy, chọn khoá học được chia nhỏ thành các video ngắn 10-15 phút và đều đặn học 1 video mỗi ngày cho đến khi hết khoá học. Học tới đâu thì ứng dụng ngay tới đó chứ đừng ham học cho nhanh hết để chứng tỏ mình đã học xong. Học xong và học lý thuyết không chẳng có tác dụng gì đâu. Nó chỉ khiến bạn rơi vào trạng thái cái gì cũng biết nhưng chẳng biết thứ gì, vì tất cả những gì bạn học chỉ toàn là lý thuyết suông, chả giúp được gì cho ai. Micro-learning là phải bình tĩnh học, chậm nhưng đều, không bỏ cuộc. 

Chữ L thứ 3 - Leverage – Khai thác lợi thế, tập trung vào 20% quan trọng nhất nhưng tạo ra 80% kết quả, áp dụng nguyên tắc 80/20 (Pareto Principle)

Không ai trên đời này có tất cả thời gian mình mong muốn để học cả. Tất cả chúng ta hàng ngày đều phải đi cày, đi lo toan, giải quyết chuyện nhà chuyện cửa, chuyện cơm áo gạo tiền không là cũng hết thời gian rồi. Cho nên, mình không thể tham lam học đủ thứ, học lung tung mà phải biết cách tư duy đúng về lộ trình học. Đầu tiên hết là chọn học 20% những kỹ năng nền, kỹ năng cốt lõi cần có cho các kỹ năng khác phát triển, hay còn gọi là meta skill - kỹ năng học kỹ năng, giúp bạn học nhanh hơn, thích nghi tốt hơn và nâng cấp liên tục trong mọi bối cảnh.Nếu kỹ năng là “vũ khí”, thì meta skill là khả năng chọn, dùng và nâng cấp vũ khí đúng lúc.

Ví dụ các meta skill cốt lõi dành cho người đi làm: 

1. Học cách học

   Biết mình học tốt bằng cách nào, học nhanh ra sao.

2. Tư duy phản tư (reflection)

   Biết nhìn lại, rút kinh nghiệm và điều chỉnh.

3. Quản trị cảm xúc

   Giữ đầu óc đủ tỉnh để học và ra quyết định.

4. Tư duy hệ thống

   Nhìn vấn đề trong mối liên hệ, không xử lý manh mún.

5. Tư duy thích nghi

   Không bám cứng một cách làm khi bối cảnh thay đổi.

6. Đặt câu hỏi tốt

   Hỏi đúng câu giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian. 

Như vậy, khi học kỹ năng, mình bắt đầu từ đòn bẩy học 20% tạo tác động 80% cho cuộc sống của mình bằng các meta skill trước, rồi dựa trên cái nền đó mình học tiếp các kỹ năng còn lại. Kỹ năng giúp bạn làm việc tốt hôm nay, meta skill giúp bạn còn làm được việc đó vào 10 năm sau.

Chữ L thứ 4 - Look back - Ghi chép, phản tư và đo lường 

Cũng giống thư Tư duy thiết kế, cái gì muốn cải tiến, cải thiện tốt thì đều cần phải có vòng lặp. Chu trình phát triển bản thân bền vững cần vòng lặp này:  Làm → Nghĩ → Rút kinh nghiệm → Điều chỉnh → Làm tiếp. Không cần so sánh mình và sự tiến bộ của mình với người khác, không chạy theo trào lưu, không ép mình phải hoàn hảo. Chỉ cần học và ứng dụng đều đặn, theo đúng vòng lặp, thành thật với bản thân, kiên nhẫn với tiến trình là đủ. Biến trải nghiệm thành trí tuệ, tránh lặp sai lầm. 

Bạn có thể bắt đầu phản tư việc ứng dụng kỹ năng của mình hàng ngày bằng bộ câu hỏi phản tư (5 phút/ngày): 

1. Hôm nay tôi làm tốt điều gì?

2. Điều gì chưa ổn?

3. Tôi sẽ điều chỉnh gì lần sau?

Đây cũng là cách tôi review cùng đội ngũ sau mỗi lần làm bất kỳ công việc hay dự án gì để giúp đội ngũ của mình phản tư và suy nghĩ về cách cải tiến cho lần sau. Không có việc gì làm xong là hoàn hảo cả. Luôn có cách để làm tốt hơn nếu mình biết quan sát, suy nghĩ và phản tư. Đó cũng là cách để chúng ta tốt hơn mỗi ngày. Tốt hơn mỗi ngày chính là phát triển bản thân. 

Cho nên, cuối cùng phát triển bản thân hiệu quả và bền vững nó cũng đơn giản lắm, không có gì hàn lâm và bác học ở đây. Bạn chỉ cần học ít, làm nhiều, chọn đúng, đi chậm và nhớ là phải phản tư thường xuyên. Vậy nha. Chúc các bạn sẽ bắt đầu hành trình và luôn vững vàng trên hành trình phát triển bản thân hiệu quả & bền vững.