Bạn teen tám với cô y tá trưởng, nói tối qua bấm chuông 12.5 phút sau mới có y tá đến, là đâu có đúng chuẩn dịch vụ phải hông. Cổ đi một hồi quay lại, nói theo data ghi nhận tự động trên hệ thống thì có 3 lần chuông, lần nào cũng phản ứng trong vòng dưới 2 phút. Mình cười không nói gì, vì biết chắc chắn data sai. Một là nội mình bấm không là không dưới 6 lần, và 12.5 phút là có thiệt vì mình là người đứng chờ thay chai truyền dịch. Nhưng vấn đề không phải là chuyện này. Bạn teen hỏi, ủa sao người ta có vẻ chống chế, ý là họ đúng mình sai. Vậy sao gọi là dịch vụ khách hàng. Mình giải thích, có 3 bài học về business ở đây cho sinh viên năm nhất ngành quản trị nè: Bài học thứ nhất là về đầu tư. Rõ ràng supply - cung ít hơn demand - cầu trong ngành y tế nên ngành này không cần khách hàng, vì vậy người ta cũng không cần cố gắng về dịch vụ khách hàng. Khi ngành này trở nên cạnh tranh hơn, hoặc đối với những ngành cạnh tranh khi demand thấp hơn supply, lúc đó mới là survival game - game sống còn. Lúc đó, ai chăm sóc khách hàng tốt hơn, thiết kế trải nghiệm khách hàng xuất sắc hơn, người đó thắng. Cho nên sau này làm ăn, một là con đầu tư vào ngành supply ít hơn demand, đỡ nhức đầu. Còn nếu đầu tư ngành demand thấp hơn supply thì phải chọn team có tư duy customer-centric (lấy khách hàng làm trọng tâm), có tâm phục vụ và sáng tạo trong thiết kế trải nghiệm khách hàng xuất sắc, không thì dàn trận chưa quánh đã thua. Bài học số 2 là phải hiểu về tech, hệ thống, data. Đừng để nhân viên thiếu hiểu biết trả lời một cách vừa dốt data vừa ngây thơ vô số tội như vậy với người tiêu dùng thông minh. Nghe 1 nhân viên trả lời thôi là đủ biết năng lực tổ chức thế nào. Bỏ tiền PR, làm brand làm quái gì trong khi ngay điểm chạm quan trọng nhất make it or break it - được mất của việc giữ khách, bắt họ nộp tiền trọn đời cho mình, biến khách hàng thành đại sứ thương hiệu đi quảng cáo miễn phí giùm mình mà làm cũng không xong. Bài này quá cơ bản trong kinh doanh, đâu cần học MBA quái gì mới hiểu. Bài học số 3 là bài sơ đẳng, never ever ever đừng bao giờ xem thường khách hàng, cào tiền người ta rồi lùa ra khỏi chuồng như con cừu bị tước hết lông. Đó là sự dốt nát và ngu ngốc nhất mà 1 doanh nghiệp có thể làm với chính những người đang nuôi cơm mình. Kiểu đó chỉ kiếm tiền trước mắt rồi trước sau gì cũng sẽ bị tẩy chay. Không lắng nghe khách hàng, không nhận lỗi và sửa đổi, không luôn luôn hướng tới xây dựng trải nghiệm khách hàng tốt hơn, chỉ lo đổ thừa tại này tại nọ tại họ chẳng phải tại tui thì hết phim rồi, cạn lời rồi, miễn bàn chuyện phát triển nói chi là bền vững. Nhớ nha con, sau này ra đời làm business, hãy nhớ câu chuyện hôm nay mà học cách khiêm tốn, nghĩ xa, làm tốt nhất những việc nhỏ nhất cho khách hàng của mình. Không thì đừng làm business. Này là hands-on learning, học qua trải nghiệm của thế kỷ 21. Đâu cần phải tới Wharton

Mọi người nói rất nhiều về đam mê, và khuyên bạn hãy đi tìm đam mê đó của mình. Nhưng làm gì với đam mê đó để nó có thể nuôi sống bạn thì còn cả một hành trình dài và gập ghềnh phía trước. Có người vì không biết làm sao để sống sót qua cuộc hành trình nên bỏ cuộc. Có người vì chưa chuẩn bị cho hành trình nên bỏ cuộc. Cũng có người mơ mộng hão huyền quá nên thất bại và bỏ cuộc. Tôi cũng là một kẻ mơ mộng. Và tôi thà thành công khi thực hiện công việc mình đam mê hơn là thành công với thứ mà mình ghét cay ghét đắng. Nhưng những kẻ mơ mộng hỡi, ta cần phải có sự chuẩn bị để nuôi nấng và bảo bọc đam mê của mình. Chia sẻ với các bạn một số điều cần lưu ý nhé. 1. It takes more than just passion – Cần nhiều điều kiện hơn, không chỉ có đam mê: có đam mê thì tốt rồi, vì đó là đòn bẩy để đưa bạn qua mọi khó khăn, gian nan sắp tới. Nhưng đam mê không thì không đủ. Vì bạn còn phải sống và làm việc quần quật để nuôi sống bản thân và cả đam mê. Bạn có sẵn sàng work hard – làm hết sức không? Ở đây không có chuyện thần tiên nhe. Đừng mơ mộng là ta bay bay giữa bầu trời với đam mê của mình. Thực tế là ta phải lao vào cái hố sâu, làm ngày làm đêm không nghỉ, làm đến nỗi muốn kiệt sức và bỏ cuộc ấy. Hỏi bản thân xem bạn có sẵn sàng? Và không làm thì thôi. Nếu đã làm thì làm cho xuất sắc, làm giỏi đến nỗi ai cũng phải kinh ngạc, ghi nhận. Và ngoài chuyên môn còn biết làm nhiều chuyện nhỏ nhặt, chán ngắt khác cần thiết cho công việc của mình như hành chính giấy tờ chẳng hạn. Sao? Nghe xong bỏ chạy hay là nuôi dưỡng đam mê? 2. How can I make something better? Ta làm gì để một việc nào đó tốt hơn lên? Đã đam mê thì phải biết nghiên cứu, tìm tòi, thử nghiệm không ngừng để giải quyết một vấn đề, làm cho một thứ gì đó trong ngành mà bạn đang theo đuổi tốt hơn lên. Và đó có phải là cách để bạn tự do sáng tạo, tự do thể hiện đam mê của mình? Nếu bạn đam mê nấu ăn chẳng hạn, bạn sẽ làm gì để nhà hàng của mình đặc biệt hơn, hay hơn, ngon hơn những nhà hàng khác? Đó chính là tìm ra điểm khác biệt cơ bản cho business của bạn. Không có nó, và nếu ta chỉ làm cũng xoàng xoàng như người khác, thì chả bao giờ sống được lâu dài. Nói gì mà nuôi dưỡng đam mê. 3. Brainstorm options to monetize your passion – Suy nghĩ nhiều cách để có thể kiếm tiền từ đam mê của mình: xung quanh ngành mà bạn đam mê, có rất rất nhiều việc bạn có thể đóng góp vào ngành đó. Bạn thử bắt đầu làm bản đồ mind map và tìm ra một option nào đó liên quan xem nhé. Đây là vài câu hỏi để giúp bạn suy nghĩ: - Tôi có nên bán sản phẩm gì đó liên quan trong một cửa hàng do tôi tự mở ra? - Tôi có nên bắt đầu viết blog, làm kênh youtube, viết sách, làm phim gì đó để chia sẻ về đề tài mà tôi đam mê? - Tôi có nên làm tư vấn về ngành mà tôi đam mê? - Tôi có nên đầu tư vào một ý tưởng hay mô hình kinh doanh gì đó trong ngành mà tôi đam mê? - Tôi có nên sáng tạo bằng công nghệ để giúp cho người trong ngành mà tôi đam mê làm việc dễ dàng hơn, hiệu quả hơn, tiết kiệm hơn…? - Tôi có nên làm gì đó để recycle được hay sửa và giữ được sản phẩm cũ cho người sử dụng trong ngành mà tôi đam mê? 4. Don’t be a perfectionist – Đừng chờ sự hoàn hảo rồi mới bắt đầu: không có ai trên thế giới này mà hoàn hảo tất cả mọi kiến thức và kỹ năng trong ngành của họ cả. Họ chỉ giỏi, và học hỏi mỗi ngày để giỏi hơn thôi. Do đó, bạn cũng chẳng cần phải quá lo lắng khi bản thân chưa 100%. Cứ bắt tay vào làm và thử, nhưng phải biết hoàn thiện bản thân mỗi ngày bằng cách dành thời gian tự học. 5. Get outside of your comfort zone – Vượt ra khỏi vòng an toàn: nếu muốn khởi nghiệp với ngành mà mình đam mê, bạn cần phải bước ra khỏi vòng an toàn. Có người cả đời sẽ chẳng bao giờ khởi nghiệp được. Có người sợ hãi không dám bước ra. Có người lúc này lúc khác. Tất cả qui về một chữ sợ. Sợ mất đi những gì mình đang có. Nếu không bước ra, không bắt đầu, không mất vài thứ mình đang có thì làm sao ta có được những điều mà ta mơ ước? Cái gì cũng muốn giữ mà vẫn muốn có thêm cái mới. Đó là chuyện viễn vông. 6. Have a lot of fun – Phải vui mới được: bạn cộng tác dự án của tôi hay nhắc nhở mỗi khi tôi di công tác “Chị giữ gìn sức khoẻ và đừng làm việc nhiều quá nhé.” Tôi trả lời chị đâu có làm việc gì em. “I am just having a lot of fun, and pick up some business along the way – Chị chỉ ham chơi, ham vui, rồi trên hành trình đó làm thêm việc kinh doanh nữa.” Làm mà không vui thì chi bằng bạn đang giết dần giết mòn đam mê của mình? Rồi một ngày nào đó, bạn quên luôn cả lý do tại sao mình bắt đầu. Bạn chỉ muốn mọi thứ kết thúc. Và đó là bản án tử hình cho đam mê của chính ta. 7. Master your skills – Hoàn thiện kỹ năng: làm gì thì làm, đừng ngạo mạn. Bạn có giỏi thì cũng chẳng bao giờ giỏi nhất. Và nếu muốn tiếp tục phát triển và cạnh tranh được với đời thì lúc nào cũng phải dành thời gian học để hoàn thiện kỹ năng của bản thân. Nếu không, một ngày nào đó bạn sẽ lạc hậu. Một ngày nào đó người khác sẽ vượt qua bạn. Còn bạn, và đam mê của mình, sẽ chỉ biết ngồi đó thất chí mà thôi. 8. Overcome obstacles – Vượt qua thử thách: thử thách được sinh ra là để test bạn mà thôi, xem bạn có đủ can đảm, đủ niềm tin, đủ quyết tâm để thực hiện đam mê của mình. Mới thấy khó đã bỏ chạy là chicken nhe. Nhát như vậy thì đừng bao giờ nói chuyện đam mê. “Tôi không thất bại. Tôi chỉ tìm ra 1001 cách khác để thực hiện ý tưởng của mình.” Nhớ câu này không? Đó mới gọi là đam mê nhé. Không thì bỏ chạy từ đầu đi. Đừng thuyết giảng về đam mê của mình rồi chicken out – bỏ chạy giữa chừng nhe. Trải qua một ngã rẽ Covid khốc liệt để tái sinh, tôi mong các bạn sẽ dành thời gian suy nghĩ về đam mê và hành trình tiếp theo của cá nhân mình. Tôi nghĩ rằng chỉ khi mỗi cá nhân theo đuổi đúng con đường mà mình hằng mơ ước, bạn mới có thể vui vẻ và hạnh phúc. Có bạn hỏi tôi, chị ơi mình làm cái dự án này rồi nữa chừng lỡ có gì đó xảy ra ngoài ý muốn và mình thất bại thì sao. Tôi cười, chưa làm em đã sợ thất bại thì em đã thất bại ngay lúc này rồi, hỏi câu đó làm gì. Còn chuyện ta đã dấn thân mà vì tác động gì đó bên ngoài khiến ta không thành công, ta cũng đã học được một bài học lớn để quay về nghiên cứu, rút kinh nghiệm, tìm cách tốt hơn, và tiếp tục làm cho đến khi thành công vậy.

Rất nhiều bạn inbox than với tôi rằng cuộc sống và những lựa chọn hiện tại cứ ăn dần niềm vui và năng lượng hàng ngày trong bạn. Bạn cảm thấy bức bối, thấy nghẹt thở, thấy vật vã trong dòng xe cộ hàng ngày và những vụ đấu đá trong cơ quan…. Nhưng bạn không dám thay đổi, không dám làm khác đi, không dám tìm Ikigai của đời mình. Nỗi sợ hãi về một cái gì đó bất định, không an toàn, lạ lẫm nó cứ quấn lấy ta. Nhưng bạn ơi, chẳng có người thành công nào mà biết hết và hiểu hết con đường phía trước. Họ cũng như ta, cũng đi tìm, cũng dò dẫm, cũng mắc lỗi này nọ rồi mới thành công đó chứ. Đây là 6 suy nghĩ rất lầm về người thành công nè: 1. They have all the answers – Họ có câu trả lời cho mọi thứ: cái lầm thứ nhất này rất nặng. Chẳng ai trên đời biết hết 100% những gì mình đang dấn thân vào. Có ai thần thánh gì đâu mà biết. Có điều “As long as you keep searching, the answers come – Nếu cứ tìm, câu trả lời sẽ xuất hiện.” Người thành công không phải là người biết hết nhe. Họ chỉ đơn giản là biết cách tìm ra những gì mình tìm kiếm. Đừng ngồi đó chờ cho đến khi có hết lời giải rồi mới hành động. Chờ tới già luôn cũng chẳng dám làm gì. Học cách tìm lời giải trong khi hành động nhé. 2. They don’t need to make changes – Họ không cần thay đổi: cái lầm thứ 2 này là lầm to. Bản thân tôi làm bao nhiêu đó thứ, đi bao nhiêu đó nơi, tới giờ già từng này rồi mà vẫn phải học mỗi ngày. Nhất là mấy bạn startup đó. “To achieve the level of success that you want, you need to be prepared to pivot into a new industry or change your product’s unique selling proposition – Để đạt được thành công, bạn cần phải sẵn sàng chuyển sang ngành khác hoặc thay đổi hoàn toàn điểm khác biệt cơ bản của sản phẩm đang xây.” Lúc ta còn mơ mộng với những ý tưởng của mình thì khác. Lúc đụng trận với đời thật thì khác. Khi bạn hiểu ra rằng cái thiên hạ cần chẳng giống chút nào với cái mình có, bạn làm gì? Bạn bán cái mình có hay bán cái người ta cần? 3. Success can happen overnight – Thành công có thể đến sau 1 đêm: mấy người dạy làm giàu nhanh cũng hay thật. Chả hiểu họ nói gì mà nhiều người cứ lao vào như thiêu thân. Bạn chọn đại một ai đó đang thành công mà bạn ngưỡng mộ đi. Rồi bạn đọc thử hành trình của họ đi. Ai mà chẳng trải qua khó khăn, trầy trật lại thành công ngay được? Thôi quay lại, làm tốt từ những việc thật nhỏ đi nhé. Đừng nhảy cho cao mà té cho đau. Cứ phải bình tĩnh đi từng bước một. Rồi thành công tự nó sẽ đến. 4. Success will make all the problems go away – Thành công thì tự khắc các vấn đề nan giải sẽ biến mất: Problems don’t go away – Vấn đề không có cái nào tự biến mất đâu nhe. Đừng hoang tưởng. Chưa thành công có vấn đề của chưa thành công. Thành công có vấn đề của thành công. Người thành công không phải ít vấn đề hơn. Họ chỉ có cách tiếp cận và giải quyết vấn đề tốt hơn thôi bạn. “Don’t wish it was easier, wish you were better. Don’t wish for less problems, wish for more skills. Don’t wish for less challenge, wish for more wisdom – Đừng ước mọi thứ dễ hơn. Hãy ước mình giỏi hơn. Đừng ước ít vấn đề hơn. Hãy ước mình có nhiều kỹ năng hơn. Đừng ước ít thử thách hơn. Hãy ước bản thân hiểu biết hơn.” 5. People like you more after you are successful – Thành công sẽ làm người khác yêu mến ta hơn: Cái này là lầm super lớn nè. Thành công thì dễ bị người khác đố kỵ, dòm ngó, nói này nói kia. Thế thái nhân tình nó thế. Cho nên, có khi thành công còn mệt hơn nữa là khác. Chuyện người khác yêu mến mình bao nhiêu, thế nào, thật ra chẳng liên quan gì đến thành công. Mình sống làm sao, giúp đỡ mọi người thế nào mới quan trọng. Đừng có chăm chăm đạp lên người ta để thành công rồi quay lại hỏi sao người ta không thương mình dù mình đã thành công. 6. Success will make people happier – Thành công làm người ta hạnh phúc hơn: Lầm chết à nha! Money won’t make you happy – Tiền không làm con người ta hạnh phúc đâu. Tiền có thể mua được vài thứ thoả mãn nhất thời, nhất là vật chất. Nhưng things don’t make you happy – Vật chất chỉ thoả mãn cơn khát của bạn lúc đó thôi. Vài ngày sau là đâu lại vào đó. Bạn lại thấy thiếu thiếu gì đó mà chẳng biết thiếu gì. Hạnh phúc là cảm giác của những trải nghiệm sâu hơn, ví dụ như là giúp được cho ai đó chẳng hạn và nhìn thấy họ hạnh phúc hơn. Ủa, mà bạn có đang lầm?

Gặp người tính toán thiệt hơn, đi làm chỉ muốn làm sao cho công sức bỏ ra ít hơn hay nhiều lắm là bằng mức họ tự cho là vừa phải với tiền lương thì ta phải làm sao? Đời, luôn có những người như thế, vì tầm nhìn của họ không qua khỏi được luỹ tre làng. Người như thế, ignorant – thiếu hiểu biết về khả năng của bản thân, và chính sự tính toán thiệt hơn là vật cản lớn nhất trên con đường tiến thân & thành công của họ, khi chưa làm mà đã sợ thiệt thòi. Hồi xưa đi làm thuê, ông chủ tịch gặp tôi hay hỏi, “What’s up your sleeve again? – Lại bày trò mới nữa chứ gì?” Tôi đi làm, với tâm thế của người làm chủ, luôn làm nhiều hơn công việc được giao, luôn chủ động nghĩ ra phát kiến mới để đóng góp, luôn trăn trở tìm cách để công ty phát triển nhanh hơn, tốt hơn, bền vững hơn. Đến cả vị trí Special Project – Quản trị dự án đặc biệt cũng tự nghĩ ra vì thấy cần một người chuyên tập trung chỉ để transform – chuyển đổi các thị trường quốc tế đang gặp vấn đề về lợi nhuận. Vậy, là công ty phải sinh ra vị trí mới, vì nó quá hợp lý khi nghe trình bày. Đối tác có người mô tả tôi là tâm bão. Đi đến đâu thì bão nổi lên tới đó, vì bày ra quá nhiều thứ và năng lượng cứ ào ào. Còn tôi, chỉ biết có một điều, lao vào làm vì muốn pilot – thử nghiệm những ý tưởng mình nghĩ ra. Thành công thì quá hay. Không thành công thì cũng là bài học cho tổ chức. Không làm sao biết được hay không. Không dấn thân sao biết hành trình phía trước có hoa thơm cỏ lạ như nào. Khi tập đoàn bán xong, ông chủ tịch mới tâm sự rằng, ông thương tôi vì tôi không chỉ lo miếng bánh mà luôn làm việc hết mình vì cả cái bánh. Chính nhờ tư duy đó, nên tôi được cất nhắc rất nhanh. Sau này, khi làm việc với team, tôi luôn cất nhắc những người có tư duy whole cake – cả cái bánh. Họ tự thấy việc cần làm, tự mang vác trách nhiệm lên vai, tự xông xáo mà bạn chẳng cần phải nói một câu động viên nào hết cả, vì sự phát triển của cả công ty. Ngược lại, người làm việc với tư duy miếng bánh – slice of cake, người chỉ biết khư khư lo tính toán làm sao để lời tiền lương, kêu thì làm, tránh việc như phòng bệnh, gặp sếp thì múa như biểu diễn, sau lưng sếp thì cuộn tròn ngủ đông, làm việc mà chẳng có chút cam kết nào với công việc mình làm, người như thế tôi dần dần loại khỏi team, chỉ vì không chịu được kiểu tư duy nhỏ nhoi như thế. Rồi, bạn chọn đi, bạn đi làm để bán sức lao động, hay đi làm để tìm kiếm cơ hội mới, để phát triển bản thân mình? Nếu bán sức lao động thì, người ta sẽ chỉ mua với giá nào hời nhất, và chỉ trả nhiều nhất là đúng giá thôi đấy nhé. Và khi sức lao động đó của bạn không còn giá trị gì với người ta nữa, thì cắt một phát là xong. Nhưng nếu bạn đi làm để tạo ra giá trị thì, thế giới này bao la cơ hội để bạn tiến xa. Nếu người ta không tạo điều kiện cho bạn tiến thì sao? Đâu có sao, thì ta tìm nơi khác mà sải cánh. Là mình thôi, là cách mình tư duy và bước đi trong đời. Đừng đổ thừa ai khác. Ask yourself today, are you only worth a slice of cake. Hãy tự hỏi mình hôm nay đi nhé, phải chăng giá của bạn chỉ to bằng miếng bánh mà thôi.

Em hỏi, ‘chị nói nhiều về giá trị, và cách tìm partner cùng giá trị để đi xa. Nhưng business mà, thời gian đâu để ngồi đó chờ người cùng giá trị?’ Em ạ, những người cùng giá trị, người ta thường được vũ trụ xô vào nhau. Rồi chia sẻ, rồi giúp nhau vỡ ra thêm nhiều thứ, để quý nhau, thương nhau mà cùng nắm tay trên bước đăng trình. Người không cùng giá trị, mà chỉ bu vào nhau do lợi nhuận, tiền bạc, cơ hội, danh tiếng, vv, người ta thủ cây dao Thuỵ sỹ thật cool trong người. Khi bị đe doạ hay lòng tham nổi cơn, người ta ấn vào vết thương cho máu rỉ đến khi ta gục ngã. Nhanh tụ nhanh tan. Đời này, có khi nhanh là chậm và ngược lại. Bạn kia hỏi, rồi sao chị biết ai là người cùng giá trị? Đó thật ra không phải là câu hỏi. Câu hỏi nên là ‘ta có biết giá trị của chính bản thân mình. Khi bạn biết, ấy là khi bạn hút những người bạn đồng hành về phía mình. Khi gặp họ, ta sẽ biết. Rồi tôi kể cho các bạn nghe chuyện con khỉ. Hồi đó, tôi được giới thiệu qua Philippines tìm hiểu để hợp tác với một đối tác có cân ở Manila. Thường thì, tôi đi với anh partner người Mỹ của mình. Xong việc trong phòng họp, tôi thường là kẻ lê la nói chuyện đời cùng đối tác. Hiểu người, làm sao hiểu trong phòng họp chứ? Bữa đó hai vợ chồng mời tôi về nhà ăn cơm. Biệt thự trong cái compound quý phái, bảo vệ mặt lạnh như tiền. Nhà xây kiểu biệt thự Tây Âu, thoáng đãng, open, vườn tược và hoa cỏ thẳng hàng. Ảnh bảo ‘Phi ra đây coi vườn lan quý này đi. Toàn giống lạ á.’ Tôi bước chậm về phía những giò lan kiêu sa, nhưng từ phòng khách phải đi qua cái nhà sau mới ra được tới vườn. Đời người, có lúc đi nhanh, nhưng cũng có khi cần đi chậm. Thong dong bước, có khi ta sẽ thấy. ‘Cái gì nhúc nhích trong nhà vệ sinh bên trái?’, tôi dừng lại, rồi chẳng hiểu sao chân cứ bước qua. Nó ngồi đó, con khỉ con, cổ đeo cái dây xích xiết nghẹn nỗi buồn. Hai mắt mở to, tuyệt vọng, nó nhìn nhìn, bất động. Không biết nữa, cái ánh mắt ấy, dù chỉ là một con khỉ con, khi cả núi rừng như bị ai nhổ tận gốc rễ, rồi nhồi vào cái lồng nhốt thú. ‘Xin cho tôi được lần cuối ngắm mặt trời’, kiểu thế. Tôi vật vã, chới với cào cấu chút không khí để sinh tồn. Không thở được, không thở được. ‘Romeo’, tên của người tình thế kỷ, ‘Sao nhốt bạn này ở đây tội nghiệp quá. Thả nó ra vườn ngắm lan đi.’ ‘Thôi. Kệ nó đi Phi. Cột trong đó cho nó mát.’ Vậy, là công cuộc giải thoát đã bị chém cho 1 nhát bén lẻm, dứt khoát. ‘Ra coi lan đi Phi.’ Tôi bước ra, lan nhìn tôi, tôi nhìn lan. Sự kiêu sa có làm lành những vết thương tuyệt vọng? Bữa tối huy hoàng xong, tôi về. Cả đêm không ngủ được, vì ánh mắt chết chìm của một bản thể sống. Nó chìm, nó chìm, chấp nhận một cách ngỡ ngàng, khi cái ác ngấm vào từng tế bào cuộc sống. Tôi chẳng làm ăn gì với vợ chồng Romeo sau đó.... ‘Chị ơi, em không có giá trị gì. Có tìm được partner không?’ Em hỏi tôi thế vào cuối giờ, khi câu chuyện đã lơ lửng trong từng thoáng suy nghĩ của đám đông hôm ấy. Giá trị, ai cũng có và đang nhốt vào đâu đó. Nếu không chậm lại ngắm nhìn mình, đối thoại với mình, có khi ta chẳng bao giờ có thể nhận ra. Đời này, lao xao thì dễ, tĩnh lặng thì khó. Có điều, kẻ tĩnh lặng sẽ bớt mất thời gian va vấp lên bờ xuống ruộng. Chậm, có khi lại rất nhanh.

Có bao giờ bạn tự hỏi trong bao nhiêu đó thời gian, sau bao nhiêu đó năm, hay từ đầu năm tới giờ, giá trị nói rõ ra được, show ra được, sờ mó được, gọi là thành tựu cụ thể bạn tạo ra được là gì không? Ví dụ cụ thể của tôi là viết xong một quyển sách, soạn xong bộ hướng dẫn kinh doanh liêm chính dành cho doanh nghiệp startup, hoàn tất xong khoá học về AI chẳng hạn. Tôi là người hay tự vấn, nên luôn luôn thành thật và nghiêm khắc về thành tựu của bản thân. Luôn luôn có check list những việc cần làm được trong năm, và bò ra mà làm. Làm không được, không xong thì nhận là không, chẳng bao giờ ru ngủ mình với một mớ danh sách, từ ngữ hoa mỹ, vô nghĩa, lơ tơ mơ, vung vãi ra cho đỡ thấy mình vô dụng. Cuộc sống cũng thế. Công việc cũng thế. Luôn hết sức cụ thể, chi tiết, cân đong đo đếm rõ ràng. Không có kết quả coi như không có làm. Làm xong nghĩa là có kết quả để show ra. Làm không xong, không show được kết quả thì không cần kể lể. Đi hết hành trình gọi là có kết quả, thành bại tính sau. Vậy, hãy hết sức thành thật với bản thân, từ đầu năm đến giờ, bạn đã làm xong việc gì cho bản thân và cho tổ chức? Thử viết ra trên giấy và tự vấn xem. Có khi nào bạn thấy mình làm quá nhiều, nhưng không đủ một để có thể kể ra? Có khi nào làm nhiều lắm nhưng tất cả đều dang dở? Có khi nào chỉ loanh quanh chạm vào việc này, nhúng vào việc kia nhưng không sở hữu một công việc, dự án nào cụ thể? Có khi nào cảm giác quá bận rộn, overload nhưng hỏi cụ thể làm gì thì ú ớ kể không ra? Vậy, nghĩa là đang không có làm gì. Có khi, hôm nay ta nên dừng lại. Hỏi mình mục tiêu cần đạt được là gì. Để đạt được mục tiêu đó ta cần làm cụ thể những việc gì. Khi hoàn tất, những việc đó có mặt mũi hình hài cụ thể ra sao. Thà là làm ít mà xong việc có ý nghĩa, còn hơn trưng ra một cái sớ loằng ngoằng dở dang vô nghĩa. Cuối cùng, cụ thể là bạn đã làm được gì và sẽ làm gì?

Trong cuộc đời làm việc khắp nơi trên thế giới của mình, một trong những điều tôi thấy làm gãy đổ nhiều hợp đồng, dự án, và quan hệ nhất là "cảm xúc nhất thời". Mỗi người chúng ta đều có những giá trị riêng, có những mặc định về "sai" và "đúng". Đây là những ngòi nổ âm ỉ được chôn sâu ở đâu đó, chỉ chực chờ có người châm là nổ mà thôi. Khi bị châm ngòi, sự tức giận có cơ hội trỗi dậy, xâm chiếm ta, làm chủ ta, và dĩ nhiên là đứng ra điều hành mọi hành vi của ta lúc đó. Khi tức giận, cảm xúc làm cho mọi ý niệm về tiêu cực có cường độ tăng lên gấp trăm, gấp ngàn lần so với tình hình thực tế. Và những lời nói, thái độ, hành vi đáng tiếc xảy ra.... Trong kinh doanh, quan hệ đóng vai trò tối quan trọng, và khi quan hệ đổ vỡ, mọi thứ khác cũng theo đó mà đi. Vì vậy, muốn xây dựng và giữ gìn quan hệ, bạn nên học cách quản trị chính cảm xúc của mình. Sau đây là 7 điều bạn có thể áp dụng nhé: 1. Nhận biết: biết người, biết ta..., câu này đã quá nhàm rồi, nhưng trên thực tế nếu bạn không biết điều gì làm cho mình nổi cơn thì bạn sẽ khó mà kiềm được chuyện nổi cơn. Bạn nên dành thời gian cho bản thân để tìm hiểu chính mình. 2. Tập lắng nghe: khi nổi cơn giận vì bất kỳ lý do gì, ta thường đóng hết tất cả giác quan, không nghe, không thấy, không cảm, và chỉ tập trung phản ứng. Đây là phản ứng một chiều và điều này chỉ làm cho tình hình tệ hơn mà thôi. Hít một hơi thật dài, giữ bình tĩnh, và lắng nghe người đối diện. Bạn sẽ thấy là tình hình không tệ như là bạn nghĩ, và bạn cũng có thời gian và không gian để đưa ra một quyết định tốt hơn. 3. Chọn câu trả lời: khi ta mất bình tĩnh và vô tình có hành vi thái quá, ta thật ra đang đánh mất lòng tôn trọng của người khác đối với mình. Bạn nên tách mình và người đối diện ra khỏi "vấn đề", nhìn vấn đề một cách khách quan và giải quyết nó chứ không đổ dầu, thổi lửa vào cho nó. Bạn có rất nhiều cách nói và câu trả lời cho một vấn đề, hãy chọn cách giao tiếp thế nào để không xúc phạm người đối diện. 4. Ghi nhận cảm xúc của người khác: khi giận, ta thường trở nên ích kỷ và lấy mình làm trung tâm của vũ trụ. Mọi cái sai là của người khác, mọi cái đúng là thuộc về mình. Nếu có thể bước lùi lại một bước, nhận biết cảm xúc của người đối diện, hiểu rằng người ta có quyền có cảm xúc, giá trị sống khác với mình. Người ta khác không có nghĩa là mình "sai", và càng không có nghĩa là mình phải thay đổi theo họ. Chúng ta sinh ra và lớn lên trong những hoàn cảnh khác nhau, và do đó có thể có những giá trị khác nhau thôi. Tôn trọng giá trị sống và cảm xúc của người khác và đi tìm một cách giải quyết vấn đề chung chỉ chứng tỏ là bạn có sức mạnh nội tại và có sức kết nạp mọi người. 5. Tìm hiểu sự việc: có đôi khi bạn nổi giận chỉ vì bạn hiểu lầm hoặc cảm nhận sai. Ai trong chúng ta cũng có khi mắc sai lầm. Tôi cũng vậy, bạn cũng vậy. Trước khi nổi cơn, hãy làm rõ sự việc bằng cách hỏi những câu hỏi khách quan, sử dụng câu hỏi mở như "Chuyện xảy ra như thế nào?". Hỏi và làm rõ sự việc sẽ giúp ta biết chắc mình có hiểu lầm, hiểu sai hay không trước khi phản ứng. 6. Vô thành kiến: ai cũng có hành trang riêng trên con đường sống và lập nghiệp của mình. Sẽ rất thú vị nếu bạn lắng nghe và tìm hiểu quan điểm của người khác. Chỉ cần mở rộng trái tim mình để lắng nghe, để tìm hiểu và thông cảm thay vì giữ khư khư lấy thành kiến của mình, bạn sẽ thấy con người trên thế giới này thật ra đều hướng về những giá trị như nhau, được hiểu, được thương yêu, và hạnh phúc. Có khi, lắng nghe và tìm hiểu vô thành kiến chính là liều thuốc bổ giúp bạn phát triển bản thân mình. 7. Tập trung vào "vấn đề": khi giận, người ta thường xiên chuyện nọ, xọ chuyện kia để chứng minh một người hay một việc gì đó là "không thể chấp nhận được". Vậy là từ một vấn đề, chúng ta có thể tìm ra 1001 vấn đề liên quan. Nhiên liệu giận đong đầy, và ta bùng nổ. Có khi trên thực tế, chuyện nhỏ như con thỏ mà thôi. Hãy tập trung vào đúng vấn đề đang xảy ra và giải quyết chỉ vấn đề đó đã. Giải quyết xong có khi bạn sẽ quên mất vấn đề này sau một tách cà phê. Tâm sự của một người chuyên bị yêu cầu đi giải quyết những vụ việc "vô phương cứu chữa" trong các quan hệ đối tác quốc tế. Hy vọng sẽ phần nào giúp các bạn trong cuộc sống và công việc kinh doanh của mình. Chúc cả nhà cuối tuần hạnh phúc!

1. They spend time getting to know themselves – Họ dành thời gian tìm hiểu bản thân mình: người thành đạt tìm hiểu mình ở nhiều tầng hiểu biết khác nhau. Vì mỗi cá nhân đều khác nhau và mỗi người có một cách vận hành khác nhau, họ dành thời gian tìm hiểu điều gì phù hợp nhất với mình, ví dụ như sơ đồ năng lượng trong ngày lúc nào cao lúc nào thấp, ngủ bao nhiêu tiếng là tốt nhất cho bản thân, nghỉ ngơi thế nào để khi thức giấc tinh thần tốt nhất. Họ biết cần tập thể dục thế nào cho phù hợp với cơ thể. Họ biết môi trường thế nào sẽ giúp họ làm việc hiệu quả nhất và sáng tạo nhất. Và họ biết rất rõ sự khác nhau của từng môi trường. Họ biết cần ưu tiên điều gì trong cuộc sống, và biết tất cả những gì mình làm cần phải bắt đầu từ tầm nhìn, sứ mệnh, và mục đích sống của bản thân. Có một sợi dây xuyên suốt dẫn dắt tất cả những điều họ suy nghĩ và thực hiện. Câu hỏi mà Benjamin Franklin hỏi mình hàng ngày là “Hôm nay tôi sẽ làm điều tốt đẹp gì?”. Steve Jobs bắt đầu mỗi ngày mới bằng câu hỏi “Nếu hôm nay là ngày cuối cùng trong đời, tôi sẽ làm gì?” Bao nhiêu sách, báo, bài phỏng vấn người thành đạt cuối cùng đều quay về đề tài quan trọng nhất - “tôi”. 2. They spend time improving themselves – Họ dành thời gian phát triển bản thân mình: người thành đạt biết rằng trước khi phát triển giá trị tài sản, họ cần phát triển giá trị bản thân. Họ làm rất kỹ bài phân tích SWOT – diểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, rủi ro của bản thân và không ngừng đầu tư cải thiện điểm yếu, nâng cao thế mạnh của bản thân mình. Họ cũng như ta, cũng đọc sách, đọc truyện, đọc tin tức, đọc các báo cáo nghiên cứu chuyên ngành. Họ đọc để nâng cao kiến thức, tư duy, và điều chỉnh tính cách của mình. Nhưng không chỉ dừng lại ở đọc, họ học hỏi và tìm hiểu. Họ tìm hiểu xu hướng trong và ngoài ngành. Họ tìm hiểu những đề tài mà họ ưa thích. Quan trọng hơn hết, họ tìm hiểu con người rất kỹ (human-centered). 3. They spend time sharing themselves – Họ dành thời gian chia sẻ bản thân mình: người thành đạt rất hào phóng với thời gian và tiền bạc của bản thân. Đó có lẽ là lý do giúp họ ngày càng thành đạt, và ngày càng vui vẻ, hài lòng với cuộc sống của mình. Họ có triết lý sống, và luôn tìm cách chia sẻ triết lý sống đó để giúp đỡ người khác. Họ chia sẻ thông điệp, và cả những giá trị tinh tuý tạo ra thông điệp đó. Cuối tuần, mong các bạn dành thời gian để tìm hiểu bản thân. Đôi khi, ta cần phải hướng vào để tìm được hướng ra. Đôi khi, ta cần tĩnh tại trong sự im lặng, suy nghĩ, đối thoại với chính mình, chỉ để hiểu cách vươn lên trong thế giới ngoài kia vốn vẫn lao xao ấy.

Trong một thử nghiệm tâm lý, người ta cho 1 nhóm sinh viên được ăn uống chơi bời thoả thích theo ý của mình trong vòng 10 ngày. Sau 10 ngày, nhóm sinh viên này trở nên vui vẻ hơn, nhưng sự vui vẻ này biến mất trong vòng 1 tháng. Cùng thời gian đó, một nhóm sinh viên khác được yêu cầu làm những việc có ý nghĩa như học tập, giúp đỡ bạn bè, tham gia vào các hoạt động giúp đỡ cộng đồng. Nhóm “sống có ý nghĩa” này sau đó được truyền cảm hứng, sống tích cực hơn vì cảm thấy mình đang đóng góp cho một mục đích gì đó lớn hơn bản thân mình. Và điều này trở thành hành trang tích cực đối với họ trên hành trình sống. Vậy nếu bạn đang tiêu cực, đang cảm thấy cuộc sống của mình không ý nghĩa, đang chơi vơi vì chẳng biết mình là ai và mình thuộc về đâu, có lẽ bạn cũng nên thử 4 cách sau đây để thổi chút ý nghĩa vào cuộc sống của mình: 1. Belonging – Tham gia hoạt động nhóm: khi trở thành một thành viên trong một nhóm, bạn có người để chia sẻ và cùng thực hiện một việc gì đó có ý nghĩa cho cộng đồng dù nhỏ hay to. Bạn sẽ bớt cảm thấy cô đơn vì biết rõ mình còn có những người cùng chí hướng. Hãy tìm và tham gia một nhóm hoạt động xã hội nào đó, hoặc tự khởi xướng một nhóm mới. Đừng bao giờ nghĩ rằng việc mình làm quá nhỏ bé và không đáng chút nào. Một việc có ích cho đời, cho người, dù nhỏ bé đến đâu cũng lớn hơn hàng vạn lần những việc làm ích kỷ. 2. Purpose – Mục đích sống: trong quyển sách “The Power of Meaning – Crafting a Life That Matters” của tác giả Emily Esfahani Smith (tạm dịch “Sức mạnh của ý nghĩa – làm thế nào để thiết kế một cuộc sống có ý nghĩa”), Emily kể một câu chuyện ngắn như sau. Năm 1962 khi tổng thống Kennedy đến thăm NASA – cục hàng không & vũ trụ quốc gia Mỹ, ông tình cờ đi ngang qua một người lao công làm việc tại đây. Ông chào và hỏi người lao công đang làm gì. Người lao công trả lời “Helping put a man on the moon - Tôi đang giúp đưa 1 người lên mặt trăng.” Đó chính là mục đích. Người lao công không phải đang làm việc quét hay đổ rác. Ông làm một việc mà bản thân cảm thấy có nghĩa to lớn, đóng góp vào một mục đích có ý nghĩa hơn cho thế giới này. Và ý nghĩa đó đến từ việc bạn đang làm một điều không phải cho bản thân mà cho người khác. Bạn đang đóng góp vào một điều to lớn hơn cho thế giới này. Hãy dừng lại, hít một hơi thở dài, và tự hỏi mình bạn đang quét rác hay đang giúp đưa 1 người lên tận cung trăng? 3. Storytelling – Kể chuyện: ai trong chúng ta cũng có chuyện đời để kể, nhất là những chuyện trải qua khó khăn, thử thách, gian khó, để cuối cùng làm được một điều gì đó có ích cho đời. Nghiên cứu cho thấy chỉ cần bỏ ra 20 phút viết lại những câu chuyện xảy ra với bạn hàng ngày liên tục trong 4 ngày, sức mạnh của những câu chuyện này sẽ làm bạn thay đổi tích cực hơn. Viết cũng giúp bạn vượt qua được những nỗi lo âu, sợ hãi, buồn chán, hay đau khổ. Hãy viết và kể những câu chuyện của mình, câu chuyện có hậu, câu chuyện truyền cảm hứng cho những người xung quanh, rồi bạn sẽ thấy mình chính là Spiderman, nhân vật anh hùng cứu cả thế giới trong chính cuộc đời mình. Cuộc sống sẽ thêm ý nghĩa. 4. Transcendence – Sự vô cùng: đôi khi cuộc sống của ta thật là nhỏ bé. Ta tập trung hết năng lượng và sức lực của mình vào một thứ như làm giàu, nổi tiếng, thắng trong một cuộc đua tài, hay đơn thuần là một tình yêu lãng mạn. Rồi cái bong bóng mà ta đang thổi lớn hàng ngày ấy bỗng vỡ tan. Ta thua. Ta hết tiền. Ta bị bỏ rơi. Tất cả những gì ta đặt cược vào 1 thứ đó bỗng dưng mất trắng. Và ta gục ngã…. Sao lại như thế nhỉ? Ngoài kia thế giới vô cùng rộng lớn, đầy dẫy những cơ hội mới, đầy ắp những tiềm năng. Chỉ có ta vì quá tập trung vào 1 điều nhỏ bé mà không thấy sự vô cùng. Thử bước ra thế giới. Thử đi lang thang vào một khu rừng hay tìm đến thiên nhiên. Bạn rồi sẽ cảm nhận sự nhỏ bé của mình trong vũ trụ. Khi đã biết mình chỉ là một thực thể siêu nhỏ trong vũ trụ này, bạn sẽ bớt tập trung vào bản thân mà hoà mình vào sự vô cùng ấy. Người cảm nhận được sự vô cùng của vũ trụ thường xoá bỏ ranh giới, suy nghĩ phóng khoáng, luôn hào phóng, và mở lòng hơn. Họ bước ra khỏi bản thân để tập trung vào mọi người, vào cộng đồng và thế giới đang hiện hữu. Bước ra, rồi quay lại, bạn sẽ cười vào những “vấn đề” nhỏ bé của chính mình.

Nói là đi thăm bịnh, mà đem qua cái bình gốm Bàu trúc. Cái bình hổng giống ai, méo méo, bên nâu nâu đỏ bên cháy xém, đen thui. Bản nói, em nghĩ cái này bà Phi thích chắc. Mà mình thích thiệt, vì câu chuyện đằng sau chiếc bình, của một người phụ nữ Chăm nặn kiểu truyền thống, nghĩa là để cục đất sét ở giữa, rồi đi vòng vòng không biết mấy vạn lần để nặn thành hình cái bình. Vậy, nên hông có cái nào méo giống cái nào, hông có cái nào tròn giống cái nào. Vậy, chẳng phải là unique - độc nhất vô nhị hay sao? Hay là chỗ đó, thế giới này chỉ có một, có tiền cũng mua không được. Nhưng hay ho hơn như thế, là người tặng khi nhìn thấy cái thứ chẳng giống ai này, đã chợt nghĩ ra chắc chắn bà Phi sẽ thích, rồi tha nó từ Ninh thuận về cho bả. Trong đời, ta có bao nhiêu người như thế? Circle of trust - Network những người thân, hiểu, chỉ ở đó vì ta, không vì một điều gì khác cả. Ông bà xưa nói, “Người ta đến với bạn vỉ điều gì, sẽ ra đi chính vì điều đó.” Đến vì tiền, sẽ đi khi tiền ở nơi khác đông hơn. Đến vì hào quang, sẽ ra đi khi hào quang vừa chớm nhạt. Đến vì sắc, sẽ ra đi khi nhan sắc ngả màu chiều. Đến vì giá trị, sẽ bỏ đi khi không còn chung giá trị. Cuộc đời đơn giản lắm. Những con người quanh đời ta, đến vì cái gì sẽ ra đi vì cái đó. Rồi ai, sẽ là người ở lại? Ai, đến không vì điều gì khác cả, nên không tìm ra lý do gì khác để ra đi? Khi ta cần những người trong circle of trust - vòng tròn quan hệ tin tưởng trong đời, ta có ai? Ai sẽ mang đến một chiếc bình méo mó khiến ta vui? Ai sẽ chở một bó những loài hoa ta yêu thích nhất khi chiếc bình vừa đặt xuống? Ai sẽ pha bình trà xuân ngào ngạt nhất? Ai sẽ hàn huyên khi đêm tàn về những điều chưa bao giờ giả tạo như deal này, event nớ, tiền nọ, nhà kia? Cuối cùng, ta muốn là kẻ giàu có cô độc nhất hành tinh, hay người sở hữu một chiếc bình wabi-sabi mà cả thế giới kiếm đỏ mắt không ra dù tiền muôn bạc vạn? Trong thế giới cúa tôi, people first - con người luôn giữ vị thế tiên phong. Nếu không có những người đến với ta không vì điều gì khác cả, thì ta nào có sống? Tất cả, thật ra chỉ là trò lợi dụng nhau vì vài ba chữ tham, sân, si. Và khi lòng đêm len lỏi vào từng góc tối tiềm thức mỗi đêm, ta sợ hãi nhận ra đêm đến thế đen chính là do ta nhuộm. Đau! People first! Chưa bao giờ là tiền bạc và những giấc mơ đen do ta nhuộm. Có con người sẽ có tất cả. Có vòng tròn tin tưởng sẽ có tất cả. Một ngày ngã xuống, chợt nhận ra chiếc bình méo mới thật là vô giá, liệu là có quá muộn hay không?

Một bạn ở Hà Nội hỏi “Chị ơi nếu mình làm mà cứ thất bại hoài thì sao? Có nên bỏ cuộc để đỡ phí thời gian không ạ?” Trả lời bạn bằng một cuốn sách nhé! Angela Duckworth, một giáo sư tâm lý học tại đại học Pennsylvania đã bỏ ra nhiều năm nghiên cứu điều gì giúp nhiều người thành đạt đi hết con đường mà mình đã chọn. Trong quyển sách xuất bản gần đây của bà, thông điệp như sau: “Có tài không chưa đủ. Bạn cần phải có 1 tố chất nữa, gọi là GRIT – đó là sự kiên cường giúp bạn đối mặt và vượt qua mọi thử thách, khó khăn. Vậy làm sao ta nhận diện được hay rèn được tính kiên cường? Sau đây là 4 điều mà người kiên cường và thành đạt nào cũng có: 1. They are interested – Họ luôn hứng thú: thành công đòi hỏi bạn phải luôn quan tâm, hứng thú với những gì mà mình chọn và theo đuổi. Đam mê là thế. Nó bắt đầu từ sự thôi thúc bên trong. Nó đẩy bạn lao về phía trước để tìm hiểu, nghiên cứu, học hỏi, và quan trọng hơn hết là cảm thấy vui vẻ, sung sướng khi làm những điều này. Bạn có nghe câu “Nếu bạn yêu thích công việc mình đang làm thì bạn chẳng phải làm việc một ngày nào trong cuộc đời mình cả”. Bạn cứ như là đang được sống với đam mê của mình và chẳng bao giờ thấy mệt. thấy khổ, hay thấy gian nan. Dĩ nhiên, trong công việc mình làm, bao giờ cũng có những chi tiết công việc mà mình không thích, ví dụ như việc hành chính hay làm báo cáo chẳng hạn. Tuy nhiên, người kiên cường hiểu, biết được những chi tiết mình không thích là gì, và nhìn vào tổng thể của việc mình đang thực hiện chứ chẳng bao giờ vì một hai điều nhỏ nhặt mà nản chí. 2. They practice – Họ rèn luyện: người lười biếng, chỉ thích sung sướng và được người thân lo lắng, tạo mọi điều kiện ít khi thành công. Đơn giản vì thành công đòi hỏi tính kỷ luật, đòi hỏi sự nỗ lực để đạt được điều mình mong muốn. Bạn cần phải nhận diện và cải thiện điểm yếu của chính bản thân mình, làm liên tục không ngừng nghỉ, mỗi ngày 4 tiếng, hàng ngày, hàng tháng, hàng năm. Và thế là họ giỏi. Và thế là họ thực hiện được những mục tiêu mà mình đã đặt ra. 3. They have purpose – Họ sống & làm việc có mục đích: Điều gì làm cho 1 con người có thể có kỷ luật, vượt qua mọi gian nan để rèn luyện bản thân mình? Đó chính là ý nghĩa to lớn, là mục đích hay ho của điều mà mình đang thực hiện. Thành quả của bạn sẽ mang đến tầm ảnh hưởng nhân văn nào đó đến mọi người xung quanh, đến cộng đồng, xã hội, quốc gia…. Nếu mục đích chỉ để kiếm tiền, để hưởng thụ, nếu mục đích tập trung vào cá nhân thì động lực đó không đủ lớn để đẩy ta luôn tiến về phía trước. Nhiều người nhận diện mục đích cuộc đời mình sớm, nhiều người trễ. Nhưng chỉ khi nhận ra ý nghĩa to lớn đó, bạn mới thật sự vào cuộc và cười vào thử thách gian nan để vươn đến thành công. Rồi cho dù cuộc đời có đẩy bạn ngã một ngàn lần, bạn vẫn đứng lên, mỉm cười, và đi về ánh sáng. 4. They have hope – Họ luôn hy vọng: niềm tin rằng ước mơ luôn trong tầm tay quyết định sự thành bại của một con người. Hy vọng là nguồn năng lượng xuyên suốt trong hành trình của bạn. Hy vọng giúp bạn đứng lên ngay cả khi bạn lâm vào hoàn cảnh tồi tệ nhất, ngay cả khi xung quanh bạn dường như chẳng còn ai.

Người ta nói nhiều về 4.0, về cuộc cách mạng, về kinh tế sáng tạo, và những thuật ngữ gây xôn xao kiểu crypto. Nhưng sao chẳng ai nhắc đến việc phải thay đổi chính cách tiếp cận của người làm lãnh đạo trong dòng chảy đó? Dù là lãnh đạo của một tổ chức, một công ty, một phòng ban, hay chỉ là một dự án, bạn có đủ niềm tin vào chính bản thân mình, đủ bản lĩnh và trái tim mênh mông để dung nạp những con người khác biệt? Sáng tạo mà? Sao có ý tưởng đột phá nếu không bắt đầu bằng những cách nhìn, cách đặt vấn đề, và những quan điểm rất khác thường? Sao có thể tạo ra kết quả đổi mới nếu ép team của mình trong những khuôn phép đã bạc màu năm tháng? Theo nghiên cứu, các startup có founder từ nhiều nước, nhiều nền văn hoá khác nhau thành công hơn là vậy. Vì họ dung nạp và trân trọng sự khác biệt. Vì họ học hỏi từ những góc nhìn mới mẻ, có khi là trái ngược. Vì họ có được aha moment – khoảnh khắc eureka từ sự phản biện của những dòng tư tưởng rất khác nhau. Cho nên, nếu muốn đổi mới sáng tạo gì, cũng phải bắt đầu từ chính người dẫn đầu cái đã. Nếu chưa từng, bạn hãy tìm đọc quyển sách Innovation Mentality – Tinh thần sáng tạo nhé. Và nếu bạn đang hoang mang vì chưa biết phải bắt đầu từ đâu để thay đổi chính mình, thay đổi tư duy của mình, thay đổi cách lãnh đạo của mình để có thể dung nạp sự khác biệt và những con người sáng tạo, tham khảo 6 cách tiếp cận sau đây nhé: 1. The inspiration to see opportunities in everything – Cảm hứng để nhìn thấy cơ hội trong mọi hoàn cảnh: khoan hãy cau mày nhăn trán, thấy problem nghĩa là có cơ hội. Có cơ hội thì mới có sáng tạo để giải quyết và cải tiến vấn đề được chứ. Người lãnh đạo 4.0 là thế. Họ nhìn thấy cơ hội trong mọi hoàn cảnh, mọi lúc, mọi nơi. 2. The flexibility to anticipate the unexpected – Sự linh hoạt để chờ đón những điều không ngờ trước: things can go wrong, face it! Chuyện gì cũng có thể gặp trở ngại mà, có sao đâu! Dù đã chuẩn bị hết rồi thì vẫn có khả năng đâu đó có chuyện không ngờ xảy đến. Có khi, đó lại là blessing in disguise – cơ may hiếm có để giúp ta nhận ra cơ hội quản lý rủi ro tốt hơn, chuẩn bị tốt hơn, hay đơn giản là cải tiến tốt hơn cái đang hiện hữu. 3. The freedom to unleash passionate pursuits – Sự tự do để khai phóng đam mê: đam mê đó của chính ta, và đam mê đó cũng của cả team. Nếu ta kiềm hãm sự sáng tạo và niềm đam mê của ta và của họ, nếu ta không tự mình dấn thân, không giao cho team những dự án mà họ có thể quên cả thời gian để dấn thân, để đạt đến đỉnh điểm mà nhà tâm lý học người Hungary Mihaly Csikszentmihalyi gọi là flow stage – giai đoạn tuôn chảy của năng lượng não, thì đòi hỏi ai sáng tạo cái gì? 4. The room to live with an entrepreneurial spirit – Khoảng không để sống với tinh thần doanh nhân: muốn team sáng tạo, trước hết người lãnh đạo phải mang trong mình dòng máu doanh nhân, chẳng bao giờ ngừng nghỉ và luôn luôn nhìn thấy cơ hội từ phía trước. Tinh thần đó, làm thuê như làm chủ, entrepreneur hay intrapreneur gì cũng được. Cứ phải máu một chút thì mới đổi mới sáng tạo gì gì được. 5. The trust to work with a generous purpose – Niềm tin để làm việc với mục đích cao cả: nếu lãnh đạo mà làm việc chả vì một mục đích gì, chẳng qua chỉ là lo cho cái ghế hay cái tài khoản lương mập ú, thì thôi khỏi bàn chi chuyện sáng tạo hay đổi mới. Tin ai mà làm? Ai tin mà làm? Nên, tinh thần sáng tạo là đến từ chính giá trị của bản thân ta, mong muốn những điều tốt đẹp hơn cho cuộc đời, cho cộng đồng, cho xã hội. Chỉ có những giá trị mênh mông như vậy mới đủ lớn để ta vượt qua nỗi sợ hãi mất đi những thứ quá tầm thường. Và cũng chỉ có một mục đích mênh mông mới giúp ta có niềm tin vào team của mình, dẫn dắt họ, sát cánh cùng họ, dung nạp họ vì những điều khác biệt. 6. The respect to lead to leave a legacy – Dẫn dắt nhằm để lại cho đời một di sản đáng trân trọng: khi người lãnh đạo và team của họ cùng hướng về một mục tiêu chung, cùng muốn tạo ra một điều kỳ diệu, cùng muốn để lại một di sản cho đời, cho thế hệ tiếp nối, cho dấu chân trần thế của ta còn lưu giữ dù ta đã đi xa, đó là khi những điều kỳ diệu nhất hiện thành, và trở thành một phần đáng trân trọng trong hành trình ta dạo chơi giữa nhân gian. Tất cả bắt đầu mosaic mindset – tư duy mosaic. Đó là sự dung nạp và lồng ghép ngẫu nghiên nhất, đủ màu đủ cỡ nhất, của những con người rất khác nhau. Sự khác biệt đồng điệu. Bởi cùng nhau, họ tạo nên nghệ thuật huy hoàng. Bạn có phải là lãnh đạo 4.0? Do you have a mosaic mindset?