Khi thế giới bên ngoài thay đổi, khi hoàn cảnh thay đổi, khi ta nhận tin hơn 50% công việc ta đang làm có thể tự động hoá và điều tốt nhất ta có thể làm là cộng tác với máy, thì phải xử kiểu gì đây? Đã là con người, ai cũng muốn an toàn, vì não người được cấu thành như thế từ thuở hồng hoang, default là dò tín hiệu hiểm nguy, rủi ro và phản ứng tự động là hoảng sợ, co lại, giấu đi, trốn mất…. Ta chống chọi bằng tư duy “tôi là nạn nhân của sự thay đổi”. Có quá nhiều thứ thay đổi ngoài kia mà tôi không hiểu được, không cập nhật kịp, không biết phải ứng phó làm sao và bó tay không biết phải kiểm soát thế nào. Tất cả, dường như beyond my control - vượt ra khỏi tầm với của tôi, vượt ngoài khả năng khống chế của tôi. Tôi là “victim of change - nạn nhân của mọi sự thay đổi”. Người có tư duy “nạn nhân” thường đi kèm với fixed mindset - tư duy đóng, tin rằng khả năng của mình chỉ đến thế mà thôi, hiểu biết của mình cũng chỉ giới hạn mà thôi, kỹ năng của mình tới đó là chạm ngưỡng rồi, nên bản thân cảm giác mình không “handle” nổi những thứ ngoài tầm với. Tại thế giới thay đổi, tại tương lai lạ lẫm, tại tôi sinh sai thời, tại cuộc đời làm khó con người…. Có rất nhiều thứ để đổ thừa, và có rất nhiều thứ đúng là có thể đổ thừa, nếu thời gian ngừng trôi, trái đất ngừng quay, nhân loại ngừng tiến hoá, cuộc đời đóng băng thì hay biết bao nhiêu. Nhưng…. Đời bao giờ cũng có chữ nhưng, vì nó chẳng bao giờ vận hành theo qui luật hay mong muốn của một ai đó cả. Luật chơi của mọi sự tiến hoá luôn không nằm trong kế hoạch. Đời tạo game mới mỗi ngày, luật chơi của game nào là do nó định ra, ta chỉ có chọn lựa tham gia hay chạy trốn đi tìm hành tinh khác. Nhưng, lại là chữ nhưng, nhưng có khi hành tinh khác nó còn khắc nghiệt hơn, thấy đổi chóng mặt hơn, loại trừ dữ dội hơn. Nhưng nếu mình không chịu đóng vai nạn nhân thì sao? Nếu mình đổi vai tác nhân thì sao? Agent of change - tác nhân đóng góp và thúc đẩy sự thay đổi, là một phần của sự thay đổi, sống chung với thay đổi như người nhà, xem thay đổi như là chuyện đương nhiên của tự nhiên, như làm người muốn sống phải ăn. Vậy, là từ thế bị động, bị ăn hiếp, bị xô đẩy làm khó, mình đổi sang vai chủ động. OK, giờ mình sẽ tìm hiểu thứ gì làm cho mọi thứ thay đổi, mình sẽ lôi lý lịch nó ra tìm hiểu, kết nối và đối thoại với nó, tìm hiểu quá khứ, hiện tại và tương lai của nó, hiểu cách nó vận hành, hiểu tác động của nó lên cuộc đời mình. Hiểu xong, mình sẽ chơi game này cùng với nó. Trước khi vô game, mình sẽ trang bị đủ hiểu biết, kỹ năng, vũ khí để chơi. Rồi mình dấn thân thôi. Level của mình nếu cứ chơi mỗi ngày nó đương nhiên sẽ cứ tăng lên, cho đến khi mình có trên bảng xếp hạng của những tay chơi xuất sắc. Chơi hết game, mình sẽ tiếp tục bằng cách tự tao game. Giờ, ở level tay chơi chuyên nghiệp rồi thì mình sẽ create - tạo ra game mới. Game-changer là như thế. Họ không còn bị động đối phó với thay đổi nữa. Họ tạo ra game mới và làm chủ luật chơi. Nạn nhân hay tác nhân thật ra chỉ cách nhau có 1 cái nút bí mật trong não là cái nút tư duy. Bật lên, bạn ở trong vùng growth mindset - tư duy mở, tư duy luôn đón nhận, học hỏi, dấn thân, hội nhập. Đóng lại, người ta rơi vào vùng an toàn, sợ thay đổi, vì tin rằng mình chỉ đến thế mà thôi. Tác nhân lúc nào cũng hân hoan, hào hứng, tích cực, lao vào lục tung mọi thứ để nghiên cứu tìm hiểu và kiến tạo. Nạn nhân sợ hãi, thu mình lại, gạt phăng tất cả những cái mới, luôn nơm nớp lo sợ ai đó cướp mất chỗ của mình nên suốt ngày ở trong trạng thái defensive - phòng thủ để bảo vệ an toàn cho cái bóng đổ của bản thân. Một cái nút bật lợi hại mà ai cũng phải học cách dũng cảm để bấm vào, học cách gỡ bỏ mặt mày xuống để cho phép mình tái tạo. Người khác có thể cho lời khuyên, giúp bạn, thúc đẩy bạn, nhưng người bấm vào cái nút kia chỉ có một đứa mà thôi, là chính mình. Và đó, là quyết định bạn cần đưa ra cho bản thân ngày hôm nay, victim or agent of change - bạn là nạn nhân hay tác nhân của sự thay đổi. Trận nào có chiến thuật đó. Vai nào có cách diễn đó. Chọn vai trước đi rồi mới hỏi nhau mình sẽ làm gì. Victim or agent of change - Bạn là ai, nạn nhân hay tác nhân?

Vội đến Vội đi Rồi cũng vội trôi vào quên lãng Mịt mờ rồi lại sáng Rất đau Rồi cũng phôi phai cảm giác ban đầu Ai đó chạm vào đời Rồi cũng để mất nhau Nhân nghĩa nhạt Thế tình làm sao đậm? Nhưng sự đời Luôn có lạnh và có ấm Có mưa ban chiều có nắng ban mai Có tìm thấy nhau và cũng có chia tay Có hy vọng nên cũng đầy thất vọng Đường có hẹp, đất trời vẫn thênh thang lồng lộng Có nét cười và cả những giọt đau Có rạng rỡ hân hoan nhưng cũng có ưu sầu Có trung thành và phản bội Có nhớ nhớ quên quên Khi tất tả lúc an nhiên trên đường đời vạn lối Có khởi đầu lặng im và những kết thúc lao xao Có mất, có tìm Có phải trái Có lên và có xuống Có khi nhận ra ngay nhưng cũng đôi lần quá muộn Hữu ý, vô tình Có có, có không Hai khía cạnh dỗi hờn Một ranh giới mong manh Trắng đen Được mất Đời là thế Từ từ thôi Ào ạt nắng rồi sẽ trở mưa lất phất Học mỉm cười chấp nhận Ung dung giữa đời Bình thản giữa bão giông Tiễn thu đi rồi sẽ lại đón đông Không tiếc nuối Cũng chẳng cần trông đợi Ừ thì đến Ừ thì đi Rất gần Hay có xa vời vợi Xuân sẽ về Và hạ cũng sẽ sang Một bước đời Khi hạnh phúc lúc trái ngang Âu cũng là lẽ đương nhiên Vui thì vui Không cũng chẳng muộn phiền Ừ thì Cứ thở sâu Và cứ bước…. Nguyễn Phi Vân 20.11.2021

So, who’s the smartest person in the room today? Ai là đứa thông minh nhất trong phòng họp của chúng ta ngày hôm nay? Lối thường, con người ai cũng nghĩ mình thông minh, và thường có xu hướng nghĩ mình là đứa thông minh nhất trong phòng. Nếu không, thì ắt sẽ có một đứa khác, một đồng nghiệp, sếp, hay một ai đó trong tổ chức. Có điều, nếu hỏi câu này cách đây vài năm về trước thì nghĩ vậy có lẽ cũng không sai. Nhưng trong tình cảnh công nghệ và tốc độ số hoá quay vỡ cả đồng hồ đo như hiện nay thì có khi câu trả lời là không ai cả, vì có khi cả đội hay cả tập thể nhà mình không có đứa hiểu rõ về kinh tế số, về mô hình số, về công nghệ số để thay đổi cuộc chơi đã có phần xưa cũ. Câu trả lời có thể nghiệt ngã, đánh sập cái ego của nhiều người, đặc biệt là dàn lãnh đạo lâu năm, nhưng Guess what- Biết sao không? Nó là thứ đắng nhất nhưng thật nhất mà mình phải nuốt. Cũng có khi, câu hỏi nên được đặt lại, không phải là “thông minh nhất” mà là “Who’s the futurist in the room - Ai là người hiểu về tương lai nhất ở trong phòng?” Khoảng cách giữa hiểu biết quá khứ cho đến hiện tại này của bất kỳ ai đều là trải nghiệm đáng quý, và chúng ta gọi là trải nghiệm chứ không phải là “kinh nghiệm”, vì không có hiểu biết quá khứ định nghĩa được tương lai. Tương lai là một khoảng không trắng bệch chỉ dành cho những ai có khả năng kiến tạo. Kiến tạo gì? Làm sao để kiến tạo? Bắt đầu từ đâu khi tương lai đó hình như chẳng thấy liên quan gì đến đời thường mà mỗi người chúng ta đang cứ phải bơi bơi ngụp lặn trong đó mỗi ngày? Ừ thì đã là đời thì cứ phải bơi bơi ngụp lặn. Nhưng là tương lai thì nó cứ thản nhiên đi ngang qua, không thèm ngó tới mình, không hề có ý định làm quen, và ngạo nghễ như minh tinh thời huy hoàng nhất. Nó chẳng thèm ngó, vì nó không care là mình có đủ sức trèo vào tương lai không. Nó cũng chẳng thèm quen, vì chưa chắc gì mình với nó ngồi chung bàn ở một thời gian khác. Những gì mình biết và xài tới bây giờ đã trở thành đồ “second-hand” cho thế giới săn hàng si đa. Còn new arrivals - hàng mới cạnh sẽ được trưng ra dường như không liên quan gì tới mình trong đó. Cũng dễ hiểu thôi. Nếu câu hỏi là ai tương lai nhất ở trong phòng, thì mình soi đèn đi tìm đứa hiểu về tương lai. Mà nếu muốn hiểu về tương lai thì phải trở thành futurist - nhà tương lai học. Hồi xưa, có một nhóm người nho nhỏ chuyên nghiên cứu về tương lai, rồi viết sách và đi diễn thuyết về nó cho công chúng. Bây giờ, chuyện đó cũng xưa rồi. Thế kỷ 21 nó yêu cầu mỗi người chúng ta đểu phải trở thành một nhà tương lai học, học về tương lai, hiểu về tương lai, chuẩn bị được cho bản thân hội nhập vào tương lai, và cuối cùng là kiến tạo được tương lai. Tương lai là cái canvas trắng tinh, và mỗi chúng ta sẽ là hoạ sỹ tự mình vẽ nên bức tranh tương lai đó. Are you a futurist? Bạn có là nhà tương lai học hay chưa? Nếu có thì Congrats - xin chúc mừng và chào mừng bạn bước vào thế giới của tương lai, hành tinh của những nhà tương lai học. Còn nếu chưa thì có khi hôm nay là ngày bạn cần đăng ký xin vào bộ lạc tương lai. Đơn giản lắm, dành 1 giờ “tương lai” mỗi ngày để học, đọc, suy ngẫm về những kiến thức tương lai mới, công nghệ và phát minh mới, tin tức về thế giới mới có vẻ “không liên quan” gì tới nỗi lo về miếng cơm manh áo mỗi ngày. Cho mình 1 giờ đồng hồ mỗi ngày, lên mạng đăng ký học khoá mới về dữ liệu, công nghệ, kỹ năng số, vv. Cho mình 1 giờ đồng hồ để đọc sách, đặc biệt là sách liên quan tới góc nhìn tương lai, kỹ năng tương lai, công nghệ tương lai, mô hình tương lai, vv. Cho mình một giờ đồng hồ để lướt các tin tức mới và cập nhật nhất về khoa học công nghệ tương lai từ các nguồn đáng tin cậy. Cho mình 1 tiếng đồng hồ “tương lai” mỗi ngày, rồi bạn sẽ cứ nhức thế, từng ngày từng ngày một, từng bước từng bước một chạm vào miền tương lai hồi nào mà bản thân vẫn không hay. Vậy thôi. Đơn giản vậy thôi. Tự dụng công và dụng công trên chính bản thân mình. Đứa tương lai nhất ở trong phòng là mình, là tất cả những người trong phòng mới đúng, vì tương lai không còn bóng dáng của những kẻ vin vào kinh nghiệm xưa cũ để tiến thân. ARE YOU A FUTURIST?

Mình không quá ngạc nhiên khi nhận được tâm sự lo lắng của một bạn đang đi làm, nhà lại có con nhỏ, sợ nếu bị nhiễm Covid thì không biết phải làm sao. Mà giờ, không đi làm cũng không được, không thì ai nuôi. Mà đi làm thì rủi ro sức khoẻ rồi lây nhiễm cho gia đình vì F0 đang đi đầy đường, muốn cũng không biết đâu mà tránh. Mình hiểu cảm giác đó, vì bản thân mình cũng đang trải qua hoàn cảnh như vậy. Tuần trước vừa ra ngoài đi họp thì cả 2 lần đều nhận tin nhắn có người dương tính trong bàn họp ngay sau đó 1 ngày. Rồi cũng phải tự xử lý bằng xét nghiệm và tự cách ly cho đến khi có kết quả xét nghiệm âm tính. Trong sự đồng cảm này, mình muốn chia sẻ với các bạn đang cùng tâm trạng những gì mình đang áp dụng cho bản thân nhé. Đừng chủ quan nhưng cũng đừng hoảng sợ Đương nhiên, không thể lockdown và giãn cách hoài được. Nếu cứ như vậy thì doanh nghiệp chết và người lao động đói, kinh tế thì sẽ kiệt quệ. Cho nên, chuyện mở cửa cho doanh nghiệp hoạt động lại và cho chúng ta đi làm lại là tin tốt lành cho tất cả mọi người. Thật ra, bạn cũng không có quá nhiều lựa chọn nếu kinh tế khó khăn và nếu không đi làm thì làm sao nuôi sống gia đình nhỏ của mình. Nếu đó đã là fact - là chuyện đương nhiên thì mình đâu cần phải suy nghĩ nên hay không nên rồi dằn vặt làm gì. Lựa chọn là OK sẽ đi làm. Hết. Vấn đề là, mình sẽ phải học cách bảo vệ bản thân trong tình hình này, khi dịch vẫn chưa hết và số ca ngày càng tăng lên trở lại sau khi mở cửa qua tiếp xúc rộng hơn trong cộng đồng. An toàn vẫn là trên hết nên bản thân mình cần phải học cách giữ an toàn cho bản thân, và nếu đi làm thì chọn doanh nghiệp nào đang đặt sự án toàn của nhân viên lên hàng đầu. Vậy thôi. Đừng chủ quan nhưng cũng đừng hoảng sợ. What if - Chuẩn bị kịch bản & xử lý tình huống Phòng là một chuyện nhưng rủi ro thật sự rất cao, như bạn đã nói là F0 đang chạy đầy đường. Cho nên, rủi ro thành F1 là chuyện cơm bữa. Rủi ro bị lây nhiễm là hên xui, cho dù đã tiêm mấy mũi. Nhưng the show must go on - mọi việc vẫn cứ phải tiếp diễn, đâu có cách nào dừng lại. Cho nên, để tránh bị rơi vào trạng thái lo âu vì sự bất định và lo lắng vì sợ hãi, mình nên đặt ra tình huống what if - lỡ mà mình bị nhiễm thì sao, mình cần điều trị thế nào, mình cần chuẩn bị kịch bản sắp xếp cho bản thân và gia đình thế nào, mình cần sự trợ giúp từ đâu và cụ thể là gì, vv. Khi chuẩn bị kịch bản, tự nhiên mọi thứ sẽ rõ ràng, chi tiết và khiến cho bản thân bớt lo lắng hơn rất nhiều. Phần lớn sự lo lắng là đến từ điều không biết, chưa biết, thiếu chuẩn bị về cả tâm thế và kịch bản. Chọn lựa việc cần thiết Tuỳ hoàn cảnh của mỗi người, tuỳ vào mức độ được hỗ trợ từ gia đình, bạn bè, tổ chức, vv đối với mỗi người mà ta tự đánh giá cấp độ tiếp cận của bản thân nên nhiều hay ít. Nếu hệ thống hỗ trợ cá nhân của mình không mạnh, ví dụ không có gia đình bên cạnh, không có partner hay chồng vợ bên cạnh, ít bạn bè, không quen biết nhiều để có được sự giúp đỡ dồi dào thì mình tự biết phải tém lại, chỉ chọn tiếp xúc trong những hoàn cành bắt buộc, ví dụ như khi bắt buộc phải đi làm. Còn lại, những gì không cần thiết, chỉ là good to have - có thì tốt thì vui không có cũng chẳng sao thì mình phải học cách bỏ đi để giảm bớt mức độ tiếp xúc và lây nhiễm. Thứ gì cần thứ gì không cần chỉ một mình bạn biết và đưa ra quyết định. Vậy thôi là mình đã có chuẩn bị cần thiết để bảo vệ bản thân. Tình cảnh này rồi sẽ còn tiếp diễn trong một hai năm tiếp theo, sống chung với lũ. Cho nên, đừng chủ quan nhưng cũng đừng hoảng sợ. Cuộc sống tiếp theo mình sẽ sống từng bước từng bước một. Vấn đề tiếp theo mình sẽ có kế hoạch quản trị rủi ro và giải quyết khi vấn đề xảy ra từng cái từng cái một. Và quan trọng nhất là giữ cho lòng mình thật bình an để có thể đón nhận mọi rủi ro từng ngày từng ngày một.

Mọi người nhắc chữ resilience - bền bỉ kiên cường như một phẩm chất cần thiết nhất để giúp con người trụ được qua con trăng này, khi mọi sự mất mát vẫn chưa kết thúc và những gì khó khăn và gian nan nhất thật ra là ở phía trước, khi mọi nguồn lực cá nhân và tập thể đã cạn kiệt. Lockdown chưa phải là thứ tệ nhất có thể xảy ra. Sau 2 năm dịch bệnh, khi sự cạn kiệt đã chạm đáy và không còn cầm cự nổi nữa, đó mới là lúc khó khăn thật sự bắt đầu. Tổ chức cũng thế. Cá nhân cũng thế. Đã vậy, con vi rút nó vẫn không chịu buông tha. Nó vẫn lẩn quẩn trong tâm trí ta, trong từng chủ thể mà nó chiếm lĩnh được ở ngoài kia, và rủi ro trở thành chuyện thường ngày ở huyện. Trong cái cảnh đó, rồi làm sao để giữ cho mình tinh thần luôn ổn định, tâm thế luôn vững vàng, giấc mơ không vỡ tan? Làm sao tích cực và lạc quan khi xung quanh đụng vào là khó? Hay mình cần một đôi kính khác, một phát hiện khác, một góc nhìn khác để thứ mình thấy nó không chỉ là những điều có vẻ rất hiển nhiên? Khó là chắc rồi. Gian nan là chuyện cơm bữa mà thôi. Ai cũng thấy thứ làm không được, không thể, không xong. Ai sẽ thấy điều ngược lại? Mình vật vã vì phải đối diện với bản thân, với thay đổi, với con người mới và hoàn cảnh mới. Cuộc sống làm lơ không chịu quen mình nữa. Vũ trụ bỗng quay lưng, mọi thứ up in the air - lang thang lưng chừng ở đâu đó giữa không gian. Không có cái gì rõ ràng. Tất cả mơ hồ. Đường đi sao chẳng hiện ra. Lựa chọn nên là thế nào? Phía trước là ánh sáng hay bóng tối? Chưa bao giờ mà loài người phải đối diện với nhiều câu hỏi thế. Chưa bao giờ cả nhân loại hoang mang hơn là khi đại dịch đi qua. Nhưng nếu ta cứ nhìn mọi thứ theo cái cách mình đã từng nhìn, đi tiếp những con đường đã đi, xài lại “chiêu” đã từng xài thì làm sao xử được những vấn đề hoàn toàn mới? Cho nên, có khi mỗi người đều phải sắm thêm lăng kính mới, rồi nhìn đời và nhìn vấn đề theo cái view của chuồn chuồn. Con chuồn chuồn nó có 2 con mắt compound - phức hợp, mỗi bên chứa hàng ngàn lăng kính khác nhau, cộng với 3 con mắt với lăng kính giản đơn. Cũng là một hình ảnh, nó thu thập vô vàn dữ liệu, thông tin khác nhau từ nhiều lăng kính. What if - nếu mình cũng làm được vậy thì sao? Nếu mình cũng nhìn một chuyện từ nhiều góc nhìn và lăng kính khác nhau thì sao? Nếu mình thấy được cả góc tối, ánh sáng và cả những vùng xám lờ mờ nữa? Đời này, không có gì một chiều và cũng chẳng có gì là hoàn hảo. Không có gì khó hết cũng không có gì chỉ toàn tốt đẹp. Không có giới hạn, chỉ có góc nhìn và tư duy giới hạn. Không ai mạnh mẽ luôn luôn mà cũng chẳng có ai là yếu ớt cả đời. Không có đêm 30 nếu không có những ngày trăng rằm vằng vặc sáng ngời. Không có được nếu chẳng bao giờ mất. Cho nên, một vấn đề ngay lúc này, nếu mình xài view chuồn chuồn thì sẽ nhìn thấy nhiều cung bậc, nhiều tầng ý nghĩa khác nhau, nhiều góc nhìn và cách tiếp cận khác nhau. Khó là một góc. Đuối là một góc. Cạn kiệt cũng chỉ là một góc. Còn hàng ngàn góc khác sẽ là gì từ những lăng kính khác nhau? Dù vấn đề là gì, bạn hãy thử ngồi xuống, ngắm nhìn nó lại một chút từ cái view của chuồn chuồn. Có khi lặng im ngắm nhìn đã chính là lời giải. Sự kiên cường chỉ giữ được khi nó tìm thấy con đường và ánh sáng. Còn ánh sáng, đường đi sẽ bắt đầu hiện ra khi ta thở sâu và im lặng ngắm nhìn, bằng những lăng kính khác nhau, từ cái tâm không phân biệt đen trắng, hay đơn sắc đa màu, từ sự đón nhận giản đơn của những điều hoàn hảo nhưng cũng chẳng bao giờ là hoàn hảo.

Tương lai đương nhiên là mơ hồ. Tương lai đương nhiên là bất định. Tương lai đương nhiên là rất vô cảm, ai không relevant - còn liên quan thì nó bỏ cái một, không thèm think twice - nghĩ đi nghĩ lại làm chi. Nhưng tương lai cũng công bằng, nó cho tất cả mọi người cơ hội như nhau, không phân biệt là ai ở đâu làm gì một lần được reset - bấm F5 tái tạo lại bản thân, chọn lại hành trình, dấn thân vào thế giới mới của những con người đủ mở để tiếp nhận cái mới. Đương nhiên, có rất nhiều thứ phải thay đổi. Có rất nhiều kiến thức phải học mới. Có rất nhiều kỹ năng phải tập trung nâng cấp. Có rất nhiều nhưng cũng không có gì là quá sức, nếu chúng ta biết bắt đầu xây những viên gạch đầu tiên từ những kỹ năng nền. GIờ, chia sẻ với các bạn 3 kỹ năng nền quan trọng nhất cho tương lai mà McKinsey đã chia sẻ và mình hết sức đồng tình. Learning to learn - Học kỹ năng học Cái này tất cả mọi trường học, công ty, tổ chức đều cần phải huấn luyện lại cho học sinh, sinh viên, nhân sự của mình nè. Trong một thế giới mà thứ gì cũng mới, cũng khác, cũng phải tư duy lại thì sorry là hông ai rảnh đâu mà phải đi dọn mâm sẵn cho mình học. Học bây giờ là sống còn, là kỹ năng sinh tồn, là chuyện riêng tư cá nhân không thể nào cá nhân hơn nữa. Cho nên, không ai có thể và có quyền giao cái mạng học của mình cho ai khác, dù là nhà trường, hệ thống giáo dục tiên tiến cỡ nào, ở nước nào, hay đùn đẩy giao phó cho bộ phận gọi là học tập và đào tạo của công ty, tổ chức mình đang làm việc. Họ chỉ đóng vai trò facilitator - người tạo điều kiện và tạo môi trường học tập cho bạn dễ dàng tiếp cận, dễ dàng tìm kiếm, hỗ trợ công cụ dụng cụ cho bạn quản trị hành trình học tập của chính mình. Bạn không bắt đầu, không dấn thân, không tự thân thì trách nhiệm rõ như ban ngày là của bạn thôi. Đừng đổ người này kẻ kia người ta cười cho khi thấy mình thiếu trách nhiệm với chính bản thân mình. Cho nên, tư duy lại cách học, học lại cách học, thay đổi thói quen học, lên lại kế hoạch học chủ động cho bản thân. Ai giờ này còn chưa có kế hoạch học tập do tự mình vẽ ra thì xong phim rồi, hoàn toàn chưa có chuẩn bị gì cho tương lai hết. Technology - Học về công nghệ Dù bạn đang làm ngành gì nghề gì ở tổ chức kiểu gì thì có một sự thật không thể nào chối cãi là bạn PHẢI cộng tác với công cụ kỹ thuật số mới, với tự động hoá và qui trình mới, với công nghệ mới cập nhật theo kiểu mỗi ngày. Đừng cố trốn tránh, kiếm chuyện, hay gây rắc rối với ai khi người ta triển khai những hệ thống công nghệ và kỹ thuật số mới này, vì làm vậy chỉ có mất thời gian, gây áp lực cho bản thân và làm phức tạp thêm cho cuộc sống công việc của mình thôi. Chuyện PHẢI cộng tác với máy, PHẢI học cách nó vận hành và thay đổi cách bản thân vận hành là chuyện đương nhiên, no way - không có cách nào tránh nổi và vòng vo chỉ mất thêm thời gian và tâm sức. If you can’t beat them, join them - Cản không nổi thì hợp tác thôi, càng sớm càng tốt, càng nhanh càng tốt, càng chủ động càng tốt. Lời khuyên thực tế nhất để học là, công ty tổ chức mình áp dụng thứ công nghệ gì mới vào thì hãy lao vào ôm chầm lấy nó mà học và làm sao master - nhuần nhuyễn luôn mới được, đừng có lơ mơ on off theo mood không có lợi cho bản thân đâu. Tích cực, chủ đông và quan trọng nhất là mở óc mỡ não ra học nha mọi người. Learning to be human - Học làm người Covid nó đẩy mọi thứ số hoá lên cấp độ tăng tốc tự động không có cách nào dừng lại được, nhanh hơn theo dự đoán là từ 5-7 năm, nghĩa là thay vì mình còn tới 7 năm để từ từ adapt - thích nghi, thì bây giờ con vi rút nó giật 7 năm đó của mình, rồi nó quăng vô sọt rác, xong nó vênh mặt lên bảo, “Mày có sống sót qua cơn đại dịch thì tao cũng sẽ kiếm cách hạ mày bằng cách quăng mày vào giữa một đám công nghệ máy móc cho tụi nó nuốt chửng con người chơi.” Hôm qua, tôi đọc 1 bài trên báo Inc, tựa đề là gì biết không? “Làm sao để viết CV gây ấn tượng cho robot”. Má ơi, thời buổi gì kỳ lạ vậy, bây giờ con người phải học cách khai lý lịch sao cho máy nó ấn tượng, nó chọn mình rồi phỏng vấn mình. Hồi trước coi phim Planet of the Apes - Hành tinh khỉ thì bây giờ đời thường có còn kinh dị hơn - hành tinh robot. Mà bot nó vợt người kiểu đó mình thành cái gì? Rồi tự động hoá chịu trách nhiệm 52% giờ phân công lao động đến năm 2025 thì người làm cái quái gì? Vậy nghĩa là trong cái tình trạng bị ăn cắp 7 năm từ từ hội nhập này, người không có cách nào khác hơn là phải tư duy lại về khái niệm làm người, học lại cách làm người, và điều chỉnh ngay cách đóng góp của người vào hành tinh robot. Thế của người giờ phải tập trung vào những thứ máy chưa chạm được: truyền cảm hứng, tạo cảm xúc, sáng tạo, tương tác đầy EI giữa người với người, cộng tác với mọi loài, vv. Vậy, nghĩa là quay trở lại làm người nhất có thể, bằng những bản năng cơ bản nhất của người mà loài người đã sớm vội quên. Có cái nền này thì mọi thay đổi sẽ dễ dàng hơn, hội nhập sẽ nhanh chóng và xịn mịn hơn, hành trình vào tương lai chắc sẽ đỡ vất vả hơn. Đừng mày mặt làm gì. Thời sống còn rồi, lo mà giữ cho mình cái thế liên quan, còn hơn mặt mày để rồi trôi dần vào quá khứ. Vậy nha!

Hôm qua, chia sẻ tại sự kiện VNHR Summit, mình chỉ kể một câu chuyện cá nhân đã trải qua năm 2013-2015 với vai trò insider - người trong cuộc trong hành trình M&A của tập đoàn tại Úc. Tất cả những gì mình mục kích, “nghĩa nhân mỏng dánh như cánh chuồn chuồn”, giữa tỷ phú và phá sản, giữa chữ bạn và chữ bè, bị lật ngược về cảm xúc bởi mưu mô như phim Hồng Kông, sự suy sụp về niềm tin, sự phản bội, sự độc ác, vô cảm, vv, tất cả đều xuất hiện trong cùng một câu chuyện đời. Ở đó, giữa tận cùng của được và mất, có và không, ta nhìn đời rất rõ, hiểu rằng chẳng có thứ gì khác, dù hay và đẹp cỡ nào, dù được xây dựng chuyên nghiệp cỡ nào, có thể thay thế chiếc la bàn giá trị của mỗi cá nhân. Khi bị dồn vào chân tường của được mất có không, con người chỉ hành xử bằng bản năng, và lựa chọn trong tích tắc giữa thiện và ác, giữa bóng tối và ánh sáng mà có khi bản thân còn chưa kịp định thần và nhận thức. Nếu thế, nếu thế giới tiến về phía công nghệ nhưng lại phải humanize the workforce - người hoá đội ngũ lao động, nếu chữ resilience - kiên cường là phẩm chất không thể thiếu giúp con người vượt qua mọi khủng hoảng, chông gai đang rình rập quanh ta và nhảy xổ ra bất cứ lúc nào, nếu phải tư duy lại về tương lai từ NOW - ngay lúc này đây ta phải làm gì, NEXT - bước tiếp theo ta định làm sao, rồi mới đến FUTURE - tương lai sẽ cần kiến tạo như nào, thì chuyện đầu tiên mà có lẽ tất cả chúng ta cần làm là RETURN - trở về với chữ NOW - hiện tại này trước đã. Đâm đầu vào chông gai, khủng hoảng, con người rất dễ lạc hướng lạc tâm, dễ cuống cuồng và đánh mất bản thân mình. Quay về, nghe rất nhà quê, nghe hơi thiếu chuyên nghiệp vì đâu có trường đại học hay chương trình MBA nào dạy người ta quay về. Con người chỉ được hệ thống có sẵn của thế giới bên ngoài dạy cho phải biết chạy đến, vươn lên, đi tới. Giờ, choáng váng trước những màn đánh úp như phim hành động của đời, khi ký ức và hệ thống niềm tin văng tung toé, ai dạy mình cách đi gom ký ức, đi nhặt nhạnh niềm tin và ý chí để tiếp tục hành trình? Thiệt ra là không có trường học hay khoá huấn luyện nào dạy nổi. Đây là lúc người ta quay về để tự soạn giáo án, tự dạy mình, tự làm bài tập, tự đánh giá sự lớn lên của con người mình, tự RESET - điều chỉnh lại chiếc la bàn định hướng giá trị của cá nhân. Khi đã quay về, đã reset la bàn xong, thì lúc đó mới có cửa để nói chuyện tương lai ra sao và cần phải chuẩn bị gì. Khi tâm không định thì làm sao trí sáng? Khi hiện tại còn loay hoay thì nghĩ gì đến chuyện tương lai? Ngoài kia có thể là một mớ hỗn độn của hoang mang, nhưng cũng có thể là con đường hiện ra trong trẻo mỗi ngày. Hai thế cảnh, một điểm khởi đầu, ĐỊNH! Định là khi ta quay về thờ sâu và bình an trong hiện tại, nhìn rõ bản thân, nhìn rõ bản chất của cuộc sống, nhận ra sự hiện diện của mình trong hiện tại mà không bị lôi kéo, giật dây bởi thế giới bên ngoài hay của quá khứ, tương lai. Ở đó, ta biết giá trị thật sự mình mong muốn hướng đến là gì. Ở đó, vũ trụ thật giản đơn, an yên, hạnh phúc như giọt mưa đầu mùa hay thoáng nắng mùa thu còn vương trên chớm lá. Vậy thôi. Không có gì ghê gớm, màu mè hay xập xình như thế giới ngoài kia cả. Và cũng không có gì khác ép ta phải lao đi hớt hải, hốt hoảng để tậu được, khoe ra, so kè được mất với đời. Chân lý luôn luôn giản đơn, chỉ có con người là phức tạp. Tương lai, cuối cùng chỉ là cách ta re-imagine - tưởng tượng lại về thế giới của ta, bầu trời của ta, con đường của ta thôi. Tương lai không có sẵn, cũng không thể chạy ra cửa hàng tiện lợi để mua. Nó là khái niệm và bức tranh trừu tượng ai hiểu sao thì hiểu. Bạn muốn nó xanh thì nó sẽ xanh chứ không bao giờ đỏ. Bạn có thể nhìn thấy chiến tranh trong khi ai đó hân hoan nhìn thấy hoà bình. Cho nên, tương lai là thứ do chính mình kiến tạo mà thôi, và chất liệu cơ bản nhất cho bức tranh này chính là chiếc la bàn định hướng giá trị của cá nhân. Tâm hướng về đâu, cảnh sẽ hiện ra ở đó. Nếu thế, thì cũng không có gì là quá khó hay quá sức. Ta chỉ cần trở về, reset lại la bàn là có thể tìm thấy hướng đi. Đôi khi, một vấn đề có vẻ cực kỳ phức tạp và ghê gớm nó đơn giản lắm cơ. Mình chỉ cần đổi góc nhìn cá nhân, chỉ cần sử dụng lăng kính và la bàn của cá nhân là được. Ngoài kia, nhân gian thích drama nên hay thổi phồng và đánh tráo khái niệm. Ngoài kia càng như vậy, trong này ta càng phải định tâm để lắng nghe chiếc la bàn định hướng của chính mình. Trong ấy ổn, ngoài kia rồi sẽ ổn. RETURN - RESET - RE-IMAGINE Quay về hiện tại, tái định hướng, và tưởng tượng lại tương lai phía trước. Vậy thôi!

Mấy ngày trước nghe một nhóm bạn trẻ chia sẻ là hiện tại tất cả các bạn đều đang rất mơ hồ, không biết phải làm gì tiếp theo. Đang nhìn về tương lai, đang ngon trớn với những kế hoạch hướng ngoại, tự nhiên Covid nổ một cái banh xác, mọi thứ văng tung toé, không còn thứ gì xếp ngay ngắn với thứ nào, thế là hoảng loạn! Thật ra trận này ai cũng bị, không phải chỉ là bạn trẻ, cả nhiều bạn đang đi làm cũng vẫn còn mơ hồ chưa kịp định thần và định hướng lại sau quá nhiều điều “không thể” đã xảy ra. Rồi giờ sao? Mọi quan hệ giữa tôi với mình đang thay đổi. Mọi quan hệ giữa tôi với mọi người, dù còn hay mất, đã thay đổi. Mọi kết nối giữa tôi và vũ trụ dường như đã bước sang một hành trình mới, hành trình trở về để hiểu rõ hơn về những điều cơ bản nhất mà loài người trước giờ bận quá chưa kịp làm quen. Một trận vung vãi cảm xúc và niềm tin như thế, nói xong là xong sao được? Chúng vẫn cứ treo lủng lẳng đâu đó khi thức dậy, trên đường chạy xe đến chỗ làm, trong thoáng ưu tư khi ta chỉ còn lại với mình, trong những cơn mưa chiều hay áng hoàng hôn rực rỡ. Không thể cứ xem như chưa có gì xảy ra, vì chúng đã xảy ra, đang xảy ra, nhưng không cho con người đủ thời gian để kịp reset lại. Hệ thống còn đang tái khởi động. Tâm chưa biết hướng đi đâu. Não loay hoay lục lọi trong ký ức đường về hiện tại và đường đến tương lai. Người vẫn đang loay hoay gom ký ức. Nhưng Ambiguity - Mơ hồ, trạng thái không có gì rõ ràng, không nhìn thấy dấu chỉ, loanh quanh giữa những câu hỏi bất định là đương nhiên lúc này và nhiều tháng tới, khi có quá nhiều chuyển động đa chiều cùng một lúc. Vừa phải lo miếng ăn manh áo, vừa phải lo công việc & tương lai, vừa phải lo chuyện bệnh tật sống còn, vừa phải đối diện với những vấn đề đặt lại về mục đích và giá trị của bản thân trong bối cảnh mới, trong mối tương quan mới với người thân, người quen, cộng đồng và xã hội…. Thật sự là quá nhiều đối với bất kỳ con người nhỏ bé nào, nhất là các bạn trẻ và những người vẫn còn đang phải dò đường cho hành trình hôm nay và những ngày sau nữa. It’s OK - Không sao đâu! Mơ hồ thật ra là trạng thái chung của rất nhiều người, cả Việt Nam và thế giới. Nhìn tiêu cực thì nó có thể gây hoang mang, sợ hãi, khiến tinh thần ta bất định, khiến thế giới ta chao đảo, khiến cuộc đời dường như không còn chiếc trụ nào để bám vào. Nhưng nhìn tích cực, thì nó đang trao cho mỗi con người cơ hội được làm lại, reset - tái tạo lại, delete những thứ đã “lỡ” và bắt đầu một hành trình mới, với những giá trị mới, bằng những cách tiếp cận mới, và thuận theo trái tim trước nay vẫn mong muốn được hát ca. Đâu dễ gì mà đời cho ai cơ hội kiểu thế đâu, và cũng đâu dễ gì mà vũ trụ bấm nút F5 cho cả hành tinh và thế giới này. Ai ở đâu, làm gì, đang có vấn đề với bản thân và cuộc sống ra sao, cùng lúc được trả về số mo, khởi động lại. Cơ hội hiếm có vậy, đâu cần phải suy nghĩ gì cho mệt não. Dù là cá nhân, tập thể hay tổ chức, mình chỉ cần thuận tự nhiên và đồng loạt bấm F5. Còn bắt đầu lại là làm gì, mỗi người một khác. Chỉ có một thứ tương tự, là tất cả đều phải hướng vào thay vì cứ hướng ra, vì reset là bắt đầu từ bên trong, từ mục đích, giá trị, định hướng, cách tư duy và tiếp cận của mỗi bản thể. Câu trả lời không nằm ở ngoài kia, không ở bất kỳ ai hay bất cứ sự kiện nào. Thở sâu, bình tĩnh, quay về, ở đó mà lo cho cái thân và cái tâm của chính mình trước đã. Giờ là lúc tập trung vào hiện tại, tập trung vào những gỡ từng nút thắt mà Covid đẩy lên trên bề mặt, dù đó là sự nghiệp, quan hệ, cuộc sống, tương lai…. Giờ là lúc không còn lui được nữa, cứ phải dũng cảm mà vẽ lại bức tranh thôi, từng nét từng nét một. Tâm tĩnh, ngoài kia sẽ không còn hoảng loạn. Trí định, bộn bừa ngoài kia rồi sẽ xếp hàng. Không cần nháo nhào, ngoài kia đâu có gì để đi tìm. Lặng im, đường trở về sẽ là đường đi tới.

Mình gọi anh là đại ca. Cũng chẳng hiểu bắt đầu tự bao giờ cứ đầu mở miệng là đại ca. Mà cũng nghiệt ngã lắm. Gọi chị là chị. Gọi con hai anh chị là em. Rồi gọi anh là đại ca. Gia đình gì loạn luân ghê. Xưng hô tán loạn hông có miếng tôn ti trật tự gì. Ủa, mà mình gặp anh tính ra chỉ được có 2 lần. Nghe nhiều người nói về anh lắm, từ chị, từ Tèo, và từ những người bạn làm báo mà mình quen biết. Mỗi người nói về anh một kiểu. Mỗi người kể về anh từ một góc chạm rất cá nhân. Có điều, ai cũng kết lại câu chuyện của họ với anh bằng câu, “Ông già rộng lượng và tốt bụng!” Có bao nhiêu cách để nói về sự rộng lượng? Có bao nhiêu từ để mô tả ai đó tốt bụng, dễ thương? Không biết nữa. Mỗi người một cách thôi. Ta đi qua đời nhau, đọng lại ở cuối đời, cũng chỉ là vài ba từ mộc mạc, giản đơn, chạm sâu vào trái tim và ký ức. Nhưng đó là người ta! Phi Vân không tả thế. Mà Phi Vân không biết tả sao, không biết phải dùng từ ngữ gì, dù hồi xưa đi học điểm văn cũng không phải là dạng tệ. Lớp 5 văn điểm tối đa, nhờ tả cô giáo như cô tiên. Mấy chục năm sau gặp lại cô giáo ở Cali, trong một siêu thị người Việt, cô nhắc, “Trời ơi Phi Vân tả cô giáo gì như chuyện thần thoại, nghe muốn xỉu.” Vậy, mà giờ hỏi đại ca là người thế nào, mình lặng thinh tìm hoài không ra từ để nói. Có lẽ, không phải mình không muốn tả. Mà là mình muốn giữ riêng cho mình những cảm xúc vẹn nguyên trong hai lần quá ít ỏi được gặp anh. Lần đầu, là Tết ghé thăm. Hồi đó đại ca còn khoẻ. “Chời ơi cây khế quá trời trái nhìn ngon quá!” Mà cây khế nhà mình xịn thiệt. Trái vàng ươm, trĩu cành. Nghe em gái Gò Công khen vậy, đại ca bèn bắt cái ghế đẩu ra, leo lên hái khế cho nó. Nhìn đại ca đứng trên cái ghế chập chênh, mình tự rủa mình, trời nói chi để ông già phải cực. “Trái này to nè Phi Vân!” “Dạ ngon dữ luôn” “Nè, nữa nè!” “Dạ thôi nhiều quá rồi. Đại ca xuống đi. Đừng hái nữa.” “Lâu lâu em gái Gò Công qua. Hái nhiều chút.” Chẳng bao lâu, đã là một rổ khế. Mình và anh cùng quê Gò Công, nên hay nhắc Gò Công, bánh giá, nhắc mắm, nhắc chợ quê, nhắc đủ thứ Gò Công. Có lẽ, dù rong ruổi qua bao nẻo cuộc đời, người ta cuối cùng cũng chỉ nhớ vài ba ký ức miền quê trong trẻo. “Biết gọt hôn?” Haha…. Đại ca nghĩ, em gái Gò Công đi ta bà khắp nơi trên thế giới, làm đủ thứ chuyện nhưng hông biết gọt khế. Nghĩ vậy, chưa kịp trả lời trả vốn, đại ca đã gọi với vào, “Lấy cây dao gọt khế cho Phi Vân.” Bữa đó, mình ăn cơm nhà với đại ca. Câu chuyện vuông tròn về sách mình viết, chuyện mình làm, cách mình nghĩ, và chuyện về quê ngày Tết. Hồi đó, là lúc mới ra cuốn “Tôi, Tương lai, và Thế giới”. Tết ở nhà đại ca đọc hết, rồi nói “Thế giới thay đổi ghê thiệt. Ai mà không cập nhật không biết sao theo kịp.” Trước Tết, gởi chị cuốn sách tặng đại ca, đại ca đăng Facebook vầy: 15/30.1.2019 Quà Xuân Những người già hưởng Tết cũng chút chút hương hoa ,chớ ăn uống được mấy. Cho nên tui mừng được anh em bè bạn biếu cho (có chữ ký đàng hoàng nghen ) mấy cuốn sách mới ra lò. Gs Chấn Hùng biếu cuốn Nguyễn Hiến Lê - Con người & tác phẩm; Nhà quản lý trẻ Nguyễn Phi Vân cô gái xứ Gò Công quê tui tặng cuốn Tôi ,tương lai và thế giới : đồng nghiệp làm báo với tui nửa thế kỷ qua Trần Thanh Phương biếu cuốn Chuyện 12 con giáp mới in còn thơm mùi mực, và bà cụ sống cùng nhà vừa kiếm đâu ra cuốn Người xưa cảnh tỉnh của Vương Trí Nhàn và Trần Văn Chánh ..Thế là đủ "no" mấy ngày Tết .Thôi thì để trí óc đừng xơ cứng, mình không đi thực tế được thì học qua sách báo ...cũng là cách rèn tư duy, mà Cụ Phan Chu Trinh gọi là chấn dân khí đó. Đọc sách không bổ bề ngang cũng bổ bề dọc mà, có chết ai đâu hén? Cũng mừng là mấy ngày qua, bà con lai rai chúc Tết chủ yếu chúc tui khỏe, thiệt cảm động và biết ơn .Tui hứa sẽ đọc kỹ mấy món quà quý này. Trân trọng cảm ơn tám lòng tốt của các bạn, chúc mọi người an lành hạnh phúc trong năm mới Kỷ Hợi .KP. Haha…. Đại ca gọi mình là nhà quản lý trẻ. Sướng ghê! Em gái mà, U50 trong mắt đại ca là vẫn trẻ. Mình đi, bao la năm châu bốn bể, đậu vào những khách sạn 5 sao sang trọng, nhưng chảy nước mắt, khi ăn bữa cơm gia đình, khi đại ca gắp cho khúc cá, đũa rau. Vậy thôi! Nước mắc chảy ra. Cảm xúc căng cứng đỉnh đầu. Bữa đó cũng thế. Hôm nay ngồi viết lại vẫn thế. Làm sao tả? Ăn cơm xong, là canh trà. Đại ca ngồi kể mình nghe cảm nhận của anh về cuốn “Người xưa cảnh tỉnh” của Vương Trí Nhàn. “Hay vậy. Để em đi tìm đọc.” “Tìm gì. Anh đưa cho.” Nói vậy, rồi tức khắc lên lầu lấy cuốn sách đưa cho cô em. Mình đâu ngờ, đó là kỷ niệm duy nhất mình còn giữ lại về anh, ngoài những trái khế vàng ươm miền ký ức. “Thôi anh mệt rồi. Anh đi nghỉ hen. Em nhớ giữ gìn sức khoẻ. Viết sách nhiều vô để cứu được nhiều người.” Anh mệt rồi. Hồi đó anh đã ngã bệnh. Mình không nhắc, mà chỉ hỏi qua chị, qua Tèo, đại ca sao rồi, đại ca sao rồi. Hỏi cho biết vậy thôi, chớ cũng không giúp được gì. Mà cứ nhớ. Nhớ câu chuyện không dài, nhưng ở một tầng rất khác. Ông già ở nhà, chẳng mấy khi ra ngõ, nhưng tâm thì, vẫn đau đáu giữa cuộc đời…. Bữa cơm thứ 2 ở nhà, đại ca không khoẻ, nên chuyện muốn dài mà vẫn cứ ngắn hơn. Thấy đại ca không khoẻ, mình xin về sớm cho đại ca nghỉ ngơi. Trước khi về, đại ca dặn, “Em coi chừng thằng Tèo giùm anh.” “Em coi chừng thằng Tèo giùm anh”, là câu giã từ của đại ca với em gái Gò Công. Thằng Tèo nó đâu cần em coi chừng. Nó lớn rồi, và cuộc đời sẽ dạy nó trưởng thành hơn. “Coi chừng” là cách đại ca kết nạp em vô gia đình, coi em như đứa em gái tin cậy được. Rồi đại ca đi. Em không biết phải nghĩ sao, làm sao. Em nhớ cây khế. Nhớ cách anh với tay hái cho em trái khế to nhất, chín nhất. Nhớ đũa rau, khúc cá. Nhớ cách anh cười khi kể sách em viết đọc mệt quá. Hai anh em cười ha hả, mà ưu tư lắng trong tách trà thơm. Hồi em ra cuốn sách tiếp theo, anh không kịp đọc. Chị gởi qua cho em hộp trà Ô long loại thượng hạng, nói của anh thưởng cho em gái vì đã ra thêm một tác phẩm hay. Anh chưa đọc mà, sao biết hay? Hay anh chỉ biết rằng, Phi Vân, đứa em mình nó viết thì tâm nó đặt ở đâu, nên chắc là phải hay. Hay, là cách anh hiểu em. Không nói, nhưng tâm ở giữa chợ đời. Em không biết tả sao, và cũng sẽ không bao giờ tả được đại ca mình. Đời này, em chưa bao giờ ích kỷ với ai. Nhưng xin cho em một lần, được giữ riêng cho mình những ký ức về anh. Ký ức lặng im, không màu, giản đơn như cành khế, hộp trà, nhưng bao la như hai tâm hồn ưu tư gặp nhau, giữa xã hội lành ít dữ nhiều, giữa thế gian thênh thang nhưng không dễ tìm ra một nơi nương tựa. Em đến, vẫn dạ thưa đại ca em mới đến. Em đi, vẫn dạ thưa đại ca em dìa. Anh vẫn đó, trong ký ức nương tựa của em, để giữ mình, dặn mình, tâm giữa chợ đời, nhưng lòng vẫn bình an, không gợn sóng. 16/29.1. Cảm Xuân Tết gõ cửa mọi nhà ai nấy chộn rộn, hối hả. Còn tui, tui nằm nhà và đọc 2 tác giả họ Nguyễn: Nguyễn Hiến Lê và Nguyễn Phi vân, hai con người cách nhau cả vòng trái đất. Đọc mệt nhưng thú vị, vì càng đọc càng thấy mình dốt quá. Tết thế mà vui, nhờ sách hay chớ không phải mấy thứ kinh điển cổ lỗ mà người đời quăng vô sọt rác từ khuya. Vui vì thấy mình ngu dốt trước thế giới bao la về tri thức mà mình không đóng cái đầu mình lại. Đọc để mở mang đầu óc chút nào hay chút nấy. Tết tui là vậy, cố nhiên có dành thời gian về quê và vui vẻ bên gia đình. Chúc bạn bè gần xa một cái tết an lành, đầm ấm bên gia đình và thành đạt trong cuộc sống. 3 Phước. Dạ, đại ca. Còn em chúc anh luôn an lành, trên hành trình tiếp nối. Em gái Gò Công họ Nguyễn

Gần 9g tối và whatsapp ding ding. Thường thì kênh này chỉ sử dụng cho công việc, mà giờ này còn nhắn nghĩa là có chuyện. Mở ra, thấy tin nhắn của Debby từ Malaysia. Cũng lâu lắm rồi mình và bạn này không liên lạc, chắc từ trước Covid. Ngày xưa bay qua KL liên tục, lần nào qua thế nào cũng có vụ án Char kway teow hay Nasi lemak với team của Debby, team phụ trách phát triển nhượng quyền cho một tập đoàn to bự của chính phủ Malaysia. Quen với team này như bạn bè từ những năm 2010 khi còn phụ trách thị trường châu Á Thái Bình Dương, thân thiệt là thân, kiểu kéo nhau ra lề đường uống Teh tarik, đi chơi bụi nằm mùng chống muỗi chung, đi leo núi cả đội…. “Hi Phi, about en Fauzi, he passed away today at 6:45pm - Phi, sếp Fauzi đã ra đi tối nay lúc 6g45.” Mình nhìn tin nhắn. Hả? Là sao? Lại một người bạn thân nữa ra đi. Vậy thôi. Chỉ là một dòng tin nhắn khiến cuộc đời chia hai trạng thái, có bạn và không bạn. Trần gian có thể nghiệt ngã một cách nhẹ nhàng như vậy, không nể mặt ai, không thiên vị chút nào. Ra đi, vậy thôi, ranh giới mong manh giữa còn và mất chỉ là 2 chữ. Chỉ có trạng thái tinh thần của mỗi người sẽ không còn cách trở về, dù chỉ là vài ba phút trước, dù chỉ để trì hoãn thêm vài khoảnh khắc vấn vương. Chế độ ký ức tự động kích hoạt. Hình ảnh của Fauzi flash qua trong tâm trí tôi. I can see him. Tôi như sống lại trong mảnh ký ức còn lưu giữ về anh, chuyện hài anh kể và cả hai cười ha hả, những tâm sự lắng đọng chỉ có 2 đứa trong căn phòng của sếp lớn, vừa to vừa lạnh trên tầng 13, về những ngày lang thang tại KL, Yangon, Sydney khi đi công tác chung, về cái cách mà anh và team đón tôi như người thân vừa mới trở về. Phi qua, thì sáng hôm sau trước giờ họp phải bày Nasi Lemak nhà làm ra ăn sáng, vì Phi thích cái khẩu vị rất khác của gia đình đó, vì Phi thích làm việc sớm dù team có thói quen không bao giờ họp trước 10g. Fauzi làm sếp lớn, CEO của công ty lớn thuộc tập đoàn kinh tế của nhà nước Malaysia. Làm lớn, nhưng tính tình khiêm tốn, thân thiện, tình cảm, trái tim rộng lượng, và rất là enjoy life - tận hưởng cuộc sống. Lần nào gặp, dù ở đâu, thì cũng bày chuyện gì đó ra cho vui, dù là dắt tôi đi ăn thử một món gì đó mới, trải nghiệm một cái gì đó mới, hay tìm hiểu một nét văn hoá nào đó mới. Giờ, nghe tin anh đã ra đi, tôi chẳng nhớ gì chuyện công việc, chuyện anh làm lớn và hoành tráng ra sao, chuyện anh thành công trong sự nghiệp thế nào. Flash…. Flash…. và chỉ sống lại trong những khoảnh khắc linh tinh, chẳng đâu vào đâu, chắc chỉ có giá trị điện ảnh chứ không hề còn miếng vinh quang hay rực rỡ nào. Nhớ bữa trời mưa như trút nước mà anh chở tôi đi thật xa, ra tuốt cái khu bán sầu riêng mà hàng nào hàng nấy chất trái lên tới nóc nhà. “Phi lựa đi”. Trời ơi mình đâu phải dân ghiền sầu riêng, ăn còn không ăn nói chi tới chuyện lựa. Lòng vòng một hồi thì cũng xong 1 quả dưới sự cố vấn chuyên môn của bạn chủ tiệm. Rồi ra trước tiệm, ngồi lụp xụp ngoài bộ bàn ghế nhựa, hai đứa ăn sầu riêng. “Ngon hông?” “Ờ sầu riêng này mùi và vị nhẹ hơn sầu riêng Việt Nam.” Với đứa không ưa sầu riêng thì cái trải nghiệm rất “sầu riêng” này chỉ có giá trị ký ức siêu to chớ giờ chẳng còn nhớ gì đến cái mùi vị khi đó nữa. Ăn xong, mưa vẫn cứ mưa, lại chạy xe xa thiệt xa đưa tôi về khách sạn. Vừa đi vừa chỉ nè khu này ai sống, khu kia lịch sử ra sao…. Nhớ bữa họp quá gắt, giờ cũng không còn nhớ vụ án gì, chỉ nhớ là họp banh não và có phần áp lực xong, Fauzi kéo tôi ra, giờ cũng gần 9g tối rồi, tui dẫn Phi ra đường ăn Roti Canai nghen. Dù là thế hệ 5X, anh với tôi như hai đứa bạn rất teen, ham chơi, ham vui, cười toang cả toà nhà văn phòng mỗi khi gặp nhau, không biết mắc cỡ là gì. Vậy, là kéo nhau ra lề đường, cái tiệm bán roti canai buổi khuya, nhỏ xíu, bàn ghế xộc xệch, mỗi đứa một chén sốt cà ri, chia nhau dĩa bánh mềm tan chảy. Chẳng bao giờ có thể quên cái cảnh đèn vàng u u ở cái quán ven đường đó. Có hai đứa ăn bận nghiêm túc, từ một căn phòng họp gỗ nâu lạnh sừng sững với những con số thị trường bén lẻm, quên mình là ai, chỉ thích thú bàn nhau chuyện roti canai.... Cả một đời người, dù sừng sững cách mấy, cuối cùng cũng chỉ còn nhớ được ba chuyện loanh quanh, không đóng góp gì cho sự nghiệp của đứa nào hay cho nền kinh tế nước nhà. Hồi còn ham hố thì người ta cứ lao vào. Để rồi ngày ra đi chẳng ai còn nhớ gì đến những cơn sân si đó cả. Nhớ, thật đáng buồn cười chỉ là một đêm sầu riêng hay ánh đèn vàng leo lét của roti canai. “Tui xây căn nhà nghỉ hưu sắp xong rồi. Xong, Phi qua đó chơi một chuyến. Ở lâu lâu nghen.” Tôi chưa bao giờ đến đó, căn nhà nghỉ ngơi mà anh hăm hở chuẩn bị cho những ngày không còn họp banh não nữa. Và giờ, sẽ không còn cơ hội. Thôi thì, chúng ta giữ nhau ở đó, lụp xụp bộ bàn ghế nhựa, chia nhau vài ba khoảnh khắc lột bỏ bao bì, trở về căn nguyên của những kẻ rất người….

Mình là người cẩn thận với sức khoẻ, nên dù 1/10 thành phố đã mở cửa sống chung với dịch, mình vẫn wfh. Không cần thiết phải gặp f2f và có thể giải quyết vấn đề online thì mình online hết, đỡ tốn thời gian di chuyển, giữ an toàn khi dịch bệnh chưa hề chấm dứt, và để đỡ phải mất công lo lắng khi tiếp xúc với F0. Vậy, mà ngày đầu tiên ra đường đi họp offline sau cả tháng kiên cường wfh, mình được tin một bạn tại văn phòng mình đến dương tính. Ừ thì chuyện đến nó đến, mình chấp nhận và xử lý thôi. Cả công ty gọi nhau tơi bời để test nhanh rồi test PCR, trước hết là để cho bản thân mỗi người an toàn, sau đó là để lên kịch bản công việc tiếp theo cho những thứ đang dang dở của những người lỡ bị kéo theo dương tính. Nhưng qua một trận đó, mình cảm thấy sức ảnh hưởng cực lớn của rủi ro lên thực tế hoạt động của từng tổ chức, doanh nghiệp. Trước hết, nói về ảnh hưởng tâm lý, có lẽ là ảnh hưởng lớn nhất đến từng con người khi sự việc xảy ra. Ai cũng sẽ lo lắng, bất an khi nghe tin, và cho đến khi đã xét nghiệm PCR xong có kết quả âm tính. Trong thời gian này, tất cả đều lo lắng. Và nếu đã có một trường hợp xảy ra, thì sự bất an này sẽ gia tăng trong những ngày làm việc tiếp theo, vì rủi ro có thể xảy ra bất cứ lúc nào, với bất kỳ ai. Trong tâm lý bất an đó, con người khó có thể perform - làm việc hiệu quả được. Đó là chưa kể đến chuyện khi có ca F0, cả các vấn đề về tổ chức tẩy trùng văn phòng, tổ chức test cho cả tập thể, chăm sóc sức khoẻ cho nhân viên bị dương tính, vv mất rất nhiều thời gian, tâm sức. Do đó, thật ra việc cách làm việc hybrid - linh hoạt kết hợp giữa wfh và tại chỗ đã trở thành một phần không thể thiếu trong việc phân bố giở lao động. Nếu có thể wfh để tránh được tâm lý bất an, tránh các rủi ro lây nhiễm, tránh sự mất công giải quyết khi có trường hợp không may xảy ra, thì thiết nghĩ các doanh nghiệp nên tận dụng hết sức hình thức này. Song song đó là tạo điều kiện ngày càng tốt hơn cho nhân sự có thể wfh với sự hỗ trợ của công nghệ số. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần suy nghĩ đến việc bảo toàn lực lượng nòng cốt, tránh những sự kiện tất cả nhân sự lõi gom lại 1 nơi, phòng trường hợp có rủi ro xảy ra và cả dàn nhân sự cốt lõi đều mắc bệnh, tạo nguy cơ cao cho tổ chức. Sống chung với dịch thật ra là chuyện đương nhiên, nhưng không chắc tất cả các doanh nghiệp, đặc biệt là DNVVN thật sự có kịch bản “sống chung” một cách an toàn và hợp lý nhất. Nếu chưa có hoặc chưa rõ ràng, không thể không lên kịch bản ngay trong hôm nay, để bảo toàn sức khoẻ vật lý và cả tâm lý cho người lao động. Với hình thức làm việc hybrid như trên, việc đánh giá kết quả công việc cũng không còn có thể tính bằng giờ lao động mà nhân sự ngồi tại chỗ hay chấm công bằng giờ ra vào nữa. Performance - kết quả công việc phải được tính bằng kết quả hoàn thành những nhiệm vụ cụ thể được giao, với kết quả mong đợi chi tiết, minh bạch, được giao và hiểu rất rõ giữa người giao việc và người nhận việc. Đối với tập đoàn, công ty lớn thì có lẽ việc này không mấy khó, nhưng đối với DNVVN với văn hoá làm việc truyền thống, chưa có hệ thống và khả năng đánh giá chuyên nghiệp thì đây có thể trở thành một vấn đề nan giải cho tất cả những người đang giữ vị trí quản lý, rất cần được nâng cao kỹ năng quản trị “bình thường mới” với qui trình mới, công cụ mới, và tư duy quản trị mới. Vấn đề này nếu chưa được chạm vào, chưa được suy nghĩ đến tận cùng và có kế hoạch chi tiết, trước sau cũng sẽ trở thành rủi ro lớn cho DNVVN. Do đó, OK tiền thì phải lo làm ra. Mở cửa thì phải lao vào tiếp tục. Trở lại thì sẽ cần có lúc phải chạm mặt. Nhưng đừng chủ quan! Cuối cùng, sinh mạng con người vẫn là thứ mỏng manh và quan trọng nhất. Nếu chưa có kịch bản “sống chung” lấy con người làm trung tâm, có khi đó mới là việc cần làm nhất hôm nay?

Khi gặp vấn đề, nhất là đầu bài khó, thì cách dễ nhất mà con người phản ứng là tìm người xin lời khuyên. Khi vội vàng đi xin lời khuyên mà bản thân chưa tư duy đủ, chưa tự mình tìm hiểu nghiên cứu suy nghĩ trước sau, chưa tìm cách tự mình giải quyết vấn đề của bản thân, thì sorry không có lời khuyên nào xài được. Có khi, lời khuyên dựa trên sự thiếu thông tin dữ liệu đầu vào chính xác hay không đầy đủ còn khiến cho bạn mất phương hướng thêm. Còn quá nhiều lời khuyên khác nhau từ nhiều người khác nhau thì chỉ làm cho bạn hoảng loạn vì mỗi người khuyên mỗi kiểu. Nói chung, đi tìm lời khuyên là việc nên làm khi “cần thiết”, nhưng là chiêu cuối cùng sử dụng sau khi đã tự thân làm hết tất cả bài tập, và sau khi đã có chính kiến về giải pháp của bản thân mình. Tại sao không nên đi xin lời khuyên quá sớm? Một là, bạn là người hiểu rõ nhất tình trạng, trạng thái, hoàn cảnh của bản thân. Và có rất nhiều khi bạn có nhiều “bí mật” không dám chia sẻ. Vậy, nghĩa là bạn đang cung cấp thông tin đầu vào không đủ, hoặc chưa chính xác cho người đưa ra lời khuyên. Dựa trên những thông tin dữ liệu thiếu thốn này, người ta đưa ra lời khuyên. Vậy nghĩa là người ta không consider - đưa các yếu tố khác mà bạn đang giấu hoặc không chia sẻ vào quá trình tư duy. Phân tích dữ liệu kiểu gì thì nó ra giải pháp kiểu đó đúng không? Lời khuyên dựa trên dữ liệu thiếu là cho 1 scenario - ngữ cảnh khác, không đúng không khớp với ngữ cảnh của bạn. Vậy sao mà áp dụng? Hai là, mỗi người chúng ta đều là một bản thể khác biệt, độc đáo của vũ trụ. Chúng ta sinh ra trong môi trường khác nhau, trong những gia đình có văn hoá khác nhau, được dạy dỗ khác nhau, có trải nghiệm khác nhau, vv. Vậy, nên mỗi người có nhân sinh quan, cách tư duy, cách tiếp cận vấn đề, cách giải quyết vấn để hoàn toàn khác nhau. Cách họ nhìn nhận và tư duy hướng giải quyết vì vậy phụ thuộc vào góc nhìn của họ, tâm thế và giá trị cá nhân của họ. Vậy, sao mà nó phù hợp với bạn, một con người, một bản thể hoàn toàn khác? Ba là, nếu bản thân còn không chịu trách nhiệm với bản thân, không tin tưởng vào bản thân, không cho bản thân cơ hội được thử giải quyết vấn đề mà chỉ dựa dẫm vào người khác thì bạn đang project - trình chiếu hình ảnh của mình thế nào biết không? Bạn tuyên bố với thế giới rằng, đừng tin tôi, đừng hợp tác với tôi, đừng cho tôi cơ hội, đừng quan tâm đến tôi vì tôi là tôi tự nhận là mình tự ti, là mình vô trách nhiệm, là mình không hề có năng lực quản trị ngay cả chính bản thân mình nữa, nói gì là ai khác hay chuyện gì đó khác. Đó có phải là điều bạn muốn không? Hay bạn nghĩ rằng mình không có tư cách được làm chủ cuộc đời mình, và mình chỉ là con rối ai bảo sao làm vậy? Cũng vì vậy, khi nhận tin nhắn hỏi xin lời khuyên, tôi chưa bao giờ cho ai bất kỳ lời khuyên nào. Điều tôi làm, chỉ là đưa cho các bạn hướng tư duy, cách suy nghĩ, cách tự mình định hướng, dẫn dắt, phản tư, tự mình xắn tay áo lên tìm cách giải quyết cho bản thân mình. Chỉ bằng cách bạn hiểu ra, tìm được, tự mình chịu trách nhiệm và giải quyết vấn đề cá nhân thì bạn mới có thể lớn lên, vững vàng và mạnh mẽ hơn trên hành trình phía trước, để đến một lúc nào đó không còn đi xin lời khuyên nữa. Nếu có, thì cũng chỉ mang tính tham khảo nhận xét của người khác để làm tròn trịa cho giải pháp của chính mình. Người thành công không ai thành công nhờ lời khuyên của người khác. Họ luôn tự chịu trách nhiệm, tự suy nghĩ, tự hành động, tự dấn thân, tự giải quyết các vấn đề của bản thân và tự xây giấc mơ của riêng mình.