Thế giới thay đổi. Mô hình kinh doanh thay đổi. Nhiều thương hiệu đình đám đột tử. Những tên tuổi mới trỗi dậy, dù cũng có thể đột tử bất cứ lúc nào. Nhưng trong cảnh giới đó, người ta vẫn dạy và vẫn lãnh đạo theo một kiểu rất cũ. Vậy sao có thể work được? Thích câu nói này của bạn cựu Giám đốc phát triển tài năng của Netflix: “Organizations need to completely rethink what they are about and what it means to lead. It’s not about one person or even those residing at the top any more. In today’s world, everyone has to adopt a leadership mindset. We have to think of ourselves as members of a leadership community.” Các tổ chức cần phải thay đổi cách tư duy của mình về mục đích tồn tại của tổ chức và cả cách lãnh đạo. Không còn là thời lãnh đạo là chuyện của một người ngồi ở phía trên. Trong thế giới mới này, ai cũng cần có tư duy lãnh đạo. Chúng ta phải nghĩ mình là thành viên của một cộng đồng lãnh đạo. Mình nói với team, “In this organization, everyone is a leader & everyone is a supporter – Trong tổ chức này, tất cả đều là lãnh đạo và tất cả đều là người hỗ trợ.” Mình không có sơ đồ tổ chức trên dưới mà tổ chức theo project – dự án. Mỗi người đều là trưởng một hoặc nhiều dự án. Nhưng mỗi người đều phải hỗ trợ, đóng góp như một thành viên trong một dự án khác. Khi thay đổi cách tổ chức như vậy, ai cũng có cơ hội bằng nhau để phát triển và chứng tỏ năng lực lãnh đạo của mình. Cũng với cách tổ chức này, bạn có thể nhìn thấy rõ nhất khả năng của từng thành viên qua cách họ tổ chức và điều hành dự án, cách họ có khả năng deliver results – đạt được kết quả, và quan trọng hơn cả là khả năng họ có thể collaborate – cộng tác với người khác ở vị trí hỗ trợ hay không. Qua cách tổ chức này, mình thấy rất rõ sự thể hiện cá tính và phẩm chất của từng cá nhân trong mối quan hệ của tổ chức. Có người rất bossy, có người thiếu tự tin, có người thiếu khả năng tổ chức công việc, có người thiếu khả năng dẫn dắt và lãnh đạo, vv. Nhưng ai cũng có cơ hội như nhau, và việc họ có phát triển bản thân để tiếp tục lead hay không là hoàn toàn phụ thuộc vào sự cổ gắng, nỗ lực của cá nhân họ, không đổ thừa được cho ai. Khi bạn được giao lead 1 dự án, bạn chịu trách nhiệm hoàn toàn cho dự án đó. Và trách nhiệm của lãnh đạo, là trách nhiệm cá nhân của từng người. Năng lực trong trường hợp này thể hiện rất rõ, và không ai đổ thừa được cho ai. Điều này cũng có nghĩa là, trong thế giới mới này, không phải được cho làm lãnh đạo mới cần kỹ năng lãnh đạo. Kỹ năng lãnh đạo đã trở thành kỹ năng đương nhiên cần có của tất cả mọi người, từ các bạn trẻ mới ra trường, đến người đã bắt đầu hành trình sự nghiệp. Kỹ năng lãnh đạo là kỹ năng cần thiết để hội nhập tương lai. Bạn có bao giờ xung phong lead 1 dự án chưa? Bạn có bao giờ chủ động đề bạt mình làm người dẫn dắt dự án chưa? Nếu chưa, thì nên làm ngay đi, vì đó là cơ hội để bạn khám phá khả năng lãnh đạo cũng như hiểu rõ những điểm yếu của mình khi dẫn dắt đội nhóm. Không có gì hay ho hơn trong thời thế này bằng cách học khi làm và học qua dự án cả. Leadership is an essential skill – Lãnh đạo là kỹ năng cần thiết cho tất cả mọi người, không phải chỉ dành cho lãnh đạo, vì trong thế giới mới, tất cả đều phải trở thành lãnh đạo.

Cho những ai làm kinh doanh, và đặc biệt là cho những bạn đang loay hoay suy nghĩ về xu hướng chọn nghề nghiệp nha. Theo báo cáo về xu hướng thế giới 2019 do Vodafone triển khai nghiên cứu với 1.700 lãnh đạo các tập đoàn, có 4 xu hướng chính nổi bật cần lưu ý như sau: 1. Trust is king: trong thế giới số hoá này, thật ra, thứ đáng quý nhất không phải là technology, mà là sự tin tưởng. Làm sao để khách hàng tin tưởng thương hiệu và doanh nghiệp là một vấn đề. Doanh nghiệp nào vốn niềm tin càng mạnh, càng nhiều thì doanh nghiệp đó càng có khả năng thành công trong tương lai. 2. Prioritising ethics is central to winning the competitive race - Tập trung ưu tiên cho đạo đức kinh doanh là chuẩn bị cho mình chiến thắng trong cuộc đua kinh doanh phía trước: thế giới mới đã xây dựng sợi dây liên kết chặt chẽ giữa lợi nhuận và mục đích. Do đó, người tiêu dùng khi lựa chọn sản phẩm và thương hiệu sẽ ưu tiên yếu tố xã hội, đạo đức, những gì mà doanh nghiệp đó thật sự mang lại cho cộng đồng. 3. A balance is struck between human and machines - Sự cân bằng giữa người và máy: tương lai phía trước không gì khác hơn là sự team up - bắt tay cùng làm một đội giữa người và máy. Vì vậy, máy sẽ chịu trách nhiệm chính về hiệu quả công việc, còn người phải tập trung làm người, tập trung vào các kỹ năng và phẩm chất người để nâng cao giá trị trải nghiệm cho khách hàng. 4. Technology-led disruption is putting people at the heart of the business - Sự phá vỡ truyền thống do công nghệ lại chính là xu hướng lấy con người làm trung tâm: công nghệ là thứ đưa tương lai về hiện tại, tạo ra the culture of now - văn hoá ngay và luôn. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp cần phải theo sát và chủ động thay đổi thật nhanh theo nhu cầu thay đổi của khách hàng. Tương lai là hiện tại và thay đổi đồng nghĩa với hành động nhanh, thử nghiệm, triển khai nhanh không do dự suy nghĩ quá nhiều. Và cũng trong bối cảnh quá nhanh quá nguy hiểm đó, quan hệ thật sự giữa người với người trở nên vô cùng giá trị, vì đó chính là sợi dây mỏng manh cuối cùng để giữ con người lại với nhau.

Nhà trường chưa bao giờ dạy môn gọi là Purpose – mục đích sống. Chúng ta đi qua đời, nhỏ thì bị nhồi nhét kiến thức đủ các kiểu. Lớn thì bị đời dạy cho cách làm giàu, hơn thua, lưu manh, sát phạt nhau. Và chúng ta trôi, trôi trong mới đùn đẩy của cuộc sống mà chẳng hiểu vì sao mình ở đó. Một năm qua, tin nhắn qua FB đến với tôi có vài lời cám ơn, đôi tiếng tri ân, nhưng phần lớn là chia sẻ những nỗi niềm đắng cay của hoàn cảnh, chia sẻ sự hoang mang, lạc lõng, bế tắc, cô đơn giữa những đại lộ đông người. Có lẽ, kiến thức ta học không giúp đối mặt được với hành trình cảm xúc trong cuộc sống này. Có lẽ, sự hơn thua trong đời chỉ làm cho con người ta quỵ xuống, đớn đau, mỏi mệt. Nhưng ta vẫn trôi. Và con cái chúng ta vẫn cứ lặp lại hành trình người lớn đã đi qua. Biết sai, nhưng không ai đủ dũng cảm để làm khác đi, dạy khác đi, sống khác đi. Vì khác, có nghĩa là nhận lãnh sự chỉ trích, sự dèm pha, sự quay lưng của cả vũ trụ này? Ngày 20/11, tôi nghĩ về sự dạy và sự học. Tôi nghĩ về những lỗi lầm mình đã mắc phải, những con đường sai trái mình đã đi qua, những đớn đau khi nhận ra mình hoang phí thời gian vì những thứ chẳng có ý nghĩa trong đời, và tự hỏi, tại sao không ai dạy cho mình về mục đích sống từ những ngày còn thơ ấu? Tôi may mắn, vì đã tình cờ vấp phải bài này trên hành trình cuộc sống, khi nhận ra bản thân không hề hạnh phúc, dù học rất nhiều, làm rất nhiều, thành công vật chất và danh tiếng theo thang quánh gía của người đời là đủ cả. Tôi đã từng không hạnh phúc, cho đến khi hiểu ra mục đích cuộc đời mình. Từ lúc hiểu ra, tôi làm nhiều hơn, cực hơn, xông pha hơn, và làm vì những điều lớn hơn cái tôi bé nhỏ của bản thân, làm vì một vũ trụ thênh thang hơn vài sự thoả mãn vị kỷ của phần con pha mấy phần người. Điều đó làm cho tôi hạnh phúc. Vậy, tại sao không ai dạy về mục đích sống? Vậy, sao không ai chỉ ra cho chúng ta một con đường thênh thang hơn những ganh ghét thiệt hơn? Nếu nền tảng là hạnh phúc, là mục đích sống mà nhân loại chúng ta vươn đến, phải chăng cách chúng ta sống, cách chúng ta dạy và học, cách chúng ta kiến tạo môi trường giáo dục sẽ không giống chút nào với những gì chúng ta đang bị buộc vào? How do you teach purpose?

Em nhắn tôi, khi chuông đồng hồ điểm vài phút nữa là hết ngày 20/11. Không biết gia đình, thầy cô em có biết, đứa con giỏi, học trò giỏi của mình đang bước giữa những chông chênh? "Em năm nay lớp 12, ai cũng bảo em chỉ có đường cày điểm đại học vào đại học top cao.Nhưng em hoang mang do không biết mình muốn gì , cần làm gì; chưa kể em thật sự không tin rằng cứ nhất nhất vào trường đại học top cao là ổn, em cũng chán ngấy việc luyện thi. Nhiều năm thi học sinh giỏi, đọc sách self-help của phương tây và được mọi người khen đã khiến em ảo tưởng và ép bản thân chạy theo ảo tưởng đó. Nhưng em cũng cảm thấy sợ vì nếu không chạy theo cái xu hướng của số đông (như phải cày điểm vào đại học top đầu) thì sẽ có hệ quả xấu." Hệ quả xấu có thể là gì? Em không vào đại học hàng đầu? Gia đình xấu hổ với hàng xóm vì em không perform - tạo ra kết quả như mọi người mong đợi? Em mất mặt với đời vì thiếu chút hào quang? Hệ quả xấu có thể là gì? Em không thể là mình vì ai đó muốn em làm một ai đó khác? Em sống cuộc đời false self, trình diễn với đám đông vài lớp vỏ củ hành? Rồi stress nặng, rồi bệnh tâm lý, rồi thấy cuộc đời dối trá và vô nghĩa? Đúng rồi, khi bản thân ta còn là hàng giả, thì ngoài kia còn ai, còn thứ gì là thật nữa đâu? Nhưng em ơi, cô đã từng tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, trường đại học top, ảo tưởng phừng phừng, kỹ năng cơ bản không một mảnh vắt vai. Đào tạo 3 tháng vẫn loay hoay không làm nổi một cái check list và sắp xếp chế độ ưu tiên cho công việc. Quản trị bản thân không làm nổi, ảnh hưởng đến việc quản trị của một tổ chức, thì giỏi là giỏi thứ gì? Kiến thức ư? Kiến thức đời này có thể google. Kiến thức thời này người ta giao cho máy, vì machine - não máy nó học kinh hơn người mấy nghìn tỷ lần. Kỹ năng ư? Đến những bạn trẻ ở hàng middle manager - quản trị cấp trung tại Việt Nam mà giờ này còn phải dạy giao tiếp cơ bản, EQ, tư duy phản biện, khả năng cộng tác và làm việc nhóm, tháo bỏ tư duy đóng khung để học tư duy sáng tạo. Đời này, chúa của mọi kỹ năng là kỹ năng học suốt đời, unlearn - học tháo bỏ kiến thức cũ, học mở lòng chuyển mình cùng thế kỷ mới, học cách embrace - ôm chầm những gì mình chưa biết, vì kinh tế sáng tạo là như thế, là những gì mình không biết nhưng sẵn sàng tìm hiểu và thử nghiệm. Những điều hay ho như vậy, trường nào dạy? Ai cấp bằng? Ai dám giơ tay báo cáo thành tích về sự giỏi? Cho nên, tư duy nên reset. Hãy dũng cảm bước vào tương lai bằng cách từ bỏ đám đông. Trong thế kỷ lạ lẫm của những điều không thể vẫn hiện diện quanh ta hàng ngày, đám đông chính là những người đang lạc lối. Bình tĩnh và dừng lại, quan sát tương lai, lắng nghe nhịp đập của chính trái tim mình, và xây cho bản thân một con đường rất khác. If it's not there, create it - nếu con đường không có sẵn, hãy xây nó. The best way to predict the future is to create it - Cách tốt nhất để dự đoán tương lai là tự mình kiến tạo tương lai.

Mới đây, YouGov nghiên cứu 1.254 người lớn 18+ tại Mỹ và kết quả là 30% thế hệ thiên niên kỷ cho biết họ luôn luôn hay thường xuyên cảm thấy cô đơn. Tỷ lệ tương đương của GenX là 20% và Baby boomers là 15%. Nghiên cứu cũng cho biết sở dĩ như vậy là vì thế hệ Millenial thường xuyên sử dụng internet và mạng xã hội. Nghiên cứu tương tự tại Anh, Canada, Úc, Nhật cũng cho kết quả tương đồng. Trong nghiên cứu thử nghiệm của BBC tại Anh năm 2018 với 55 ngàn người trên toàn thế giới, kết quả là mức độ cô đơn cao nhất trong nhóm tuổi 16-24, với 40% cho biết các bạn thường xuyên hay luôn luôn cảm thấy cô đơn. Tại Nhật, chính phủ nghiên cứu đối tượng hikikomori – những người hoàn toàn không tương tác với xã hội và hoàn toàn không rời khỏi nhà) năm 2016 và xác định có khoảng 541 ngàn hikikomori, tuổi từ 15 đến 39, tăng gấp đôi so với năm 2010. Năm 2018, Anh bổ nhiệm Minister for Loneliness - Bộ trưởng bộ chống cô đơn để giúp chính phủ đưa ra chiến lượng chống cô đơn cấp quốc gia. What’s going on in this lonely world of ours? Chuyện gì đang xảy ra trên thế giới cô đơn này của nhân loại chúng ta? Khi tương tác online tăng lên, tương tác offline giảm xuống, loài người chuyển sang sống trong thế giới ảo. Rời khỏi thế giới ảo, người ta thấy trống rỗng, cô đơn, vì dù gì thì đó cũng chỉ là thế giới không có thực. Ở đó, người ta khoe mẽ, hơn thua, hạnh phúc xạo, cảm xúc giả, lung linh câu like…. Ở đó, người ta khoái chí thoá mạ nhau, vì có thể chửi sướng cả miệng mà không hề phải chường mặt ra xấu hổ với ai khác cả. Và người ta so sánh, buồn khổ, ghen tỵ khi thấy mấy đứa chơi mạng giỏi sao nó có cuộc đời hay ho quá. Còn mình, sao hông có gì để post, để khoe. Thế là đâm ra trầm cảm. Trời ơi, gì vậy? Hết sức là tào lao bí đao. Sao lại lấy linh hồn thật của mình đi so sánh với cái thân xác giả tạo của một ai đó khác? Biết sao không? Người không có mới đi khoe, vì người ta bị in-secured – sợ bị người khác chê là mình không có. Người đủ đầy, người ta lo enjoy – tận hưởng, ai rảnh đi khoe? Cho nên các bạn trẻ ơi xin hãy trở về với cuộc đời thật của mình. Hạnh phúc, là khi ta nghe tiếng cười giòn tan nhảy lò cò trong nắng. Hạnh phúc, là khi cảm nhận giọt nước mắt lăn lăn dỗi hờn mỗi sớm hạ chiều đông. Hạnh phúc, là khi tiếng mắng lời la bao bọc bởi yêu thương, là khi thoáng bắt gặp mùi hoa dại ven đường khúc khích cười trong gió. Tôi không chống đối việc sử dụng internet và mạng xã hội vì tôi nghĩ đó là một kênh hay ho và tất yếu. Nhưng với tôi, nó chỉ là một kênh truyền thông để chia sẻ cho đời. Có thì chia. Không có thì thôi. Nó đương nhiên chẳng phải là đời. Nó đơn giản chỉ là công cụ để tôi tương tác với những ai cần tương tác. Vậy cho nên, điều chúng ta cần làm là hiểu rõ cách sử dụng công cụ này để đạt được mục đích và mục tiêu dễ thương trong đời mà ta vươn đến. Không thì, chẳng lẽ mục đích ta sinh ra trong đời là để cô đơn, trầm cảm vì chính những gì con người tự phát minh ra?

Communication starts with the receiver, not you - Giao tiếp bắt đầu từ người nhận, không phải bạn, người vận chuyển thông điệp. Không biết đã bao lần, tôi hỏi sau khi nhận email, tin nhắn, "em viết vậy nghĩa là sao?" Cũng không biết đã bao lần, tôi nhận thông tin dài dòng sọc, đọc không nổi, bèn trả lời bằng câu hỏi "Em viết vậy nghĩa là chị phải làm gì?" Có lúc, tôi được cc trong một mớ loằng ngoằng email qua lại, phát ngán, nên la lên, muốn gì thì nói 1 chuyện thôi, ngắn gọn, nói rõ cần làm gì, và chỉ gởi giùm thông tin relevant - liên quan đến chủ đề đó. Làm ơn đừng phức tạp hoá cuộc đời bằng những mớ bòng bong. Mà kỳ thiệt! Xã hội này bắt đầu bằng những kiểu nói vu vơ mơ hồ, phức tạp để khỏi ai phải bị buộc vào bất kỳ một hành động cụ thể chi. Nên đám trẻ nhà mình đứa nào cũng nói năng, viết lách rất macro - vĩ mô, big picture - bức tranh to bự quá nhiều chi tiết phức tạp vô song, những kiểu diễn giải đì đùng nhưng nghe xong hông hiểu phải "làm như lào". Riết thành bệnh. Cứ mở lời, đặt bút là dài dòng, uốn éo, quăng hoả mù vào mặt thiên hạ, rồi vỗ đùi tự sướng vì chả đứa nào nó hiểu. Người ta không hiểu, nghĩa là ta nguy hiểm, nghĩa là người ta cần mình để dẫn dắt, giải thích, hướng dẫn chứ gì? Tào lao! Mất thời gian, phí nhân lực. Thôi đi nghe! Rảnh quá thì lo mà đi học, đi tập sự thêm. Giao tiếp bắt đầu từ việc quan tâm, thấu cảm người nhận trước khi muốn nhắn gởi đề nghị, yêu cầu, hướng dẫn gì. Điều đầu tiên và quan trọng nhất trong giao tiếp là người ta hiểu đúng, hiểu rõ, làm được điều bạn mong muốn họ làm. Đơn giản là như vậy. Cho nên, môn giao tiếp nó cách xa môn quăng hỏa mù dữ lắm. Đừng có cố! Giờ viết sẵn cho các bạn vài câu hỏi bạn cần hỏi mình trước khi gởi email hay tin nhắn cho ai. Chịu khó đi. Khi nó thành thói quen, bạn sẽ viết tốt hơn, rõ hơn, dơn giản nhưng impactful - tạo ảnh hưởng hơn theo thời gian bạn nhé. Mọi sự đều có điểm khởi đầu. Chịu khó, thì sẽ được. 1. Do they get what you are trying to say? Họ có hiểu những gì bạn đang viết/trình bày không? Cho nên, viết xong, ráng mà đọc lại 2, 3 lần trước khi gởi đi. Hỏi mình, nếu là người khác, chưa có thông tin gì về vấn đề mình sắp trình bày, viết vậy đọc xong người ta có hiểu không? Đừng nhanh nhẩu đoản. Đừng viết cho xong. Viết là để cho người khác hiểu. Bỏ chút tâm vào! 2. Is there a better way of making it simpler, avoid possible miscommunication or ambiguity? Hỏi mình, có cách nào trình bày đơn giản hơn, tránh hiểu sai hiểu lầm, tránh lang man mơ hồ không? Khi bản thân đặt câu hỏi này cho bản thân, bạn sẽ đọc với tâm thế khác, tâm thế của người nhận. Khi làm được chuyện này, bạn sẽ tự mình chỉnh sửa thay đổi để thông điệp rõ ý, dễ hiểu hơn. 3. Call to action - yêu cầu và mục đích chính mình muốn người ta làm khi đọc xong là gì? Nó có rõ ràng dễ hiểu không? Nó có nằm ở vị trí đương nhiên người ta phải đọc không, ví dụ ngay đầu hay ngay trước khi kết thúc? 4. Reference data - dữ liệu tham khảo gởi kèm có liên quan không? Cái gì không liên quan, dễ gây rắc rổi hoang mang không biết phải làm gì với nó thì làm ơn bỏ ra. Đời đã phức tạp rồi, thời gian đã hữu hạn rồi, đừng đánh đố nhau. Cần mới gởi, không liên quan đừng đưa cả mớ hỗn độn cho người khác. Mà đời này, có các kiểu drive, nên người ta hay lạm dụng. Quăng 1 đám dữ liệu trong drive rồi tự bắt người đọc xà quần kiếm thứ liên quan. Vậy, không gọi là giao tiếp, mà gọi là vô trách nhiệm, đùn đẩy việc cần làm cho người nhận. 5. Never write to kill - đừng viết để giết người đọc. Những loại email dài loằng ngoằng, suy nghĩ hàng tuần mới viết xong, xin đừng gởi. Không ai trên thế giới này đọc nổi những kiểu tràng giang đại hải thế. Muốn gì thì thảo luận thống nhất. Email là để confirm - xác nhận lại thông tin. Đừng mang hết tâm sự hông dám, không muốn nói đổ vô cái email làm khổ người nhận. Có điều, viết cho đài không ai đọc, phí thời gian. Vậy nha, viết cũng là một kênh giao tiếp, và kênh giao tiếp nào cũng bắt đầu từ việc thấu cảm người nhận. Nếu không vì họ, giao tiếp để làm gì? Nếu chỉ viết ra, nói ra cho đã nư bạn, cho xong việc, thì bạn hoàn toàn không có kỹ năng giao tiếp. Do they get it? Cuối cùng, họ có hiểu những gì ta gởi hay không?

Sau sự kiện, ông bạn là Thành viên của một quỹ đầu tư công nghệ ở Silicon Valley nói, hơi ngỡ ngàng khi nghe quá nhiều cảnh báo về 1 chữ ở Việt Nam, là chữ "trust". Ông ngồi nghe các nhà đầu tư Việt Nam thảo luận trên sân khấu, và hỏi tôi, "Sao toàn nghe họ cảnh báo những từ như lie - nói dối, cheat - ăn gian?" Một hệ sinh thái khỏe mạnh điều kiện cần là phải có niềm tin để kết nối và chia sẻ cùng nhau. Không ai tin ai thì làm sao mà xây hệ sinh thái? Hôm trước, trao đổi cùng các bạn trong hệ sinh thái khởi nghiệp Bắc Âu, các bạn cũng nhắc chữ trust - niềm tin là nền tảng giúp họ phát triển nhanh và bền vững. Có bao nhiêu cách nhẹ nhàng để nói rằng Việt Nam không có chữ đó trong từ điển? Chắc cũng không cần phải giải thích vòng vo lý do vì sao chúng ta được lập trình để không dám, không thể, và không nên trust. Hiện thực cần chấp nhận là, chẳng ai dám trust ai, vì ai biết ai là người có thể giao phó chút cảm giác an toàn, vì ai biết mấy ai trên mảnh đất hình chữ S này sở hữu trái tim không lộn xộn? Không biết! Nên rất sợ. Tôi cũng không biết, nhưng thôi chọn đường không sợ. Trước hết là chọn không sợ chính bản thân mình, sợ tôi ngả nghiêng trước những cơn giông. Ai cũng có góc tối ngõ tăm. Ai cũng có lòng tham, dục vọng. Ai cũng có, nhưng mấy ai dám nhận. Những chiếc mặt nạ cao quý, hoàn hảo, giấu mặt quay lưng và vội vàng phủi sạch bản chất lưỡng nghi. Xấu cuối cùng là gì, và tốt nghĩa là chi? Khi đối diện với chính mình ta có còn biện luận? Nên thôi, cứ phải bắt đầu từ bản thân mình trước đã. Người đáng sợ đầu tiên, có khi là chính bản thân mình.

"Dạ cô có phải là cô Nguyễn Phi Vân?" Mình quay lại cười. Cô bé học lớp 7, trường chuyên, nói con thành thực cám ơn cô, nhờ cuốn sách "Tôi, Tương lai & Thế giới" mà con định hướng được cho bản thân, vượt qua khủng hoảng, và sống vui vẻ, hạnh phúc hơn. Mình nghĩ, wow mới lớp 7 là có 13 tuổi mà đọc sách, thay đổi, và sống vui vẻ, hạnh phúc hơn? Thật là đáng ngưỡng mộ. Việt Nam mình cần nhiều người trẻ như vậy nữa, và cần nhiều bố mẹ ủng hộ con như vậy nữa. Thế con đọc sách xong thì đã thay đổi như nào? Dạ con thôi không chăm chăm vào học kiến thức và vồ vập điểm số nữa. Còn thử học vẽ, học chụp hình, tham gia câu lạc bộ, tham gia chương trình xã hội, ví dụ như sự kiện này nè cô. Tôi ngỡ ngàng, dù biết quyển sách có sứ mệnh rất rõ ràng của nó, nhưng nghe một câu chuyện thật, mục kích sự thay đổi của một con người thật, vẫn cứ lặng người. Bạn kể tiếp, có lần con thấy bạn mình khóc vì chỉ được 8 điểm. Đó là lần con thật sự thức tỉnh, và dặn mình không thể nào sống vô lý như thế được. Em nói, mà ánh mắt tuổi 13 tối sầm. Khóc điểm 8, trời ơi nếu là tôi của tuổi 13, chắc ăn mừng một chầu kem ký. Khóc điểm 8, là ai đã đặt áp lực này lên các em? Nhà trường? Phụ huynh? Hay chính sự ganh đua hão huyền mà xã hội đã tiêm sâu vào từng tế bào của những linh hồn nhỏ? Tôi mừng cho em, vì em đã xa rời thứ điểm số chả nói lên được điều gì trừ khả năng học thuộc lòng và kỹ năng chạy điểm. Tôi mừng cho em, vì em đã hiểu, và đang tích cực rèn luyện kỹ năng hội nhập của tương lai. Tôi mừng cho em, vì thành công của thế kỷ 21 không liên quan gì đến điểm, vì tương lai đòi hỏi phẩm chất người và kỹ năng định vị sự khác biệt của người với máy, với AI. Khóc điểm 8, chắc bạn ấy không khóc vì 8 điểm, mà khóc vì chẳng hiểu tại sao mình phải điểm 9 điểm 10. Tương lai sẽ về đâu, những thế hệ thiếu vắng nụ cười, áp lực con nhà hàng xóm, và nỗi cô đơn chỉ có thể giãi bày cùng thuật toán?

How do you use technology/policy to improve citizens’ lives? Tell us about your role or organisation. Every nation wants to label themselves as a startup nation, and it is totally OK to have such a vision and drive economic growth towards the creative economy. As leaders, we are all aware of the needs to build such an exciting future for our nations. However, if we look very closely, beneath all the superficial excitement of startup and innovation events and programs lie the strangely unchanged lives of our normal citizens. They are totally not aware of the changes. They have absolutely no idea how close they are to being displaced by AI and automation. It is business as usual at that little mom and pop shop around the corner. And their kids, their grandchildren are still going to the same schools, learning the same curriculum and dreaming the same dreams to get an accountant job or become a shop owner. Something is very wrong here, don’t you think? While politicians get to showcase their achievement in startup and innovation, less than 1% of the population has anything to do with startup and innovation. Are they completely ignorant of the changes, or are they deliberately left behind in this digital race towards a so-called exciting future of industry 4.0? Is it their fault or ours that our citizens are left behind? In that context, and while policies and systems are too heavy to make quick turns to address this issue, as Board Advisor of Project 844 – Building a startup & innovation ecosystem for Vietnam, a project under Ministry of Science & Technology of Vietnam, in January 2019 I have published a book, with the support of the Ministry and UNDP Vietnam, titled “I, The Future and The World”. The book is written in conversational language for normal people, providing them with the full picture of what’s going on in the world of science and technology, what the risks and opportunities are and what every normal citizen could do to integrate themselves through life-long learning into such a future. To our surprise, the book has sparked an enormous movement from schools, institutions, colleges and universities to adopt it as a textbook and reference material. It has become a best-seller and best companion for normal people at all ages, from 12 to 60 across Vietnam. Since then, “I, The Future & The World” has been published as e-book, audio book, and a Youtube channel has been initiated to reach millions more in 2020. What has been the most exciting thing that you worked on in 2019? I believe the future belongs to our next generations. It is always the most exciting if we could work on preparing future leaders today, for a better world for humanity. In 2018, together with Unicef, we created an exciting project called Children Innovate – Smart & Child-friendly City for Vietnamese kids to participate in designing their version of smart cities. In every leader’s amazement and in the public’s awe, children from diverse backgrounds and from all walks of life, even under-privileged kids, get to come together to envision, design, build, and present their future sustainable cities and communities. This project has created huge social impact on mindset change by giving the rights to create to our future leaders today. The project was awarded CFCI Inspire Award (Child-friendly City Initiatives) at The Global Mayors’ Summit in Cologne in October 2019. Inspired by this achievement, we just launched another nation-wide social innovation program called FutureU, encouraging Vietnamese young people from 12-18 years old to solve real-life social problems today using innovation skills. Social and community issues are submitted by normal citizens through an online platform. Young people can then team up, register their participation, select challenges from the community submissions, and will be incubated as a social startup to create practical solutions. Winning solutions shall be crowd-funded for project implementation. This program not only raises awareness for social issues but also engages our next generation in creating practical solutions using startup and innovation skills, while helping them to learn, integrate, and shape their 21st century skills and qualities. This will spark essential learning from normal citizens about new ways of creative problem solving in the era of 4.0. What is the best thing you have experienced in your career? When you are approached on the street by a stranger, a normal citizen, saying thank you for the work that you’ve done, even though you have never thought about being appreciated. To me that is the most amazing experience in my career. I have come to realise that happiness is very simple. It is simply a thank-you, a smile on a stranger’s face, or an appreciative look in the eyes of your fellow countryman. For too long, leaders of nations seem to have forgotten the simple things that make them great leaders, when their titles no longer exist. If you were to share one piece of advice that you learned in 2019, what would it be? I would say, everyone, every normal citizen, every child and young person anywhere on earth possesses the same limitless creative power. Don’t under-estimate them! The creative economy needs to start with them, the foundation of a nation, not with some elite self-interest groups. What tool or technique particularly interests you for 2020? I think AI is the one technology that will create the most impact on the future of the world, the planet, and the existential question of the human race. Done right, it is the most powerful tool to allow humans to evolve to the next phase of living meaningful lives with pure creativity, love and joy. Done wrong, it will create an absolutely horrible era of planet lords and a caste of second-class citizens. Such a fine line in a leader’s decision to decide the fate of their citizens is in fact unthinkably scary. What are your priorities for 2020? 2020 for me is the devotion to non-traditional, innovative approaches to education for the masses, including digital skilling, re-skilling, and relearning how to be human again. I believe it takes real, purpose-led humans to tackle the complexity of a blended future ahead – where virtual and digital lives are intertwined with physical existence – with the aim of leaving no one behind. What is one challenge you would like to take on in 2020? Going against the current is a challenge I am willing to continue to take in 2020. While everyone is head over heels about unicorns, about getting rich overnight, about disrupting the disrupting, we as human beings have forgotten about the limitation of our lifetime; about the why of being born to this world; and about the simplicity of happiness. How nations and governments strike this balance between economic growth and happiness growth is a complex problem that I am most interested in. What has been your fondest memory from the past year? It is when a stranger approached me while I was waiting for transport to go and speak at a UN’s Innovation event in Hanoi, saying “You are my favorite writer”. Despite all my work with the government, with international organisations in SME development, in startup and innovation spheres, normal people don’t give a damn. To them, the most impactful work I have contributed to this nation is my writing, whether through my published books or my blogs. That makes you realise how simple life can be in making an impact to the world and the community around you. No one has to be any VIP or carry any title to create a social impact, nor should they think so. https://govinsider.asia/data/phi-van-nguyen-chairwoman-open-innovation-vietnam-women-in-govtech-special-report-2019/?fbclid=IwAR0oWJ_2IcRayXOGEd4zNNZ-MwjyfO548vWRZoqucuwG_fgTEePqDGqWKnM

https://www.youtube.com/watch?v=5dZ_lvDgevk&t=328s Một bộ phim tài liệu quá hay về AI. Mọi người xem để hiểu AI đang phát triển đến đâu, ảnh hưởng thế nào đến nghề nghiệp tương lai, và ảnh hưởng ra sao đến đời sống của nhân loại trong vòng 15 năm tới. Chẳng nói đâu xa. Đang nói về 15 năm tới thôi nha. Nghề nghiệp nào có thể bị thay thế, thay thế ra sao, và nó có thể ảnh hưởng đến từng cá nhân trên thế giới thế nào. Phim được chia thành 5 chủ đề nhỏ liên quan đến AI: 1. China: chiến lược AI của Trung quốc nhìn ra sao và sẽ ảnh hưởng đến quốc gia và thế giới này thế nào? 2. The Promise - Lời hứa: những lời hứa của các công ty phát triển AI cho xã hội và thế giới này. Những lời hứa này có thể tin được hay không? Cái gì là tốt và cái gì có thể ảnh hưởng xấu đến con người? 3. The Future of Work - Tương lai nghề nghiệp: AI sẽ ảnh hưởng đến nghề nghiệp tương lai thế nào. Phần này tập trung vào thử thách mà thế giới sẽ phải đối diện khi 50% công việc hiện tại sẽ bị thay thế trong vòng 15 năm tới. 4. Surveillance Capitalism - Chủ nghĩa tư bản giám sát: một nhóm nhỏ các công ty to bự lấy dữ liệu và sử dụng dữ liệu để giám sát và dẫn dắt đời sống cá nhân của con người thế nào. 5. The Surveillance State - Quốc gia giám sát: nếu Trung quốc sẽ có 600 triệu máy ghi hình vào năm 2020, và 58 quốc gia khác đang học theo cách giám sát này của Trung quốc, chủ nghĩa dân chủ đương nhiên bị đe doạ.

Nghiên cứu mới nhất năm 2019 của Oracle & Future Workplace với 8.370 nhân viên công ty tại 10 quốc gia cho thấy AI – trí tuệ nhân tạo đã thay đổi hoàn toàn quan hệ giữa nhân viên & cấp trên tại công sở. Những kết quả chính trong nghiên cứu bao gồm: 1. The people/technology relationship is warming up – Quan hệ giữa con người và công nghệ đang ấm dần lên: AI – trí tuệ nhân tạo đã trở thành một phần trong nhiều công ty và tốc độ ứng dụng ngày càng cao. 53% người tham gia phỏng vấn cho biết họ có quan điểm tích cực về việc làm việc cùng robot. 2. The employee/manager relationship is shape-shifting – Quan hệ giữa nhân viên & sếp đã hoàn toàn thay đổi: nhân viên tỏ ra tin tưởng AI hơn. 82% cho rằng robot có thể làm nhiều việc tốt hơn quản lý. 64% cho biết họ tin tưởng robot hơn là sếp trực tiếp của mình. 50% xin ý kiến từ AI chứ không hỏi quản lý của mình. 3. AI is changing old notions of what managers do best – AI đang thay đổi ý niệm về những việc quản lý có thể làm tốt nhất: nhân viên bắt đầu phân biệt robot giỏi gì và quản lý giỏi gì. Top 3 việc nhân viên cho rằng robot làm tốt hơn quản lý: • 36%: chia sẻ thông tin một cách khách quan. • 34%: giữ đúng lịch làm việc • 29%: giải quyết vấn đề Top 3 việc nhân viên cho rằng quản lý làm tốt hơn robot: • 36%: hiểu cảm xúc của nhân viên • 34%: coach nhân viên • 29%: xây dựng văn hoá tại nơi làm việc 4. Organizations must make AI simpler and safer to use – Các tổ chức cần làm cho AI đơn giản và an toàn hơn khi sử dụng: người tham gia nghiên cứu quan ngại về sự phức tạp của công nghệ AI và an toàn an ninh dữ liệu. 61% cho rằng mối lo ngại của họ về bảo mật thông tin cá nhân chính là rào cản lớn nhất ngăn họ sử dụng AI. Chỉ có 31% cho rằng họ thích quan hệ công việc với người hơn. Bây giờ kỹ năng làm quản lý đã hoàn toàn thay đổi. Cuối cùng, vẫn trở lại với kỹ năng mềm và phẩm chất người trong thời đại máy, bộ kỹ năng thế kỷ 21 mà tôi đã viết rất kỹ trong cuốn “Tôi, Tương lai, và Thế giới”. Khi công nghệ thay đổi, quan hệ xã hội thay đổi theo. Và future workplace – công sở của tương lai là đề tài mà bất kỳ trường phổ thông hay đại học nào cũng cần phải đưa vào chương trình chính khoá cho học sinh & sinh viên để họ chuẩn bị tốt hơn cho một tương lai vô cùng bất định. Hình: Bạn có tin tưởng robot hơn là quản lý của mình? Tỷ lệ trả lời theo quốc gia. Đúng là thời của robot mà.

Theo báo cáo Tương lai nghề nghiệp của Diễ n đàn kinh tế thế giới, tại rất nhiều quốc gia và trong nhiều ngành, có rất nhiều chuyên môn và nghề nghiệp 10 hoặc có khi chỉ 5 năm trước không hề tồn tại. Và tốc độ thay đổi này ngày càng nhanh. Trong nghiên cứu hàng quý về các kỹ năng đang được tuyển dụng nhiều nhất do Upwork thực hiện, có đến 70% các kỹ năng được yêu cầu nhiều nhất là hoàn toàn mới. Ví dụ top 10 kỹ năng trong nghiên cứu bao gồm: 1. Blockchain 2. Google Cloud Platform: nền tảng đám mây của Google 3. Volusion: nền tảng thương mại điện tử 4. Risk management: kỹ năng quản lý rủi ro 5. Product photography: kỹ năng chụp hình sản phẩm 6. Rapid prototyping: kỹ năng làm mẫu thử nhanh 7. Google App Engine API 8. SCORM: các tiêu chuẩn dành cho sản phẩm e-learning 9. GitLab: nền tảng lập trình 8. SCORM:evelopment: ngôn ngữ lập trình cho blockchain Nếu nhìn vào các kỹ năng trên, thì tương lai nghề nghiệp không thể dừng lại ở việc học và lấy bằng đại học. Tương lai nghề nghiệp là cách nhận biết và cập nhật kỹ năng mới, cần thiết theo thời gian một cách nhanh nhất. Không có một trường nào có khả năng cung cấp hết cho bạn tất cả những kỹ năng cần thiết, cho dù đó là Havard hay Udacity. Không một ngôi trường nào có thể bảo vệ bạn khỏi những thay đổi quá nhanh của thế kỷ và thế giới. Năm trước, công ty PwC đã cho thử nghiệm chương trình cho học sinh tốt nghiệp phổ thông đi làm kế toán và nhân viên tư vấn quản trị rủi ro. Năm nay, website Glassdoor đã list 15 công ty không đòi hỏi có bằng đại học, trong đó có cả những tập đoàn tech khổng lồ như Apple, IBM, Google. Bên cạnh đó, số lượng người làm việc freelance ngày càng tăng. Và để có thể freelance hiệu quả, yêu cầu cập nhật các kỹ năng mới là yêu cầu lớn nhất. Giáo dục của tương lai, vì vậy, không thể và không chỉ dừng lại ở tấm bằng đại học. Không có bằng đại học nhưng học được các kỹ năng cập nhật nhất cũng OK. Và cho dù có bằng đại học đi chăng nữa, đó không phải là tấm vé quyết định việc bạn tìm được job. Người có bằng đại học vẫn phải tiếp tục học và cập nhật những kỹ năng mới xuất hiện liên tục theo nhu cầu thị trường. Life-long learning - kỹ năng học cả đời chính là kỹ năng quan trọng nhất.