Tại Diễn đàn kinh tế thế giới ở Davos năm nay, có một thông điệp mà tôi quan tâm nhất, đó là cách chúng ta cần giáo dục thế hệ tiếp nối trong thế kỷ 4.0. Robot có thể thay thế khoảng 800 triệu việc làm vào năm 2030. Khi trí tuệ nhân tạo lên ngôi, khi máy có thể học và sử dụng thuật toán để đưa ra giải pháp tối ưu hơn, nhanh hơn, thông minh hơn con người, ta khác máy ở chỗ nào? Đây là vấn đề lớn và thử thách hàng đầu đối với ngành giáo dục trên toàn thế giới. Jack Ma phát biểu: “If we do not change the way we teach, 30 years from now we will be in trouble – Nếu chúng ta không thay đổi cách giáo dục thế hệ tiếp nối, 30 năm sau loài người sẽ phải đối mặt với những rắc rối to.” Vì những kiến thức đang dạy trong trường học là kiến thức từ 200 năm qua. Các giáo dục của chúng ta là dạy kiến thức. Mà kiến thức thì cách gì cũng không khiến cho con người cạnh tranh lại máy. Phải dừng ngay cách chỉ dạy kiến thức trong trường học. Cần phải dạy cho thế hệ tiếp nối những phẩm chất rất người mà robot chẳng bao giờ có thể chạy theo kịp. Chúng ta cần dạy soft skills – kỹ năng mềm. Những thứ mà con người cần học nhất thật ra chẳng ở đâu xa, và tôi nhắc đi nhắc lại hoài trong cuốn Quảy gánh băng đồng ra thế giới. Là values – giá trị cốt lõi. Là belief – niềm tin. Là cách suy nghĩ độc lập. Là teamwork – cách làm việc đội nhóm. Là care for others – quan tâm đến người khác. Đó chính là những kỹ năng mềm mà các em cần được dạy. Kiến thức không dạy cho các em những kỹ năng mềm như thế. Mà để rèn kỹ năng mềm thì những môn gì là quan trọng biết không? Là thể thao, là âm nhạc, là vẽ, vì nghệ thuật làm cho con người khác hẳn với máy. Những gì chúng ta dạy trong trường cần phải khác những gì người ta đang dạy cho máy. Cứ nhìn bạn robot Sophia và kiến thức mà bạn học được trong thời gian rất ngắn mà xem. Sao mà ta cạnh tranh lại? EQ sẽ giúp bạn thành công. IQ giúp bạn thành công nhanh hơn. Nhưng thế giới này cần cả LQ – Love Quotient - trí tuệ yêu thương để người sẽ vẫn mãi là người.

Sau trận bóng tuyết lịch sử, tờ Fox Sport Asia dưa tin như sau: “Forget defeat, Vietnam’s real prize is erasing ASEAN’s inferiority complex – Quên thất bại, thành tích của Việt Nam đã xoá bỏ bệnh mặc cảm thấp kém của dân Đông Nam Á.” Nghĩa là người phương Tây nghĩ rằng dân châu Á bị bệnh feriority complex – mặc cảm thấp kém. Mà có lần tôi gặp một vị giáo sư người Áo, ông cũng nói ông đang chữa bệnh này cho một người CEO tại Việt Nam. Đây cũng là lời giải thích cho sự tôn sùng vô điều kiện của người Việt Nam đối với ai mắt xanh mũi lõ. Trong tiềm thức của chúng ta, họ văn mình hơn, họ tiến bộ hơn, họ giỏi hơn và thế là ta tự cảm thấy mình thấp kém hơn. Dĩ nhiên, người sống trong môi trường xã hội và giáo dục văn minh hơn sẽ văn minh hơn. Nhưng điều đó đâu có làm cho ta thấp kém. Sau khi đã bôn ba làm việc khắp nơi trên thế giới, tôi thấy ai cũng có tiềm năng ngang nhau. Ăn thua là ta có biết phát huy tiềm năng đó hay không. Tối qua, nhận được inbox của một bạn trẻ than chán quá, vì thấy bản thân không giỏi thứ gì, mất phương hướng, chẳng biết phải làm sao với cuộc đời mình nữa. Bạn hỏi tôi giờ có cách nào giúp bạn hay không. Bạn bị bệnh inferiority complex đó. Triệu chứng của người bị inferiority complex như sau nhé. 1. Being ultra sensitive – Quá nhạy cảm: người ta vừa nói gì đó loáng thoáng có đụng tới mình là nổi cơn lên và phản ứng quá đáng. Đó là cái bệnh sợ người khác nói xấu, chê bai. Trời, ai nói gì kệ người ta. Không lẽ đi theo rình nghe xem 7 tỷ người trên thế giới có ai nói xấu gì mình. 2. Always comparing yourself to another person’s No. 1 winning quality – luôn so sánh mình với điểm mạnh nhất của ai đó: người ta giỏi nhất khoản gì là tài của người ta. Mỗi người có một tài khác nhau chớ. So chi kiểu đó nên cảm thấy mình luôn chẳng bằng ai? 3. Submissive behavior – Luôn ngoan ngoãn: vì thấy mình thấp kém nên nói sao cũng dạ, nói sao cũng nghe, và chẳng có chính kiến. Kiểu này thì nhiều lắm, và chẳng phải cách giáo dục hiện tại của Việt Nam mình là để tạo ra những con người chỉ biết nghe, gật đầu dạ thế này? 4. Perfectionism – Tính hoàn hảo: làm gì cũng quá stress vì mọi chi tiết nhỏ để mọi thứ phải thật hoàn hảo, để không ai chê được mình một chút gì. Thực tế là có ai để ý mấy thứ nhỏ nhặt đó đâu. Ai mà đi soi chuyện nhỏ xíu có khi chẳng nên là đối tượng giao lưu của mình. 5. Procrastination and Inaction – Kéo lê và không hành động: đây là biểu hiện mà tôi thấy nhiều nhất. Sợ! Sợ làm không được, không đúng, thất bại, sợ người ta chê cười nên cứ kéo lê ra chẳng chịu làm, chẳng hành động gì. Cứ vậy mà mong muốn rồi ngồi đó mà nhìn người khác làm, rồi cảm thấy mình thật vô dụng, chẳng bằng ai. Mà bản thân thì như củ khoai không hề nhúc nhích. 6. Social media triggers feelings of guilt, jealousy or shame – Lướt mạng xã hội chỉ để cảm thấy chuyện của người khác làm cho bản thân cảm thấy có lỗi, ghen ghét, hay xấu hổ: mấy loại tình cảm nhỏ nhen này thì tôi thấy nhiều lắm, nhưng thông cảm vì người ta vậy chỉ vì bệnh inferiority complex mà thôi. Cho nên, ai đang thế thì giật mình tỉnh giấc đi, lo thay đổi cho bản thân chứ đừng ngồi đó lo chuyện người khác nữa. 7. You’re secretly very judgemental of other people – Len lén quýnh giá người khác: Ôi loại này thì nhiều lắm nhé. Suối ngày rảnh quá đi rình để đánh giá người ta. Có khi biểu hiện có khi không, nhưng soi kỹ và chẳng hề mở lòng ra để dung nạp ai xung quanh mình cả. Quýnh giá gì? Mình làm thế vì bản thân bị mặc cảm thấp kém. Thôi bỏ đi nhe. Lo cho mình trước đi. Ai sao kệ người ta. Quýnh giá thì được lợi ích gì? Ngày thứ 3, tặng các bạn vài câu: The truth about you is this – Sự thật về bạn là đây: You are not “inferior” – Bạn chẳng thấp kém hơn ai You are not “superior” – Bạn chẳng nổi trội hơn ai You are simply “you” – Bạn đơn giản chỉ là mình thôi nhé.

Hôm qua, có bạn trẻ nhắn đọc bài của tôi trên facebook thích quá, muốn nhờ tôi dạy cho bạn viết. Tôi đâu có thời gian và viết đâu phải là nghề của tôi. Bạn biết không? Khi thích tìm hiểu về một đề tài gì, nhất là những đề tài nằm ngoài hệ kiến thức trường học, ví dụ như viết báo thế nào cho hay, tôi toàn học lóm trên các trang mạng của nước ngoài. Giờ muốn học gì cũng có. Tôi còn nhớ lần ngồi học về cách viết bài trên Khan Academy, do một anh columnist đã từng viết cho New York Times và chuyên cắm tại khu vực chiến tranh của Mỹ-Iraq chia sẻ, tôi thật sự như lần đầu tiên mở mắt ra về nguyên tắc viết. Cái đó học văn trong trường tới già cũng đâu có ai chỉ cho mình. Nên hôm nay share với các bạn 4 nền tảng học online, mà chỉ học những thứ kỹ năng rất đời, rất xã hội, rất thời sự cho các bạn đây, và tất cả đều free. Bạn tự lên đó tìm kiếm và học nhe. 1. Code.org: giờ học làm gì làm gì cũng phải hiểu về công nghệ, mà có những người như tôi có học gì về công nghệ đâu. Cho nên, tôi cũng phải lò dò đi học căn bản để hiểu. Hiểu thôi thì mới sử dụng và áp dụng được công nghệ vào công việc của mình chứ. Nền tảng này cực hay vì nó dạy cơ bản các kiến thức công nghệ cần thiết cho người amateur như tôi. Hiện giờ họ đang có cả series “Hiểu máy tính” rất hay do Bill Gates dạy đó. Các bạn vừa học tiếng Anh vừa học công nghệ là hay. https://code.org 2. Khan Academy: đây là một trong những nền tảng tôi yêu thích nhất vì đề tài gì cũng có, mà tôi học toàn về các môn lịch sử, nghệ thuật, xã hội không à vì tôi nghĩ rằng người Việt Nam mình thiếu nhất là mấy thứ đó. Vào trường cứ toán lý hoá sinh làm hoài, ngán tận cổ mà ra khỏi trường chả nhớ cái gì. Trong khi đó, 80% đóng góp cho thành công của 1 con người là kỹ năng xã hội thì chả thấy dạy. Bạn lên đây, tìm gì cũng có để bổ sung kiến thức xã hội của mình nhe, bao gồm cả cách viết. Nền tảng này có app. Bạn có thể download và học mỗi ngày một chút. https://www.khanacademy.org 3. The Great Courses from The Teaching Company: nền tảng này thì academic hơn một chút, nhưng cũng dạy toàn những thứ mà tôi post cách đây mấy ngày, dạy con người những môn sáng tạo giúp người khác robot đó. Họ dạy các môn lịch sử, nghệ thuật, viết lách, đại dương học, cả nấu ăn nữa, vv. Toàn là những kiến thức hay mà trường học chẳng dạy. Giáo viên thì toàn là professor của những trường đại học danh tiếng trên thế giới. Vậy đó, click một cái là có cả thế giới trong tầm tay. https://www.thegreatcourses.com 4. Big History Project: nền tảng này tôi cực thích, dành cho các bạn học sinh cấp 2 và cấp 3 nè. Toàn là kiến thức về con người, về lịch sử nhân loại, về những nền văn minh trên thế giới, về cái cách mà cả thế giới này kết nối với nhau. Mà người lớn ở Việt Nam chưa chắc đã hiểu biết khoản này. Không hiểu biết khoản này thì đi đâu ra thế giới, hiểu gì và kết nối ra sao với con người trên khắp năm châu? Nên trước khi đi phải học nhe. Rất bổ ích cho những câu chuyện, cho cách tiếp cận, cho thành công của bạn khi làm việc cùng thế giới đó. http://bighistory.com Thôi tự mình đi tìm thứ mình mình cần học đi nhé. Kho tàng kiến thức đã sẵn sàng rồi, chỉ chờ bạn đủ mong muốn mà khám phá thôi. Happy Wednesday!

Hồi xưa mình trẻ mà, mình nghĩ mình giỏi mà, nên mình tưng tưng chẳng coi ai ra gì, sấn sấn tới áp đảo người khác vì mình nghĩ mình có quyền đó mà. Cho tới một buổi chiều định mệnh..... Tèn ten ten ten.... Mình hùng hổ bước vô phòng ông chủ tịch, cái mình nói, "Tui hông có làm với cái kiểu sếp này nữa. Nó chạy chân hông chạm đất. Nó nói năng vô lý quá. Họp hành lúc nào tay cũng cầm củ cà rốt cắn rôm rốp. Ông mà hông cho tui chuyển qua chỗ khác là tui nghỉ liền bữa nay." Mà anh sếp đó ăn toàn cà rốt thiệt. Rất là health-conscious, chú trọng tới sức khoẻ nên snack toàn vậy đó. Nhìn thấy ghét không kiềm được mà hông hiểu tại sao. Sau này được dạy dỗ mới biết mình có ân oán với thứ gì thì nó vô tiềm thức. Sau này thấy hình ảnh đó là nổi cơn vô cớ dù chẳng hiểu vì sao. Ngày xưa ghét cà rốt phát kinh vì hay bị ép ăn. Giờ tưởng gì cà rốt chẻ que ướp lạnh, làm tới tới. Ừa, đời nó đổi trắng thay đen nhanh vậy đó. Ông chủ tịch nhìn mình lên cơn, tỉnh bơ, xong cười nói, "Tạm thời chuyển qua nắm dự án mới, báo cáo trực tiếp cho Group CEO." Ngừng một nhịp ở đó, rồi tiếp, "Phi, I only do this out of love - Tui làm vậy chỉ vì thương cháu thôi." Nói xong, thì bốc điện thoại gọi anh CEO tập đoàn qua nhận mình. Only out of love, vậy là ý gì? Không phải tui tài tui giỏi gì hết hay sao? Chỉ là thương thôi hả? Gì kỳ vậy? Đặt câu hỏi muốn banh não mà trả lời không hết. Mà thôi, thoát nạn rồi, về quơ đồ ra đi trong chiến thắng, mặc cho củ cà rốt lơ láo chẳng hiểu cái chi chi. Có những lúc như thế trong đời, khi ta ngỡ mình vừa cắm cờ trên nóc nhà thế giới, khi ta trộm ngắm nhìn sự ngạo nghễ của chính ta. Only out of love, nhưng tất cả chỉ là tình yêu thương bao dung của người lớn mà thôi. Họ bỏ qua không chấp cái ego chà bá của đứa trẻ vô minh. Họ nuôi dưỡng ta bằng lòng vị tha vô bờ bến. Chỉ là để một ngày nào đó, đứa con nít già ngày xưa bỗng ngỡ ngàng nhận ra mình quá cỡ tào lao. Mắc cỡ lắm, nhưng thôi, ai chẳng có thời trẻ trâu như thế. Cho nên, vừa vừa thôi, bớt bớt đi. Only out of love - người ta dung dưỡng bạn là vì trái tim mênh mông của người ta, hông liên quan gì đến cái sự ảo dịu những tưởng là tài năng đâu nhé.

Bạn người Anh, làm việc tại Việt Nam đã lâu. Cùng ngồi chung trong team sáng tạo xã hội nên chúng tôi quen nhau & hay hàn huyên tâm sự. Tôi hỏi bạn, nếu có những kỹ năng cần nhất cho team Việt Nam thì anh nghĩ sẽ là gì. Anh cười, thôi không cần nhiều kỹ năng, chỉ cần duy nhất một thứ thôi, khả năng thấu cảm - empathy. Hỏi ủa sao vậy. Anh nói, các bạn trẻ Việt Nam nếu nói về kỹ thuật đã rất giỏi. Nhưng khách hàng vẫn phàn nàn đều đều. Và vì làm dịch vụ outsource ngành IT, xây cái gì không quan trọng, build đúng thứ người ta cần mới là quan trọng. Làm xong, demo cho khách hàng xem, ổn thì thôi, không ổn thì bao giờ cũng bắt đầu từ chuyện đổ thừa, nói khách hàng thiếu hiểu biết, đổ lỗi cho họ brief sai, than phiền người ta đòi hỏi quá đáng, vv. Tóm lại, là không có miếng empathy - thấu cảm nào. Chỉ cần có khả năng này, thì giải pháp nào mà chẳng có. "It's never about tech - vấn đề chưa bao giờ là về công nghệ. Người Việt Nam giỏi kỹ thuật lắm. Chỉ thiếu vậy thôi đó Phi. Nếu biết thấu cảm, chắc các team startup Việt Nam còn vươn xa. Thiếu nó, có tech cũng như không. Cuối cùng, mình tạo ra giải pháp là để cho ai, nếu không phải là khách hàng, là người dùng? Còn nếu muốn build cái gì đó để tự sướng thì về nhà cho má nuôi, rồi đóng kín cửa mà build." Anh nói, vẻ bức xúc ghê lắm. Mà nghĩ lại, ai đã từng học Design thinking - tư duy thiết kế để create - xây dựng & sáng tạo chắc cũng biết, bước đầu tiên trong design thinking là bước empathize - thấu cảm. Chẳng biết care - quan tâm thì hiểu ai, xây gì cho ai chớ? Tới người nhà mình, người xung quanh mình mà còn không biết quan tâm. Làm sao học cách quan tâm, thấu cảm cùng những người xa lạ? Bởi, làm gì làm cũng phải làm người trước đã. Làm không ra người, thì tech để làm gì và build để cho ai? Nếu AI đã có thể tự học, tự lớn lên & tự phát minh, con người so sánh sao với khả năng siêu việt kia nếu ta cũng chỉ là một con robot mềm bị rỗng tim, mất khả năng quan tâm & thấu hiểu?

Cũng không biết đã bao nhiêu lần trong đời tôi bị đóng vai người giải hoà trong công việc. Thời làm tập đoàn thì có hẳn cả chức danh, Special Projects – Dự án đặc biệt, kiểu cứ cái gì stuck – kẹt lại, giải không nổi thì giao qua. Nghe rất là ghê gớm phải không? Kỳ thực, tôi chỉ làm có một chuyện mà rất nhiều người làm không được, đó là lắng nghe từ góc nhìn của người khác. Con người sinh ra, lớn lên, đi học, đi làm, đều kinh qua những môi trường rất khác nhau, đều trải nghiệm cuộc sống rất khác nhau, đều thu nhận và hiểu kiến thức rất khác nhau. Cho nên, background – bối cảnh và góc nhìn của tất cả chúng ta đương nhiên quá khác nhau. Nhưng chỗ này mới quan trọng nè, ai cũng ego cao. Ai cũng luôn cho là mình đúng. Ngay cả khi lý lẽ nằm phía bên kia thì họ cũng sai, vì họ đã làm cho ta bực mình, tổn thương, giận dữ. Cuối cùng, ai cũng sai hết vì người ta không hiểu nổi mình. Ủa, vậy có phải mình cũng sai vì mình không hiểu người ta? Ta nghĩ họ sai. Họ nghĩ ta sai. Tất cả đều sai, khi tất cả đều cho là mình đúng. Giờ bạn nghĩ đi, nếu xét sự đúng sai, hợp lý vô lý trong sự hữu hạn của cái bong bóng đời của bạn. Vấn đề dĩ nhiên nó quá to, như con voi nhét vô phòng, và cách giải quyết vấn đề đương nhiên vòng vo theo sự hiểu biết và trải nghiệm hữu hạn của cái bong bóng ấy. Nếu bạn mang hai cái, bong bóng đời của bạn và của người ta nhập lại, không gian bỗng nhiên thoáng đãng hơn. Vấn đề bỗng nhỏ hơn một chút, và cách giải quyết vấn đề dựa trên hiểu biết và trải nghiệm của 2 người, dĩ nhiên sẽ hay và hiệu quả hơn. Nếu không phải là 2 mà là 3, 5, 10 cái bong bóng đời nhập lại thì sao? Collaboration – cộng tác chính là ở đó. Vấn đề đặt trong không gian càng lớn, nó càng trở nên nhỏ bé, và cách giải quyết lại càng đơn giản, hay, và hiệu quả hơn. Vậy, sao ta cứ phải khư khư ôm lấy vấn đề, và trách người đời vô tâm, vô lý? Everyone’s wrong when everyone’s right – Ai cũng sai khi ai cũng cho là mình đúng. Mà sao phải phân đen xẻ trắng là ai đúng ai sai? Sao không phải là nhìn vấn đề từ một không gian thoáng đãng hơn? Sao không phải là góp hiểu biết và trải nghiệm chung vào để vấn đề không còn là vấn đề đối với ai nữa hết? Hay làm vậy dễ quá hông vui? Nên cứ phải đánh cho mọi thứ nó rối loạn lên, cho cảm xúc thổi phồng giận dữ tổn thương lên, cho hết nhìn được mặt nhau thì mới giống phim tâm lý tình cảm xã hội mang ra rạp cho người đời dòm ngó? Nếu đó là sở thích thì cứ tận hưởng nỗi đau một mình, không cần chia sẻ nhé. Còn nếu muốn cuộc sống dễ dàng hơn thì có khi ta cần phải học những góc nhìn rất mới, dựa trên dữ liệu từ nhiều thế giới nhập vào nhau.

Mình có anh bạn, là founder của một quỹ đầu tư ở Sing. Bữa đó ăn tối, hỏi cắc cớ "What do you do every day - Anh làm gì mỗi ngày?" Ảnh trả lời quá nhanh quá nguy hiểm, "Staying relevant - Giữ cho bản thân luôn có liên quan". Ủa, mà staying relevant cụ thể là anh làm gì? Giữ cho mình luôn update, luôn kết nối với tương lai phía trước, luôn có ích và mang lại giá trị trong mỗi tương tác. Tương lai phía trước chẳng phải là bất định? Không biết ra sao thì sao mà giữ cho mình liên quan anh? Biết rồi thì nói làm gì. Không biết mới phải theo dõi sát, có cái gì mới cũng nên là early adopter - người tiên phong tìm hiểu, tham gia, trải nghiệm, đầu tư. Thế kỷ này cái mới nó xông ra từ mọi phía, hàng ngày, hàng giờ. Một ngày không học là một ngày đã thấy mình cũ kỹ, già nua, irrelevant - hết liên quan. Không cập nhật một ngày đã thế. Lỡ than bận quá, không cập nhật một tháng, cả năm chắc biến thành tượng đá trơ trơ. Anh nói vậy, vì anh có điều kiện, vì anh làm đầu tư vào startup. Chớ mấy người đang còn tất tả, đôn đáo lo cho cuộc sống mỗi ngày, người ta lấy đâu ra điều kiện như anh? Không à nha. Chuyện này không tốn nguồn lực gì hết. Đừng đổ thừa. Không lẽ chỉ có nửa tiếng mỗi ngày dành cho phát triển bản thân cũng bảo là không có? Không lẽ tương lai của mình mà mình cũng tỏ ra vô cảm? Vậy hiện tại tất tả là để làm gì nếu không phải là để đảm bảo tương lai? Vấn đề là tư duy thôi. Đã muốn, chuyện gì mà không làm được? Mình nghĩ, hay thiệt, ảnh làm quỹ đầu tư bận vậy, mà vẫn hàng ngày cố gắng giữ mình cho relevant. Còn nhiều người, sao quá nhiều cơ hội trong tay, vẫn chưa cố gắng? Và bạn, hôm nay có staying relevant chưa?

Bản 18 tuổi, gởi tâm thư này, viết tay, kèm bức tranh dễ thương original đàng hoàng, để chia sẻ về 3 cuốn sách mà bạn đã đọc, một ngày sau ngày sinh nhật tuổi 18. Wow! Rất cảm động và cám ơn em rất nhiều vì đã đọc rất rất kỹ, đã học, và vì tình cảm thật trong trẻo trong bức thư này em nhé. Thế giới ngoài kia, đã rất sẵn sàng chờ đón những bước chân tràn ánh sáng của em. Gởi cô Vân yêu quý, Tôi, tương lai, và thế giới là tựa đề mà con vô tình thấy được khi dạo quanh Fahasa. Không phải do tựa đề hay vẻ đẹp của phần bìa mà do trực giác mách bảo con bấm vào xem và lướt qua phần giới thiệu. Sau khi quyết định tìm hiểu về tác giả, bằng một động lực nào đó, con mua liền tù tì 3 quyển của cô (chỉ có “Go Global” là chưa mua). Quảy gánh băng đồng ra thế giới là quyển con quyết định đọc đầu tiên. Lời mở đầu trang 9 đã khiến con phải thốt lên trong suy nghĩ “Wow, cuốn sách này thực sự dành cho mình”. Con thấy, sách nó khác TV ở chỗ giúp trí tưởng tượng cho chúng ta bay xa. Những hình ảnh, âm thanh, viễn cảnh… tuôn trào như dòng chảy trong đầu. Càng đắm mìnhtrong đại dương ngôn từ, thì những sự vật ấy càng hiện lên rõ nét, khiến chúng ta muốn đọc tiếp, lòng tham trỗi dậy, ta muốn đọc nhiều hơn, nhanh hơn, ta không thể ngừng đọc. Riêng con thấy tuyệt vời khi hoá thân thành tác giả, được cảm nhận mọi thứ, mọi sự vật của tạo hoá này. Dưới gọc nhìn của người nhiều trải nghiệm, ếch con thấy điều đó thật tuyệt, như được thoát khỏi cái giếng của mình và cảm nhận thế giới bằng đôi mắt, tâm hồn của mình thì tuyệt vời và kỳ diệu hơn cả, đúng không cô? Vì ngôn từ dẫu đẹp dẫu hay vẫn chưa đủ để diễn tả viễn cảnh mình đã thấy, đã thật sự trải nghiệm, nhưng bù lại thiếu sót của ngôn từ, trí tưởng tượng đã cho ta bay xa, bay cao hơn viễn cảnh hiện tại. Đó cũng là cách mà con thật sự cảm nhân cô ạ. Và con đã hoá thân thành cô, bay từ UAE đến Mỹ, Nhật bản, Hong Kong, London…. Những câu chuyện, hình ảnh về con người và văn hoá đa dạng quá đỗi thú vị và chân thực. Câu chuyện của “Quán mỳ không tiếng động” (Tôi, Tương lai & Thế giới) thật ấn tượng. Con xin gởi tặng cô bức tranh mà con đã “mướn” một cô bạn thân vẽ cho, đó cũng gần giống với tưởng tượng của con, con thấy bức tranh thật đẹp. Mà cô ơi, còn cô thì sao? Nó có giống với bức tranh trong tâm trí của cô hông? Đọc các phần về robot & AI, bất giác con tự hỏi khi những sợi dây nối từ đầu ta sang chiếc màn hình, sản phẩm của giấc mơ, của trí tưởng tượng hiện diện rõ nét trên đó thì sẽ như thế nào? Liệu có thứ gọi là nỗi niềm thầm kín, hay những bí mật? Và sự an toàn của con người có còn được đảm bảo? Con cảm thấy điều đó khá hay ho, xen lẫn một chút “creepy” (Con đang nhớ lại cảm giác hồi hộp tột độ khi con gặp ác mộng, và cả phim Divergent nữa). Và nếu có cơ hội con sẽ kể cô nghe há, về những giấc mơ đám bạn con cho là thú vị “Mày chơi game cho mệt đi, rồi mơ, rồi dậy kể tụi tao nghe”. Nếu đầu sách bìa cam kia là quyển sách tuyệt hay viết về trải nghiệm, thì con xin phép gọi “Tôi, Tương lai, & Thế giới” là sản phẩm của tinh hoa. Vì khi đọc, những chi tiết, kỹ năng và hình ảnh của một công dân toàn cầu với con dần rõ nét hơn. Quyết định “ôn lại” khi đọc xong là điều chắc chắn, vì bản thân còn nhiều thiếu sót, nhiều thứ để học và hoàn thiện mình (Con xin lỗi cô nhiều, khi chỉ mới đọc nửa quyển đã phải chuyển qua “franchise” để có thể hiểu ít nhiều mọi người sẽ nói gì trong buổi hội thảo). Con rất ấn tượng với ý của cô rằng đa phần giáo dục ở Việt Nam chỉ giúp chúng ta đạt 2,5/16 kỹ năng cần thiết. Con rất cảm kích và vô cùng biết ơn danh sách 16 kỹ năng đó của cô ạ, vì trước đó con không nghĩ mình sẽ cần nhiều kỹ năng như thế trên còn đường hoàn thiện bản thân. Thật sự tuyệt vời khi được mở mang tầm nhìn và nhận thức rằng con đường phía trước sẽ dài hơi và chông gai hơn ta tưởng! Con xin cảm ơn cô! Còn về franchise, dù chỉ mới đọc chỉ 2 chương đầu nhưng con thấy rất thú vị về các mô hình nhượng quyền cũng như cách mà họ vận hành chúng. Theo cảm nhận của riêng con thì Franchise và “Tôi, Tương lai, & Thế giới” là hai quyển sách sẽ dễ nuốt nhưng khó tiêu, rằng con sẽ phải đọc đi đọc lại nhiều lần nữa. Con rất thích và sẵn lòng làm điều đó. Sắp kết thư, là lúc con đang ngồi ở một quán cà phê, nghĩ ra cửa nghĩ đến buổi hội thảo sáng mai với lòng háo hức vô cùng vì ngày mai con sẽ gặp cô. Và một chút hồi hộp vì con sẽ ngồi giữa các chuyên gia, các ông chủ doanh nghiệp, các khối óc tài năng đang nóng lòng mang đứa con tinh thần của mình ra thế giới, trong khi đó bản thân chỉ cây đạu mới nhú mầm, chỉ là thằng nhác sinh viên năm nhất vừa đủ tuổi 18 vào hôm qua. Trước đó con rất phân vân về việc mua vé vì có diễn giả nước ngoài, phần nữa vì con chưa có hiểu biết nhiều về franchise , thương hiệu, các chỉ số hay trường từ vựng liên quan. Nhưng càng đọc sách con càng muốn đi dự. Mới 18 tuổi mà bị quê thì mới vui. Con có niềm tin rằng giá trị nhận lại từ buổi hội thảo to gấp nhiều lần tấm vé với mã QR kia. Văn vẻ con có phần lủng củng, lan man nhưng con tin rằng cô sẽ hiểu và cảm nhận được. Cô có thấy hình ảnh của mình tầm tuổi này ở con hôn? Haha. Con thi văn THPT Quốc gia chỉ 5,25 điểm thôi. Thật may mắn khi đây chỉ là tâm thư không có chấm điểm (cười lớn). Con không nghĩ là thư sẽ dài như vậy đâu. Con đã cố gắng kiệm ý kiệm từ nhất có thể ạ. Con sẽ kết bằng câu mà con tâm đắc nhất trong sách “Chân chỉ bước khi tâm tràn ánh sáng”. Cô có thấy điều đó khi nhìn bức tranh không cô? Con chân thành cám ơn cô lần nữa. Mỹ Tho, 17h06, 7/8/2019

Em nhắn, cô là idol của con. Mình trả lời, ừa cô cũng là idol của bản thân mình nữa. Và em, nên là idol của chính bản thân mình. Chúng ta luôn nhìn ra, so sánh, và tìm những hình mẫu mình muốn hướng đến, rồi idolize họ (idol hoá). Đôi khi, trong mắt ta, họ bỗng trở nên quá hoàn hảo, quá lung linh, có khi hơi thần thánh. Nhưng con người mà, ai chẳng cất trong tâm ánh sáng và bóng tối. Ngày dù có dài hơn, tiếp nối vẫn là đêm. Có khi, ta chỉ nhìn thấy nửa bên ngày, vội hờ hững với đêm, quên thế giới ngày đêm lưỡng cực. Cuộc sống vẫn luôn là hành trình đấu tranh giữa ánh sáng và bóng tối. Cuộc nội chiến không có hồi kết thúc. Tàn tro, vẫn dậm giật chờ một cơn gió để thổi bùng. Cho nên, ai nuôi ánh sáng thì ngày bỗng rất dài. Ai dung dưỡng bóng tối thì đêm thành bất tận. Cứ thế, quả cầu pha lê đổi màu liên tục. Khi đen ngầu, khi trắng trong, khi trắng gợn đen và khi đen nhưng điểm vài vệt sáng rất dịu dàng. Ôm quả cầu đó ta đi, dài theo một quãng nhân gian. Khi rất tối, cũng có khi lung linh sáng. Khó chứ hả? Thật ra là quá khó. Bình yên, là khi ta chấp nhận nửa đêm trong chính bản thân mình, yêu thương nó, giúp đỡ nó, và tạo điều kiện mỗi ngày cho nó trong trẻo dần lên. Khó chứ hả? Trời ơi, quá khó đi, nên mỗi bước về sáng là mỗi lần ta nên idol chính bản thân mình trước. Họ có cuộc chiến của họ. Ta có cuộc chiến của ta. Ta làm được? Ta cũng hay thiệt chứ! Và phải chăng ta cũng cần cố gắng hơn, tập trung vào thay đổi bản thân hơn để giữ cho ta luôn là idol của chính bản thân mình? Ừa, cứ nhìn ra và khâm phục ai đó ở ngoài kia, nhưng đừng quên trở về vì ta còn bao la nội chiến. Một khắc quên là bóng tối lại ùa về. Ta sinh ra trong đời, tài sản rất bằng nhau. Có nửa sáng và nửa đầy bóng tối. Ta đi về phía cuối đời sắc trắng đen đậm nhạt. Ta vệt tối mơ hồ hay nửa khuyết một mùa trăng?

Chị Phi Vân! Đang đi tơn tơn giữa đại lộ Ayala thì nghe vậy & giật mình quay lại. Giữa Makati mà cũng có người gọi tên sao? Theo quán tính là quay lại cười dù chưa biết bạn là ai. Chào em. Em chào chị. Em cách đây hai năm rưỡi có dự một hội thảo về công dân toàn cầu của chị ở thư viện thành phố. Hồi đó em sắp đi Sing làm. Giờ em đang làm việc ở Manila. Wow! Giỏi quá vậy. Rồi em đang làm gì ở đây? Dạ quản trị hệ thống IT nội bộ cho một công ty online ạ. Hay ghê. Giữa muôn trùng những khoảnh khắc trong đời, có không chấm mấy phần trăm lần vô tình lướt qua đời nhau tại một đất nước nào đó khác? Chị có thời gian cà phê với em không? Đang trên đường tới một buổi hẹn ăn tối nên hẹn bạn sáng nay, cà phê kể chuyện đời của hai người Việt Nam trên đất khách. Bạn kể, hồi đó em ra trường, có offer về làm công ty lớn của Việt Nam, lương 12 triệu. Nhưng song song đó, cũng có công ty khác trả lương có 3 triệu thôi, mà cho học những công nghệ mới 3 tháng đầu. Em nghĩ, người ta cho mình học cái mới mà Việt Nam chưa được học, thì cứ học đã. Có kiến thức rồi kiếm tiền cũng đâu có muộn. Vậy là em quyết định nhận lương 3 triệu để được học. Giờ nghĩ lại, đó là quyết định hay ho nhất trong đời. Nhờ vậy mới được đi đây đi đó, làm nước này nước kia. Chuyên môn giỏi mới được trọng dụng thế chứ hả? Dạ hồi đâu đâu có biết gì chị. Em may lắm. Đi phỏng vấn lấy kinh nghiệm thôi vì ở đại học không phải chuyên ngành IT. Vô phỏng vấn, anh sếp hỏi ngôn ngữ lập trình nào em cũng nói thiệt là hông biết. Ảnh hỏi, ủa mày không biết đi phỏng vấn chi. Em trả lời, dạ đi phỏng vấn tiếng Anh lấy kinh nghiệm. Ảnh phì cười. May mà thời đại học em có học nền tảng lập trình. Tuy chưa học ngôn ngữ họ cần nhưng có nền tảng thì học thêm không khó. Cuối cùng tuyển 30 từ 900 hồ sơ mà em đậu chị. Hông hiểu luôn. Vậy em nghĩ tại sao người ta lại chọn em? Dạ em nghĩ là do thái độ thôi, rất thành thật, chứ chuyên môn em hổng có gì. Rồi em làm ở đó bao lâu? Dạ cũng mấy năm. Sau 3 tháng học thiệt tình muốn nghỉ vì sốc quá. Vừa học vừa làm quá căng thẳng, đâu có sung sướng như thời sinh viên. Sáng tới tối mịt không thấy mặt trời. Em định bỏ cuộc nhưng được khuyên phải dấn thân mới hiểu hết và biết mình thích hợp công việc hay không. Nghe lời khuyên em ở lại, rồi nhờ đó có quá nhiều cơ hội. Rồi sao qua Sing làm được? Dạ cũng nhờ chắc sống đàng hoàng, sếp cũ qua đó làm trước rồi kéo em theo. Làm ở Sing một năm, công ty chuyển văn phòng về đây nên em chuyển theo qua đây đó chị. Đi làm nước ngoài vậy, thử thách lớn nhất là gì? Dạ công việc và công nghệ chưa bao giờ là vấn đề. Thử thách lớn nhất vẫn là con người chị, nhất là giữa người Việt với nhau. Ủa là sao? Dạ người Việt qua làm chung trong một công ty, không giúp nhau thì thôi, còn tìm cách hại nhau nữa chị. Đố kỵ, ghét nhau đã đành, kiếm chuyện gây scandal hạ bệ nhau nữa thì tệ quá luôn. Trong khi đó, sao không nghĩ cùng đoàn kết, cạnh tranh với các team Trung Quốc hay Philippines? Sao không nghĩ cùng giúp team Việt Nam mạnh hơn? Y chang chuyện cái rổ cua thôi chị. Con này bò lên thì một đám kéo xuống à. Tâm tình của một bạn trẻ Việt Nam trên đất khách, lại cũng là chuyện cũ sì, muôn đời cay đắng của người Việt ta. Cuối cùng, cái thau cua nó vẫn nằm chềnh ra giữa chợ, mặc cho thế giới dòm ngó, cười cợt. Chợ trưa đà vắng vẻ, sao vẫn cứ đu nhau kéo xuống thế kia? Thế nhưng, giữa Makati cũng có hai người Việt tình cờ gặp nhau, không chút tâm phân biệt. Chỉ mừng vì là người Việt gặp nhau trong bao la nắng gió xứ người.

Bài viết cho báo Tuổi Trẻ 23.08.2019 Khi thế giới hiện tại đã là thế giới của tàu cao tốc Hyperloop với vận tốc 1.200km/giờ, của xe mô tô và xe hơi bay, của robot và phương tiện di chuyển không người lái, của trí tuệ nhân tạo tự nó có thể thiết kế phần mềm học online cho con người mà không cần tí hỗ trợ nào của con người thì, ta dạy gì cho các con? Hay ta vẫn cứ tiếp tục dạy cho các con những điều cũ kỹ đã ràng buộc đời ta mấy chục năm qua, và chới với mong các con có thể hội nhập vào thế giới khoa học viễn tưởng chưa dám mơ đã thành hiện thực? Khoan hãy nói về sự cố gắng và kỹ năng tương lai mà các con cần có. Đương nhiên các con cần học những thứ rất khác, rất mới, rất liên quan đến tương lai. Nhưng đó là gì, làm sao các con biết được. Phải chăng, phụ huynh chúng ta mới là người cần thay đổi trước, cần cập nhật trước, cần học và làm mới trước, chỉ để hiểu nên làm gì để hướng dẫn các con. Chưa bao giờ, vai trò của người làm cha mẹ lại đòi hỏi thế này. Vấn đề không còn đơn thuần là ăn mặc, kiếm tiền cho đi học trường xịn nữa. Định nghĩa về trường đắt tiền, trường xịn đã không còn. Tất cả đều đã lạc hậu. Tất cả đều cần phải thay đổi hoàn toàn để giữ cho mình liên quan đến tương lai. Có trường làm được. Có trường dù nhiều tiền cách mấy, thiếu hiểu biết về tương lai, thiếu lãnh đạo sống ở thì tương lai, cũng không làm được. Cho nên, có tiền cũng chưa chắc đã giúp con hội nhập được với tương lai. Thế kỷ này vô cùng khắc nghiệt. Nó đánh đồng tất cả con người, rồi nói, “Ai biết tháo bỏ hết kiến thức cũ, biết học lại, biết học cả đời và học mỗi ngày, người đó được tuyển qua thì tương lai." Và cũng vì vậy, phụ huynh của tương lai không còn cách nào khác là phải tự mình vừa tháo, vừa học, vừa cập nhật mỗi ngày. Có thế, bạn mới đang giúp con mình chuẩn bị cho thế giới mới của những điều viễn tưởng đã trở thành hiện thực. Công việc mà các con sẽ bước vào, gọi là superjob – siêu công việc. Đơn giản thế này, theo diễn đàn kinh tế thế giới, phân công lao động giữa người và máy năm 2018 là người 71%, máy 29%. Đến năm 2022, tỷ lệ này sẽ thay đổi thành người 58%, máy 42%. Sang năm 2025, tỷ lệ lại biến thành người 48%, máy 52%. Nếu nhìn theo tỷ lệ biến đổi này, con người còn công việc để làm không? Hay ta sẽ thất nghiệp hết? Hay ta huỷ diệt máy đi để con người còn có việc làm? Hay, theo như cách cả thế giới này đang vội vàng chuyển mình, là người hợp tác cùng làm với máy? Superjob – siêu việc là những công việc như thế, khi người phải hợp tác một đội cùng với máy để triển khai. Và superjob, đương nhiên, đòi hỏi những kỹ năng rất khác từ người. Theo kết quả nghiên cứu Xu hướng Nguồn vốn Nhân sự Toàn cầu của Deloitte, 41% các doanh nghiệp đã đầu tư dài hơi vào tự động hoá, với AI – trí tuệ nhân tạo là công nghệ chính. AI sẽ giúp tự động hoá rất nhiều qui trình, công việc lặp đi lặp lại mà con người trước giờ vẫn phải làm, và hỗ trợ con người làm việc hiệu quả hơn bằng cách tạo ra các công việc mang lại giá trị cao hơn. Điều này cũng có nghĩa là con người cần phải kết hợp cả hai loại kỹ năng để có thể hợp tác với máy, cả kỹ năng công nghệ lẫn kỹ năng mềm như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng sáng tạo, kỹ năng hợp tác…. Công việc sẽ không còn là những gạch đầu dòng trong bảng mô tả công việc nữa. Siêu việc đòi hỏi con người phải biết sử dụng công nghệ để tạo ra trải nghiệm. Nhân sự sẽ trở thành thiết kế trải nghiệm nhân viên. Dịch vụ khách hàng sẽ trở thành thiết kế trải nghiệm khách hàng. Tất cả những gì mang tính ghi chép, nhập liệu, giấy tờ sẽ được máy làm giùm. Con người lúc này chỉ tập trung sáng tạo ra giá trị mới trong công việc. Với những kỹ năng mà tôi gọi là kỹ năng thế kỷ 21 đó, với đòi hỏi phải cập nhật kiến thức công nghệ hoàn toàn mới và thay đổi mỗi ngày đó, phụ huynh nghĩ đi trường nào mà bao sân được hết? Học trong thế kỷ 21 này không còn cách nào khác là phải đến từ nhiều nguồn khác nhau, trên tình thần là học cả đời. Việc quan trọng nhất để giúp con lúc này không còn là chọn trường nào. Việc quan trọng nhất là phụ huynh hiểu, thay đổi tư duy về cách học để hội nhập vào thế giới mới. Chính phụ huynh mới là người cần thay đổi trước. Khi chúng ta thay đổi, chúng ta mới có thể cùng bàn bạc, cùng kiến tạo tương lai với con cái của mình. Nhưng trong mớ loay hoay cuộc sống, bạc tiền, có bao nhiêu người trong chúng ta đủ dũng cảm để dừng lại, sắp xếp lại cuộc đời mình, trở lại làm học trò vì con? Thay đổi, là thương con, nhưng cũng là thương chính bản thân mình. Ta không hội nhập, sao các con hội nhập? Dẫu có muốn, ta cũng chẳng còn tránh được. Thế giới cứ chuyển về chân trời bất định, dù con người có kịp hiểu hay không. Công nghệ, nếu hiểu có thể trở thành công cụ để con người sống thoải mái và làm việc hiệu quả hơn. Không hiểu, nó dĩ nhiên trở thành nguy cơ tận diệt. Thay đổi, hội nhập, bước vào tương lai thật ra chưa bao giờ là vấn đề của công nghệ cả. Là ta thôi, là tư duy, là sự dấn thân thay đổi, là sự quyết tâm tháo bỏ cái cũ, học hỏi cái mới để thích nghi với thế kỷ lạ lùng này. Đừng đặt quá nhiều áp lực lên đôi vai nhỏ của con mình. Tương lai chỉ có thể được thiết kế mới bởi sự cộng tác giải quyết vấn đề bất định một cách bình đẳng giữa con cái & cha mẹ. Nguyễn Phi Vân https://tuoitre.vn/thoi-robot-xe-hoi-bay-cha-me-co-dam-tro-lai-lam-hoc-tro-vi-con-20190823081725411.htm?fbclid=IwAR31gLTp-IgWQo0s1QJ7BMHi3YBzxGHfrQgLUGPj0827h76v9vDTSn-1QTw

Everything we do in life is either a finite game - one in which we play by the rules in order to win - or an infinite game, one in which we play with the rules for the joy of getting to keep playing. Mọi thứ ta làm trong cuộc đời đều là trò chơi có hay không có hồi kết thúc. Trò chơi có hồi kết thúc là trò chơi theo luật lệ để thắng thua. Trò chơi không có hồi kết thúc là trò chơi với luật lệ đặt ra cho vui và để có thể chơi hoài chơi mãi. Được điểm 9 điểm 10 môn Hoá là trò chơi kết thúc. Học cách thế giới này vận hành và cách ta trở thành một phần của thế giới ấy là trò chơi không kết thúc. Dạy con thi gameshow là trò chơi kết thúc. Giúp con hiểu ra và tin vào tình yêu thương vô điều kiện của cha mẹ là trò chơi không kết thúc. Cuộc sống là những trò chơi. Mọi người đều chơi nhiều trò khác nhau cùng một lúc. Đá banh là trò chơi tuyệt vời nhưng phải có luật và phải có thắng thua. Tình yêu thương là trò không kết thúc nếu biết chơi, để trò chơi kéo dài mãi và người chơi tham gia vào trò chơi chỉ để được chơi hoài. Một cuốn sách vô cùng provoking - gây tranh cãi, gây hấn với niềm tin và cách suy nghĩ của mỗi người. Không có đúng sai, chỉ có những câu hỏi đặt ra cho bản thân về giá trị cốt lõi và cách chơi của bản thân trong cuộc đời còn lại. Sách hay nên tìm đọc nhé.