TRONG LÚC CẢ THẾ GIỚI SỢ AI, AMAZON VẪN TUYỂN 11.000 NGƯỜI TRẺ. VÌ SAO?

Có một câu chuyện đang diễn ra trong giới lãnh đạo doanh nghiệp toàn cầu mà mình nghĩ mọi người trẻ đi làm đều nên biết.

Suốt hai năm qua, tiêu đề các mặt báo gần như giống hệt nhau: "Công ty X sa thải Y nghìn người vì AI." Đọc mãi rồi ai cũng tin rằng cuộc chơi đã kết thúc, rằng người mới bước vào thị trường lao động gần như không còn cơ hội.

Nhưng năm 2026 lại đang kể một câu chuyện khác. Và nó bất ngờ hơn rất nhiều. Các công ty cắt giảm vị trí đầu vào, rồi chỉ vài tháng sau lại tuyển trở lại ngay trong cùng một năm. Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng đó chính là điều đang diễn ra. Và nó cho thấy một sự thật mà nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu nhận ra: tự động hóa công việc của nhân sự junior thì dễ hơn rất nhiều so với việc duy trì một "đường ống" để đào tạo lớp lãnh đạo tương lai.

Ba ví dụ đang được nhắc đến nhiều nhất:

Amazon. Mùa thu năm ngoái, công ty cắt khoảng 14.000 vị trí văn phòng. Nhưng năm nay, AWS lại tuyển hơn 11.000 thực tập sinh và sinh viên mới tốt nghiệp.

IBM. Trong khi vẫn tái cơ cấu nhân sự, công ty đồng thời tăng gấp ba tuyển dụng entry-level cho các vị trí AI và hybrid cloud.

Meta. Chuyển khoảng 7.000 nhân viên sang các vai trò liên quan đến AI, đồng thời cắt giảm khoảng 8.000 vị trí khác.

Nếu chỉ nhìn từng tiêu đề riêng lẻ, bạn sẽ thấy một bức tranh rất u ám. Nhưng nếu ghép tất cả lại với nhau, bạn sẽ thấy một câu chuyện hoàn toàn khác. Không phải việc làm đang biến mất. Mà việc làm đang được sắp xếp lại.

Giữa lúc đó, có một câu nói đang được chia sẻ rất nhiều. Matt Garman — người đứng đầu mảng điện toán đám mây của Amazon và cũng là một trong những lãnh đạo quyền lực nhất ngành công nghệ — đã thẳng thắn nhận xét về ý tưởng thay toàn bộ lập trình viên junior bằng AI:

"One of the dumbest things I've ever heard."("Đó là một trong những điều ngu ngốc nhất tôi từng nghe.")

Từ một người ở vị trí đó, đây không phải là một phát biểu cảm tính. Đó là một tuyên bố mang tính chiến lược. Và cũng là lời giải thích vì sao AWS vẫn tuyển hơn 11.000 người trẻ giữa lúc cả ngành liên tục cắt giảm. Lý do rất đơn giản, nếu nhìn xa hơn kết quả kinh doanh của một quý. Nhân viên junior hôm nay sẽ trở thành quản lý cấp trung sau khoảng năm năm, và là lãnh đạo cấp cao sau mười lăm năm.

Nếu cắt toàn bộ đầu vào để tiết kiệm chi phí trong năm nay, thì đến năm 2031 bạn sẽ lấy đâu ra lớp quản lý kế cận? Bạn cũng không thể "đi mua" một tầng lãnh đạo mà cả thị trường đều đang thiếu, bởi các công ty khác cũng đã cắt giống bạn. Gartner vừa cảnh báo đúng điều này trong khảo sát công bố cuối tháng 7: Những tổ chức phản ứng bằng cách cắt bỏ hoàn toàn đường ống nhân tài đầu sự nghiệp đang tự tạo ra một rủi ro nhân sự nghiêm trọng trong tương lai.

Vậy rốt cuộc, "sa thải vì AI" thực chất là gì?

Đây có lẽ là phần đáng đọc nhất, vì nó giúp gỡ bỏ khá nhiều nỗi hoang mang. Điều thú vị là chính Sam Altman — CEO của OpenAI, người đáng lẽ có nhiều động cơ nhất để phóng đại sức mạnh của AI — lại đưa ra quan điểm gần như ngược lại. Ông cho rằng một "ngày tận thế việc làm" trên quy mô lớn khó xảy ra trong ngắn hạn. Và ông đưa ra một nhận xét rất đáng suy nghĩ: Những công ty ứng dụng AI sâu nhất lại thường nằm trong nhóm tuyển dụng nhiều nhất.

Trong khi đó, không ít doanh nghiệp dùng AI như một lời giải thích thuận tai hơn cho những đợt cắt giảm vốn đã được lên kế hoạch vì các lý do khác.

Đọc lại câu này một lần nữa. Đôi khi AI chỉ là một cái cớ nghe hiện đại hơn.

Nói rằng: "Chúng tôi cắt giảm vì đang chuyển đổi sang AI." nghe hấp dẫn hơn nhiều so với việc thừa nhận: "Ba năm trước chúng tôi tuyển quá nhiều, lãi suất tăng, thị trường chậm lại và bây giờ phải sửa sai."

Nghiên cứu của Budget Lab (Đại học Yale) còn đi xa hơn. Họ cho thấy cơ cấu nghề nghiệp tại Mỹ hiện không dịch chuyển nhanh hơn thời kỳ máy tính cá nhân hay Internet ra đời. Đồng thời, họ cũng không tìm thấy mối liên hệ rõ ràng giữa mức độ một nghề bị AI tác động với tỷ lệ việc làm hay thời gian thất nghiệp của nghề đó.

Kết luận của họ rất đáng chú ý: Điều đang diễn ra không phải là một cú sốc việc làm quy mô lớn. Mà là một giai đoạn đóng băng tuyển dụng, khi doanh nghiệp tạm dừng để chờ lãi suất giảm và sự bất định đi qua.

Nhưng cũng đừng vội lạc quan.

Nếu chỉ đọc đến đây, bạn sẽ rất dễ chủ quan. Bởi vẫn có một dữ liệu không thể phủ nhận. Nghiên cứu của Brynjolfsson và các cộng sự tại Stanford ghi nhận mức sụt giảm rõ rệt về cơ hội việc làm dành cho lao động đầu sự nghiệp trong những nghề chịu tác động mạnh của AI, đặc biệt là lập trình và chăm sóc khách hàng, kể từ sau khi ChatGPT xuất hiện. Trong khi đó, lao động có nhiều kinh nghiệm trong chính các ngành này lại gần như không bị ảnh hưởng, thậm chí còn tiếp tục tăng.

Điều đó có nghĩa là gì?

Cú sốc là có thật. Nhưng nó không phân bổ đồng đều. Nó tập trung gần như hoàn toàn vào nhóm người mới bước vào thị trường lao động. Gartner cũng xác nhận điều này từ góc nhìn doanh nghiệp. 22% giám đốc nhân sự cho biết ít nhất một lãnh đạo trong tổ chức của họ đã quyết định dừng tuyển dụng các vị trí entry-level vì tin rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc đó.

Vậy bức tranh thực sự là gì?

Không phải AI đang cướp hết việc. Mà là cánh cửa bước vào nghề đang hẹp lại, trong khi những người đã bước qua cánh cửa đó vẫn tương đối an toàn. Đó là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Và cách ứng phó cũng hoàn toàn khác nhau.

Mình không muốn bài viết này bị hiểu thành: "Mọi thứ vẫn ổn, cứ yên tâm."

Không.

Nếu bạn là một sinh viên vừa tốt nghiệp, đang gửi hàng trăm CV mà không nhận được một phản hồi nào, thì mọi phân tích vĩ mô ở trên cũng chẳng khiến thực tế dễ chịu hơn. Cánh cửa bước vào nghề hôm nay rõ ràng hẹp hơn so với thế hệ trước. Đó là một thực tế, và cũng là một sự bất công. Nhưng giữa "khó hơn" và "vô vọng" vẫn còn một khoảng cách rất lớn. Và toàn bộ chiến lược nghề nghiệp của bạn nên được xây dựng trên chính khoảng cách ấy.

Điều mình rút ra sau khi đọc hàng loạt nghiên cứu này cũng là bài học mình đã chứng kiến lặp đi lặp lại qua nhiều chu kỳ kinh tế. Thị trường luôn có xu hướng phản ứng thái quá ở cả hai đầu. Năm 2021, doanh nghiệp tuyển người như thể tăng trưởng sẽ kéo dài mãi mãi. Đến giai đoạn 2024–2025, họ lại cắt giảm như thể AI sắp thay thế toàn bộ con người. Và đến năm 2026, nhiều công ty bắt đầu lặng lẽ tuyển trở lại, vì nhận ra mình đã đi quá xa.

Hiệu ứng "boomerang" ấy là một lời nhắc rất đắt giá. Những quyết định được đưa ra trong cơn hoảng loạn thường chính là những quyết định phải sửa lại sớm nhất. Điều đó đúng với những tập đoàn nghìn tỷ đô. Và cũng đúng với sự nghiệp của mỗi chúng ta.

Vì vậy, nếu hôm nay bạn đang định bỏ nghề chỉ vì sợ AI, chuyển ngành chỉ vì một tiêu đề báo, hay từ chối một cơ hội tốt vì nghĩ rằng "ngành này sắp chết", hãy dừng lại một chút. Hãy tự hỏi: Quyết định đó xuất phát từ dữ liệu... Hay chỉ từ nỗi sợ? Bởi trong lúc cả thế giới vẫn chạy theo những dòng tít giật gân, Amazon vẫn lặng lẽ tuyển thêm 11.000 người trẻ.

Trong những giai đoạn nhiều nhiễu động nhất, người chiến thắng không phải là người phản ứng nhanh nhất. Mà là người giữ được cái đầu lạnh lâu nhất.