Bạn nhắn, nói em trả lời không được câu số 1 trong bài tập định hướng bản thân. Đây là bài tập gồm 7 câu hỏi trong chương "La bàn" của quyển "Tôi đi tìm tôi". Câu số 1 là: Công việc bạn đang làm là gì? Tất cả chúng ta, tại một nấc nào đó của cuộc sống, đều đang lao đi, làm cật lực, không còn thời gian ngẩng đầu lên để mỉm cười. Ta trầm mình trong mớ bận rộn không tên, đôi khi chạm vào đường ranh kiệt sức. Rồi có ai đó hỏi, công việc bạn đang làm là gì, ta ngỡ ngàng dừng lại, ủa mà mình đang làm gì thế nhỉ? Em không trả lời được câu hỏi, là vì sao? Tôi hỏi em, vì làm quá nhiều thứ không kết nối với nhau nên không biết mình đang làm gì, hay vì đang không làm gì hết? Nếu đang không làm gì vì không biết nên làm gì, thì trả lời bằng cách ghi ra mong muốn sẽ làm gì của bản thân, rồi lo xỏ giày bata vô mà chạy. Đừng ngồi đó mơ màng nữa. Thế kỷ này thay đổi nhanh quá, có khi chẳng biết như thế nào là đúng nữa. Cứ phải làm thử prototype, test thử nghiệm xem như nào, rồi pilot ở phạm vi hẹp để biết nó có work không, có cần phải điều chỉnh gì không, có cần bỏ ý định này thay bằng ý định khác không, có cần quay về xác định lại vấn đề không, có cần bỏ hết, để cái đầu trống rỗng để tư duy lại định hướng không. Còn nếu đang làm quá nhiều nhưng mơ hồ không rõ mình đang làm gì, thì có lẽ bạn đang mất định hướng, thiếu la bàn, chạy đông quẹo tây nhưng không biết mục đích để làm chi. Đó chính là lúc bạn cần dừng lại, dành thời gian cho bản thân, và đặt lại câu hỏi Why - why am I doing what I am doing - Tại sao tôi làm những thứ tôi đang làm. Nó đóng góp gì vào mục đích sống trên cõi đời này của tôi. Nó xây dựng những bậc thang ra sao trên hành trình tôi leo lên kim tự tháp Maslow, vươn về phía self-actualization - là chính mình và thể hiện được mục đích sống của một bản thể trong sự ngắn ngủi đến & đi của thế giới loài người. Cũng có người, làm nhiều quá, nhưng chẳng có gì kết nối với thứ gì, nên đâm ra mệt mà chẳng hiểu vì sao mình phải mệt. Thấy gì cũng làm, cũng muốn cũng nhảy sổ vào nhưng không có gì làm tới bến, vì chúng chẳng kết nối, chẳng tương hỗ, chẳng thành hệ sinh thái để phát triển cùng nhau. Tại sao? Có khi là vì bạn muốn quá nhiều. Có khi là bạn tham. Vấn đề là khả năng và nguồn lực giới hạn để thỏa mãn lòng tham đó. Có khi bạn cần dừng lại, tập trung, định hướng lại bản thân, và chọn những thứ muốn có kết nối, có qui về một mục đích để làm. Nhưng lại cũng có người, dù biết mục đích của mình là gì, vẫn chưa dám dấn thân. Mắt nhìn, tâm nghĩ, nhưng thân vẫn cứ đi theo tiếng gọi của opportunity cost - chi phí cơ hội. Vì nó to quá, vì sợ hãi con đường bất định quá, vì không đủ niềm tin vào chính niềm tin và mục đích của bản thân. Hiểu mà! Chi phí cơ hội của tôi cũng đã từng rất lớn. It's OK. Take your time - cứ từ từ bình tĩnh, nhưng nên có kế hoạch để di cư dần về con đường mà bạn muốn đi. Nếu không, khi vạt tóc bạc phơ đã nhuốm trắng phận người, tiếc nuối cũng chỉ vài mét đất. Cuộc đời, chưa bao giờ là đường thẳng, có khúc khuỷu gập ghềnh, có lạc hướng, có detour. Quẹo qua cua lại dẫu bao lần, tìm đường để trở về, dũng cảm để dấn thân, tin vào mục đích của chính mình, ta sẽ đến.

Đọc những tâm sự này của em & tôi khóc. Khóc vì đồng cảm, nhưng cũng khóc vì vui mừng khi em chạm vào điểm "vỡ oà". Ở đó, em rồi sẽ bắt đầu tìm lại chính mình, làm lành với cuộc sống, với bản thân, và trả "tôi" về lại với bình yên. ------------ “...có khi nào bạn rơi tự do, rớt tòm vào tình trạng mà cả thế giới hùa nhau đánh hội đồng bạn chưa?! Nói chung là chuyện thất bại, xui xẻo, đổ vỡ, tào lao, hoạ vô đơn chí nó ùn ùn keo nhau đập cửa cùng một lúc. ... Tại thời khắc đó một mình ta chống chọi cùng số phận. Lần đầu tiên trong đời, ta không hiểu cái chi tiết nào nó trật đường ray. Sao mọi tính toán hay ho theo kế hoạch của ta lại không xếp thẳng hàng. Lần đầu tiên trong đời, ta hiểu thế nào là bất lực. ...” Rồi tôi chọn cách bỏ trốn thế giới vài ngày chạy tới đây, với vô vàn thất vọng, nỗi đau cùng sự hụt hẫng. Mỗi ngày trải nghiệm là mỗi ngày chiêm ngắm thế giới, tự vấn bản thân mình, nên làm gì để cơ thể này đầu óc này bớt mệt mỏi hơn, yêu thương mình hơn để yêu thương mọi người hơn, có nụ cười và nước mắt rơi, cùng những trải nghiệm nhiều cảm xúc. Đó là lúc máy bay cất cánh từ sân bay Tân Sơn Nhất là ko hiểu sao khi đọc xong chapter 1 của cô Phi Vân tôi cắn môi khóc ngon lành và chợt thấy mình may mắn. Tôi nhớ mẹ... Đó là lúc tôi đứng ở nơi cao nhất của ngôi đền Lempuyang vào lúc 6h sáng nhìn những đàn chim bay lượn ngang tầm mắt trước ngon núi lửa hùng vĩ, tôi thấy mình nhỏ bé, nhưng tấm lòng này thì lớn lao, mình sẽ tha thứ cho chính mình, mông muội. Tôi ko thấy hận, tôi chỉ thấy thương. Đó là khi thức dậy từ hai giờ sáng, cùng cái lạnh cóng người đi ngang qua hồ nước khổng lồ để tìm đường lên núi, trời tối đen, giò hù hù, những dãy sao trời là một vùng sáng rực. Chuyện leo núi quả không dễ dàng, đá, trơn trượt, mồ hôi đổ liên tục mặc gió tốc từng cơn. Rồi những ánh bình minh đầu tiên hiện lên, ló rừng rực qua mây, vươn những ánh dài trên đỉnh, đẹp lặng người, thầm biết ơn, đời này cho những người bạn tốt, vì còn được sống, còn được ôm ấp hai bà chị bạn kế bên. Cô đơn là cách mình chọn, chứ không cô độc. Đó là khi lặng lẽ nhìn hoàng hôn buông xuống ở đền Uluwatu thấy cảnh đẹp ngộp thở, mình là một trong những người may mắn nơi đây được thảnh thơi đón ánh chiều lười biếng trải dài bên những vách đá sừng sừng, úa màu thế kỉ, bên những cây sứ to, và bọn khỉ, tụi nó có thất tình không?! Nếu có cũng không được nhảy xuống nhé. Hoàng hôn ở đây đẹp vậy mà. Đó là lúc lặng yên bên hàng dừa và những con sóng dậm đùng đùng vào bờ biển và tôi muốn hét lên rằng: Tôi đã làm gì sai?! nhưng không, tôi tần ngần nhìn sóng, nếu tan thành hàng ngàn bọt nước này có ai nhớ tôi ko, hay làm cái ván lướt sóng, mình lướt lên từng con sóng của đời mình. Chợt điện thoại tin nhắn tới, tụi nhỏ ở nhà bảo: chị ơi thế cái này giải quyết sao...Mình cười trừ quả thật, đời có mấy lần mộng mơ. Rồi những email tới teng teng, mấy bạn nhỏ giải quyết việc gọn ơ, điều này cũng làm mình muốn khóc, vì đã bao lần tự hỏi, mình cố gắng vì điều gì?! Phải đứng dậy vươn lên. Xin lỗi vì vất vả những ngày qua chơi vơi quá...Chỉ muốn bỏ hết mà đi thật xa... Tôi chợt nhận thấy hành trình dài này chỉ để đối mặt với nhiều tổn thương mà mình đã luôn cố mạnh mẽ, và đọc đến đoạn này, tôi vỡ oà nhận ra cái mình phải chọn. “Tôi chọn bao dung, tha thứ khi bị nói xấu, chỉ trích, dối lừa. Tôi học cách không chấp những suy nghĩ, lời nói, hành vi do vô minh thể hiện. Khi hiểu được bản chất nỗi đau của loài người là do chính họ gieo và giặt, ta sẽ học mỉm cười, cúi xuống, bước đi. Cầu nguyện cho một ngày họ sẽ như ta, vỡ ra sự trần trụi của bản chất từ một nỗi đau nào đấy. Đau, ai bảo là phải tránh. Đau, là điểm tựa để bắt đầu.” Cảm ơn cô Nguyễn Phi Vân đã lấy hết tâm can mà viết sách, con thương cô mà cũng “trách” sao cô làm con lăn nước mắt hoài... Ubud, Bali, 19/09/2019

Em đọc sách xong, nhắn cho tôi dòng tin có lẽ đổ dài bằng chiếc bóng ngã đen ngòm của hiện thực. Tôi, đã đi qua, trở về & tìm thấy mình từ hiện thực ấy của em, gọi nó là giấc mơ hoang đàn, là cuộc đua chuột kỳ thú, hay một thoáng đời xoay vần trong công viên giải trí.... Mừng, vì em còn gọi tên được sự nghiệt ngã ấy để bắt đầu lựa chọn của bản thân, là ta hay là họ. ------------ Chị ơi, em hỏi câu này, hơi xôi thịt xíu, lỡ có hông khéo chị đừng giận em nha. Em vừa đọc xong cuốn Tôi đi tìm tôi chị viết, một trong số rất ít cuốn sách có thể làm em vừa đọc vừa khóc. Nhưng khi kìm xuống rồi, em lại thấy có gì đó sai sai, kiểu nó hơi vô thực, vì cuốn sách đẹp quá, mà đời thường làm sao có cái gì đẹp như ruby được vậy, không phải em không muốn tin, mà em chưa dám tin. Ý em là, ai cũng nói thương trường là chiến trường, muốn thành công phải có mánh khóe, chị lại làm trong môi trường quốc tế như vậy, chắc chắn những chuyện đó càng nhiều. Vậy chị có mánh khóe gì hông? Nếu hông, chị lấy gì để tự vệ? Em ra đời, tưởng mình vững vàng lắm rồi, sâu sắc lắm rồi, vô công ty đa quốc gia, tự nhiên bao nhiêu niềm tin ngã rụp hết trơn. Em cố gắng sống tử tế, cho đi bao nhiêu, cũng bị kẹt vào mớ vô cảm và con số của những người ở đó. Đó là một môi trường rất tốt, rất supportive, nhưng với mọi người, đã đi làm thì không có deep - connection, kết nối sâu hay bạn bè gì hết. Bên ngoài mọi người cười cười nói nói với nhau, nhưng tất cả chỉ dừng ở mức độ công việc. Em đó giờ toàn ở trong những nơi mà người ta có thể mở lòng, chân thành với nhau quen rồi, giờ thấy ai cũng tự mình ôm khư khư một thế giới riêng nào đó, em thấy phát mệt. Em càng chân thành càng dễ bị bắt nạt, càng mở lòng người ta càng nhìn em như sinh vật lạ. Rồi từ từ em cũng thu mình lại, ôm khư khư thế giới của mình lúc nào, em không biết luôn. Đó là em chỉ mới làm việc với những người nhân viên, quản lý cấp thấp thôi mà còn vậy đó. Làm với toàn "hàng khủng" như chị thì còn cỡ nào? Và họ còn "thâm" cỡ nào nữa. Nên em nghĩ chị phải có "mánh", hoặc có cái gì đó để tự vệ khỏi móng vuốt của những người bất hảo chứ, đúng hông? Giờ em đang phải rục rịch quay về với mấy dự án cộng đồng để cân bằng cảm xúc và cuộc sống, dù mỗi chuyện đi làm thôi đã mệt hết hơi. Nhưng em vẫn không muốn bỏ cuộc dễ dàng như thế. Có cách nào để trong một môi trường vô cảm, em làm cho mọi người mở lòng được không? P/s: em nghĩ nếu chị có thể viết một cuốn sách kể về cách chị phản ứng với những thử thách, khó khăn, hoặc thậm chí với những người từng "chơi" chị, thì sẽ hay lắm. ------------ Vài giọt hiện thực ngỡ ngàng vẫn khiến bao người chúng ta chùn bước. Huống chi lại là một người trẻ như em. Xã hội này, đau đớn lại là nơi chúng ta học toàn những trò dẫm đạp lên nhau. Bỏ cuộc, hay là chiến đấu? Nếu chiến đấu, phải trang bị cho mình vũ khí, là kiến thức, là kỹ năng, là đạo của vũ trụ, là sự xuất sắc, là khả năng cầm lên được bỏ xuống chẳng hề chi, là khả năng walk tall - chân bước đầu ngẩng cao về phía trước. Chiến đấu, phải bắt đầu từ tinh thần chiến binh không sợ hãi hay chùng bước. The road less travelled - đây là con đường ít ai dám chọn cho mình. Khó, nên mới không có dễ. Với em, chút vấp ngã ban đầu nào có sá chi. Hành trình tôi đi tìm tôi chưa bao giờ là con đường trải hoa rung rinh nắng. Đường dài, mong em tìm bạn đồng hành và vững vàng bước tiếp. Khi bình tĩnh rồi, em đọc lại 2 chương này, "Thiên thần bóng đêm" & "Tìm lại chính mình" em nhé. Câu trả lời sẽ chờ em khi tâm đã lắng trong.

Hôm qua đi hội thảo, giật mình khi nghe lại câu này, "Something is not working when you hear from your customers first - Nếu cứ ngồi chờ khách hàng phản hồi trước thì có gì đó không ổn." Ý của câu này là, nếu không biết chủ động liên lạc, tương tác với khách hàng, đối tác, nếu chỉ thụ động ngồi chờ người ta kiếm mình, hỏi mình, complain tới mình mới phản ứng thì sao dám gọi là xây dựng quan hệ? Chiều, đi theo bạn teen vô cửa hàng Victoria Secret cạnh Mandarin Gallery trên Orchard Road, ngỡ ngàng với dịch vụ khách hàng ở đây. Nhân viên quan sát, khi thấy khách hàng chọn gì đó có thể không phù hợp thì chủ động tương tác, hướng dẫn, đề nghị, xong thì ghi tên & đề nghị của mình vào một cái note nhỏ bỏ vô giỏ hàng. Cái note này đi thử đồ hay check out, nhân viên khác nhìn vào đều biết trước đó ai đã phục vụ khách, và đã hướng dẫn gì, tạo sự xuyên suốt trong tương tác. Khi check out, nếu thấy có gì không ổn trong hàng hóa lựa chọn, cashier chủ động confirm lại lần nữa và sẵn sàng go out of their way to solve any issue - chủ động hỏi han, đề nghị khách hàng để giúp họ giải quyết bất kỳ vấn đề gì. Chuyện này, làm tôi nhớ lại cách làm việc của nhiều bạn Việt Nam. Không hỏi tới thì thôi, chẳng bao giờ thấy chủ động tìm hiểu, đề nghị, đưa ra phát kiến gì hết cả. Sự thụ động đáng sợ trong công việc, từ cách làm việc với sếp, team, đến đối tác, khách hàng, nhiều khi làm tôi hoang mang. Tại sao lại có những thế hệ Việt Nam kém chủ động như này? Lỗi hệ thống à? 12-16 năm ngồi nghe loa phát một chiều đã tạo ra những con người như thế? Thụ động, thì sao mà làm ăn kinh doanh? Thụ động, thì sao mà đi làm thuê tập đoàn khi điều kiện tuyển dụng lúc nào cũng yêu cầu phải có phẩm chất pro-active - chủ động? Thụ động, làm tới làm lui cứ loay hoay một chỗ, ngồi đơ chờ người ta giao việc, nhắc việc, kiểm soát, phàn nàn. Vậy, biết bao giờ mới giỏi? Lạ là, làm việc thì luôn thiếu chủ động chứ chơi thì pro-active ghê lắm. Nếu lấy được chút năng lượng chơi mà hoán đổi thì, Việt Nam chắc đã tiến xa. Mà bạn có chủ động không? Và team bạn có chủ động không? Và bạn có đang chủ động tương tác với đối tác, khách hàng? Chìa khoá của sự khác biệt, của sự xuất sắc, có khi đơn giản nằm ở đó.

Hỏi bạn intern nhà mình, sau 2 tuần đi làm, thì có observation - quan sát gì về cuộc đời nghề nghiệp ngoài kia. Bạn nói, con nghĩ rằng con người làm việc không hiệu quả (no productivity) khi không biết quản trị cảm xúc. Mình ngạc nhiên lắm, vì không nghĩ rằng một bạn Gen Z 16 tuổi lại có thể phát biểu như vậy, bèn hỏi tại sao bạn lại phát biểu như thế. Bạn nói, khi người ta quá nhiều emo (từ của Gen Z cho emotion - cảm xúc), không quản trị được emo của mình, không biết phản ứng sao với emo của người khác, thì cả đám đâu có làm được việc gì. Toàn là lo đối phó với sự vung vãi emo của cá nhân và của người khác mà thôi. Giờ mình đặt câu hỏi, tại sao người lớn đi làm, già hết rồi, mà không hiểu chuyện này? Hay vì càng lớn lên, người ta càng bị những lớp áo ego, bị cái tôi hão huyền nó xếp từng lớp vô minh lên sự thật giản đơn, trong trẻo, và hết sức là dễ hiểu? Nhận xét đó của bạn teen, chỉ làm cho người lớn chúng ta phải trở về với chữ EQ, và bắt đầu lại với 2 từ, self-awareness - nhận thức / hiểu về bản thân, và self-management - quản trị bản thân. Sorry, ai học thứ lý thuyết quản trị ghê gớm gì, từ đại học danh tiếng gì không biết, hiểu mình còn chưa hiểu, thì hiểu ai và lãnh đạo ai? Đã từ lâu, chúng ta đã quá vin vào ngôn từ uốn éo, framework - khuôn mẫu lý thuyết quản trị hù doạ người khác để nói về những thứ không ai hiểu, những lời lẽ như bắp rang va vào nhau bôm bốp nhưng chẳng hề để lại chút lắng đọng gì. Có lẽ, đã đến lúc, cần phải sử dụng ngôn từ và sự quan sát của trẻ lên 10, của tâm hồn 16 để lược bỏ complexity - sự phức tạp tào lao mà con người đang thêu dệt. Who are you? Bạn là ai? Do you know how to manage yourself? Bạn có biết quản trị chính bản thân mình? Nếu chưa, đừng ở đó emo. Lo mà tìm lại bản thân mình trước.

Bạn nhắn thế, & tôi bần thần... ------------ Dạ chị, em đọc Tôi đi tìm Tôi, đọc 2, 3 trang thì lại ngồi khóc, gấp sách lại. Em sợ những cảnh khổ trước kia quá, em né tránh không muốn nghĩ đến mà đọc sách chị nó ùa về chị ạ. Chị đã rất dũng cảm với đằng sau ấy... Em xúc động nhất đoạn chị viết về việc đi thiền. Em đã trải qua cái cảnh không có đến 2.000 vnđ cho con đi xe buýt đến trường. Những tháng ngày khủng khiếp quá, em cũng tìm đến Thiền, dạo gần đây em bận quên mất. Em cám ơn chị đã dũng cảm và chia sẻ nổi đau để em biết rằng đấy không phải là dấu chấm hết. Sách của chị, em và con đều đọc hết. Bé em đem sách Tôi tương lai Thế Giới vào lớp đọc trước lớp cho các bạn nghe nữa. Em và con cám ơn chị nhiều lắm. -------------- Chị nghĩ quá khứ, nỗi đau không cần và cũng không nên tránh mà rất cần đối diện. Khi ta dũng cảm đối diện, dũng cảm làm lành với bản thân là khi ta tìm thấy điểm cân bằng. Cám ơn em đã đọc sách, phản tư, và chia sẻ. Mong em luôn vững vàng. Mong em & con mãi mãi bình an, em nhé. Ai bảo đau là phải tránh. Đau, là điểm tựa để bắt đầu.

Người ta nói sẽ làm như vậy, như vậy.... Không biết đã bao nhiêu lần tôi nghe tường thuật y sì như thế, rồi đặt câu hỏi. Mà người ta nói vậy nghĩa là sao? Cụ thể là sẽ làm gì? Tại sao người ta lại muốn làm vậy? Vấn đề nằm ở đâu? Câu trả lời quen thuộc là, dạ em không biết hay em không có hỏi. Tiếp thu thụ động là cơn bệnh dịch đang hoành hành tại Việt Nam, vì chúng ta đã quen được dạy ngoan ngoãn xếp hàng nghe đếm số. Chưa bao giờ biết đặt câu hỏi. Chưa bao giờ biết phản biện. Chưa bao giờ biết nhìn vấn đề từ nhiều góc cạnh khác nhau. Nói sao nghe vậy. Bảo sao làm vậy. Đâu khác gì robot? Thua AI vì trí tuệ nhân tạo còn biết tự học và tự suy nghĩ, sáng tạo mất rồi. Khi ta tiếp thu thụ động, là ta không suy nghĩ, không xài não. Não mà không xài, thì đương nhiên nó sẽ tự động chuyển sang chế độ inactive - trơ ì. Cho nên, hỏi là cách để tư duy, tìm hiểu vấn đề, phản biện thứ mình tiếp nhận, phân tích & đưa ra chính kiến. Người ta nói vậy đúng không? Có gì chứng minh không? Nguồn thông tin, dữ liệu hỗ trợ đưa ra lập luận là gì? Nguồn đó có đáng tin không? Có những ý kiến gì trái chiều? Tại sao? Người ta dựa vào nguồn thông tin, dữ liệu nào để đưa ra ý kiến trái chiều? Có lý không? Khi ra lật nghiêng lật ngửa vấn đề để tiếp cận nó từ nhiều góc nhìn khác nhau, ta mới thật sự hiểu về vấn đề mình đang tiếp cận. Giờ chỉ cho các bạn 6 kỹ thuật đặt câu hỏi mà hồi xưa nhà triết học Socrates sử dụng để dạy học trò ổng nè. Cực hay để giúp bạn sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi làm cho rõ mọi vấn đề chứ đừng tiếp thu thụ động nữa. 1. Clarifying concepts: Làm rõ khái niệm: đây là cách đặt câu hỏi để làm người nói suy nghĩ nhiều hơn, rõ hơn về khái niệm, vấn đề mà họ đang đặt ra, ví dụ hỏi: - Điều anh/chị vừa nói nghĩa là gì? - Chuyện mới nói liên quan gì đến vấn đề chúng ta đang bàn? - Ví dụ cụ thể điều anh/chị vừa nói là gì? 2. Probing assumptions - Kiểm tra giả thiết: cách đặt câu hỏi này làm người đối diện phải suy nghĩ về những giả thiết mà họ đang sử dụng để tranh luận, ví dụ hỏi: - Còn giả thiết nào khác có thể có nữa không? - Chuyện gì sẽ xảy ra nếu….? 3. Probing rationale, reasons and evidence - Kiểm tra lập luận, lý do, và bằng chứng: đặt câu hỏi chính lý luận người khác sử dụng thay vì cho rằng giả thiết họ đặt ra là đúng, ví dụ hỏi: - Tại sao chuyện này lại xảy ra? - Có bằng chứng gì chứng tỏ điều anh nói là đúng không? 4. Questioning viewpoints and perspectives - Đặt nghi vấn về góc nhìn & quan điểm: ai đang tranh luận điều gì cũng dựa trên một vị thế nào đó. Đặt câu hỏi cho thấy có thể có những quan điểm khác, rất hợp lý cùng tồn tại, ví dụ hỏi: - Ai có lợi nhất trong việc này? - Tại sao nó lại tốt hơn hay khác đi so với…? 5. Probing implications and consequences - Kiểm tra ảnh hưởng & hậu quả: đặt câu hỏi tiên đoán những thứ có thể xảy ra, ví dụ hỏi: - Dữ liệu này có ổn không? - Cái này có cần thiết không? - Làm điều này có phù hợp với…? - Hậu quả có thể có của giả thiết này là gì? 6. Questioning the question - Đặt nghi vấn về câu hỏi: lật câu hỏi để phản tư về câu hỏi, ví dụ hỏi: - Anh có biết tại sao tôi hỏi câu hỏi này? - Điều này có nghĩa là gì?

"Nếu bạn đang không dành thời gian nghĩ về tương lai, nếu bạn đang không dành thời gian để tìm cách vận hành trong môi trường biến động liên tục của thế giới, bạn đương nhiên sẽ tụt hậu và chỉ biết phản ứng với hoàn cảnh thay vì làm chủ cuộc chơi của mình." Đó là lời chia sẻ của Linkedin CEO Jeff Weiner. Ông phát triển con người lãnh đạo của mình thế nào? Ông hay đề cập về việc phải nâng cấp bản thân để có thể lớn lên cùng chức danh và công việc của mình. Ông làm việc đó bằng cách nào? Tôi làm nhiều thứ. Có thứ rất chán nhưng vô cùng cần thiết như sức mạnh của thói quen. Hồi trẻ tôi không để tâm chuyện này, nhưng khi trách nhiệm ngày càng lớn, tôi nhận ra rằng khi bản thân có những thói quen rõ ràng hàng ngày, khi tôi biết cần phải làm gì trong ngày, mọi thứ trở nên dễ dàng quản trị hơn. Nên từ lúc thức dậy đến lúc đi ngủ tôi hiểu mình cần phải đạt được những điều gì trong ngày, cả tại nhà và trong văn phòng. Một trong những điều tôi thấy theo thời gian là và đã trở thành thói quen là cho thời gian trống những các công việc, cuộc họp. Tôi dành 90 phút thời gian trống mỗi ngày và chia thành 3 thời đoạn sau mỗi 1.5 tiếng. Đây là thời gian tôi dành để thở, để tổng hợp thông tin. Đó cũng là thời gian bạn dành để gặp gỡ những người không hẹn trước, để hướng dẫn nhân viên, để trả lời email hay bất kỳ việc gì khác. Cách làm này làm cho ngày làm việc trở nên rất hiệu quả. Có những việc khác có vẻ đương nhiên nhưng không có nghĩa là dễ làm như thay đổi từ tập trung vào triển khai chi tiết sang suy nghĩ chiến lược và chủ động. Khi trách nhiệm trong tổ chức ngày càng cao, khi tổ chức ngày càng lớn lên, đó chính là sự chuyển đổi mang tính nền tảng nhất mà sáng lập của startup hay những nhà quản trị đời thứ nhất cần phải thực hiện. Khi còn là startup, ai cũng lao vào làm, nhưng khi doanh nghiệp phát triển, bạn cần phải thay đổi và tập trung suy nghĩ vào tương lai. Một vấn để khác tôi thấy cần thay đổi là cần tập trung vào việc giải quyết vấn đề cho những người làm việc cho bạn, hướng dẫn và huấn luyện họ. Khi doanh nghiệp còn nhỏ, còn startup thì chỉ cần làm xong là xong. Nhưng khi doanh nghiệp lớn hơn, để có thể phát triển, nhân sự phải có khả năng tự giải quyết vấn đề, hơn nữa cần có khả năng hướng dẫn đội ngũ của họ để giải quyết vấn đề. Chỉ như thế bạn mới có thể dẫn dắt doanh nghiệp của mình lớn lên.

Hôm bữa đọc bài này trên CNBC hay quá, biên lại cho các bạn phản tư nhé. Hỏi 21 tỷ phú 1 điều họ tiếc nhất trong đời có thể là gì, có 5 câu trả lời chung nhất như sau: 1. Not jumping on great opportunities - Không dấn thân vào những cơ hội hay. Nếu nhìn thấy một cơ hội tốt thì phải quyết liệt hành động, dấn thân, tham gia. Nếu không, bạn sẽ tiếc cả đời vì đã không hành động. 2. Not living in the present - không sống trong hiện tại. Nếu chỉ sống trong giận dữ của quá khứ hay lo lắng cho tương lai, bạn không sống. Không biết tận hưởng thành quả dù nhỏ và hạnh phúc dù mong manh trong hiện tại, bạn sẽ chẳng bao giờ hạnh phúc. 3. Not starting soon enough - Không bắt đầu sớm hơn. Rất nhiều người tự cho là mình chưa đủ, và vì vậy luôn sợ hãi, mất tự tin, và tìm đủ mọi lý do để delay - tránh phải bắt đầu hành trình mới, công việc mới, doanh nghiệp mới sớm hơn. Bạn sẽ tiếc vì điều đó. Dấn thân và học hỏi trong dấn thân mới giúp ta lớn lên mỗi ngày. 4. Not being bolder - Không dũng cảm hơn. Đã là con người, ai cũng sợ này sợ kia, nhất là sợ rủi ro. Khi sợ đủ thứ, không đủ dũng cảm để làm những điều tưởng chừng như vượt qua khỏi khả năng của bản thân, ta sẽ khó đạt được những giấc mơ vĩ đại của chính mình. Giấc mơ không bắt đầu từ sự thoả hiệp với cuộc sống một ngày như mọi ngày. 5. Not changing fast enough - Không thay đổi đủ nhanh. Thế giới và thế kỷ này thay đổi quá nhanh. Nếu không biết khiêm tốn và chăm chỉ học hỏi mỗi ngày, bạn sẽ bị kẹt vào hào quang quá khứ, kẹt vào kiến thức mục nát của quá khứ và chẳng thể nào có cơ hội với tương lai. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc bạn đang bỏ qua cơ hội cho chính mình.

Mình hỏi bạn teen, thế đi làm intern có vấn đề gì. Bạn trả lời, mới đi làm có quá nhiều thứ phải học nên cảm thấy vô cùng áp lực. Bạn hỏi, nếu vậy thì người đi làm lâu rồi, quen rồi thì người ta sẽ gặp vấn đề gì. Nhớ là đọc một bài trên Diễn đàn kinh tế về 8 vấn đề ảnh hưởng tiêu cực đến sự nghiệp, có thể khiến bạn mất job như sau: 1. Over-promising & under-delivering – Hứa quá nhiều làm không xong: người mà nói cho dữ vô, làm như hay lắm, hứa lung tung rồi cuối cùng chả làm gì được hay làm không tới đương nhiên mất uy tín với đồng nghiệp, đối tác, sếp…. Cho nên cần nhớ, cái gì làm được thì hứa, không thì đừng blah blah. Mà lỡ hứa rồi thì nhớ bò ra mà làm bằng mọi cách để thực hiện lời hứa lỡ làng đó. 2. Complacency – Tự hài lòng: làm việc lâu một nơi, quen thuộc quá rồi, người ta hay rơi vào trạng thái quá thoải mái, cảm thấy không cần phải cố gắng gì nữa. Lần cuối cùng bạn chủ động học thêm một kỹ năng mới, gặp một người mới để học hỏi từ họ là khi nào? Thế giới thay đổi nhanh quá. Giờ mà cứ hưởng thụ trong vòng an toàn hiện có thì job của bạn chẳng còn tồn tại bao lâu đâu. 3. Fear of change – Sợ thay đổi: Mọi thứ trong đời, trong sự nghiệp đương nhiên sẽ thay đổi. Job của bạn trong bối cảnh 4.0 đương nhiên sẽ thay đổi. Nếu muốn còn relevant – liên quan đến thế kỷ mới, ai cũng đương nhiên cần thay đổi. Nếu bạn cảm thấy mình giỏi và đủ rồi thì cứ ngồi yên đó. Mình chờ lấy chỗ trong bảo tàng công việc nhé. 4. Having an inflatable ego – Cao ngạo: người đi qua một thành công nào đó thường dễ bị té vào cái vũng lầy cao ngạo. Khi bạn bắt đầu coi thường người khác, bắt đầu bắt mọi người phải làm theo ý của mình, trở nên dominant – lấn át người khác là lúc bạn bắt đầu đóng kín cánh cửa cơ hội tiếp theo với thế giới tương lai. 5. Losing sight of the big picture – Quên mục đích to lớn hơn: khi rơi vào trạng thái càn quét task – việc cần làm, bạn dễ để mình bị quay cuồng, làm làm làm quá trời nhưng không hiểu tại sao mình làm, làm vì mục đích gì và để đóng góp gì vào mục tiêu cuối cùng nào của cá nhân và tổ chức. Life is all about the big picture, and when you lose sight of it, everything suffers. Cuộc sống là bức tranh to lớn hơn. Khi ta bỏ quên bức tranh ấy, mọi thứ bỗng trở thành chịu đựng. 6. Negativity – Tiêu cực: loại này là tôi cấm tiệt không cho xuất hiện trong tổ chức của mình, kẻ đi gieo rắc tiêu cực. Họ phàn nàn đủ điều. Làm mọi thứ phức tạp và khó khăn hẳn lên. Khiến mọi người hoang mang, khó chịu, mệt mỏi. Nếu đang là kẻ gieo rắc tiêu cực thì ngưng lại ngay đi, vì trước sau gì bạn cũng sẽ bị loại khỏi cuộc chơi, khi chẳng còn ai chịu nổi. 7. Low EQ – Thiếu trí tuệ cảm xúc: người thiếu trí tuệ cảm xúc gây nhiều bất đồng, mâu thuẫn, xích mích trong tổ chức vì họ chẳng hiểu mình hiểu người, chẳng biết quản trị bản thân và quan hệ. Chuyện nhỏ sẽ bị họ xé ra thành to. Chuyện không cần thiết xảy ra bỗng biến thành vấn đề nghiêm trọng. Ai ở đó rảnh mà đi giải quyết mấy vấn đề tào lao do thiếu EQ tạo ra như thế hoài? Việc thì không làm. Toàn lo gây gổ không thì thế nào là hiệu quả công việc? 8. Playing politics – Chơi trò chính trị: trời ơi trò này trong công sở thì phải nói là kinh. Công ty càng lớn càng nhiều chức danh thì giành quyền lực đoạt lợi càng dữ và chính trị càng khủng hoảng. Có điều, khi thế giới việc làm tương lai được cấu trúc theo dự án, khi ai cũng chịu trách nhiệm và là lãnh đạo thì giành giật quyền lực để làm gì? Quản trị dự án làm không tốt, không hiệu quả thì mọi chuyện rõ như ban ngày. Không có khả năng mà chơi trò chính trị thì người ở trên ai cũng nhìn thấy cả.

Tôi ngồi nghe em nói, cảm nhận độ lì và sự quyết liệt của em trong từng câu chữ, và hiểu rằng em sẽ thành công trong đời. Khoan hãy nói chuyện kiến thức trải nghiệm gì, sự khác biệt lớn nhất của người thành công và kẻ không thành công, cho dù có bất kỳ hỗ trợ hay nguồn lực kiểu gì, chính là đây, sự chủ động, sự quyết liệt, độ lì lợm không chịu thua trước bất kỳ hoàn cảnh, trở lực, hay thử thách nào. Cứ như là cái máy ủi thông minh và hiên ngang, họ lao tới no matter what - bất chấp mọi khó khăn phía trước. Em là một trong rất ít những người Việt trẻ có khí chất mà tôi từng gặp. Ở họ, có tinh thần chiến binh, tự động viên, tự truyền cảm hứng cho bản thân mà chẳng bao giờ kêu gào chờ ai giúp cả. Số đông còn lại, được xã hội dạy xếp hàng, ngồi im chờ người khác hỏi. Có lẽ là khoản cách thế hệ, và các bạn trẻ bây giờ được sinh ra, nuôi dưỡng trong gấm vóc lụa là chăng? Ở cái khoảng tuổi già chát như trái vả trái sung, tôi tự nhận là mình máu hơn các bạn mấy triệu lần. Gì mà lề mề, lan man, lơ ngơ, lông bông, trôi dềnh dàng như lục bình mà chả có một mảnh mục tiêu hay mục đích nào. Đụng vào thì nói trên trời, hay ho, so deep nhưng không hề make sense - hợp lý. Chỉ cho làm thì toàn lý trấu lý do, concern - quan ngại, đổ thừa, sợ này hãi nọ. Emo - cảm xúc tiêu cực thì nháo nhào lên bờ xuống ruộng. Chia sẻ, động viên, follow up - theo dõi nhắc nhở mấy người không là thành full-time job, mất thời gian, phí sức của bao người. Tính tôi nói thật, vì chẳng còn chỗ nào cho những lời hoa mỹ ỉ ôi. Bạn trẻ Việt Nam mà thế, thì quốc gia này ì ạch đến bao giờ? Hồi xưa làm tập đoàn bên Úc, tôi rảnh lắm, vì chỉ cần xài 1/4 thời gian là mọi việc đã xong. Còn lại, tôi sáng tạo, bày trò, nghĩ ra đủ thứ để mang lại giá trị hay ho hơn cho khách hàng, đối tác. Lúc nào cũng dẫn dắt, lúc nào cũng on top of everything - giữ thế chủ động với mọi thể loại danh sách công việc cần làm. Và đã bày, thì gạt phăng phăng lao tới, lao ra làm cho dậy sóng. Không có ở đó đong đưa, ngẩn ngơ, so deep gì hết á. Và đừng nói với tôi về zen, về sống chậm, về cân bằng, rồi gắn cái mác sang trọng của tâm linh lên sự kém hiệu quả của bản thân. Người cân bằng, người zen là người cực kỳ hiệu quả. Họ có độ tập trung cao ngất, nhìn xa, thấy rõ, và hiểu thấu tại sao họ đang làm việc họ đang làm. Họ chiến đấu không mệt mỏi vì những điều tốt đẹp. Họ làm nhanh, làm nhiều, quyết liệt, dứt khoát một cách hết sức ung dung. Vậy đi. Ai thấy mình còn chưa on top of everything thì lo mà dọn dẹp lại cuộc đời, dọn dẹp cho hết những ngổn ngang do chính bản thân mình bày biện.

Một công việc như thế nào thì được đưa vào trạng thái gọi là hoàn tất? Có bao giờ bạn hỏi mình như thế, và trầm cảm nhận ra là bản thân chưa bao giờ hoàn tất một thứ gì cả trong đời? Email rời khỏi outbox. Vậy là xong. Quá nhiều người nghĩ thế. Rồi trả lời, không trả lời, quên luôn là trách nhiệm của người ta. Email tui gởi rồi mà. Không trả lời là lỗi của họ nha. Tui không làm xong chuyện của mình, lỗi cơ bản là tại họ. Vậy, trạng thái gọi là hoàn tất? Giao việc qua cho nhà cung cấp, theo yêu cầu của ai đó, thế là xong. Nhà cung cấp làm sao, giao tình trạng thế nào, có đúng yêu cầu không, trách nhiệm là ở họ. Tui hông có lỗi gì ở trong đó hết. Chuyện xảy ra, là trách nhiệm nhà cung cấp mà thôi. Vậy, trạng thái gọi là hoàn tất? Làm cái tool gì đó cho ai sử dụng. Làm xong gởi đi. Họ xài được hay không là vấn đề của họ. Tui xong rồi, hết trách nhiệm rồi. Ai xài được, không được, who cares - quan tâm chuyện bao đồng làm gì? Làm là chuyện của tớ. Xài là chuyện của mợ. Đớ liên quan. Vậy, trạng thái gọi là hoàn tất? Không biết đã bao lần, tôi phát nổi khùng vì trạng thái zero empathy - thiếu thấu cảm trầm trọng, thiếu trách nhiệm, thiếu quan tâm của người trẻ đối với người nhận lãnh công việc đùa qua của họ. Ai sao kệ. Kết quả sao kệ. Cứ quẹt quẹt cho xong, đùa đùa cho qua. Có vấn đề, cứ đổ cho kẻ khác.Theo phân tích và dữ liệu lịch sử trên máy tính, tui có thể chứng minh là mình đã gởi đi. Vậy, gọi là hoàn tất. Why are you doing what you are doing? Tại sao bạn làm chuyện bạn đang làm? Vì cái cớ sự gì mới được? Không lẽ ta sinh ra trên đời để nhận một mớ task - đầu việc, rồi ngồi làm công nhân chuyền, chuyền qua chuyền qua, còn lỗi là của đứa trưởng ca, không liên quan gì tui hết? Nếu vậy, thì về làm lao động phổ thông đi, đỡ suy nghĩ. Chớ sang trọng, đóng quần áo, vào công ty, ra dáng white collar - dân công sở làm gì, khi công việc chẳng liên quan gì đến trạng thái giải quyết một vấn đề cho hoàn tất? Tôi hay nói với team, làm ơn đừng xử lý task - đầu việc. Làm ơn giải quyết dứt điểm một vấn đề. Vậy thôi, mà sao khó quá! Một công việc như thế nào thì được đưa vào trạng thái gọi là hoàn tất? Bạn nợ bản thân câu trả lời. Nợ đời những công việc chưa xong. Unfinished business....