LƯƠNG JUNIOR, KỲ VỌNG SENIOR…

PwC vừa công bố báo cáo 2026 Global AI Jobs Barometer — phân tích hơn 1 tỷ tin tuyển dụng tại 27 quốc gia và vùng lãnh thổ. Và có một con số khiến tôi phải đọc lại hai lần: các vị trí entry-level tiếp xúc nhiều với AI có xác suất cao gấp 7 lần bị yêu cầu những kỹ năng vốn chỉ dành cho người có kinh nghiệm — kỹ năng lãnh đạo, tư duy phản biện, khả năng ra quyết định, kỹ năng giao tiếp với các bên liên quan.

PwC gọi đây là các vị trí "seniorised" — công việc cấp junior nhưng đòi hỏi tư duy cấp senior. Và những vị trí này đang tăng trưởng 35% kể từ 2019, trong khi các vị trí cấp entry-level còn lại, những công việc thuần lặp lại, thuần thao tác đang giảm 10%.

Tại sao lại xảy ra chuyện này? Câu trả lời nằm ngay trong logic của chính AI. Peter Brown, Global Workforce Leader của PwC cho là chìa khóa của cả báo cáo, mối quan hệ truyền thống giữa kinh nghiệm và chuyên môn đang thay đổi. AI đang lấy đi phần công việc lặp lại từng đóng vai trò như một "học việc" tự nhiên, cái phần mà trước đây người trẻ phải làm hàng năm trời mới được động đến việc quan trọng. Nhưng đồng thời, nó lại đẩy nhanh nhu cầu về phán đoán, lãnh đạo, khả năng thích ứng sớm hơn rất nhiều trong sự nghiệp.

Nói đơn giản, AI làm hộ phần kỹ thuật. Nhưng phán đoán trong ngữ cảnh mọi thứ còn mơ hồ thì máy chưa làm được, và có lẽ còn lâu mới làm được. Nên khi phần việc lặp lại biến mất, nhà tuyển dụng không còn cách nào khác ngoài việc giao thẳng phần khó nhất, phần người nhất cho người mới nhận việc, dù họ mới 22, 23 tuổi.

Đây không phải là một xu hướng ngành công nghệ. PwC ghi nhận tốc độ thay đổi kỹ năng ở các công việc tiếp xúc AI nhiều đang nhanh gấp đôi so với các công việc ít tiếp xúc AI hơn và tăng nhanh hơn 2,5 lần so với năm ngoái. Điều này đang lan ra mọi ngành, kể cả những ngành tưởng như ít liên quan đến AI nhất như nông nghiệp, xây dựng.

Điều này có ý nghĩa gì với người trẻ Việt Nam? Tôi thấy có một mẫu số chung ở nhóm làm tốt và nhóm loay hoay: không phải ai giỏi Excel hơn, giỏi xài công cụ AI hơn mà là ai dám tự ra quyết định thay vì chờ được giao việc từng bước một.

Vậy người trẻ cần chuẩn bị gì trong tình thế này? 

Không phải học thêm công cụ mới mỗi tuần. Công cụ sẽ luôn thay đổi, và bạn sẽ luôn chạy theo sau nếu chỉ chạy theo công cụ. Ba năng lực tôi nghĩ đáng đầu tư ngay từ hôm nay bao gồm:

1. Tập ra quyết định ngay cả khi thiếu thông tin. Đừng chờ đủ dữ kiện mới dám quyết. Trong công việc thực tế, dữ kiện không bao giờ đủ. Ai quen với sự mơ hồ, người đó có lợi thế.

2. Tập giải thích lý do đằng sau đề xuất của mình, không chỉ đưa ra kết quả, mà trình bày được tại sao mình chọn hướng này chứ không phải hướng khác. Đây chính là judgement — năng lực phán đoán, thứ máy chưa làm được, và nhà tuyển dụng đang trả lương cao hơn 62% cho những ai có kỹ năng AI kèm với năng lực này.

3. Tập xử lý phản hồi khó như bị phản bác, bị chất vấn, bị yêu cầu làm lại mà không mất phương hướng hay mất tự tin. Đây là kỹ năng lãnh đạo cấp thấp nhất, và giờ đây nó được yêu cầu ở junior chứ không còn chờ đến khi lên senior nữa. 

Thứ AI không thể tự động hóa chưa bao giờ là kiến thức. Nó luôn là bản lĩnh dám quyết định ngay cả khi chưa ai bảo mình phải làm gì.

Nguồn: PwC 2026 Global AI Jobs Barometer (công bố 15/6/2026), phân tích hơn 1 tỷ tin tuyển dụng tại 27 quốc gia và vùng lãnh thổ.