VIỆT NAM CÒN MƯỜI NĂM THUẬN GIÓ. BẠN CŨNG VẬY — VÀ ĐÓ LÀ CÙNG MỘT MƯỜI NĂM

Việt Nam bước vào thời kỳ dân số vàng năm 2007. Theo báo cáo Dự báo dân số Việt Nam 2024–2074 của Cục Thống kê, công bố ngày 23/12/2025, thời kỳ đó sẽ khép lại vào năm 2036. Tính từ bây giờ là khoảng mười năm. Và đây là chi tiết ít người để ý: con số 2036 sớm hơn ba năm so với dự báo trước đó. Cửa sổ không chỉ đang đóng. Nó đóng nhanh hơn chúng ta tưởng.

"Dân số vàng" là giai đoạn số người trong tuổi lao động áp đảo số người phụ thuộc — nôm na là cứ hai người làm thì nuôi một người. Năm 2024, nhóm 15–64 tuổi chiếm 67,4% dân số. Tới 2035 còn 66,9%. Thời kỳ này kết thúc khi tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên chạm ngưỡng 15%.

Các nước thường được hưởng thời kỳ này trong 30 đến 45 năm. Việt Nam đã dùng khoảng hai mươi năm. Và tốc độ già đi thì thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Việt Nam bắt đầu già hóa dân số từ năm 2011, và chỉ mất khoảng 27 năm để chuyển từ "già hóa dân số" sang "dân số già". Nhiều nước phương Tây đi hết quãng đó trong hàng chục, thậm chí cả trăm năm. Chúng ta đi trong chưa tới ba mươi.

Hiện đã có hơn 16,1 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 16% dân số. Ghép lại thì bức tranh rất rõ: nhiều nước giàu lên trước rồi mới già. Mình thì đang già với tốc độ của một nước giàu, trong khi thu nhập vẫn là của một nước đang phát triển.

Hãy thử làm một phép tính rất đơn giản. Năm 2036 bạn bao nhiêu tuổi?

Nếu năm nay bạn 30, khi cửa sổ đóng lại bạn 40. Nếu năm nay bạn 38, lúc đó bạn 48.

Bây giờ nhìn kỹ hơn một chút. Quãng thời gian mà Việt Nam có nhiều người đi làm nhất trên mỗi người phụ thuộc cũng chính là quãng mà bạn có nhiều sức nhất, ít người phải nuôi nhất, và còn nhiều thời gian nhất để bất kỳ thứ gì bạn xây kịp sinh lời. Sau 2036, cả hai phía cùng nặng lên một lúc. Việt Nam có ít người làm hơn trên mỗi người phụ thuộc. Còn bạn thì bố mẹ già hơn, con cái đang đòi hỏi chi phí nhất, và bản thân thì không còn dẻo dai như cũ.

Tuổi thọ trung bình của người Việt là 74,5 tuổi (số liệu 2023). Nhưng tuổi thọ khỏe mạnh chỉ khoảng 65. Chênh nhau gần mười năm. Nghĩa là trung bình, mỗi người Việt sống khoảng mười năm cuối đời trong tình trạng sức khỏe không còn tốt. Không phải mười năm hưởng thụ. Là mười năm bệnh tật, thuốc men, phụ thuộc. Nên khi bạn tự nhủ "còn thời gian mà, mình còn tới sáu mươi mấy tuổi mới nghỉ hưu" — hãy trừ đi phần đó. Quãng bạn thật sự khỏe để làm việc, để học, để chịu được rủi ro, ngắn hơn quãng bạn sống khá nhiều.

Vậy nên làm gì trong mười năm này?

1. Làm phép tính tuổi của riêng bạn, viết ra giấy. Năm 2036 bạn bao nhiêu tuổi, bố mẹ bạn bao nhiêu, con bạn bao nhiêu? Ba con số đó cạnh nhau nói cho bạn nhiều hơn mọi bài phân tích vĩ mô. Phần lớn người làm phép tính này lần đầu đều giật mình, không phải vì con số của mình, mà vì con số của bố mẹ.

2. Ưu tiên thứ cộng dồn, đừng ưu tiên thứ tiêu hết trong tháng. Mười năm là quãng vừa đủ để một thứ có lãi kép kịp lớn, và cũng vừa đủ ngắn để bắt đầu muộn thì không kịp. Thứ cộng dồn được thì rất ít: một kỹ năng bạn giỏi hơn mỗi năm, một mạng lưới quan hệ dày lên, một khoản tích lũy được đầu tư đều đặn, một sức khỏe được giữ. Mỗi năm hãy hỏi mình đã bỏ vào bốn cái đó bao nhiêu, so với bỏ vào những thứ hết sạch sau ba mươi ngày.

3. Đừng để sức khỏe thành khoản vay. Con số 74,5 và 65 ở trên không phải chuyện của tuổi già. Nó được quyết định phần lớn ở tuổi ba mươi và bốn mươi. Không cần chương trình gì to tát: ngủ đủ, đi khám định kỳ mỗi năm một lần, và vận động đều đặn. Đây là khoản đầu tư duy nhất mà nếu bỏ lỡ thì không có cách nào mua lại bằng tiền.

4. Nói chuyện tiền bạc với bố mẹ, càng sớm càng tốt. Đây là việc khó mở lời nhất trong danh sách này, và cũng là việc nhiều người Việt né tới lúc quá muộn. Bạn không cần hỏi bố mẹ có bao nhiêu tiền. Chỉ cần biết ba điều: bố mẹ có bảo hiểm y tế không, có nguồn thu nào khi không còn làm được nữa không, và nếu cần chăm sóc dài ngày thì gia đình tính thế nào. Câu để mở lời: "Con muốn chuẩn bị trước cho chu đáo, chứ không phải đợi tới lúc có chuyện mới lo."

5. Xây một nguồn thu không phụ thuộc vào việc bạn phải có mặt. Khi thời kỳ dân số vàng khép lại, áp lực dồn lên đúng nhóm ở giữa: vừa nuôi con, vừa lo cha mẹ, vừa đi làm. Nếu toàn bộ thu nhập của bạn đến từ việc bạn xuất hiện tám tiếng mỗi ngày, thì mọi biến cố sức khỏe hay gia đình đều lập tức thành biến cố tài chính. Không cần khởi nghiệp. Chỉ cần bắt đầu từ một thứ nhỏ.

6. Học có chủ đích, đúng vào lúc bạn còn dư sức để học. Học ở tuổi 35 khác hẳn học ở tuổi 55 — không phải vì đầu óc kém đi, mà vì quỹ thời gian và sức lực khác hẳn. Mười năm tới là quãng bạn còn học nhanh nhất, hãy tiêu nó cho những kỹ năng còn giá trị sau 2036, chứ không phải cho việc chạy theo thứ đang hot năm nay. Đây cũng là lý do mình mở Go Global Learning Hub, hơn 100 kỹ năng thực tế và thiết yếu cho người đi làm bước vào tương lai mới của công việc, miễn phí cho cộng đồng. Bạn nhớ đăng ký học nhe.

Việt Nam còn 10 năm thuận gió. Bạn cũng vậy, và đó là cùng một mười năm.