Xe lửa 5 sao lao vun vút. Ghế ngồi êm êm. Máy lạnh mở ào ào. Chúng tôi từ Dehli lao về Agra, háo hức đi về phía của một trong 7 kỳ quan thế giới, Taj Mahal. Đó là một chuyến đi đầy thách thức, khi ý niệm về cái nghèo nó tát vào mặt từng cơn. Những đứa con nít loe ngoe đứng sát thành tàu, cách cỡ nửa mét mà không hề sợ hãi. Mắt to đau đáu, thân gầy tong teo. Chúng nó nhìn. Mênh mông và xa tít chân trời, cả một cánh đồng lô nhô những chiếc lều ni lông tạm bợ. 4 cây cọc bằng tre liêu xiêu, vài cái bao ni lông cột cột, bay phập phều giữa cái nắng cháy da. Đàn ông, đàn bà, họ ngồi chồm hổm nhìn nhìn, lơ láo. Taj Mahal, một kỳ quan thế giới, đỉnh cao của xa hoa. Tôi chẳng thấy, chẳng màn. Cánh đồng ni lông nó cứ quay đi quay lại trong ký ức. Ngộp thở quá! Đêm ngủ không ngon. Sáng dậy sớm tản bộ nhìn thành phố ngủ. Một cái bóng lòm khòm nó bám lấy tôi. “Đi chợ không? Dẫn đi chợ nhé? Không lấy tiền”, nó lòm khòm cất tiếng. Trời ơi sao không để tôi yên! Và tôi cứ đi, im thin thít. Và nó cứ nói, nhai đi nhai lại mấy câu lạo xạo mà tôi chẳng hiểu gì. Từng đám người đứng ngồi ngơ ngáo xung quanh. Những gam màu tối đen, sợ hãi. Thấy coi bộ không ổn, tôi quẹo vào McDonald’s. Cửa hàng có bảo vệ đứng gác bên ngoài. Bán thức ăn nhanh mà cũng cần bảo vệ. Một ly cà phê nóng, mắt dán xuống mặt đường. Giày cao, giày thấp, chân trần, chân lấm, chúng vội vã lướt qua. Mình hạnh phúc hơn nhiều người quá! Ấn độ là như thế đó. Con người, đời sống, tâm linh, chẳng có cái gì nó khớp vào nhau. Kẻ vươn được lên cao thì mặt ở trên trời. Người bò dưới đất thì mắt thèm đau đáu. Dạy đạo thì vẫn dạy, kiếm tiền vẫn xông pha. Đạo với tiền, cái nào có trước? Trích chương 14 - Đạo của vụ trụ - Quảy gánh băng đồng ra thế giới

Hàng triệu người trên thế giới đổ về đây để tìm lại chính mình. Hàng trăm ngàn người từ đây lại túa ra thế giới để tìm kế sinh nhai. Kẻ đến, người đi, tất cả đều lao xao tìm kiếm. Còn tôi đứng bên đường bối rối, lặng im. Tìm cái chi và tìm đến bao giờ? Ấn độ là như thế đó, những mảnh đời không khớp. Họ gì? Nếu họ là Acharya, người đó thuộc dòng dõi bậc thầy về tôn giáo. Nếu họ là Gupta, đây là quyền lực của dòng dõi thống trị muôn dân. Nếu họ là Tandon, nguồn gốc tổ tiên là những chiến binh vĩ đại. Họ của một người thế hiện nguồn gốc địa lý và giai cấp xã hội tương ứng ở Ấn độ. Và từ ngàn xưa, “giai cấp” đã được chia ra hết sức rõ ràng. “Giai cấp” quy định ai thực hiện những chức năng gì và có quyền hạn thế nào trong xã hội. Có tất cả là 4 giai cấp. Brahmana (hay Brahmin): là tầng lớp giáo dục, hướng đạo, là những người nắm giữ và lưu truyền tri thức Kshatriya: tầng lớp chính quyền tham gia vào các vấn đề hành chính & giữ gìn luật pháp cộng đồng. Vaishya: tầng lớp làm ăn, kinh doanh Shudra: tầng lớp lao động chân tay trong xã hội Ảnh: Taj Mahal – lăng mộ bằng đá cẩm thạch trắng do vua Shah Jahan xây dựng năm 1632 cho người vợ yêu dấu của mình là Mumtaz Mahal. Taj Mahal được công nhận là 1 trong 7 kỳ quan thế giới. Giai cấp nào thì tương tác trong tầng lớp ấy. Mỗi người phải tuân theo định mệnh của mình. Nhưng thảm nhất thì phải kể đến những kẻ bị loại ngay từ vòng đầu trong cái “hệ giai cấp” như trên. Họ bị gọi là những kẻ “không nên chạm vào”, những kẻ không được xếp vào giai cấp nào và bị bỏ rơi bên lề xã hội, chỉ để làm những công việc ô uế mà thôi. Mặc dù hiến pháp Ấn độ đã thẳng thừng xóa bỏ sự bất công về hệ giai cấp từ những năm 1950, nhưng cho đến ngày nay, dù không ai nói ra nhưng hệ giai cấp này vẫn còn tồn tại. Phân biệt đối xử vẫn ngấm ngầm trong từng mạch máu xã hội, và 160 triệu người dân thuộc tầng lớp “ô uế” vẫn đang hàng ngày chống chọi với cái định mệnh đã dán tem trên trán mỗi người từ khi mới sinh ra. Chuyện xưa từ 2.000 năm trước công nguyên mà ta. Sao đến hôm nay trong câu chuyện của tôi và Utkrisht, một người bạn sinh sống ở Dehli thuộc dòng dõi “ngoại tộc” vẫn cứ đầy nỗi uất ức như là chuyện của hôm qua? Không miễn visa Tổ chức vận chuyển hàng không thế giới cùng với công ty tư vấn Henley & Partners đã công bố một nghiên cứu cho thấy passport Ấn độ là một torng những passport hạn chế nhất vì chỉ được miễn visa vào 52 nước mà thôi (nhưng mà còn hơn Việt nam 47 nước). Trong khi đó, các passport châu Âu có số nước miễn visa đến gấp 3 lần. Người ta cho rằng lý do chính là vì người Ấn độ hay lợi dụng visa du lịch để mà đi làm việc. Ảnh: nhà ổ chuột ở Ấn độ Disneyland tâm linh Có lẽ cũng chính từ sự cùng cực, khổ đau, và dằn xé của một quốc gia giai cấp mà Ấn độ lại chính là cái nôi của những tôn giáo lâu đời, trong đó lâu đời và hùng mạnh nhất thì phải kể đến đạo Hindu, là đạo giáo chính của 80% người dân Ấn độ. Cơ bản của đạo Hindu cho rằng chỉ có một đấng tối cao (Brahma, đấng sáng tạo) và hai vị thần vĩ đại là Vishnu (thần bảo vệ) hay Shiva (thần huỷ diệt). Cả ba kết hợp thành vòng tròn của bánh xe luân hồi trong đạo Hindu. Tuy nhiên, vì mỗi người tương tác với thánh thần theo những cách khác nhau, do đó dưới hai vị thần vĩ đại lại có biến thân của vô vàn vị thánh. Có tổng cộng là 330 triệu vị. Và tôi đã có lần đi cúng thần Hanuman (thần khỉ) đúng ngày vía thần khi tình cờ đi bộ ngang đền trên đường về khách sạn. Người dân nô nức, cúng bái ì xèo, quán hàng san sát. Ngồi vẽ henna, vui như trẩy hội. Vẽ henna là để làm gì biết không? Ý nghĩa là biểu hiện sự ngộ đạo đấy (hình mặt trời trong lòng bàn tay). Sau này henna trở thành thời trang. Người ta vẽ đủ kiểu dáng cho kul và cho đẹp. Ảnh: Vẽ henna theo thiết kế Ấn độ Cũng có lẽ vì cái gốc lâu đời của đạo Hindu mà người từ khắp nơi trên thế giới đổ về đây đi tìm chân lý. Từ Varanasi đến Rishikesh, những linh hồn lạc lối đi chật cả đường. Người ta đi tìm những vị thầy guru giúp mở luân xa và kết nối với tâm linh. Người ta check in vào các đạo viện (ashram) để học yoga và tìm hiểu pháp. Người ta đi tìm chiêm tinh gia để hỏi về tương lai và quá khứ. Người ta book tour để diện kiến thánh thần. Có thể gọi Ấn độ là cái chợ tâm linh. Sang có, hèn có. Thiệt có, gỉa có. Giúp có, lừa có. Đạo có, kinh doanh có. Không là cái chợ thì là cái gì? Hay hơn thì có thể gọi là Disneyland tâm linh của thế giới. Và chính phủ Ấn độ cũng hiểu tầm quan trọng của chiến lược này, du lịch tâm linh. Liệu pháp ma cà rồng Tại Ấn độ đang có dịch vụ làm đẹp thịnh hành bằng máu người, đặt tên là liệu pháp làm đẹp “ma cà rồng”. Shweta Singh, một phụ nữ Ấn độ 2 con cho biết: “Hồi đầu tôi còn sợ. Sau đó nghĩ lại có gì đâu là đáng sợ. Mình xài máu của mình mà. Còn hơn là xài hoá chất.” Một liệu pháp “ma cà rồng” như vậy có giá 408 đô la căng da vùng dưới mắt và khoảng 1000 đô la nếu làm cả mặt. Đi khắp chân trời góc bể, đọc và trải nghiệm đạo giáo với những người bạn trên tất cả các vùng miền, tôi cho rằng đạo nào cũng tốt như nhau, cũng dựa trên một nền tảng chung là dạy con người ta sống lương thiện, tử tế, và có lòng trắc ẩn. Nền tảng và mục tiêu là như thế. Còn bạn làm sao để giữ mình, làm sao để tưới tẩm hạt giống thiện của mình là chuyện của mỗi cá nhân. Tôi đã gặp và trò chuyện với bao nhiêu người của nhiều đạo giáo khác nhau. Đâu có ai là xấu mà cũng đâu có ai vì có theo đạo mà đương nhiên là tốt. Chuyện bạn theo đạo hay không theo đạo, chuyện bạn theo đạo gì cũng chỉ là tấm áo bên ngoài. Sâu thẳm trong tâm hồn mỗi người có đạo hay không, hành vi hàng ngày của mỗi người có đạo hay không, đó mới là câu chuyện. Đạo ở trong tôi. Còn tôi ở đâu không có gì quan trọng. Ảnh: Thành phố tâm linh Rishikesh Đời & đạo Người đời thì đổ về Ấn độ, mong tìm lại cho mình sự cân bằng giữa vật chất với tâm linh. Còn người Ấn độ thì sao? Với tổng thu nhập GDP đầu người 1.429 đô la năm 2014, Ấn độ là nước có GDP đầu người thấp nhất trong khu vực châu Á, chỉ trên có Pakistan. Cũng vì vậy mà mặc dù dân số đứng thứ 2 trên thế giới sau Trung quốc (Ấn độ 1.26 tỷ, Trung quốc 1.36 tỷ), Ấn độ lại là thị trường đứng thứ 9 trên toàn thế giới. Kinh tế khó khăn, hệ thống giai cấp, Ấn độ lâm vào tình trạng chảy máu chất xám, với một số lượng lớn trí thức bỏ ra nước ngoài tìm công việc và điều kiện sống tốt hơn. Năm 2009, con số này là 529.500 người, giảm còn 196.700 năm 2014 do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế thế giới. Tuy nhiên dự đoán đến năm 2030, con số này sẽ lại tăng lên thành 265.700 người khi kinh tế thế giới phục hồi. Nhờ vậy mà tiền gởi của Ấn kiều về gia đình dẫn đầu trên thế giới (70.4 tỷ đô la năm 2014. Việt nam: 12 tỷ đô la và xếp hạng thứ 11). Người từ đất tâm linh thì lại bỏ ra đi. Người đi được đã đành, người ở lại không có gì là sáng sủa. Theo báo cáo của ngân hàng thế giới 76% trong 1.26 tỷ dân Ấn độ sống qua ngày với ngân sách chi tiêu dưới 2 đô la. Mumbai, thành phố lớn nhất của Ấn độ, hiện có 7.6 triệu người (40% dân số) đang sinh hoạt trong những khu nhà ổ chuột dơ bẩn và rách rưới. Ấn độ có 38.8 triệu người thất nghiệp, nghĩa là hơn số dân của cả nước Canada. Trên 30% tổng dân số Ần độ thì mù chữ (Việt nam chỉ có 5.8%), nhưng họ lại có cái kỹ năng độc quyền này hay lắm, kỹ năng “binge viewing”. Cái này nghĩa là xem đồng thời nhiều tập của cùng 1 bộ phim. 600 đài và nhiều loại chương trình, cũng vì vậy mà tham lam coi cho nhiều tập trong cùng một lúc. Kinh tế thì vậy đó. Cuộc sống thì vậy đó. Cho nên cái nôi tâm linh chỉ nuôi dưỡng tâm hồn cho khách du lịch mà thôi. Người bản xứ còn lo kiếm việc, kiếm tiền, nếu không bỏ xứ thì cũng đạp lên nhau mà chạy. Chắc cũng có lẽ vì vậy mà nhiều người Ấn độ mà tôi đã từ tương tác và làm việc hay có cái tính hung hăng và chỉ tính làm sao cho có lợi cho mình, ích kỷ và không uy tín. Cứ nhìn họ xếp hạng trên thế giới về cam kết thực hiện hợp đồng mà xem, xếp hàng 186/189 (theo Ngân hàng thế giới). Cái chợ tâm linh là thế. Tội cho những người thật sự gìn giữ đạo giữa cái chốn lao xao. Đạo một nơi, đời một nẻo. Cầu nguyện bằng app Trước đây có khi phải chờ đến 90 tiếng mới được gặp thầy và làm lễ mỗi khi đến lễ thánh Ganesh Chaturthi. Người Ấn độ bây giờ không cần chờ thế nữa. Cứ download cái app, mở ra nghe cầu nguyện và làm lễ ảo luôn. Hiện nay đã có 50 ngàn người sử dụng app này, trả phí 3.75 đô la mỗi tháng. Ảnh: Những yogi người Ấn Trích chương 14 - Đạo của vũ trụ - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Thanawuth, sở hữu một công ty kếch sù về thực phẩm, tuổi chỉ ba mươi mấy thôi và hết sức ga lăng. Kiểu này ở một số nơi là hay nói những câu không bao giờ nuốt được. Hắn dễ thương, tử tế, bặt thiệp và có nụ cười rạng rỡ. Apichai, chủ hai công ty một lúc, tuổi chưa đến bốn mươi, và làm tôi ngạc nhiên vì khả năng sáng tạo của một doanh nhân. Anh xây dựng một công ty mà ở đó văn hoá là nền tảng. Đội ngũ nhân viên giỏi nghề, đam mê, nhiệt huyết và sáng tạo. Điều đó nghe dễ mà làm thật ra đâu phải dễ. Và mỗi khi tôi đến Thái lan công tác, anh luôn đón tôi bằng một nụ cười thoải mái, vô tư. Ảnh: Núi Doi Suthep P’Oak, sở hữu một đồn điền trồng cọ, một công ty xuất khẩu dầu cọ, và một lô khách sạn 5 sao, tuổi chỉ khoảng ba mươi, học ở Mỹ về, tiếng Anh như gió và khiêm tốn thì không thể nào chịu nổi. Làm ăn bằng tri thức, quan hệ bằng sự đàng hoàng, tử tế đến ngạc nhiên. Anh có nụ cười sảng khoái mà tôi đặt là nụ cười cành cọ, cười bung ra hết cỡ. Bạn có biết? Ở Việt nam và Indonesia người ta hay nhắc đến cà phê chồn. Ở Thái lan gần đây “họt” nhất lại là cà phê “voi”. Cũng cái kiểu ăn trái cà phê vào và thải ra như thế, chỉ khác là cái bụng con voi. Chuỗi khách sạn sang trọng Anantara tại Thái lan nuôi hẳn một đàn voi để chế biến hạt cà phê theo kiểu của mình tại một nông trại gần thành phố Chiang Rai phía Bắc. Black Ivory Coffee (Cà phê Ngà Đen) có giá là 50 đô la một ly, hiện là ly cà phê có giá đắt nhất trên thế giới. Tôi cũng không nhớ mình đã tương tác với bao nhiêu người Thái trong cả trăm lần qua lại nơi đây. Tất cả đều là ký ức của những gam màu ấm áp, trong trẻo và mộc mạc. Có lẽ chưa có đất nước nào khác mà tôi đến vì nhiều lý do như thế, đi công tác, đi mua đồ, đi chơi, đi nghỉ mát, đi đám cưới, đi thăm bạn, rồi đi lang thang mà không có một mục đích gì. Rồi tôi lái xe tuk tuk về nhà cậu tài xế ăn cơm. Rồi tôi lê la ngoài đường đón Nô-en cùng hàng ngàn người không quen biết. Rồi tôi thoả mãn gậm nhấm 3 tiếng đồng hồ cùng vẽ một bức tranh với hoạ sỹ đường phố ở Chiang Mai. Rồi tôi ngồi im lặng cả hai tuần giữa núi rừng Doi Suthep. Không một chút thành kiến. Không một chút cực đoan. Trung dung, bình yên, hạnh phúc. Ai đọc sách nhiều nhất trên thế giới? Công ty niện cứu thị trường NOP World vừa đưa ra kết quả khảo sát tại 30 nước về số giờ đọc sách hàng tuần của người dân tại mỗi quốc gia. Kết quả như sau và rất tiếc là không có Việt nam trong đó: Vốn tự có Ai lớn lên trong cái thời chuyển tiếp của một nền kinh tế mà không bị nhồi vào đầu cái háo hức làm giàu. Ăn uống làm sao cho thông minh để làm giàu. Học hành nhồi nhét làm sao cho hơn người ta để kiếm tiền cho dễ. Rồi lao ra xã hội gặp người này, quen người nọ để tìm kiếm cơ hội làm ăn. Lao đi, lao đi mà đôi khi quên mất một điều, hạnh phúc đôi khi chỉ giản đơn như một cuốn sách hay, một thoáng nắng lung linh, hay một tiếng cười trong trẻo cùng vài người bạn cũ. Thái lan dạy cho tôi bài học về sự cân bằng giữa nguồn vốn tâm hồn và vật chất, dạy tôi biết tự làm giàu bằng nụ cười và sự tử tế vốn có của dân tộc Việt nam. Bước ra thế giới ư? Sao không bắt đầu từ cái nguồn vốn tự có mà mình đang sở hữu? Trích chương 13 - Miền đất nụ cười - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Trong dòng chảy tất bật của cuộc sống, mỗi chúng ta đều cần khoảng lặng. Đó là khi ta không suy nghĩ nữa, không làm việc gì nữa, ngưng hết, bỏ hết, chỉ muốn lang thang đâu đó và làm những chuyện linh tinh theo sở thích của mình. Đó cũng là những khoảng lặng kỳ diệu của sự sáng tạo. Tôi đã trải nghiệm nhiều giây phút “à há” như thế trong những lần lang thang đây đó ở Thái lan. Đối với tôi, Thái lan là nơi người ta có thể lột bỏ lớp vỏ củ hành nhiều tầng nhiều lớp, để trở về với SỰ chân chất, bình dân. Sự thành công thầm lặng Hướng về phương Đông, ai cũng đề cập trước hết đến những đại gia phát triển vượt bậc như Singapore, Hongkong, Trung quốc. Ít có người để ý đến Thái lan. Thái lan, nói làm sao nhỉ, cứ như là người hàng xóm dễ thương, ngày nào cũng gặp cho nên quên để ý. Nhựng thầm lặng không có nghĩa là không làm được. Đó có thể là tính khiêm tốn của một người làm nhiều, nói ít. Đến khi kể thành tích ra thì thế giới có thể phải giật mình. Chúng ta ai cũng nói về khu vực kinh tế Đông Nam Á chứ gì? (ASEAN Economic Community), vậy mấy ai trong chúng ta biết rằng Thái lan đang là nền kinh tế lớn thứ hai trong 10 nước? Năm 2014, Tổng chi tiêu của Thái lan là 234.3 tỷ đô la, chỉ sau có Indonesia (509.6 tỷ đô la). GDP của Thái lan cũng xếp hạng thứ 2 (985.5 tỷ đô la) chỉ sau có Indonesia (2.676 tỷ đô la). Dân số của họ là xếp hàng thứ 4 trong khu vực nhé, 68.5 triệu dân, sau Indonesia, Phillipines và Việt nam. Nè các bạn nhìn vào đồ thị về tổng chi tiêu thị trường tất cả các nước Đông Nam Á sau đi rồi sẽ hiểu. Đơn vị: triệu đô la Mỹ Thế giới gọi tên cho sự phát triển của Thái lan là một điển hình “ngoạn mục”, và cho rằng đó có thể là mô hình cho các nước châu Á khác tham khảo làm theo. Từ một nước nông nghiệp nghèo nàn của những năm 1960, Thái lan ngày nay đứng đầu về tỷ lệ đóng góp vào GDP của ngành sản xuất công nghiệp trên thế giới với tỷ lệ 32.4% năm 2014 (Việt nam 18.5% năm 2014). Họ trở thành trung tâm sản xuất của khu vực về ngành ô tô và điện tử. Nhưng họ vẫn không quên cái gốc nông nghiệp của mình. Họ đứng đầu về sản lượng và đứng thứ 2 trên thế giới về giá trị xuất khẩu gạo (Thái lan 5.4 tỷ đô la, Ấn độ 7.9 tỷ đô la, Việt nam 1.8 tỷ đô la). Hèn chi mà thân ở Việt nam nhưng toàn là ăn gạo Thái lan. Còn xuất khẩu cá ngừ đóng hộp và tôm thì họ đứng đầu thế giới. Bên cạnh đó, Thái lan cũng là một trong những quốc gia dẫn đầu về xuất khẩu dầu cọ, cá, đường, và cao su thiên nhiên. Còn nếu nói về ngành dịch vụ thì sao? Tổng doanh thu từ khách du lịch quốc tế trong khối Đông Nam Á có ai qua được họ? Năm 2014, doanh thu từ khách du lịch quốc tế của Thái lan là 37.6 tỷ đô la, xếp hàng thứ 9 trên thế giới và đứng đầu khu vực Đông Nam Á (Việt nam 7.33 tỷ đô la, tương đương 19.5% tổng doanh thu Thái lan). Ảnh: Chùa Arun (Wat Arun) hay còn gọi là Chùa Chaeng (Wat Chaeng) bên bờ song Chao Phraya Im im, khiêm tốn, mà mạnh dữ? Có một cái gì đó không bình thường ở đây ấy nhỉ? Làm ăn theo kiểu Việt nam mình là phải xông pha, là tạm gác cái tính tử tế, khiêm tốn qua một bên và ngoi lên bằng những cú đạp chết người. Còn Thái lan thì cười cười, nhẹ nhàng qua mặt. Ủa là sao? Miền đất nụ cười (land of smiles) có làm cho giá trị của thế giới này đảo lộn? Học vui hơn Bắt đầu từ đầu năm học 2015, giờ học ở trường mỗi ngày sẽ ngắn đi 90 phút. Thời gian dư ra đó sẽ được dành cho học sinh tham gia các hoạt động như là nghệ thuật, thể thao, khiêu vũ, kỹ năng sống, và kỹ năng làm việc. Tổng thư ký uỷ văn phòng uỷ ban giáo dục cơ bản cho biết: “Phụ huynh từ nay sẽ không cần phải tốn tiền cho con tham gia các lớp học ngoại khoá bên ngoài nữa”. Theo ông, cách làm này sẽ cách mạng hoá nền giáo dục Thái lan. Hạnh phúc Có một cái ý niệm về kinh tế rất Đông phương, rất tâm và thân, rất đạo và đời quyện vào làm một gọi là “Kinh tế trung dung” (Sufficient economy). Có thể nói nó đã trở thành triết lý trong tất cả mọi chiến lược phát triển của Thái lan từ khi quốc vương Thái lan Bhumibol Adulyadej phổ biến triết lý này năm 1974. “Kinh tế trung dung” dạy con người ta thế nào là đủ, làm thế nào để phát triển cân bằng giữa kinh tế để tạo ra miếng cơn manh áo và văn hoá xã hội để con người hạnh phúc hơn lên. Vậy đó, 11 kế hoạch phát triển quốc gia, tất cả đều đặt trên mục tiêu lấy con người làm nền tảng của mọi sự phát triển, lấy sự cân bằng giữa vật chất với tinh thần, giữa cái giàu về kinh tế và cái giàu về tâm hồn làm điểm đến cho mọi người dân. Họ nói về phát triển bền vững và hiểu rằng một quốc gia muốn phát triển bền vững không chỉ dựa vào kinh tế mà thôi. Họ còn phải dựa vào nguồn “vốn môi trường” và nguồn “vốn xã hội” để tạo thành cái kiềng ba chân không bao giờ khập khiễng. Ảnh: Krabi Island, một trong những hòn đảo nổi tiếng cho tuần trăng mật Vậy nguồn vốn xã hội là gì ta? Nói cho đơn giản và dễ hiểu nhất nhé. Vốn xã hội phần lớn bao gồm sự hợp tác xây dựng giữa người với người, trong đó có sự tin tưởng, sự hiểu biết lẫn nhau, sự chia sẻ những giá trị đạo đức, phong cách sống làm cho con người trong cộng đồng kết nối lại với nhau, cùng phối hợp và hành động để biến điều không thể thành có thể. Hay không? Và thử nghĩ lại xem Việt nam mình hiện nay có cái gọi là “vốn xã hội”? Mà nếu không có cái nguồn vốn hay ho này thì cho dù chỉ số kinh tế nó có đi ngang về dọc, cái ngồn ngộn của vật chất này rồi có bền vững được chăng? Có tiền à? Bạn có ai để mà tin tưởng và chia sẻ? Tầm nhìn Thái lan 2027: “Một xã hội hạnh phúc, có nguồn vốn, công bằng, với khả năng phục hồi nhanh chóng trong khủng hoảng”. Tiếng Anh giao tiếp Chính phủ Thái lan đã triển khai chương trình dạy tiếng Anh ít nhất một ngày trong tuần tại tất cả các trường công lập từ năm 2012 với mục tiêu chuẩn bị cho Thái lan hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN. Tiếng Anh được nhà nước đặt trọng tâm giúp giới trẻ nâng cao kỹ năng giao tiếp và kinh doanh xuyên biên giới. Trong dự án lần này, toàn bộ các chương trình học tập trung vào kỹ năng nghe, nói thay vì văn phạm như từ trước đến nay. Chương trình được triển khai đến 14 triệu học sinh tại 34 ngàn trường công lập. Trích chương 13 - Miền đất nụ cười - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Có đến Seoul mới thấm thía hết cái sức ảnh hưởng khổng lồ của Làn sóng Hàn quốc (Korean wave). Thời trang, mỹ phẩm, thực phẩm…, tất cả trỗi dậy cùng văn hoá. Dạo quanh chợ đêm Myeongdong cùng với vài người bạn, tôi ra về với 2 cái túi rõ to. Mua mà chẳng phải để xài. Kul quá, thích quá thì mua về làm quà cho bè bạn. Cô bạn thân người Singapore thì hăm hở lựa lựa, mua mấy đôi vớ có in hình ngôi sao Hàn quốc. “Trời, mua cái này làm chi?”. Cô nói thích quá, hâm mộ quá thì mua thôi chứ chẳng biết để làm gì. Joe, anh bạn người Thái đi cùng thì mua một mớ kem BB mang về cho làm quà cho mấy nhân viên người Thái. Vậy đó! Không sao chịu nổi! Hèn gì mà ước đoán giá trị kinh tế của Hallyu là 83.2 tỷ đô la. Sáng hôm sau cả đám kéo nhau đi vòng quanh thị trường Hàn quốc, xem các nhãn hàng ăn uống ở đây phát triển thế nào. Phil, một anh bạn người Hàn, đưa chúng tôi đi bộ lòng vòng trên những con đường cà phê khu Gangnam. Nói sao là y như vậy đó. Đường cà phê. Theo báo cáo của bộ nông nghiệp Hàn quốc cuối năm 2014, người Hàn bây giờ uống cà phê còn hơn cả ăn kim chi. Thống kê năm 2013 cho thấy rằng số lần tiêu thụ cà phê mỗi tuần là 12.2 lần, trong khi kim chi là 11.9 lần. Còn nếu nói về con số các cửa hàng cà phê thương hiệu Hàn quốc thì thật là khủng khiếp, phải tính bằng đơn vị ngàn cửa hàng. Ví dụ nhé. Paris Baguette có trên 3.3 ngàn cửa hàng. Ediya Espresso hơn 1.2 ngàn cửa hàng. Tous Les Jours trên 1.2 ngàn cửa hàng. Café Bene trên 1 ngàn cửa hàng. Việt nam mình xứ cà phê? Chắc là cần suy nghĩ lại. Rồi dòng chảy Hàn quốc. Rồi những thương hiệu Hàn đang đi khắp năm châu. Xuất khẩu văn hoá không dừng lại ở phim bộ & âm nhạc. Nguỵ trang cũng phải đẹp Đàn ông Hàn quốc nổi tiếng là điệu. Lee Woo-jung, 27 tuổi, cho biết anh đang xài kem BB để che mụn và nếp nhăn. Eric Min, nhân viên tại một tạp chí thời trang nam cho biết “Ở Hàn quốc, sự trẻ trung đồng nghĩa với khả năng”. Ở đất nước mà đàn ông ai cũng phải đi nghĩa vụ, đến cả phấn để nguỵ trang cũng phải là loại có chất dưỡng da làm từ lá trà xanh mới được. Tối đó, Phil và mấy người bạn Hàn dẫn đi ăng thịt nướng. Đến Hàn Quốc thì phải thử Korean BBQ. Có điều ăn thì ngon nhưng không thể nào nhớ nổi đường về. Người Hàn uống rượu ghê quá. Rượu soju (một loại rượu gạo Hàn quốc) mà pha với bia, làm sao biết đường về? Nhưng ở cái xứ mà 60.8% người dân uống rượu ít nhất một lần / tháng và rượu soju một chai giá chỉ có khoảng 3 đô la, đàn ông cũng như đàn bà, ngày nào cũng uống. Nhưng nói đi thì cũng nên nghĩ lại, đồ ăn thức uống của Hàn đã vươn ra khắp cả năm châu, lan toả theo K-drama và K-pop. Cái đó thì hay chứ! Bằng chứng là Việt nam mình cũng quá trời quán ăn Hàn quốc đó thôi. Cuối cùng cũng quy ra thành cái lợi về kinh tế. Ảnh: Nhóm nhạc Big Bang đạt giải MTV tại châu Âu (MTV Europe Music Award) Sáng hôm sau khi cả đám bạn còn ngất ngư với dư âm soju đêm hôm trước, tôi lò dò đón tàu đi đến Trung tâm nghệ thuật Seoul (Seoul Arts Center), một khu phức hợp nghệ thuật có nhà hát opera, có phòng hoà nhạc, có phòng triển lãm tranh, khu triển lãm thư pháp và phòng biểu diễn. Ngơ ngẩn, lang thang từ phòng triển lãm này sang phòng trưng bày khác, thấm thía đời sống văn hoá & tinh thần của một đất nước đã tiến xa. Rồi buông mình trên bãi cỏ xanh, nơi các gia đình và trẻ nhỏ quây quần. Bản giao hưởng số 9 của Beethoven đưa tôi về miền hạnh phúc. “Culture is power” (Văn hoá là sức mạnh). Họ đã nói và làm như thế. Làm ơn về nhà sinh em bé! Hàn quốc có tỷ lệ sinh con thấp nhất trên thế giới. Giới trẻ ngày nay chỉ thích sống độc thân. Chính phủ Hàn quốc vì vậy phải ra đề nghị tất cả nhân viên nhà nước đi làm xong phải lo về nhà sớm để mà sinh em bé. Sức mạnh văn hoá Lấy câu chuyện của Hàn quốc là để kể về một thứ sức mạnh vô hình, một thứ quyền lực mềm có thể làm thay đổi vận mệnh của cả một quốc gia. Họ đã bắt đầu như thế, bắt đầu từ giá trị văn hoá để xây nên sức mạnh nội tại của bản thân mình. Và cơ hội bên ngoài chỉ có thể bắt đầu từ nội lực bên trong. Không có nội lực, cơ hội cũng chỉ là những ngôi sao xa vời, đẹp lấp lánh nhưng chẳng bao giờ chạm đến. Cũng như Hàn quốc, tôi bước ra thế giới bằng những giá trị văn hoá rất Việt nam nhưng lại là quốc tế - luôn luôn là chính mình, chính trực, chân thành, uy tín, bao dung. Bạn cứ nghĩ đi. Nếu bản thân mình còn không nhìn nhận và đánh giá cao con người thật của mình. Bảo người khác làm sao mà đánh giá mình cao cho được? Thường thì người trẻ hay mơ được trở thành người khác, mơ giàu như triệu phú, mơ nổi tiếng như ngôi sao, mơ đẹp như người mẫu…. Rồi có những người tự dệt cho mình những tấm vỏ bọc lừa tình bằng kiểu cách, xảo ngữ, và cái vẻ ngoài hết sức nguy hiểm như phim Đặc Vụ Áo Đen hay Điệp Vụ Bất Khả Thi (Men In Black & Mission Impossible). Lừa qua lừa lại thì cũng chỉ có thể lừa được vài người lơ ngơ nơi phố chợ. Đi ra thế giới lừa ai? Xin việc phải đẹp Người mới ra trường ở Hàn quốc rất quan trọng hình ảnh của mình khi nộp đơn xin việc. Theo Channel News Asia, có người bỏ ra cả 100 đô la chỉ để chụp hình. Nhiều tiệm chụp hình có sẵn dịch vụ trọn gói trang điểm và làm tóc chỉ để cho ra một tấm hình xin việc thật mỹ miều. Một khi đã bước ra ngoài, sự chính trực, chân thành, uy tín là những giá trị làm cho bất kỳ ai trên thế giới này cũng phải hết lòng tôn trọng. Và đó chính là nền tảng của những quan hệ lâu dài, những cơ hội mà bạn chưa bao giờ nghĩ đến, là chìa khoá mở ra cho bạn những cánh cửa mà bạn ngỡ là sẽ chẳng bao giờ có thể hé ra. Cuộc đời tôi là minh chứng. Nói đi, nói lại, tôi không phải là người giỏi. Ai trong chúng ta cũng giỏi, mỗi người chúng ta giỏi một kiểu khác nhau. Nhưng tôi đã giữ chặt lấy cái giá trị cốt lõi của mình, không một lần chùng chân, không một lần thoả hiệp. Tôi có thể đã mất đi rất nhiều cơ hội. Tôi có thể đã bỏ qua hàng ngàn cơ hội làm giàu. Nhưng tôi đã xây dựng được niềm tin. Và nó chính là sức mạnh nội tại đưa tôi lên vị trí của một giám đốc toàn cầu. Có bao giờ bạn nhìn một kẻ có tiền bằng nửa con mắt? Tiền không mua được lòng tôn trọng. Rồi khi bạn đã tự tin với những giá trị cốt lõi của mình, hãy chia sẻ, hãy cho đi. Quyền lực mềm của mỗi con người chỉ hình thành khi mọi người xung quanh nhờ đó mà hạnh phúc. Vô giá! Trích chương 12 - Sức mạnh văn hoá - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Tôi hay quan tâm đến giới trẻ, thích tìm hiểu xem họ nghĩ gì, làm gì, và đang hướng về đâu. Vậy cho nên đi đến nơi nào, tôi cũng hỏi chuyện về giới trẻ. Rồi bối rối vì dừng chân ở bất kỳ nơi nào tại mười mấy quốc gia châu Á mà tôi đã đi qua, ở đâu giới trẻ cũng sử dụng một ngôn ngữ chung, K-drama và K-pop. Biên giới quốc gia mờ ảo. Có những vùng đất văn hoá trải dài khắp bốn biển năm châu. Annyeong-haseyo! Soft power Trong thế giới chính trị và ngoại giao, có một cái ý niệm gọi là “Quyền lực mềm” (soft power). Quyền lực mềm là ý niệm được Joseph Nye đưa ra vào cuối những năm 1980, được định nghĩa như là khả năng ảnh hưởng hành vi của người khác bằng cách kết nạp họ thay vì ép buộc họ. Nói một cách bình dân là dụ dỗ đó, thay vì là bắt buộc, là một cách để làm cho người khác tự nguyện theo mình. Năm 2012, Học viện chính phủ (Insitute for Government) công bố danh sách những quốc gia có sức mạnh dụ dỗ ghê gớm nhất thế giới dựa trên 5 yếu tố: kinh tế / sáng tạo, chính phủ, ngoại giao, giáo dục, và văn hoá. Hàn quốc xếp hạng thứ 11 trên thế giới và hạng thứ 2 tại khu vực châu Á (sau Nhật) Năm 2013, học viện Elcano công bố báo cáo những quốc gia có sự hiện diện toàn cầu (The Elcano Global Presence Index), dựa trên việc định vị hiệu quả và sức ảnh hưởng của quốc gia đó trên tầm thế giới. Hàn quốc xếp hạng thứ 14 trên thế giới và thứ 2 trong khu vực châu Á (sau Trung quốc). Năm 2014, một báo cáo khác của Portland, kết hợp với Facebook và ComRes, công ty chuyên nghiên cứu thái độ người dân trên toàn thế giới, công bố danh sách 30 quốc gia có quyền lực mềm lớn nhất thế giới và Hàn quốc nằm trong top 20. Ảnh: Seoul, Hàn quốc 1950-1953, Hàn quốc lảo đảo bước ra khỏi chiến tranh. Đến năm 1965, GDP của quốc gia còn thua cả Ghana là một quốc gia nghèo khó tại Tây Phi. Vậy mà đến 2015, Hàn quốc sở hữu một nền kinh tế đứng thứ 13 trên thế giới (Tổng GDP 1.77 triệu triệu đô la). Ở châu Á thì chỉ đứng sau ba đại gia là Trung quốc, Ấn độ, và Nhật bản. Đừng quên họ chỉ có 50.4 triệu dân, nói về sân số là thị trường đứng thứ 29 trên thế giới và thứ 11 trong khu vực. Quyền lực mềm? Nhìn không ra Do ảnh hưởng phim, nhiều người châu Á chọn Hàn quốc làm nơi giải phẫu thẩm mỹ để trở nên giống ngôi sao Hàn quốc. Công nghệ giải phẫu ở đây chắc là siêu tốt, khiến có người không qua được cửa khẩu hải quan. Hình passport một nơi, người thật thì một nẻo. Cũng vì vậy, hiện nay các bệnh viễn thẩm mỹ phải phát hành bằng “đã qua giải phẩu thẩm mỹ”, có đóng dấu, có ghi rõ ràng tên họ người giải phẫu và số passport, đề phòng hải quan giữ lại. Ảnh: khu mua sắm Myeongdong, Seoul Hallyu 1948, có một câu phát biểu làm thay đổi vận mệnh Hàn quốc. “… Tôi muốn đất nước chúng ta trở thành đất nước tươi đẹp nhất. Điều đó không có nghĩa là trở thành đất nước hùng mạnh nhất. Khi đã cảm nhận được nỗi khổ bị xâm lăng, chúng ta không nên lại đi xâm chiếm đất người. Chỉ cần giàu có để cuộc sống được thoải mái. Chỉ cần mạnh mẽ để có thể tự bảo vệ. Điều duy nhất tôi mong muốn hơn bất kỳ điều gì khác là sức mạnh của một nền văn hoá. Sức mạnh văn hoá làm cho chúng ta hạnh phúc và mang đến hạnh phúc cho nhiều người khác…” Đó là câu phát biểu trong quyển tiểu sử của Kim Gu, lãnh đạo của phong trào độc lập Hàn quốc. Ảnh: Jeju Island – một trong những điểm đến “trăng mật” nổi tiếng thế giới Chuyện kể rằng năm 1994, tổng thống Kim Young-Sam đọc một bản báo cáo cho thấy doanh thu xuất khẩu của phim Jurassic Park, đạo diễn Steven Spielberg, đạt doanh thu 63 triệu đô la tại thị trường quốc tế, nghĩa là bằng với doanh thu xuất khẩu của 1.5 triệu chiếc xe hơi Huyndai. Rồi chính phủ Hàn quốc bắt đầu chuyển hướng, đầu tư 1% ngân sách quốc gia vào văn hoá, thành lập những uỷ ban để xúc tiến & phát triển K-pop, và xây dựng hàng loạt các khoa văn hoá chuyên nghiên cứu và đào tạo tại các trường đại học. Họ cũng không quên lôi kéo các “chaebols” (đại gia đình nắm giữ những tập đoàn lớn như Samsung, Daewoo…), đầu tư và hỗ trợ tài chính cho những dự án K-pop lớn. Một tỷ đô la ngân sách chính phủ để đầu tư vào văn hoá. Con số đó gấp 20 đến 30 lần ngân sách các nước trong khu vực. Họ mở màn công nghệ văn hoá. Tháng 2/2000, H.O.T trở thành nhóm nhạc K-pop đầu tiên biểu diễn ở nước ngoài. Chương trình bán hết vé tại Bắc Kinh, Trung quốc. Năm 2002, ca sỹ K-pop BoA phát hành album “Listen to My Heart” (Lắng nghe tiếng trái tim) và là ca sỹ Hàn quốc đầu tiên bán 1 triệu CD ở Nhật. Cũng năm 2002, bộ phim Hàn quốc “Winter Sonata” (Bản xô nát mùa đông) chinh phục khán giả châu Á. Chỉ tính ở Nhật đã thu về doanh số bán DVD và tiểu thuyết là 3.5 triệu đô la. Đến nỗi thủ tướng Nhật lúc đó, Junichiro Koizumi phải than là vai nam chính của Winter Sonata còn nổi tiếng hơn là thủ tướng. Những bô phim sau đó như Dae Jang Geum, Full House đều liên tiếp gây tiếng vang tương tự. Ảnh: Winter Sonata (Bản xô nát mùa đông) – một trong những bộ phim làm nên tên tuổi của K-drama K-pop và K-drama lan toả không ngừng từ đó, phủ sóng cả châu Á, vươn dài đến châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và ngay cả Trung đông. Cả thế giới ôm Hàn quốc vào lòng. Quyền lực mềm! Tháng 5/2012, chính phủ Hàn quốc tổ chức một buổi hoà nhạc K-pop mở đầu cho chính sách ngoại giao Hallyu. Hallyu – Dòng chảy Hàn quốc. Nó len lỏi và thấm sâu vào đời sống văn hoá của hàng tỷ con người. Đó mới thật sự là sức mạnh quyền lực! Hallyu & lãnh đạo Năm 2005, cựu chủ tịch Trung quốc Hu Jintao tuyên bố rất tiếc là ông quá bận không xem hết được bộ phim Dae Jang Geum, bộ phim đã thu hút gần 180 triệu người xem trên đại lục. Hai năm sau, thủ tướng Wen Jiabao phát biểu Hallyu là văn hoá đã thu hút đông đảo người dân Trung quốc và ông tin rằng Hallyu góp phần không nhỏ vào tình hữu nghị của cả hai nước. Tháng 8/2008, diễn viên đóng vai nữ chính của Dae Jang Geum, Lee Young-ae, được mời dự bữa tiệc tối với cựu chủ tịch Trung quốc Hu Jintao và chủ tịch nước Hàn quốc Lee Myung-bak. Bộ ngoại giao Nhật bản cho biết Hallyu đã tạo ra sự trao đổi văn hoá giữa hai nước. Fan của Hallyu có cả cựu phu nhân tổng thống Miyuki Hatoyama và phu nhân tổng thống đương thời Akie Abe. Trong một buổi trao đổi song phương giữa tổng thống Hàn quốc Park Geun-Hye và tổng thống Mỹ Obama, ông Obama cho rằng Gangnam Style của Psy là minh chứng về sức lan toả của văn hoá và dòng chảy Hàn quốc. Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Anh Hugo Swire trong một buổi gặp mặt với các nhà ngoại giao Hàn quốc đã công nhận rằng ngành âm nhạc Hàn quốc mang đẳng cấp quốc tế. Lãnh đạo quốc tế nào cũng nhắc đến Hallyu. Lợi hại! Trích chương 12 - Sức mạnh văn hoá - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Hong Kong có lẽ là một trong những thành phố có cơ sở hạ tầng giao thông công cộng thuộc hàng hiệu quả nhất. Bởi vậy mỗi lần cần họp trong ngày trên đường đi đến hay về từ Trung quốc, tôi hay hẹn họp ở Hong Kong. Đến sân bay, lên tàu tốc hành là không tới 30 phút sau đã đến trung tâm Hong Kong. Còn nếu hẹn ở Kowloon thì còn nhanh hơn nữa. Đúng là thành phố toàn cầu. Đi họp kiểu này còn nhanh hơn thời gian di chuyển để đi họp ở Sài gòn. Họp xong ào một phát là lại ra đến sân bay đi tiếp. Có đôi khi họp xong còn dư thời gian giữa hai chuyến bay, có thể đi lơn tơn ở Tsim Sha Tsui, tận hưởng cái ồn ào náo nhiệt của Hong Kong. Có lần lơ ngơ mơ buổi hoà nhạc tối hôm đó của dàn nhạc thính phòng Hong Kong, lên tàu từ sân bay về Kowloon mà quên xuống đi lố ra một trạm. Thế là phải vơ vét hết cái vốn tiếng Quảng đông học lóm của sự phụ dạy vẽ tranh thuỷ mặc trong quận 6, leo lên taxi vừa “chẩu la, chẩu la”, vừa giơ tay chỉ chỏ lung tung để về đến Kowloon. Rồi cũng xong. Chuyện nhỏ! Thành phố toàn cầu là thế. Thám tử Cái mốt của Trung quốc bây giờ là gởi con qua Hong Kong học. Nhưng tụi nó đi học như vậy thì bố mẹ chẳng yên tâm. Thế là từ đúa đi học PhD cho đến đứa đi học mẫu giáo, ba mẹ Trung quốc phải mướn người theo dõi. Theo báo South China Morning Post, có 4 thám tử tư cho biết mỗi tuần họ theo dõi khoảng 12 vụ như thế là chuyện bình thường. Gần đây, nhu cầu còn tăng lên gấp đôi, trong đó còn có cả những vụ theo dõi vú nuôi đưa trẻ xuyên biên giới để đi học mẫu giáo. Lấy Hong Kong làm cái trạm riết rồi thành quen. Mỗi lần đi qua đây là phải lướt web xem có sự kiện gì hay để mà tận hưởng. Nghe nhạc thì kiếm CCO (City Chamber Orchestra of Hongkong - giàn nhạc thính phòng Hong Kong), một trong những giàn nhạc thính phòng nổi nhất tại khu vực châu Á. Hong Kong cũng thường xuyên có những chương trình hoà nhạc hoành tráng tại Trung tâm văn hoá Hong Kong hay những chương trình lưu diễn của các ngôi sao ca nhạc thế giới tại khu giải trí AsiaWorld Arena, Hong Kong Colesium, hay trung tâm hội nghị Hong Kong. Dù bạn thích loại hình âm nhạc nào, Hong Kong luôn luôn có chương trình cho bạn chọn. Đối với những người yêu thích nghệ thuật hình ảnh, bảo tàng nghệ thuật Hong Kong không bao giờ thiếu chương trình cho khách tham quan. Một ngày đầu tháng 3/2013, tôi đã xếp hàng rồng rắn với bao nhiêu du khách nước ngoài và người dân thành phố vì “15 phút bất tử” của Andy Warhol, chương trình triển lãm tác phẩm của người mở đầu phong trào nghệ thuật pop art những năm 1960. Nếu chưa biết về Andy Warhol, bạn thử google đi nhé. Rất kul! Ảnh: Marilyn Monroe – tác phẩm pop art của Andy Warhol. Tôi là ai? Hong Kong đã kết nối với cả thế giới này như thế, bằng một định vị rất rõ ràng và bằng những hành động hết sức tương quan. Họ nói về thành phố toàn cầu, và hành động để thể hiện cho chúng ta sự thật về thành phố toàn cầu đó. Có một bài học về Hong Kong hay ho như thế đó. Bạn đã bao giờ định vị mình chưa? Đừng vội vã. Hãy giành thời gian và suy nghĩ thật kỹ xem mình có khả năng trong lĩnh vực nào, mình có điểm mạnh nào, điểm khác biệt gì đặc biệt hay không, và mình có thực lực chăng để thể hiện thành công điều khác biệt. Nếu thiếu đi định vị, những gì mình làm sẽ mất tập trung, thiếu phương hướng, và không phục vụ được gì cho thành tựu sau này. Ếch tôi thật ra cũng đã từng loay hoay không biết mình là ai và không biết mình đại diện cho điều gì nữa. Chọn chổ làm vì lương cao, chọn công việc vì cơ hội, làm đông làm tây, thấy cơ hội nào cũng quơ quào. Sau này đi ra thế giới rồi, học được những bài học hay ho như Hong Kong rồi, mới tĩnh tâm ngồi suy nghĩ về định vị. Khi đã định vị mình là chuyên gia trong ngành trên thị trường quốc tế, tôi từ chối tất cả những công việc hay cơ hội nào không góp phần vào công cuộc hiện thực hoá định vị của tôi. Và ếch vẽ sơ đồ vi trùng, rồi dồn hết năng lượng của mình vào tất cả những thứ liên quan có thể giúp mình chạm vào cái điều mà mình định vị. Rất tập trung, không lan man, không ham hố. Vậy đó. Và tôi nghĩ là mình đã đến rất gần định vị. Và tôi vẫn ngày đêm đi về điểm đến đã chọn của tôi. Có lẽ đã đến lúc bạn cũng phải bắt đầu? Trích chương 11 - Thành phố toàn cầu - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Nếu kể số lần transit trong những chuyến đi công tác, có lẽ Singapore là nơi tôi dừng chân nhiều nhất. Nhưng nếu phải nói về nơi transit khiến tôi phải dừng lại qua đêm, chỉ để xem triển lãm nghệ thuật, để nghe hoà nhạc, hay đơn giản để mục kích những xu hướng cập nhật nhất trong khu vực thì chắc không có nơi nào qua được Hongkong. Hongkong trong lòng tôi là một thành phố mang tầm vóc quốc tế (cosmopolitan), rất tự do, đầy cá tính, và hết sức sẵn lòng đón nhận khách bốn phương. Thành Phố Toàn Cầu (World City) Bạn đã bao giờ thử suy nghĩ xem mình đại diện cho thứ hay ho gì trên thế giới này chưa? Nghĩa là khi nhắc đến mình, người ra sẽ nghĩ đến điều gì trước nhất? Mother Teresa đại diện cho lòng nhân hậu. Nelson Mandala đại diện cho quyền tự do bình đẳng. Đức Khổng Tử đại diện cho đức hạnh. Còn bạn? Bạn đại diện cho điều gì? Còn Hong Kong, họ đại diện cho điều gì? Ảnh: hải cảng Victoria, Hongkong. Sự kiện lớn nhất của Hong Kong có lẽ là năm Hong Kong từ thuộc địa của Anh trở về thành đặc khu hành chính của Trung quốc, tháng 7/1997. Cả thế giới khi đó bàn về sự kiện này. Thế nhưng đối với tôi, năm bước ngoặc của Hong Kong lại là năm 1999, năm mà Đặc Khu Trưởng Hong Kong, ông Tung Chee Hwa, đưa ra đề nghị định vị Hong Kong trở thành “Thành Phố Toàn Cầu” của châu Á (Asia’s World City), với mong muốn biến Hong Kong thành những thành phố toàn cầu như New York, London. Một đề nghị vô cùng táo bạo! Vậy là năm 2000, trong chiến lược phát triển Hong Kong, một đề án đã ra đời nhằm thể hiện Hong Kong như một thành phố châu Á mang đẳng cấp và năng lượng quốc tế. Tháng 5/2001, thương hiệu Hong Kong được công bố trên nền tảng định vị “Thành Phố Toàn Cầu”, nơi hội tụ của cơ hội, sức sáng tạo, và tinh thần doanh nhân. Tính cách của Hong Kong: sáng tạo, đẳng cấp, năng động, dẫn đầu, và kết nối. Định vị này có ổn? Bạn có biết? Hong Kong là nước đứng thứ 7 trên thế giới về mật độ dân số, với 26.400 người / km2. Nếu bạn nghĩ là Việt nam đã quá chật chội rồi thì bạn nên nghĩ lại. TP. HCM có mật độ chỉ 6.000 người / km2 và Hà nội là 8.000 người / km2. Hãy xem top 10 thành phố trên thế giới có bao nhiêu người sinh sống trên 1 km2 nhé. Năm 2012, uỷ ban nghiên cứu thành phố toàn cầu & quá trình toàn cầu hoá GaWC (Globalization and World Cities Research Network) tiến hành nghiên cứu thành phố toàn cầu dựa trên 4 nền tảng cung cấp dịch vụ tiên tiến bao gồm kế toán, quảng cáo, tài chính ngân hàng, và luật. Hong Kong xếp hạng thứ 3, sau London & New York. Cùng năm 2012, phòng phân tích và đánh giá của tập đoàn Economist tiến hành hành phân tích và xếp hạng thành phố toàn cầu dựa trên tiêu chí khả năng thu hút đầu tư, doanh nghiệp, tài năng, và khách nước ngoài. Hong Kong xếp hạng thứ 4 sau New York, London, và Singapore. Ảnh: Nathan Road – một trong những con đường chính của khu Kowloon Năm 2014, tạp chí Foreign Policy (Chính Sách Ngoại Giao), kết hợp cùng công ty A.T. Kearney và Hội đồng vấn đề quốc tế Chicago nghiên cứu và công bố danh sách các thành phố toàn cầu có mức ảnh hưởng quan trọng đến các hoạt động quốc tế, là trung tâm khu vực và góp phần đẩy mạnh tiến trình toàn cầu hoá. Hong Kong xếp hạng thứ 5, sau New York, London, Paris, và Tokyo. Cập nhật Theo tục lệ ở Hong Kong, khi chết đi người ta đốt đồ giấy như nhà, đồ nội thất để người quá cố mang theo về bên kia thế giới. Ngày nay, người ta cập nhật thành đốt TV 3D, ipad, iphone. Còn có thể đốt cả bánh macaron của Pháp đang là loại bánh thịnh hành ở Hong Kong nữa. Năm 2015, trong báo cáo Quyền lực kinh tế toàn cầu do Học viện Martin Prosperity phát hành về thành phố toàn cầu, Hong Kong xếp hàng thứ 4 sau New York, London, và Tokyo. Cùng năm 2015, công ty Knight Frank LLP tại Anh cùng ngân hàng Citi Private hợp tác thực hiện “Báo Cáo Mức Độ Thịnh Vượng” (The Wealth Report). Báo cáo này có nghiên cứu khảo sát về thành phố toàn cầu, đánh giá và xếp hạng những thành phố được xem là có ảnh hưởng quan trọng đối với những người giàu nhất thế giới (có tài sản đầu tư trên 25 triệu đô la). Thành phố toàn cầu được lựa chọn dựa trên 4 nền tảng chính là hoạt động kinh tế, quyền lực chính trị, tri thức & tầm ảnh hưởng, và chất lượng sống. Hong Kong xếp hạng thứ 3 sau London & New York. Ảnh: Mô hình 3D viện bảo tàng “Kinh kịch” (giống như hát bội ở Việt nam), dự định sẽ mở cửa năm 2016 và là một phần trong dự án xây dựng “quận văn hoá tây Kowloon” Sau 15 năm triển khai, định vị của Hong Kong đã hoàn toàn được cả thế giới này công nhận. Hong Kong là “Thành Phố Toàn Cầu”! Hello Kitty Bị ảnh hưởng nặng của văn hoá Nhật bản, một nhà hàng Hello Kitty đã mở cửa tại Hong Kong. Menu nhà hang có 37 món, trong đó 50% món ăn được trang trí hình mặt Kitty bằng màu mực đen của con mực hay bằng nước quả củ cải đường. Invest in Hong Kong Để thuyết phục người đời về định vị thành phố toàn cầu, nếu phải vẽ ra một cái sơ đồ con vi trùng, Hong Kong cần có kế hoạch hành động cho những chủ đề như trở thành trung tâm giao thương khu vực châu Á, cung cấp dịch vụ đẳng cấp quốc tế bằng nguồn nhân lực tri thức và hiệu quả, cơ sở vật chất hiện đại, trở thành trung tâm tri thức, sáng tạo, nâng cao chất lượng sống, và cam kết tự do, mở cửa. Quá trời thứ phải làm. Họ đã làm ra sao? Trung tâm giao thương khu vực châu Á: Với vị thế sẵn có của mình là cầu nối với Trung quốc và các nước trong khu vực, năm 2000, Hong Kong triển khai chương trình “Invest in Hong Kong” (Đầu tư Hong Kong) nhằm thu hút đầu tư nước ngoài vào Hong Kong như trung tâm cầu nối của khu vực châu Á. Bạn biết không? Năm 2014, Hong Kong xếp hạng thứ 2 trên thế giới về hiệu quả thị trường hàng hoá, dẫn đầu thế giới về triển khai gỡ bỏ các hàng rào thương mại và thuế quan, xếp hạng thứ 1 trên thế giới về tỷ lệ nhập khẩu so với GDP (hàng hoá nước ngoài đổ về giao thương tại Hong Kong là cửa khẩu châu Á), và xếp thứ 2 thế giới về sự dễ dàng trong thủ tục hải quan khi xuất nhập. Vậy đó, nếu xét về góc độ cạnh tranh của Hong Kong, họ đứng thứ 7 so với 144 thị trường trên toàn thế giới. Hỏi vậy ai mà không muốn nhào vô lấy nơi này là bàn đạp tiến vào Trung quốc và châu Á? Nơi nào có điều kiện dễ dàng, thuận lợi, nơi đó thu hút đầu tư. Vậy cho nên việc Hong Kong xếp hạng thứ 1 về mức độ thu hút đầu tư trên toàn thế giới (FDI Intensity) chẳng có gì là chuyện đáng ngạc nhiên. Invest in Hong Kong, thật là chương trình hiệu quả để triển khai định vị thành phố toàn cầu. Ảnh: “Đại lộ những ngôi sao” (Avenue of Stars) – Hollywood của châu Á Nếu bàn về dịch vụ đẳng cấp và nguồn nhân lực tri thức, hiệu quả, sự phát triển thị trường tài chính của Hong Kong đứng đầu thế giới (theo báo cáo cạnh tranh toàn cầu 2015), thời gian triển khai các thủ tục hành chính thuế chỉ mất 78 giờ so với trung bình 204 giờ / năm cho khu vực Đông Á & Thái Bình Dương, còn hiệu quả thị trường lao động thì xếp hạng thứ 3 trên thế giới. Lộn mèo? Uỷ ban tiêu dùng Hong Kong đã cảnh báo những người có thú nuôi nên cẩn thận với các dịch vụ chăm sóc hay ma chay cho thú. Lý do là gần đây có nhiều đơn phàn nàn về những dịch vụ này. Trong đó có trường hợp một chú chó phải đi phẫu thuật xương sống sau khi đi spa và một trường hợp một dịch vụ ma chay thiêu lộn con mèo khác. Ai trong chúng ta cũng biết để có thể phát triển một nền kinh tế, vấn đề cơ bản đầu tiên là phải phát triển cơ sở hạ tầng. Hong Kong ngày nay sở hữu một trong những nền tảng cơ sở hạ tầng cực kỳ tiên tiến. Trên thực tế, họ xếp hạng thứ 1 trên toàn thế giới về chất lượng cơ sở hạ tầng (Báo cáo cạnh tranh 2014). Và họ chắc chắn không dừng ở đó. Năm 2007, Hong Kong công bố 10 dự án hạ tầng trọng điểm, dự toán giải ngân 9 tỷ đô la hàng năm để triển khai từ năm 2013 đến năm 2018. Trong đó có dự án xây cầu nối Hong Kong – Châu Hải – Macao (dự tính hoàn thành 2016), cảng đỗ cho các tàu du lịch với mục tiêu đưa Hong Kong trở thành trung tâm du lịch tàu châu Á (Asia's Cruise Hub). Họ cũng đã chuẩn bị mở rộng sân bay quốc tế Hong Kong với dự án xây mới đường băng thứ 3, dự tính ngân sách đầu tư là 18.2 tỷ đô la Mỹ. Ảnh: Hong Kong Disneyland Nếu thành phố toàn cầu là thành phố của cam kết tự do, mở cửa, hãy hỏi về chính sách sở hữu không hạn chế của Hong Kong. Họ mở rộng đầu tư không hạn chế trong bất cứ lĩnh vực nào, duy chỉ có ngành truyền hình là cho phép đầu tư đến 49% cổ phần sở hữu. Về quyền sử dụng đất, sở hữu tuy là nhà nước, nhưng thuê dài hạn thì lại rất dễ dàng, dù bạn là công ty nước ngoài hay công ty nội địa. Cảng nhập khẩu thì sao? Hoàn toàn miễn thuế! Mua sắm xuyên biên giới Theo số liệu hải quan Hong Kong, hàng ngày có trên 20 ngàn kẻ mua kiểu “chạy mánh” xuyên biên giới. Họ qua Hong Kong mua đủ thứ loại hàng để mang về bán lại trên đại lục. Từ hồi rộ lên hàng giả, hàng dỏm ở Trung quốc, người ta đổ đi mua hàng Hong Kong cho yên tâm vì cam kết chất lượng của đất nước này. Ngoài những người chạy mánh xuyên biên giới kiểu này, còn có hàng ngàn người Trung quốc tự mình đi mua hàng ở Hong Kong nữa. Ếch tôi đã mục kích từng tốp, từng tốp người Trung quốc, tay kéo cái giỏ ni long rõ to, sềnh sệch qua từng con phố. Họ mua đủ thứ, từ bàn chải đánh răng, xà bông gội đầu cho đến các loại thuốc men. Bán thì cứ bán để lấy tiền, nhưng thái độ của mấy người bán hàng Hong Kong thì khi dễ ra tận mặt. Hỏi sao cứ thấy Trung quốc là mặt mày cau có, họ trả lời đám người chỉ biết có tiền này đến chữ “lịch sự” còn không hiểu. Hong Kong cũng đang ráo riết biến mình thành “Trung tâm Nghệ Thuật Châu Á”, với mục tiêu xây dựng nơi này thành cộng đồng sáng tạo như New York, Paris. Từ 10 phòng trưng bày tranh năm 2000, 2015 con số này đã tăng lên thành 90 phòng, và Hong Kong nghiễm nhiên trở thành thị trường đấu giá tranh lớn thứ 3 trên toàn thế giới. Rồi họ xây dựng “Bờ Tây”, cả một khu Tây Kowloon 40 héc ta dọc bến tàu trở thành trung tâm đẳng cấp thế giới về nghệ thuật, văn hoá, và giải trí. “Ốc đảo văn hoá” này sẽ góp phần làm phong phú cuộc sống của người dân trong nước, thu hút khách tham quan & khoác một bộ cánh mới cho thành phố toàn cầu và đất nước Hong Kong. Định vị rồi tập trung triển khai để đạt được định vị đã đề ra. Hong Kong đã dạy cho tôi một bài học về cách hoạch định chiến lược để hiện thực hoá những điều mình mơ ước. Nuôi con là cả gia tài Theo báo cáo của Trung tâm nghiên cứu Bauhinia Hong Kong về phân khúc dân số trung lưu, chi phí nuôi 1 đứa con từ khi sinh ra đến lúc tốt nghiệp đại học là khoảng 710 ngàn đô la. Mặc dù nhiều chuyên gia cho rằng không cần phải dọc them, học ngoại khoá và cho con tham gia các lớp học ngắn hạn ở nước ngoài, cac phụ huynh Hong Kong vẫn cương quyết là phải làm như thế. Một bà mẹ người Hong Kong đã phát biểu thế này: “Bạn có cho rằng đi dạo trong công viên hay xem TV suốt mùa hè là đủ để cho con mình phát triển hay không?” Thế là năm nào phụ huynh này cũng gởi con sang Mỹ để tham dự các trại hè về công nghệ. Trích chương 11 - Thành phố toàn cầu - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Hồi xưa nghe người ta nói bọn Mỹ thực dụng lắm, khó chơi. Sau này đi làm ăn khắp nơi trên thế giới rồi, ếch tôi mới hiểu như thế nào là thực dụng. Không làm kinh doanh thì thôi. Nếu đã làm thì tất cả phải bắt đầu từ con số, thu vào doanh thu bao nhiêu, chi phí hàng hoá và chi phí vận hành bao nhiêu, và còn lại lãi ròng bỏ túi bao nhiêu. Cái bài toán này là bài toán cơ bản nhất trong kinh doanh. Cho dù ý tưởng của bạn có bay bổng bao nhiêu, cho dù bạn có lên bờ xuống ruộng để gầy dựng sự nghiệp bao nhiêu, giá trị cuối cùng cũng chỉ nằm trên báo cáo tài chính và thể hiện bằng con số. Ai trên thế giới này cũng thế. Và người ta giao thương, trao đổi với nhau dựa trên những mẫu số chung là như thế. Có gì đâu mà thực dụng? Chuyện thường mà! Bây giờ nói xa hơn một chút, ừa thì tính toán là thực dụng. Nhưng khi người ta tính toán làm sao để tăng doanh thu, giảm chi phí, mang về lợi nhuận kinh doanh cao nhất, nhưng dựa trên tinh thần win-win (cùng thắng) cho cả đôi bên, cái đó gọi là gì? Thực dụng ư? Tôi không thích. Phải nói là quá trời thích. Fair play! 100 công ty sáng tạo nhất thế giới năm 2015 Theo bình chọn của tạp chí Forbes năm 2015, trong 100 công ty sáng tạo nhất hành tinh, có đến 48 công ty là của Mỹ. Ngoài ra, trong top 10 thì đã đến 8 là công ty của Mỹ (chỉ có 1 công ty của Anh và 1 công ty Indonesia). Nếu bàn về số lượng văn bằng sáng chế đã đăng ký tại Văn phòng bản quyền sáng chế và nhãn hiệu thương mại Hoa Kỳ (United States Patent & Trademark Office – USPTO), Mỹ là số 1. Bởi vậy mấy chục năm qua, đàm phán nhiều nơi, cuối cùng đếm lại vẫn làm ăn với người Mỹ là nhiều nhất. Dễ chơi, minh bạch, làm ăn ra làm ăn, tình cảm là chuyện bàn bên ngoài phòng họp. Nói về tình cảm, chưa chắc ai qua mặt họ về cái khoản đầu tư phát triển cộng đồng. Cái đó trong kinh doanh nó gọi là cái đạo đức kinh doanh. Ở Việt nam mình có khi là ngược lại. Nói chuyện tình cảm rất nhiều, anh anh em em ngọt xớt. Thế nhưng đến khúc lấy tiền thì phải tìm cách làm sao lấy của người ta nhiều nhất, lừa một chút, gian một mớ cũng làm luôn. Cái chữ “minh bạch” nó không có trong tự điển. Nhà đầu tư nước ngoài vào Việt nam than dữ nhất là cái vụ này. Ở đây còn thế. Đi ra thế giới làm sao? May mắn cho ếch tôi, được học cái khoản “đạo đức” này từ gia đình và sau này là từ trải nghiệm bước ra thế giới. Lên được là cũng nhờ như thế, nhờ xây dựng được lòng tin từ cái khoản “minh bạch” của mình. Bạn đã đủ “minh bạch” chưa? Còn chuyện làm sao để hơn thua với người ta, đừng vin vào cái “khôn lõi” ép người này, lừa người nọ của mình. Hãy thử tài sáng tạo! Ảnh: Nashville, Tennessee – thành phố xếp hạng thứ 3 về sáng tạo tại Mỹ Đổi mới & sáng tạo Ở nơi nào trên thế giới cũng vậy, đều có những cái hay và vô vàn cái dở. Nhưng ta đi ra là để học và để làm cho mình ngày càng tốt hơn lên. Mỹ đã dạy cho tôi bài học quý giá vô cùng về cái nếp suy nghĩ sáng tạo và đổi mới. Câu chuyện của đất nước này đã nuôi lớn cho ếch tôi cam kết luôn phấn đấu vươn lên, thay đổi, và phát triển bản thân mình. Những gì mình đạt được ngày hôm qua, những gì mình tự cho là thành tựu ngày hôm nay chỉ có thể được dùng để đo lường quá khứ, để trang hoàng cho một bữa tiệc mà thôi. Trong thời đại của tri thức, trong sự thay đổi về khoa học kỹ thuật đến chóng mặt của thế giới này, ta sẽ bị loại nếu không ngừng cập nhật và đổi mới. 1.000 đô la cắt tóc Nếu đến New York và ghé qua một trong những salon tóc thuộc hàng bảnh nhất, thì một lần sửa sang cho cái gốc con người trị giá 1.000 đô là, nghĩa là gấp 10 lần giá làm tóc thông thường. Theo tin đăng trên báo The Wall Street Journal, cả người thiết kế mẫu tóc và khách hàng đều cảm thấy giá này là vô cùng hợp lý. Tại sao không? Bạn sẽ có một mái tóc được thiết kế phù hợp với vóc dáng và cấu trúc xương của gương mặt bạn. Thiết kế đặc biệt này sẽ làm cho tóc rủ xuống phần mảnh khảnh nhất của cổ, khiến cho bạn trông ốm hơn nhiều. Còn những gợn tóc được cố ý tạo dáng theo vóc dáng mỗi người có thể làm cho người ta trông trẻ hơn nhiều so với tuổi. Bà Laura-Jean Mallon, một phụ nữ tuổi 53 mới về hưu cho biết “Vậy cũng đáng thay vì phải đi căng da mặt.” Nói cho nó cụ thể ra một chút thì ếch tôi hàng năm đều làm cái bài tập thế này. Mỗi tháng cuối năm, tôi đều bỏ ra cho mình một ít thời gian gọi là “bế quan toả cảng”, hay nói theo phim tàu là “nhập thất”, chỉ để nhìn lại chính mình và hoạch định kế hoạch cho một năm sau. Ta có thể có một kế hoạch dài hơi 5 đến 10 năm để bước ra thế giới, nhưng điều cần thiết của mỗi người là kế hoạch hành động của từng năm. Và tôi luôn luôn có một kế hoạch từng năm như thế. Nhìn lại, tôi đánh gía xem có đạt hay không đạt được những thứ mình đề ra trong năm ấy, đạt được đến mức nào và tại sao không. Ảnh: Austin, Texas – thành phố được xếp hạng sáng tạo thứ 4 tại Mỹ. Ví dụ nhé. Tôi là người ngày xưa vốn dĩ bản chất là vô cùng nhút nhát. Học ở trường Việt nam không có kỹ năng trình bày, nói chuyện trước một đám đông. Đi ra thế giới cái đó là một trong những kỹ năng quan trọng nhất. Thế là làm liền một cái sơ đồ con vi trùng cho kỹ năng này với một lô những mục tiêu hành động đi theo. Mỗi năm tôi đều có chương trình học và thực hành một hay hai bước. Rồi thực hành, rồi đánh giá, rồi bổ dung và lại tiếp tục thực hành. Tháng 5/2015, lần đầu tiên tôi xuất hiện làm diễn giả chính tại một hội nghị nhượng quyền quốc tế có khoảng 500 doanh nghiệp nước ngoài tham dự. Và tôi đã làm được. Và tôi nhận một cái email từ hiệp hội nhượng quyền Mã lai cám ơn vì tôi được bình bầu là diễn giả ấn tượng nhất trong hội nghị này. Đừng cho là tôi giỏi. Tôi không giỏi. Tôi chỉ cần mẫn “nhập thất”, cần mẫn hoạch định kế hoạch, cần mẫn triển khai và thực hiện những kế hoạch ấy mà thôi. Có khác chăng là tôi biết mình chẳng bằng ai, và thế là luôn luôn đặt trọng tâm phát triển và đổi mới bản thân mình. Và tôi sẽ không dừng ở đó. Bạn thì sao? Trích chương 10 - Trở về tương lai - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Cuộc sống là một chuyến tàu thời gian. Có những lúc ta phải ngược dòng để tìm về những giá trị tinh hoa của hàng ngàn năm trước, để nhắc nhở mình về hành trang di sản trong đời. Nhưng cũng có lúc, chuyến tàu cuộc sống phải lao về tương lai, giúp ta nhận ra xu hướng, cơ hội, và học hỏi những “thông lệ tốt nhất” (best practice). Mỹ đối với tôi là ga đến của tương lai. Họ là một minh chứng sống về cam kết luôn phát triển và đổi mới. Giấc mơ Mỹ (American Dream) Nếu phải nói đến một cột mốc quan trọng làm thay đổi cuộc sống và trật tự của thế giới ngày nay, chắc chắn phải nhắc đến cuộc “Cách Mạng Công Nghiệp” (the Industrial Revolution). Bắt đầu từ khoảng 1760 và kéo dài đến khoảng giữa những năm 1820 và 1840, cuộc Cách Mạng Công Nghiệp đã tạo ra những thay đổi nền tảng về quy trình sản xuất. Từ sản xuất thủ công, con người bắt đầu “công nghiệp hóa”, sử dụng máy móc, công cụ, và hệ thống sản xuất. Bạn cứ thử tưởng tượng đi. Lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, con người bắt đầu phát triển ý niệm về “tiêu chuẩn sống”. Thời gian, nhân lực, và hiệu quả công việc hoàn toàn được tái định nghĩa với sự chuyển mình của công nghiệp hoá. Mặc dù khởi điểm ở Anh, cuộc cách mạng công nghiệp đã lan nhanh sang Tây Âu và Bắc Mỹ trong vòng vài thập kỷ. Để đến đầu thế kỷ thứ 20, một cường quốc công nghiệp đứng đầu thế giới xuất hiện và giữ vững vị trí này cho đến tận ngày nay, Mỹ. Thuê cho dễ Sở hữu một chiếc xe hơi đối với tham niên Mỹ không còn quan trọng nữa. Mua xe chỉ tốn tiền, làm hại môi trường, và mất công giữ mà thôi. Vì vậy mà dịch vụ “chia sẻ” xe hơi hiện nay đang trên đà phát triển. Spride Share cho phép người chủ sở hữu có thể cho thuê xe nếu muốn. Gắn thêm một thiết bị đo lường thế là có thể đo chiều dài đoạn đường để tính phí cho thuê. Spride Share thì tính thêm phí bảo hiểm xe từ người thuê để đề phòng tai nạn và hư hỏng. Một công ty dịch vụ khác là Zipcar cũng đang làm dịch vụ chia sẻ một cách rất thành công. Công ty Daimler vì vậy mà hiện nay cũng đang cho thử nghiệm dịch vụ cho “chia sẻ” xe như vậy. Mỹ là thị trường lớn nhất trên thế giới, không phải về dân số vì đất nước này chỉ có 319 triệu dân (xếp hạng thứ 3 trên thế giới sau Trung quốc – 1.388 tỷ và Ấn độ -1.348 tỷ). Như vậy xét về dân số, Mỹ chỉ bằng 23% của Trung quốc mà thôi. Nhưng nếu xét về tổng chi tiêu quốc gia, Mỹ luôn luôn đứng đầu với con số năm 2014 là 11.5 triệu triệu đô la, gấp 3 lần tổng chi tiêu của nền kinh tế đứng thứ 2 thế giới là Trung quốc. Còn nếu so với Việt nam cho dễ hiểu, thì con số này là gấp 98 lần. Cho nên nói về độ lớn thị trường không phải nói về số người mà phải bàn về mức độ chi tiêu. Có điều, ở đâu ra mà nhiều tiền chi tiêu đến thế? Đơn giản là vì thu nhập thặng dư đầu người của Mỹ cũng đứng đầu thế giới, với tổng thu nhập thặng dư cả nước năm 2014 gần 13 triệu triệu đô la, gấp đôi Trung quốc, và gấp 103.7 lần Việt nam mình đấy. Ảnh: Cầu Golden Gate tại thành phố San Francisco, California – thành phố được mệnh danh sáng tạo nhất nước Mỹ. Xuất hiện, rồi không ngừng sáng tạo và đổi mới, cam kết này đã làm cho họ luôn luôn ở vị thế dẫn đầu, dẫn đầu về sức mạnh thị trường, dẫn đầu về xu hướng và trở thành giấc mơ làm giàu của mọi người trên thế giới. Cho hết cô đơn Tháng 2/2015, có một cái app được tung ra thử nghiệm tại Mỹ tên là The Invisible Boyfriend (Bồ ảo). Ai đăng ký bồ ảo thì mỗi tháng đều được “bồ” gởi cho hàng trăm tin nhắn, 1 cái thiệp viết tay, và 10 cuộc gọi trực tiếp qua điện thoại. Tất cả chỉ tốn có 25 đô la / tháng. “Bồ ảo” ra đời là để giúp cho người độc thân cảm thấy bớt cô đơn, và để cho ai hay bị ba má làm áp lực lập gia đình dữ quá có thể lấy đó làm vũ khí mà trốn tránh. Bồ ảo, nhưng mà bằng chứng tương tác ngoài đời và trên mạng xã hội là hoàn toàn như thật. Chất xám Đời bây giờ có đông, có sức khoẻ hùng hục hay vài cái quan hệ trong nhà cũng không còn ăn thua gì nữa. Kinh tế thị trường là một nền kinh tế mở, là cạnh tranh công bằng, xuyên biên giới, là nếu bị thảy vào đấu trường La Mã như trong phim Võ Sĩ Giác Đấu (The Gladiator) thì Việt nam không có đấu với Việt nam, mà phải đấu với một người nước ngoài bất kỳ trên thế giới này. Hoảng chưa? Và mình cần chuẩn bị thế nào? Ảnh: Boston, Massachusettes – thành phố được bình chọn sáng tạo xếp hạng thứ 2 tại Mỹ Có lẽ chúng ta nên bắt đầu bằng một hiểu biết cực kỳ cơ bản. Sức mạnh tương lai là sức mạnh “tri thức”. Kinh tế tương lai là kinh tế “tri thức”. Và Mỹ đã lèo lái thời đại tri thức thế nào? Nếu tính về tổng ngân sách phục vụ cho R&D (Research & Development – Nghiên cứu & phát triển), Mỹ đứng hàng số 1 với tổng ngân sách là 505.269 triệu đô, gấp 2.3 lần nước đứng thứ 2 là Trung quốc (222.623 triệu đô). Vì tìm không ra con số ngân sách R&D của Việt nam năm 2014 nên tôi lấy số năm 2011 mà so thử nhé. Năm 2011, tổng ngân sách R&D của Mỹ là 429.846 triệu đô la, gấp 17.194 lần Việt nam. Tổng ngân sách trung quốc là 149.019 triệu đô, gấp 5.960 lần so với Việt nam. Mà thôi, người ta dân giàu nước mạnh thì hoành tráng là như thế. Mình làm sao so được. Tuy nhiên, thử so với một vài nước trong khu vực xem sao nhé. Năm 2011, tổng ngân sách R&D của Hàn quốc là 51.132 triệu đô la, gấp 2.045 lần Việt nam. Ngân sách của Đài loan là 13.532, gấp 541 lần Việt nam. Ngân sách Mã lai là 2.988 triệu đô la, gấp 120 lần Việt nam. Ngân sách của Miến điện là 93.6 triệu đô la, gấp 3.8 lần Việt nam. Đến đây thì không cãi được nữa đâu nhé. Miến điện là nước phát triển sau Việt nam đến cả 15 năm mà còn đầu tư hơn mình như thế. Kinh tế tri thức? Việt nam mình nằm ở chổ nào? Toàn cảnh đầu tư R&D trên toàn thế giới Nguồn: Báo cáo của tổ chức Battelle, tổ chức phi lợi nhuận về nghiên cứu & phát triển quốc tế, 2014. Nhưng R&D có phải là chỉ là chuyện của chính phủ? Xin thưa phần lớn ngân sách R&D của các nước là nhờ vào sự đóng góp của các doanh nghiệp mà thôi. Kể ra một số nước có ngân sách R&D đóng góp từ doanh nghiệp với tỷ lệ trên 50% tổng ngân sách quốc gia theo thứ tự lớn dần thử nhé: Mã lai, Singapore, Mỹ, Phillipines, Úc, Trung quốc. Top 3 quốc gia có đóng góp R&D cao nhất thế giới từ doanh nghiệp là Nhật (76.4%), Đài loan (74.7%), và Hàn quốc (74.3%). Vậy đó, Mỹ đầu tư cho tri thức tương lai. Họ nằm trong top 5 quốc gia thu hút và giữ chân tài năng trên thế giới (Qatar, Phần lan, Thuỵ sỹ, Mỹ, Na Uy). Kinh tế tri thức, bạn có sẵn sàng cho điều đó? Xe không người lái Google đang thử nghiệm tại Cali một loại xe không cần người lái. Dự đoán là xe này sẽ tung ra thị trường Mỹ trong vài năm tới đây. 56% người dân qua khảo sát thấy đó là chuyện hay. Chỉ có 29% cho biết là họ chưa nghe qua về công nghệ mới này. Trích chương 10 - Trở về tương lai - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Tôi có một cái duyên rất đậm đà với Úc. Nếu Việt nam là cái nôi văn hoá của tôi, thì Úc là cái nôi nuôi tôi phát triển. Họ đã đón tôi vào, dạy tôi học, và tạo cho tôi cơ hội hôm nay, trở thành công dân thế giới. Mọi thứ rất dễ dàng. Chỉ cần biết cách tư duy và chọn cho mình con đường phát triển. Ngày xưa mình liều quá. 6 ngàn đô trong tay mà dám khăn gói lên đường. Đóng tiền học phí một khoá xong rồi, trong tay chỉ còn đủ tiền sống 2-3 tháng. Rồi tôi đi làm thôi thì đủ thứ, dọn phòng khách sạn, bồi bàn, đặt phòng, pha chế, tiếp tân…, không thiếu một thứ chi. Cứ như vậy, oằn lưng tưới tiêu và vun bồi mơ ước của mình. Khó? Thật ra cũng dễ! Sau mấy năm khá là cực nhọc, tôi được lên đời và bắt đầu những công việc “sang” hơn, dịch vụ khách hàng, phụ trách dự án, và cuối cùng là giám đốc phát triển của cả khu vực châu Á. Trong vòng 5 năm, từ một đứa dọn phòng với hai bàn tay trắng, tôi trở thành giám đốc. Đối với một kẻ chập chững từ Việt nam bước ra thế giới như tôi, đó là một phép màu. Tại một đất nước đã phát triển như ở Úc, làm được thế không phải là chuyện dễ. Nhưng khoan hãy cho là tôi giỏi. Tôi không giỏi. Bí quyết mà tôi nắm được là sử dụng tư duy phân tích để tìm ra các phương án tối ưu trong mọi hoàn cảnh của mình. Trường Việt nam có dạy? Xài lớn Theo nghiên cứu của công ty Visa, người Úc có mức chi tiêu xếp hàng thứ 2 thế giới khi du lịch, chỉ sau Ả rập Xê Út. Trung bình, họ chi tiêu 3.600 đô la Mỹ cho mỗi chuyến đi du lịch nước ngoài. Lý thuyết con vi trùng Mấy năm sau này khi có dịp về lại Việt nam làm việc, tôi nhận thấy một điều làm cho giới trẻ loay hoay, đó là khả năng phân tích và giải quyết vấn đề. Cách dạy học trong các trường Việt nam bị động quá. Các em chỉ biết nghe A và giải quyết bằng B. Hết! Nếu xài B rồi mà không giải quyết được vấn đề, vậy là thua. Vậy là im im bỏ chạy. Nếu cứ cái kiểu này mà đi ra thế giới, làm sao làm được như Úc? Làm sao để ngày thứ nhất dọn phòng nhưng trở thành giám đốc vào ngày thứ 1.825? Vậy nên xin cho tôi được làm cô giáo trong nửa tiếng đồng hồ, giải thích cho các bạn cách tư duy để biến mọi vấn đề trở thành “làm được”. Người đời gọi nó là bản đồ tư duy (mind map). Tôi gọi nó là lý thuyết con vi trùng cho dễ nhớ. Thơm mới cho dễ làm cốc tai! Các nhà nghiên cứu nông nghiệp ở Queensland gần đây đã sáng tạo ra một loại thơm mới có vị như….. dừa!?! Loại thơm này được đặt tên là AusFestival (lễ hội Úc), và được xem như là thơm pina colada (tên một loại cốc tai từ rượu rum trắng, có pha nước ép thơm và nước cốt dừa). Với loại thơm mới này, chắc không cần mắc công pha nước cốt dừa vô nữa. Ban Queensland hiện đang tạo ra sản lượng 80 ngàn tấn thơm mỗi năm, nhưng chính phủ đang cố gắng sáng tạo thêm các chủng loại mới, ngon hơn, rẻ hơn để cạnh tranh với hàng nhập khẩu. Mind map là một công cụ được sử dụng rất rộng rãi trên thế giới, nhằm triển khai ý tưởng, kích thích khả năng suy nghĩ sáng tạo và hoạch định kế hoạch hiệu quả. Vấn đề là việc mà chúng ta cần đưa ra và giải quyết. Ví dụ trong bối cảnh của chúng ta muốn trở thành công thế giới chẳng hạn thì vấn đề = bước ra thế giới. Chủ đề là những việc bạn cần suy nghĩ và thực hiện để có thể bước ra thế giới, ví dụ như tài chính, ngoại ngữ, kiến thức chung về văn hoá, xã hội, kỹ năng làm việc, cơ hội công việc, vv…. Mỗi người sẽ có một cái mind map khác nhau, tuỳ thuộc vào nền tảng, kiến thức, và kỹ năng hiện có. Chi tiết là những lựa chọn về cách giải quyết để tiến hành thực hiện. Ví dụ về ngoại ngữ chẳng hạn, bạn có thể có những lựa chọn như đăng ký học tại trung tâm, đăng ký học qua mạng, nghe nhạc và xem phim tiếng Anh, tự học 1 giờ mỗi ngày, nghe chương trình tiếng Anh đặc biệt trên radio, vv…. Chúng ta thử đưa ví dụ trên của mình lên sơ đồ xem sao nhé. Bạn hãy làm tiếp đi nhé và hoàn thành sơ đồ con vi trùng cho mơ ước bước ra thế giới của mình. Và hãy sử dụng công cụ này cho tất cả những vấn đề gì mà bạn muốn giải quyết hay cho bất kỳ kế hoạch nào mà bạn muốn triển khai. Tất cả chỉ cần bắt đầu từ thái độ quan trọng và cần thiết nhất để bước ra thế giới: “Làm được!” Trích chương - Chuyện nhỏ - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân

Đối với những kẻ đi ngang về dọc như tôi, có những thứ tiện nghi nhỏ nhoi nhưng góp phần khổng lồ vào sự nhẹ nhàng của một cuộc hành trình. Đi qua cổng hải quan điện tử, book chổ ở, xe cộ điện tử, trả phí cầu đường điện tử, trả phí vi phạm giao thông điện tử…. Úc là một nơi như thế. Dễ dàng. Nhẹ nhàng. Chuyện nhỏ! Down-under Nằm ở Nam bán cầu, Úc được thế giới đặt tên là Down-under (ở dưới) vì vị thế này nằm ở dưới hầu hết các quốc gia khác trên thế giới. Nếu xét về lục địa thì là lục địa nhỏ nhất. Nếu xét về hải đảo thì là hải đảo lớn thứ 2 trên thế giới sau Greenland. Với tổng GDP 1.4 triệu triệu đô la năm 2014, Úc là nền kinh tế lớn thứ 8 trong Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD. Thu nhập thặng dư hộ gia đình của họ đứng hàng thứ 3 trên thế giới (110.395 đô la Mỹ), chỉ đứng sau thu nhập thặng dư hộ gia đình của UAE (130.753 đô la) và Thuỵ sỹ (115.940), trên Mỹ (105.646). Nếu đưa Úc vào ngữ cảnh của khu vực châu Á Thái Bình Dương, họ là quốc gia có thu nhập GDP đầu người cao nhất trong khu vực Được ưu đãi với nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, Úc trở thành nước xuất khẩu than đá lớn nhất trên thế giới (30% tổng sản lượng thế giới). Ngoài ra, quốc gia này cũng đang có trong tay 40% tổng sản lượng uranium trên thế giới, và là một trong những nước dẫn đầu về xuất khẩu khí thiên thiên hoá lỏng. Bên cạnh đó, Úc cũng xuất khẩu đồng, quặng sắt, mangan, niken, chì, đá vôi, và đá quý. Trong đó, hai thị trường nhập khẩu lớn nhất của Úc là Trung quốc (33.7%), và Nhật (18%). Cũng vì lý do này, khi kinh tế Trung quốc phát triển có phần chậm lại, xuất khẩu của Úc dĩ nhiên lập tức bị ảnh hưởng. Ảnh: Nhà hát Con Sò nổi tiếng tại Sydney (Sydney Opera House) Đổi nhà Ngày càng có nhiều người Úc đổi nhà cho nhau khi đi du lịch, giảm được chi phí khách sạn là một torng những chi phí khá cao. Đã hoạt động trên thị trường được 6 năm, website HouseSwapHolidays.com.au hiện nay đã có 4 ngàn thành viên. Bà Bee Cogger, 63 tuổi sống tại Brisbane cho biết đã sử dụng dịch vụ đổi nhà này 70 lần để du lịch khắp nơi trên nước Úc, và còn đi đến Tây Ban Nha, Pháp, Ý, và Mê xi cô. Tại Queensland, cặp đôi Siggy và Helga Novak cũng vừa trở về sau chuyến du lịch đổi nhà lần thứ 9. Sau khi biết đến dịch vụ này từ phim “The Holiday” (Kỳ nghỉ), họ đã thử và vô cùng thích dịch vụ này, hết sức đỡ tốn tiền khi đi du lịch. Too easy! Dân số chỉ vỏn vẹn 23.5 triệu dân, nhỏ hơn thành phố Dehli của Ấn độ (khoảng 25 triệu), Úc có thể nói là nước rất cần dân nhập cư từ các nước. Sau chiến tranh thế giới thứ 2, Úc khuyến khích di dân từ các nước châu Âu, và cho đến ngày nay, đã trở thành một trong những nước có dân số di cư cao nhất trong khối OECD (31% tổng dân số). Tổng số công dân có gốc nước ngoài năm 2012 là khoảng 7 triệu dân và dự đoán đến năm 2030, con số này sẽ tăng lên thành 10 triệu (34.4%). Bạn có biết? Một nghiên cứu gần đây cho thấy Lễ hội Mardi Gras hàng năm dành cho giới đồng tính nam và nữ đã tổ chức được 25 năm, thu hút 500 ngàn người mỗi năm và mang về cho đất nước này doanh thu 100 triệu đô la Úc. Dân ít, kinh tế phát triển, họ không có cách nào khác hơn là phải làm cho mọi thứ dễ dàng. Cũng vì vậy mà Úc sở hữu những hệ thống nông nghiệp hiệu quả nhất trên thế giới. Họ xuất khẩu 2/3 sản lượng nông nghiệp, chủ yếu sang các nước châu Á. Họ là nước xuất khẩu thịt bò lớn thứ 3 trên thế giới và thứ 4 về ngũ cốc. Ảnh: Cần Harbour Bridge, Sydney. Bên cạnh đó, chính phủ Úc cũng ra sức làm cho mọi thứ được dễ dàng. Chẳng ai phải lo vấn đề hối lộ, tham ô. Úc là nước xếp hạng thứ 11/175 theo báo cáo mức độ tham nhũng của tổ chức Minh Bạch Quốc Tế (Transparency International). Làm được một điều hay ho như vậy là nhờ hệ thống luật chống tham nhũng và hệ thống kiểm soát chặt chẽ của chính phủ. Ngoài ra, Úc có thể nói là dẫn đầu thế giới về chính phủ điện tử, tạo tương tác rất hiệu quả và dễ dàng cho mọi người dân. Bởi vậy mỗi lần đi làm giấy tờ gì ở đất nước này, tôi cũng đều thấy nhẹ nhàng, thoải mái. Nếu phải so với Việt nam, chỉ nói chuyện đi làm giấy tạm trú mà thôi cũng mất gần 2 tháng với vô số lần lên xuống. Đó là chưa kể đến cái chuyện phải bôi trơn cho công chuyện được dễ dàng. Oải! Tiền ảo, giao dịch thật. Tháng 5/2014, máy ATM sử dụng tiền ảo bitcoin đầu tiên được triển khai tại khu mua sắm Westfield, Sydney. Máy này cho phép người ta mua và bán đồng bitcoin hoặc đổi từ bitcoin thành tiền thật. Bitcoin được phát minh năm 2009 bởi một người hay một nhóm vô danh, đặt tên là Satoshi Nakamoto. Một số các cơ sở kinh doanh của Úc như khách sạn Old Fitzroy tại Sydney, cửa hàng trang sức Eclectio tại Melbourne đã chấp nhận sử dụng đồng bitcoin trong giao dịch. Còn nói về làm ăn kinh doanh cũng thế, Úc xếp hạng thứ 10/189 quốc gia về mức độ dễ dàng cho công việc kinh doanh. Các chính sách của chính phủ đưa ra, tất cả đều hướng về xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi. Họ xếp hạng top 10 (hạng 7) trên 202 quốc gia về cái khoảng này (theo báo cáo của Ngân Hàng Thế Giới về chất lượng chính sách). Hiểu được tầm quan trọng của cơ sở vật chất đối với sự phát triển của nền kinh tế, chính phủ này cũng không ngừng tiếp tục đầu tư dù đang xếp thứ 20 trên thế giới về chất lượng cơ sở hạ tầng năm 2014 vừa qua (20/144). Theo ngân sách 2014-2015, chính phủ sẽ bỏ ra 50 triệu đô la Úc trong thời gian 7 năm để tiếp tục đầu tư nâng cao cơ sở vật chất nước nhà. Nghe mà ham! Ở Úc khi nhờ ai làm chuyện gì, người ta hay trả lời Too easy! (Dễ ợt) để chỉ sự sẵn lòng giúp đỡ. Quay qua, nhìn lại, mọi thứ đều dễ thiệt! Bởi vậy dù ít dân, họ vẫn làm ra tiền, vẫn xếp vào hàng nước giàu trên thế giới. Bạn thử xem đồ thị dưới đây xem. Hãy xem ai có chi tiêu thuộc hạng nhà giàu. Trích chương 9 - Chuyện nhỏ - Quảy gánh băng đồng ra thế giới - Tác giả Nguyễn Phi Vân