LUẬT THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN VỪA THAY ĐỔI LỚN NHẤT TRONG GẦN HAI MƯƠI NĂM. BẠN ĐÃ TÍNH LẠI THUẾ CỦA MÌNH CHƯA?

Hôm qua đi trên xe, hỏi thăm về thu nhập và cách tính thu nhập của bác tài một hồi thì chạm vào chủ đề thuế thu nhập cá nhân. Bác tài bảo công ty nói không rõ, giờ em cũng không biết em phải đóng thuế như nào. Họ trừ nhiêu biết nhiêu. Rồi cháu em làm kế toán kêu em giữ giấy tờ gì đó để xin hoàn thuế mà giữ cái gì, như nào em cũng không biết. Mình nghĩ chắc trường hợp này là phổ biến và rất nhiều người cũng không nắm rõ nên quyết định viết bài về Thuế thu nhập cá nhân. Đây là thứ bị trừ tự động trên bảng lương. 

Chúng ta nhìn con số cuối cùng, thở dài một cái, rồi thôi. Và vì nó tự động, nên khi luật thay đổi, phần lớn chúng ta cũng không để ý. Năm nay thì nên để ý. Vì luật vừa thay đổi khá lớn. Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 1/7/2026, áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2026. Đây là lần sửa đổi lớn nhất kể từ khi sắc thuế này ra đời. 

Ba thay đổi, và con số tương ứng:

1. 7 bậc thuế rút xuống còn 5. Biểu thuế lũy tiến áp dụng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú — tính trên thu nhập tính thuế, tức phần còn lại sau khi đã trừ bảo hiểm bắt buộc và giảm trừ gia cảnh: Thu nhập tính thuế/tháng Thuế suất Đến 10 triệu 5% Trên 10 – 30 triệu 10% Trên 30 – 60 triệu 20% Trên 60 – 100 triệu 30% Trên 100 triệu 35% Biểu cũ có 7 bậc, và 3 bậc đầu nằm rất sát nhau: 5 triệu, 10 triệu, 18 triệu. Nghĩa là chỉ cần thu nhập nhích lên một chút, bạn đã bị đẩy sang bậc cao hơn. Người chịu thiệt nhiều nhất không phải người giàu mà là người thu nhập trung bình đang đi lên.

2. Mức giảm trừ gia cảnh tăng mạnh Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: từ 11 triệu lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu/năm). Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: từ 4,4 triệu lên 6,2 triệu đồng/tháng. Đây mới là thay đổi có sức nặng nhất, và nó ít được nói tới hơn chuyện bậc thuế và vì nó dịch chuyển ngưỡng bắt đầu phải nộp thuế. Theo cách tính phổ biến hiện nay, người không có người phụ thuộc chỉ bắt đầu nộp thuế khi lương vượt khoảng 17 triệu/tháng; có một người phụ thuộc thì khoảng 24 triệu; hai người phụ thuộc thì khoảng 31 triệu. Nói cách khác: có những người trước đây tháng nào cũng nộp thuế, năm nay không còn phải nộp đồng nào.

3. Có thêm những khoản được giảm trừ và được miễn Luật mới bổ sung giảm trừ cho chi phí y tế và giáo dục, đào tạo của bản thân người nộp thuế và người phụ thuộc — mức cụ thể do Chính phủ quy định. Và một điều rất đáng chú ý với người lao động: toàn bộ tiền lương làm thêm giờ và làm việc ban đêm nay được miễn thuế, cùng tiền lương trả cho những ngày không nghỉ phép theo quy định. Luật cũ chỉ miễn phần chênh lệch — tức phần trả cao hơn so với làm giờ hành chính. Giờ là miễn toàn bộ. Ai làm ca đêm, ai tăng ca, đọc lại điều kiện này nhé. 

Vậy nghĩa là thành tiền thì nhìn như thế nào? 

Trước khi vào số, có ba điều cần nói rõ, vì đây là chỗ hầu hết mọi người hiểu sai. 

Điều thứ nhất: bạn không đóng thuế trên toàn bộ lương. Bạn đóng thuế trên phần còn lại sau khi đã trừ hai thứ. 

Điều thứ hai: trừ theo đúng thứ tự này: Bước 1 — Lấy tổng lương, trừ đi tiền bảo hiểm bắt buộc. Bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp — phần người lao động đóng thường là 10,5% lương. Bước 2 — Trừ tiếp giảm trừ gia cảnh: 15,5 triệu cho bản thân bạn, cộng 6,2 triệu cho mỗi người phụ thuộc. Bước 3 — Phần còn lại mới là thu nhập tính thuế. 

Điều thứ ba, và đây là chỗ nhiều người hiểu nhầm nhất: thuế tính theo từng bậc, không phải một mức duy nhất. Nếu thu nhập tính thuế của bạn là 12 triệu, bạn không bị đánh 10% trên cả 12 triệu. Bạn bị đánh 5% trên 10 triệu đầu, rồi 10% chỉ trên 2 triệu vượt. Chỉ phần vượt mới chịu mức cao hơn. Giờ tôi lấy hai ví dụ cụ thể. Giả định cả hai đóng bảo hiểm bắt buộc 10,5% trên toàn bộ lương. Đây là con số minh hoạ để bạn thấy độ lớn, không thay thế phép tính thật của bạn. 

VÍ DỤ TRƯỜNG HỢP A — lương 20 triệu/tháng, chưa có ai phụ thuộc 

Bước 1 — trừ bảo hiểm: 20 triệu × 10,5% = 2,1 triệu. Còn lại: 17,9 triệu. 

Bước 2 — trừ giảm trừ gia cảnh: Theo luật cũ, trừ 11 triệu: 17,9 − 11 = 6,9 triệu phải chịu thuế. Theo luật mới, trừ 15,5 triệu: 17,9 − 15,5 = 2,4 triệu phải chịu thuế. 

Bước 3 — áp biểu thuế: Luật cũ, trên 6,9 triệu (bậc cũ: 5 triệu đầu 5%, phần trên 5 đến 10 triệu là 10%): 5 triệu đầu × 5% = 250.000đ. 1,9 triệu còn lại × 10% = 190.000đ. Tổng: 440.000đ/tháng. Luật mới, trên 2,4 triệu (nằm gọn trong bậc 1 mới, kéo dài tới 10 triệu): 2,4 triệu × 5% = 120.000đ/tháng. Kết quả: từ tổng thuế 440.000 theo biểu thuế cũ đã giảm xuống chỉ còn 120.000 theo luật thuế mới. Mỗi tháng giảm 320.000đ. Một năm: 3,84 triệu đồng. 

VÍ DỤ TRƯỜNG HỢP B — lương 30 triệu/tháng, nuôi một con nhỏ 

Bước 1 — trừ bảo hiểm: 30 triệu × 10,5% = 3,15 triệu. Còn lại: 26,85 triệu. 

Bước 2 — trừ giảm trừ gia cảnh. Theo luật cũ, trừ 11 triệu cho bản thân + 4,4 triệu cho con = 15,4 triệu: 26,85 − 15,4 = 11,45 triệu phải chịu thuế. Theo luật mới, trừ 15,5 triệu cho bản thân + 6,2 triệu cho con = 21,7 triệu: 26,85 − 21,7 = 5,15 triệu phải chịu thuế. 

Bước 3 — áp biểu thuế. Luật cũ, trên 11,45 triệu — và đây là nỗi đau theo biểu thuế cũ, vì ba bậc đầu nằm quá sát nhau nên trưởng hợp B chạm tới tận bậc chịu thuế 15%: 5 triệu đầu × 5% = 250.000đ, 5 triệu tiếp theo × 10% = 500.000đ, 1,45 triệu còn lại × 15% = 217.500đ. Tổng: 967.500đ/tháng. Luật mới, trên 5,15 triệu — nằm gọn trong bậc 1: 5,15 triệu × 5% = 257.500đ/tháng. Kết quả từ tổng thuế 967.500 theo biểu thuế cũ giảm xuống chỉ còn 257.500 theo biểu thuế mới. Mỗi tháng giảm đến 710.000đ. Một năm: 8,52 triệu đồng. 

Nhìn kỹ trường hợp B sẽ thấy điều đáng nói nhất của lần sửa luật này. Thu nhập của bạn B không đổi. Vẫn 30 triệu. Nhưng theo luật cũ, bạn B chạm tới bậc thuế 15%; theo luật mới, bạn B nằm gọn trong bậc thấp nhất là 5%. Vì sao? Vì hai thay đổi cộng dồn với nhau. Giảm trừ gia cảnh tăng lên, kéo phần thu nhập chịu thuế xuống. Đồng thời bậc thuế thấp nhất được kéo dài từ 5 triệu ra tới 10 triệu, nên phần còn lại đó rơi trọn vào mức 5%. 

Đó là lý do người hưởng lợi rõ nhất từ lần sửa luật thuế TNCN này không phải là người có thu nhập cao mà là người có thu nhập trung bình đang nuôi người phụ thuộc. 8.5 triệu/ năm với một gia đình trẻ ở thành phố, đó là gần hai tháng tiền học của con, hoặc phần lớn một quỹ dự phòng đầu tiên. Vấn đề là người rơi vào trường hợp như trên có hiểu đủ về thấy đổi này hay chưa. 

Luật thay đổi có hiệu lực từ 1/7/2026, nhưng áp dụng cho cả kỳ tính thuế năm 2026. Nghĩa là con số cuối cùng của bạn được chốt ở kỳ quyết toán thuế, chứ không phải ở từng bảng lương hàng tháng. Điều đó dẫn tới một tình huống rất thực tế: nếu công ty bạn tạm khấu trừ theo mức cũ trong một phần của năm, thì phần chênh lệch sẽ được xử lý khi quyết toán và bạn có thể xin được hoàn thuế. Nhưng tiền hoàn không tự chạy về. Nó chỉ về với người có hồ sơ đúng và có đăng ký đủ. 

Trong mấy tháng qua đã có những bảng biểu thuế khác nhau được lan truyền cho cùng một đạo luật này. Có bản ghi thuế suất và ngưỡng thu nhập không khớp với văn bản chính thức. Bảng trong bài này lấy theo nội dung được công bố trên các kênh chính thức và được đối chiếu chéo qua nhiều nguồn độc lập. Nếu bạn đọc được một bảng khác trên mạng, hãy kiểm tra tận gốc trước. Vậy bạn nên làm gì trong tuần này

1. Ngồi xuống tính lại, đúng một lần. Bạn chỉ cần ba con số: tổng lương, mức đóng bảo hiểm bắt buộc, và số người phụ thuộc. Mười lăm phút. Sau mười lăm phút đó bạn sẽ biết mình đang ở đâu thay vì cảm giác mơ hồ "chắc bị trừ nhiều lắm”.

2. Rà soát lại người phụ thuộc — đây là chỗ mất tiền nhiều nhất. 6,2 triệu đồng mỗi tháng cho mỗi người phụ thuộc là con số không nhỏ. Rất nhiều người đăng ký con nhưng quên cha mẹ, dù cha mẹ đủ điều kiện. Nếu bạn đang nuôi cha mẹ già không có thu nhập, hãy hỏi kế toán công ty về hồ sơ đăng ký.

3. Bắt đầu giữ hoá đơn y tế và học phí từ hôm nay. Khoản giảm trừ cho chi phí y tế và giáo dục là mới, và mức cụ thể còn chờ hướng dẫn của Chính phủ. Nhưng thói quen giữ chứng từ thì nên bắt đầu ngay. Không ai kê khai được một khoản chi mà mình không có giấy tờ.

4. Kiểm tra bảng lương của mình. Công ty đã tính theo mức giảm trừ mới chưa? Nếu chưa, cần biết để theo dõi tới lúc quyết toán.

5. Nếu bạn có làm thêm giờ hoặc làm ca đêm, kiểm tra kỹ phần đó. Toàn bộ khoản này nay được miễn thuế, không chỉ phần chênh lệch như trước. Đây là nhóm dễ bị tính nhầm nhất, và cũng là nhóm ít khi bị thắc mắc nhất.

6. Nếu bạn có thu nhập ngoài lương, đây là phần cần hỏi người có chuyên môn. Cho thuê nhà, bán hàng online, cộng tác tự do, chuyển nhượng vàng miếng, vv, luật mới có đụng tới, và một số nội dung còn chờ Chính phủ quy định ngưỡng và thời điểm áp dụng. Đừng tự suy đoán ở phần này. 

Mười lăm phút với ba con số. Đó là toàn bộ khoảng cách giữa "chắc là có giảm gì đó" và "mình biết chính xác mình giữ lại được bao nhiêu". Luật thì do Nhà nước viết. Nhưng người chịu ngồi xuống tính toán lại thế TNCN mới là người quyết định mình giữ lại được bao nhiêu. 

Học sâu hơn — miễn phí trên Go Global Learning Hub: Hạng mục Tiền & Tự Do Tài Chính có 20 khoá học miễn phí. Bốn khoá liên quan trực tiếp tới bài này: 

- Thuế Thu Nhập Cá Nhân Việt Nam 2026 — Luật Mới, Tính Lại Từ Đầu. Có công cụ tính thuế sẵn trong bài học, làm theo ba con số của chính bạn. Khoá này có sẵn công cụ tính thuế thu nhập tự động cho cá nhân. 

- Thuế & Sổ Sách Cho Hộ Kinh Doanh 2026. Cho ai đang kinh doanh: thuế khoán đã bãi bỏ, giờ phải khai và giữ sổ thế nào. 

- Tách Tiền Nhà & Tiền Kinh Doanh. Nếu bạn đang hạch toán cho gia đình và công việc kinh doanh chung một cái ví. 

- Tiền Của Bạn Đi Đâu? — Làm Chủ Dòng Tiền Cá Nhân Cho phần tiền bạn vừa giữ lại được — để nó không lặng lẽ biến mất. Link vào học miễn phí mình để ở comment đầu tiên. 

Bài viết này là kiến thức tài chính phổ thông, không phải tư vấn thuế và không phải lời khuyên tài chính hay đầu tư. Các con số minh hoạ dựa trên giả định đóng bảo hiểm bắt buộc 10,5% và có thể khác với trường hợp thực tế của bạn. Trước khi ra quyết định, hãy đối chiếu với cơ quan thuế hoặc kế toán. 

Nguồn: Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (Quốc hội thông qua 10/12/2025, hiệu lực 1/7/2026) · Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính · OECD Economic Surveys: Viet Nam 2025 (số liệu lao động phi chính thức). Nội dung về mức giảm trừ y tế, giáo dục và về chuyển nhượng vàng miếng còn chờ hướng dẫn cụ thể của Chính phủ. Số liệu cập nhật tới 31/8/2026.

Link khóa học miễn phí: Thuế Thu Nhập Cá Nhân Việt Nam 2026 — Luật Mới, Tính Lại Từ Đầu (có công cụ tính thuế sẵn) https://learning.nguyenphivan.com/money/vn-tax

Link khóa học miễn phí: Thuế & Sổ Sách Cho Hộ Kinh Doanh 2026 https://learning.nguyenphivan.com/money/hkd-tax

Link khóa học miễn phí: Tách Tiền Nhà & Tiền Kinh Doanh https://learning.nguyenphivan.com/money/business-separation

Link khóa học miễn phí: Tiền Của Bạn Đi Đâu? — Làm Chủ Dòng Tiền Cá Nhân https://learning.nguyenphivan.com/money/cash-flow

Hạng mục các khóa học về Tiền & Tự Do Tài Chính có 20 khoá học miễn phí: https://learning.nguyenphivan.com