Thật ra, khi viết cuốn Tôi, Tương lai, & Thế giới, đây chính là đề tài key của sách. Cuối cùng, ta cần làm gì để từng con người re-skill - trang bị lại cho mình những kỹ năng tương lai trong thế giới mỗi ngày một định nghĩa mới về ngành nghề, công việc? Re-skilling - trang bị lại kỹ năng là một trong những thách thức lớn nhất của thời đại mới. Có hàng triệu người sẽ mất việc. và hàng triệu người khác vẫn làm công việc cũ, nhưng sẽ cần phải nâng cao kiến thức và kỹ năng của mình cho phù hợp với tính chất mới của công việc. Chỉ bằng cách nâng cao kỹ năng của mình, con người mới có thể giữ được việc làm, giữ được cuộc sống và có khi còn được tăng lương. Tất cả các kinh tế gia đều tin rằng cần phải có một cuộc cách mạng về re-skilling ngay bây giờ, nhưng vấn đề lớn nhất là, ai sẽ trả tiền cho việc này? Doanh nghiệp không thể tự chịu trách nhiệm được, và nhà nước cũng không phải chịu trách nhiệm hết được. Tại Mỹ, dự đoán sẽ tốn 34 tỷ USD để re-skill lực lượng lao động. Cách duy nhất để thực hiện là nhà nước, doanh nghiệp, xã hội, các nghiệp đoàn và trường học cùng chung tay thực hiện. Nhà nước sẽ phải chi ngân sách nhiều nhất, tính ra lên đến 86% tổng ngân sách. Doanh nghiệp cũng phải đóng góp và có thể đầu tư 25% một cách hiệu quả, nghĩa là sẽ có hiệu quả công việc cao hơn từ việc re-skill nhân sự. Nếu doanh nghiệp cùng chung tay với nhà nước, mọi người mới có cơ hội theo kịp sự thay đổi công việc của tương lai. Tôi thì cho rằng, tại Việt Nam, khỏi suy nghĩ ai cần phải làm gì, mà mỗi cá nhân phải tự thân vận động và tự cứu mình trước đã.

Người giỏi trong đời, tôi gặp rất nhiều. Và vì giỏi, CPU chạy quá nhanh, nên đôi khi không hiểu những điều đơn giản nhất. Ủa, chuyện vậy mà cũng phải đợi nói nữa sao? Trời, cái đó quá cơ bản không lẽ bắt người ta phải dạy? Và vì CPU chạy nhanh quá, chạy ba ngàn vòng rồi quay lại thấy người ta vẫn chưa xuất phát, nên đâm ra cáu lắm. Riết rồi, cáu quá, thôi dẹp luôn mấy người đi, để đó tui tự làm cho nó nhanh, đỡ mất công phải dạy, vì dạy rồi làm cũng sai, mất công nói, mất công sửa chi cho phát mệt. Đó, có những con siêu CPU nó nằm trong não những người như vậy. Không có gì là sai. Nhưng họ rất cô đơn! Cô đơn, vì thấy đời linh tinh, tàm xàm, chậm chạp. Cô đơn, vì cuối cùng có một mình phải lo cáng đáng, chả thấy kẻ nào nó xót cho. Mình dạt họ ra, họ thấy mình làm quá siêu, nên để yên cho mình làm hết. Và thế là họ trở thành những kẻ vô cảm, còn mình trở thành kẻ rất cô đơn. Tôi nói với đứa em, trời sinh mỗi người ra trên đời, có sứ mệnh riêng của họ. Họ không thể là em. Đừng áp lực và bắt họ thành em. Aces in the places – đúng người đúng việc thôi. Đừng ép người ta phải nghĩ, phải làm, phải xông pha theo cái cách mà mình đang có. Giúp họ, phát triển họ, giữ họ lại nếu đó là điều tốt, tiễn họ đi nếu điều đó tốt hơn. Bình thường thôi. Áp lực chi, vặn não tức họ làm gì? Họ là họ. Họ sẽ chẳng bao giờ thành em đâu em nhé. Nhiệm vụ của ta, chỉ là hướng dẫn – facilitator. Đừng xông vào bắt họ phải thành ta. Rồi, vậy đi, relax. CPU của ai nấy chạy. Ráp vào được thì tốt, không được chia tay. Đừng xông ra giành hết việc người ta, rồi ngồi đó cô đơn, hờn giận. Họ phải tự lớn lên. Họ phải học và cố gắng để trở thành chính họ. Đừng xông vào bắt họ phải thành ta.

Hai hôm nay, tối nào cũng thức đến khuya, cứ như là xem World Cup ấy, nhưng mà là để xem livestream các chương trình của Diễn đàn kinh tế tại Davos, để cập nhật các xu hướng mới nhất về tình hình chính trị, kinh tế, khoa học công nghệ, các vấn đề thiên niên kỷ mà thế giới đang chia nhau gánh vác. Nghĩ rằng, đã là công dân thế giới, nên giữ cho mình in-the-know (cập nhật) thế giới đang vận hành và thay đổi ra sao. Tối qua, nghe bạn trẻ kia hỏi một câu rất hay trong phiên thảo luận, trước tình hình chuyển động và thay đổi không ngừng, từng ngày, với tốc độ hàng ngàn năm ánh sáng kiểu bây giờ, lãnh đạo, dù là một tổ chức, một quốc gia, hay một doanh nghiệp giờ biết phải lead làm sao, khi bản thân cũng hoang mang, khi chính mình có khi còn lạc hậu. Mọi người bàn luận, và nói rất nhiều điều khác nhau, về embrace change – ôm chầm lấy mọi thay đổi, growth mindset – tư duy mở, về collaboration – cộng tác. Nhưng chốt hạ, mọi người đều cho rằng, lãnh đạo của thế kỷ 21 là lãnh đạo chỉ có 1 người. Người đó, là chính bạn. Nếu đến bản thân mình cần thay đổi, bản thân ta cần cập nhật, chính ta cần thừa nhận mình đã thành khủng long quá khứ, cần dẹp bỏ mặt mày để cắp sách học lại từ đầu, thì ai phải lead ai? Nếu không phải là ta phải lead ta? Lead bản thân làm còn không xong, lý do này, excuse nọ, thì bàn chi chuyện làm thế nào để lead những người còn lại? Lead yourself – Lãnh đạo cái thân của mình trước đã, rồi mới đủ tư cách để nói chuyện lãnh đạo ai. Khi ta đã học được cách lãnh đạo mình, chuyện tiếp theo chẳng phải là học cách dẫn dắt ai khác cả. Thế giới này bây giờ toàn là kẻ smart. Lãnh đạo sao mấy đứa đó bây giờ? Leader của thế kỷ này là chẳng lead ai, chỉ giúp người ta lead chính bản thân mình, như cái cách mà ta lãnh đạo bản thân mình vậy. The new leader is the leader of 1 – Lãnh đạo mới là lãnh đạo của 1 follower, và follower đó chính là bản thân ta. Trong gió xuân của những ngày vội vã chạy về đêm bất tận, ta có nên tự hỏi bản thân mình có còn là một leader? Nếu là leader, are you the leader of one? Hay ta vẫn tưởng mình đang dẫn dắt cả đàn, đi về nơi vô định.

Khảo sát lý do tại sao lãnh đạo các doanh nghiệp vẫn chưa động tĩnh hay quyết tâm xây dựng và triển khai chiến lược 4.0, chuyển đổi số cho doanh nghiệp mình. Từ trên xuống dưới, lý do lớn nhất đến nhỏ nhất: 1. Thiếu tầm nhìn về tương lai 4.0 mà ở đó, sự tồn tại của doanh nghiệp phụ thuộc vào mức độ chuyển đổi và hội nhập của doanh nghiệp. 2. Quá nhiều lựa chọn về giải pháp công nghệ nên hoang mang không biết phải bắt đầu từ đâu và lựa chọn thế nào. 3. Cấu trúc hoạt động của tổ chức bị tách rời theo phòng ban hay vị trí địa lý, hoạt động độc lập không liên kết, cộng tác hiệu quả. 4. Áp lực phải chạy theo kết quả ngắn hạn. 5. Thiếu nhân tài, nhân sự có kỹ năng quản trị và dẫn dắt, triển khai dự án chuyển đổi. 6. Thiếu sự dung nạp các góc nhìn, quan điểm khác nhau trong tổ chức. 7. Tâm lý sợ thay đổi. Thay đổi luôn là vấn đề lớn của các tổ chức, khi nhân sự đã quen bị thuần hóa trong vai trò và vị trí của mình, đặc biệt là các vị trí quản trị, lãnh đạo sợ ảnh hưởng đến quyền lực cá nhân. 8. Thiếu tư duy chiến lược, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ đã quen tồn tại qua ngày, sử dụng cách tiếp cận tactical - sự vụ mà may mắn thành công đến hôm nay. 9. Khó khăn về ngân sách đầu tư cho chuyển đổi số. 10. Tốc độ thay đổi công nghệ chóng mặt trên thế giới. Có lẽ, đã đến lúc doanh nghiệp cần nghiêm túc nhìn lại và hỏi mình. Will you be transformed or disrupted? Bạn sẽ chuyển đổi hay để mặc cho tương lai gián đoạn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình? Will you be re-invented or left behind? Bạn sẽ được tái tạo hay bị bỏ lại phía sau? The decision is yours, to survive or not in this revolution - Quyết định là của bạn, tồn tại hay không tồn tại trong cuộc cách mạng lần này. Tất cả, bắt đầu từ tư duy và tầm nhìn, không phải từ công nghệ.

Tôi không phải là dân bán hàng, kiểu nói hay đến nỗi con kiến cũng bò ra khỏi hang. Tôi cũng không có kỹ năng của kẻ thợ săn, dò tìm con mồi, rình rập và hạ gục nó vào phút giây nó hồn nhiên nhất. Nếu nói về kỹ năng hunting – đi săn, tôi thấy người Việt mình cực giỏi. Người Việt rất nhạy với sự vụ, có tài theo dõi, phát hiện cơ hội lướt sóng, rồi tung chiêu và biến hoá khôn lường để giành được phần mình chút lợi ích cá nhân. Bọn Tây gọi đó là cách tiếp cận tactical – sử dụng chiến thuật để đạt được mục tiêu ngắn hạn. Hunting – đi săn, là một kỹ năng, và điều đó không có gì sai cả. Trong rất nhiều trường hợp, người ta cần kỹ năng này để sinh tồn, như cái cách mà con khỉ trần trụi trong người ta đã làm từ hàng triệu năm về trước. Nhưng khi đã dấn thân vào kiếp thợ săn, thì mỗi ngày lại là một cuộc săn. Khi được, khi không. Khi vướng bẫy của kẻ khác, và có khi lại trở thành mồi của một đám động vật nào đó khác…. When a hunter is hunted – khi gã thợ săn bị biến thành mồi săn, đó là khi hắn lĩnh hội rõ nhất nỗi đau của những con mồi mà hắn đã từng đắc thắng dồn vào tận chân tường. Trời đất, vũ trụ, chỉ là một mớ hổ lốn của nỗi run rẩy vì sợ hãi, tuyệt vọng vì độc ác, buông xuôi vì bất lực, và cảm giác tức tưởi khi phải ôm một quả lừa quá ngọt mà chẳng kịp trở tay. Are you a hunter? Have you ever been hunted? Bạn có phải là kẻ thợ săn đắc thắng? Và bạn đã bao giờ giật mình vì bản thân sẽ trở thành mồi săn của ai đó hay chưa? I’m not a hunter – tôi không phải là kẻ đi săn, vì tôi dở và không có kỹ năng săn. I am a farmer – Tôi nghĩ mình là kẻ gieo trồng. Kẻ gieo trồng nửa đời người bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, cúi đầu chăm chỉ. Họ không rượu chè, nhảy nhót reo hò bên bếp lửa BBQ chiến thắng như những gã thợ săn. Họ cứ gieo, cứ gieo, cứ cần mẫn chăm bón từng hạt giống. Có khi, họ mệt mỏi vì hạt chẳng nảy mầm. Có khi, họ dừng lại ngắm nhìn những gã thợ săn đắc thắng, và tự hỏi lòng mình có chọn sai. Xuân đến, thu đi. Lá xác xơ rồi hoa nở. Vũ trụ biến hoá khôn lường. Những hạt giống năm nào giờ đã vươn thành cổ thụ. Người khắp thiên hạ nghe về sự diệu kỳ của những cây cổ thụ, và họ tìm đến. Không cần săn. Cơ hội cứ ùn ùn kéo đến. Không cần rình mò, cơ hội chen nhau xếp hàng diện kiến kẻ gieo trồng. Bên kia, gã thợ săn già vẫn vác nỏ vào rừng, chân rệu rã, linh hồn chán chường ngày xưa cũ. I’m not a hunter – tôi không phải là kẻ đi săn, vì tôi biết gã thợ săn chỉ lừng lẫy có một thời. I’m a farmer – tôi là kẻ gieo trồng, và tôi gieo trồng hạt giống chính trực, chân thành, quan tâm, chia sẻ, yêu thương. Và họ đến. Và cơ hội đến. Gã thợ săn già bên kia rừng, thật đáng thương! Are you a hunter – Bạn có đang say sưa, đắc thắng với những con mồi vừa săn được? Are you hunted? Bạn có nghĩ mình đang bị biến thành mồi? Are you not patient enough to become a farmer? Bạn có quá thiếu kiên nhẫn để nửa đời bán mặt bán lưng? Are you farming or hunting? Bạn đang săn bắn hay đang nỗ lực gieo trồng cho mùa xuân mới?

Đương nhiên là máy bắt đầu gánh nhiều việc thay người. Đương nhiên là The future of work – công việc của tương lai sẽ thay đổi theo sự thay đổi của khoa học, công nghệ. Đương nhiên là nếu con người không cập nhật, theo dõi kỹ sự chuyển động của xu hướng nghề nghiệp tương lai thì sẽ trở nên irrelevant – hết liên quan tới tương lai. Cho nên, làm gì làm cũng phải để thời gian học thêm, học lại, update những chuyển động nghề nghiệp cho bản thân và thế hệ tiếp nối nha. Đây là 21 công việc mới sẽ thịnh hành trong 10 năm tới, công bố theo nghiên cứu của Trung tâm nghiên cứu việc làm tương lai, và là những công việc đã được các công ty thực tế đăng tuyển rồi chứ không phải là còn nằm trên lý thuyết. 1. Data Detective – Thám tử dữ liệu: thuộc phòng khoa học, báo cáo cho CIO – Chief Information Officer – Gíam đốc Công nghệ thông tin. Nhiệm vụ chính là làm việc với cá nhân và đội ngũ tại tất cả bộ phận trong công ty giải quyết vấn đề bằng cách nghiên cứu và phân tích dữ liệu. 2. BYO (Bring Your Own) IT Facilitator – Huấn luyện viên công nghệ thông tin: hỗ trợ các phòng ban, tại công ty hay từ xa, làm việc, kết nối, hoàn thành công việc bằng cơ sở vật chất IT không ngừng thay đổi. 3. Ethical Sourcing Officer – Chuyên viên thu mua có trách nhiệm: là người tìm kiếm và theo dõi ngân sách như năng lượng, rác thải, hỗ trợ công đồng nhằm giúp cho mục đích phát triển bền vững của công ty theo đúng mong muốn của xã hội, khách hàng, nhân viên. 4. Artificial Intelligence Business Development Manager – Giám đốc phát triển kinh doanh bằng trí tuệ nhân tạo: xúc tiến và bán các dịch vụ AI hỗ trợ doanh nghiệp. 5. Master of Edge Computing – Chuyên viên điện toán biên: báo cáo cho CIO – Giám đốc phòng công nghệ thông tin, chịu trách nhiệm xây dựng & triển khai bản đồ phát triển mạng lưới vạn vật kết nối. 6. Walker/Talker – Bạn đi dạo & trò chuyện: công việc là nhận đi dạo và trò chuyện với những ai có nhu cầu, nhất là người già cô đơn, cần được tương tác, nói chuyện với ai đó. Làm việc linh hoạt và kết nối qua nền tảng công nghệ. 7. Fitness Commitment Counsellor – Tư vấn cam kết rèn luyện thân thể: làm việc từ nhà, sử dụng nền tảng công nghệ, cung cấp dịch vụ tư vấn sức khoẻ, chế độ ăn uống, tập thể dục cho khách hàng. 8. AI-Assisted Healthcare Technician – Kỹ thuật viên chăm sóc sức khoẻ với sự hỗ trơ của AI: đây là vị trí làm việc tại bệnh viên hoặc tại nhà bệnh nhân, có thể sử dụng các thiết bị thử nghiệm số, phần mềm để hỗ trợ bệnh nhân. 9. Cyber City Analyst – Chuyên viên phân tích mạng cho thành phố: chịu trách nhiệm theo dõi, bảo vệ an toàn, an ninh mạng cho cộng đồng người dân. Các dữ liệu bảo vệ bao gồm dữ liệu sinh học, dữ liệu công dân, dữ liệu tài sản. 10. Genomic Portfolio Director – Giám đốc sản phẩm gien: xây dựng & triển khai phát triển hồ sơ các sản phẩm khoa học đời sống (life sciences) ra thị trường. 11. Man-Machine Teaming Manager – Trưởng phòng kết hợp người & máy: chịu trách nhiệm phát triển & triển khai hệ thống kết hợp giữa người & máy, giúp cho đội ngũ người & máy làm việc hiệu quả bằng cách chia sẻ mục tiêu, khả năng, dự định, và kế hoạch hợp tác triển khai công việc. 12. Financial Wellness Coach – Tư vấn quản trị tài chính số: sử dụng các nền tảng công nghệ sẵn có nhằm hỗ trợ khách hàng hiểu và quản trị tốt tài chính cá nhân trong thế giới quá tải về nền tảng và thông tin. 13. Digital Tailor – Chuyên viên may đo số: sử dụng công cụ & nền tảng công nghệ để đo đúng size khách hàng, nhằm giảm 40% lượng hàng bị trả về khi mua online. 14. Chief Trust Officer – Giám đốc Niềm tin: làm việc với phòng tài chính & quan hệ công chúng, nhằm xây dựng niềm tin cho khách hàng tài chính bằng cách tương tác và cung cấp thông tin minh bạch về các loại tiền tệ số & kinh doanh tiền tệ số. 15. Quantum Machine Learning (QML) Analyst – Chuyên viên máy học lượng tử: chịu trách nhiệm nghiên cứu & phát triển giải pháp tương lai bằng cách kết hợp công nghệ thôn tin lượng tử và máy học. Chuyên viên QML áp dụng các công nghệ lượng tử nhằm cải tiến tốc độ & kết quả thuật toán, giải quyết các vấn đề kinh doanh thực tế một cách nhanh chóng nhất. 16. Virtual Store Sherpa – Nhân viên dịch vụ vô hình: làm việc từ nhà, chịu trách nhiệm sử dụng công nghệ để tư vấn khách hàng trực tiếp online khi cần, tạo trải nghiệm mua hàng cho khách hàng tại cửa hàng hoặc trên mạng. 17. Personal Data Broker – Chuyên viên môi giới dữ liệu cá nhân: chịu trách nhiệm theo dõi và giao dịch dữ liệu cá nhân giữa khách hàng và công ty, cũng như tìm kênh tối ưu hoá doanh thu từ việc khai thác dữ liệu sẵn có. 18. Personal Memory Curator – Chuyên viên trải nghiệm quá khứ: chịu trách nhiệnm sử dụng công nghệ nhằm thiết kế trải nghiệm quá khứ cho người già nhằm gíup họ giảm stress, giảm lo lắng, hay mất trí nhớ. 19. Augmented Reality Journey Builder – Chuyên viên xây dựng hành trình Thực tế ảo tăng cường: chịu trách nhiệm thiết kế, viết, xây dựng, hiệu chỉnh, game hoá, cá nhân hoá trải nhiệm tuyệt vời cho khách hàng khi sử dụng thực tế ảo tăng cường. 20. Highway Controller – Chuyên viên quản lý đường cao tốc: chịu trách nhiệm quản trị hệ thống giao thông đường bộ và đường hàng không trong thành phố. Làm việc cùng với đội ngũ quản trị không gian hàng không của thành phố nhằm theo dõi, xây dựng chính sách, lên kế hoạch và quản lý hệ thống đường bộ và đường hàng không nội thành. 21. Genetic Diversity Officer – Chuyên viên quản trị văn hoá đa dạng gien: trong thế giới cho phép con người có lựa chọn ưu việt hoá gien bằng tác động sinh học, chuyên viên này chịu trách nhiệm cân bằng đội ngũ nhân viên có hay không có gien ưu việt hoá, nhằm đảm bảo môi trường làm việc công bằng, cân bằng cho tất cả mọi người. Choáng ha! Giờ có nên bắt đầu học ngay để hội nhập thế giới công việc không còn tương lai nữa mà đã là hiện tại?

Trong post hôm qua, tôi chia sẻ 21 việc làm của tương lai. Nói là tương lai, nhưng trên thực tế đây là những job đã được đăng tuyển thực tế tại Bắc Mỹ. Với tốc độ phát triển của công nghệ và cách scale up - phát triển vượt bậc kiểu startup, chẳng bao lâu những công việc này sẽ trở nên phổ biến tại Việt Nam. Trong những việc làm tương lai này, dù trải dài nhiều lĩnh vực, thị trường, và công nghệ khác nhau, song tất cả đều kết nối với nhau trên một nền tảng chung, là nền tảng 3C. 1. Coaching: việc làm của tương lai đòi hỏi người có chuyên môn cao trong một lĩnh vực trở thành coach - huấn luyện viên, tư vấn viên cho mọi người. Do đó, dù bạn đang làm việc trong lĩnh vực nào, kỹ năng coaching, hướng dẫn người khác hiểu, thực hiện, và trở nên tốt hơn về một mặt nào đó của cuộc sống sẽ là kỹ năng cực kỳ cần thiết. Các bạn thấy rồi đó, trong 21 việc làm tương lai có IT Counselor, có Fitness Commitment Counsellor, có Financial Wellness Coach. Ai không nhớ này là gì thì đọc lại post hôm qua nhé. 2. Caring: quan tâm chăm sóc là phẩm chất hiếm có, được đánh gía cao trong tương lai, có lẽ vì công nghệ đã biến con người trở thành loài cyborg nửa người nửa máy, thiếu chất người nên thiếu cả sự quan tâm. Cũng vì vậy, những công việc người nhất của tương lai quá cần phẩm chất caring, như Walker/Talker, như Personal Memory Curator. 3. Connecting - kết nối: thế giới mới là thế giới có người có máy, có robot, AI nhưng cũng có cơ thể sinh học và bộ não siêu máy tính của con người. Làm sao để sử dụng được và kết nối tất cả những tài sản lợi hại này? Cần những con người làm nghề kết nối. Đó là lý do chúng ta nhìn thấy những việc làm như BYO IT Facilitator, Man-Machine Teaming Manager. Xung quanh 3 chữ C này, thế mạnh của bạn là gì thì suy nghĩ hướng phát triển, rồi tìm công việc liên quan cho mình nhé. Thật ra, thì 3 chữ C cũng chỉ tập trung vào một thứ, là phẩm chất rất người thôi. Cho nên, khi máy rất máy thì thế giới cần người phải rất người. Are you human enough?

Bạn xây dựng & phát triển doanh nghiệp xã hội của mình ở Bắc Thái được 7 năm. Giờ đã trở thành mẫu mực cho chính phủ Thái, cho nhiều tổ chức và doanh nghiệp xã hội khác học tập theo. Bạn làm gạo organic giống truyền thống, giờ đã có hơn 1.200 hộ nông dân cùng làm chung, và sản phẩm đã được thị trường công nhận. Câu chuyện tình cờ khi cả tôi & bạn cùng tham dự hội nghị sáng tạo xã hội của Liên Hiệp Quốc. Không quen, chỉ thấy bản tìm chỗ ngồi ăn trưa, nói em qua ngồi đây với chị nè. Không quen không biết, mà kể chuyện đời cho nhau trong nửa tiếng ăn trưa. Ủa em, background em sao mà quyết định đi làm doanh nghiệp xã hội? Trời chị ơi, em được cho gia đình cho ăn học đàng hoàng lắm, đại học Melbourne ở Úc rồi trường quản trị Kellogg ở Mỹ. Học xong về Thái, xách ba lô lên vùng Bắc Thái lập doanh nghiệp xã hội giúp nông dân trồng lúa organic, nhà em, bạn bè em tưởng em khùng. Vậy chắc khó khăn dữ hả? Ba em thiếu điều muốn từ em. Gặp lần nào cũng hỏi, when are you gonna get a real job - Chừng nào thì mày bắt đầu xin việc đàng hoàng mà làm? Em nói, Ủa ba, con làm việc ngày 12-14 tiếng mà. Ba hỏi, vậy mày có làm ra tiền hôn. Rồi sao? Thì em câm luôn chứ sao. Nói gì giờ? Nói hoài ba em hông có hiểu. Thế hệ ba em làm ăn kinh doanh, kiếm tiền quen rồi. Sao hiểu lý do vì sao em lại đi giúp người khác chị. Mà từ khi nào em có ý định đi làm việc xã hội? Từ hồi 10 tuổi chị. Hero của em là một người Thái chiến đấu giữ rừng không bị tàn phá. Rồi ông bị mấy đứa phá rừng kinh doanh hăm doạ sẽ giết cả gia đình. Ổng tự tử, để lại lá thư, xin đừng phá rừng và đừng giết vợ con mình. Cái chết của ông đã tạo ra một movement tại Thái về việc sống tốt và bảo vệ tự nhiên, bảo vệ cộng đồng. Em muốn trở thành người có ích, chiến đấu vì những điều tốt đẹp như ông. Wow! Câu chuyện thật xúc động. Và em đã và đang thực hiện mục đích sống đó của mình. Làm doanh nghiệp đã không dễ. Làm doanh nghiệp xã hội còn khó hơn. Em cũng lên bờ xuống ruộng bao phen đó chị. Thế có bao giờ em muốn ngã gục và give up - bỏ cuộc chưa? Ngã quỵ thì có chứ bỏ cuộc thì không. Em nhớ có lần em ra ATM rút 30 đô trước bữa ăn tối. Rút hông được. Thẻ chỉ còn có chừng 10 đô. Đêm đó em rút 9 đô, đi ăn qua bữa xong rồi thức cả đêm. "This is it? Is this how my life comes to an end? Vậy thôi sao? Đời kết thúc vậy sao?" Cả đêm chiến đấu với bản thân. Sáng hôm sau cùng với team, tụi nó thương em lắm, vắt óc đánh vài nước cờ cuối cùng. Vậy là mới có ngày hôm nay đó chị. Rồi ba em giờ đã công nhận em chưa? Mấy năm trước, em làm event launch sản phẩm, em mời ba tới. Bữa đó có ngài Bộ trưởng tới. Ổng gặp ba em ổng nói, "You should be proud of your son - Ông nên tự hào về con." Ba em trố mắt. Xong ba thấy có ông triệu phú Thái tới dự event. Ba hỏi em, ủa ai mời ổng vậy. Em nói em mời, ba hoảng lên mới bắt đầu tìm hiểu chuyện em làm. Sau này đi đâu cũng nói ổng tự hào về em. Vậy là mừng rồi hả? Dạ gia đình em làm ăn có chút máu mặt ở Thái, nhưng tất cả trước nay chỉ để kiếm tiền. Sau event của em, ba lập quỹ hỗ trợ cho các trẻ không có điều kiện được học từ nhỏ đến tốt nghiệp đại học. Giúp nhiều em lắm rồi chị. Giờ thì em thấy tự hào về ba. Rồi dự định sau này của em sao? Em muốn lấy mô hình này truyền cảm hứng cho nhiều người khác. Thế giới này sai bét. Kẻ giàu nhất, họ là kiểu dân phù phép tài chính, họ đóng góp gì cho thế giới, cho nhân loại, hay chỉ tạo ra tiền bạc để thoả mãn nhu cầu bản thân? Họ sống như trong một cơn mơ chẳng bao giờ hiểu về đời thật, chẳng bao giờ tỉnh giấc, kiểu phim Inception - Kẻ đánh cắp giấc mơ đó chị. Cuộc đời ngắn ngủi lắm. Em muốn sống cuộc đời có ý nghĩa, đóng góp thật nhiều, và sống hạnh phúc vì được theo đuổi mục đích sống tốt đẹp đó của mình. Sau 7 năm miệt mài, gian nan để thành công, chìa khóa em đúc kết được là gì? Dạ là 2 chữ, empathy & perseverance. Empathy - thấu cảm là chìa khóa mở mọi cánh cửa. Nếu không có empathy, em đã không thể nào làm việc được với nông dân. Mấy bạn startup công nghệ giờ, nói tạo ra giải pháp này nọ giúp nông dân, em xin lỗi, hiểu người dùng còn không hiểu bày đặt giải pháp cho hoành tráng. Còn perseverance - bền chí là người bạn đường đáng trân trọng nhất. Đời này, không có gì là dễ. Phải chiến đấu, phải làm việc thật chăm chỉ, phải đi từng bước một mới thành được chị ơi. Chuyện tới đây thì giờ cũng hết, chúng tôi chia tay và hẹn gặp lại nhau ở Thái. Cuộc sống cuối cùng vẫn có những câu chuyện thần tiên như thế đó, giữa vạn bề nhỏ nhen, vụn vặn đời trần.

Thân chào tất cả các bạn tân sinh viên & chúc mừng các bạn đã đạt được một bước quan trọng trong đời, bước vào ngưỡng cửa đại học. Xin cho tôi được bắt đầu phần chia sẻ của mình bằng một bức thư do một bạn trẻ 17 tuổi gởi cho tôi gần đây. Trích đoạn bức thư như sau: “Con đang rất lo lắng cho chính mình, lo lắng ấy nửa thực tế nửa mơ hồ. Ngày nay, cuộc cách mạng 4.0 đang diễn ra như cơn sóng. Cơn sóng này nâng cả thế giới và con thấy mình như một người ngoài hành tinh, đứng trong cơn sóng nhưng chẳng liên quan gì đến nó, buồn quá đúng không cô?” Khi thế giới chuyển mình trong cuộc cách mạng 4.0, chúng ta bắt đầu nói về những khái niệm công nghệ mới làm thay đổi hoàn toàn thế giới như automation - tự động hoá, AI - trí tuệ nhân tạo, Cloud technology - điện toán đám mây, block chain - tôi còn không dịch được chữ này ra tiếng Việt là gì. Chúng ta bắt đầu nói về mức độ chia sẻ giờ lao động giữa người và máy. Theo diễn đàn kinh tế thế giới, năm 2018 phân công lao động này là người 71% máy 29%. Đến 2025 là khi các bạn ra trường và bắt đầu công việc đầu tiên, tỷ lệ phân công lao động mới là người 48% máy 52%. Chúng ta cần đặt câu hỏi, nếu máy ngày càng lao động thay người nhiều hơn thì người cuối cùng sẽ làm gì? Nếu AI - trí tuệ nhân tạo có thể làm những thứ được xem là sáng tạo nhất chỉ con người mới có khả năng sáng tạo như vẽ, viết kịch bản phim quảng cáo, sáng tác nhạc, thì các bạn nên chọn nghề như thế nào? Nếu 3 trong số 21 nghề nghiệp hot nhất trong 10 năm tới theo báo cáo của trung tâm.nghề nghiệp tương lai là Data Detective - Thám tử dữ liệu, Cyber city Analyst - Chuyên viên phân tích mạng cho thành phố, hay Man-Machine Teaming Manager - Trưởng phòng kết nối người & máy thì các bạn nghĩ mình sẽ học gì để chuẩn bị cho tương lai phía trước? Tôi chia sẻ góc nhìn này chỉ để nhắc nhở bản thân và tất cả chúng ta rằng, công việc quan trọng nhất của mỗi người chúng ta lúc này là giữ cho bản thân relevant - còn liên quan đến thế giới của công nghệ, của sáng tạo, của những vấn đề phức tạp mà một người, một nhóm người cùng nghề sẽ không thể nào giải quyết được nữa. Vấn đề phức tạp đòi hỏi sự cộng tác của nhiều người, từ nhiều ngành nghề và văn hoá khác nhau, từ thiết kế, đến kỹ thuật, đến công nghệ, khoa học, sinh học, tâm lý học, kinh doanh, vv cùng xác định vấn đề, cùng xây dựng ý tưởng, thử nghiệm và hoàn thiện giải pháp. Để làm được điều đó, ngoài việc rất giỏi chuyên môn, con người còn cần phải học các kỹ năng thế kỷ 21 như critical thinking - tư duy phản biện, creativity - kỹ năng sáng tạo, communication - kỹ năng giao tiếp, và collaboration - kỹ năng cộng tác. Để cộng tác với máy và không trở thành nô lệ của máy, ngoài chuyên môn và kỹ năng mềm, con người còn có một sứ mệnh cao cả hơn nữa, đó là rèn luyện để trở nên rất người. Điểm khác biệt giữa máy & người, không phải là sự hơn thua về trí thông minh. Máy đương nhiên có khả năng thu thập và phân tích dữ liệu lịch sử chính xác hơn, nhanh hơn người gấp vạn lần, nhưng máy không biết thấu cảm. Xe tự động không suy nghĩ, cân nhắc về đạo đức, tình cảm, hoàn cảnh, khi phải lựa chọn đâm vào 1 người già hay 1 em bé. Nó chỉ được lập trình để phản ứng thế nào cho tối ưu nhất, giảm thiểu thiệt hại mà thôi. Ta khác máy chỗ nào, nếu không phải là bằng những phẩm chất người nhất? AI cuối cùng xuất hiện trên thế giới phải chăng để nhắc nhở loài người về trách nhiệm làm người? Tôi chia sẻ tất cả những điều đó, để các bạn thấy rằng, chúng ta đang sống trong môt thế giới bất định, chuyển động hàng giây và thay đổi đến chóng mặt. Chúng ta vừa phải nâng cấp bản thân để cạnh tranh với máy, vừa phải giữ mình rất người để cộng tác với máy. Trong bối cảnh đó, việc học không thể theo cái cách mà chúng ta từng học, giao phó việc thụ động tiếp thu kiến thức từ nhà trường, từ giáo viên và giáo trình cho nhà trường được. Không còn giáo trình nào cập nhật với sự thay đổi hàng giờ của khoa học & công nghệ. Và vì vậy, học là học cả đời, học không ngừng nghỉ. Học là tự học, học từ nhiều kênh, từ offline đến online. Học là dấn thân vào các dự án để có kinh nghiệm & trải nghiệm thực tế. Học là trở về tìm hiểu bản thân, biết mình mạnh gì yếu gì, muốn gì, hiểu mình đến thế giới này để đóng góp gì, và chuẩn bị hành trang cho hành trình đó từ khi còn sinh viên. Tôi hy vọng là những chia sẻ chân tình này, từ một cựu sinh viên, sẽ giúp các bạn khó ngủ đêm nay, để đặt lại cho mình những câu hỏi rất mới, rất đời, rất thực tế, rất Việt Nam nhưng cũng vô cùng thế giới. Khi câu hỏi được đặt ra, cũng là lúc các bạn thật sự bước vào một giai đoạn mới trong đời. Hôm nay là một ngày đặc biệt của các bạn, ngày bước vào trường đại học. Hôm nay là 1 ngày đặc biệt của tôi, là ngày tôi chính thức ra mắt quyển sách thứ 6 của mình mang tựa đề Tôi đi tìm tôi. Tôi mong các bạn sẽ tìm thấy bản thân mình, giữ cho bản thân rất liên quan đến thế giới và thế kỷ bất định này. Chúc các bạn tìm thấy mục đích cuộc đời mình, nuôi dưỡng tinh thần chiến binh để luôn chiến đấu vì những điều tốt đẹp cho hành tinh, cho xã hội, và cho chính loài người trên hành trình phía trước.

Bạn có biết? Gấp 2 = double, gấp 3 = triple, 4 = quadruple, 5 = quintuple, 6 = sextuple, 7 = septuple, gấp 8 = octuple, ect. Sau một thời gian làm việc tại Việt Nam, với người trẻ từ Millenial đến Gen Z, từ các bạn startup, SME đến người làm thuê, thấy vầy nè, kiến thức, kỹ năng thì thiếu chỗ nào bù chỗ đó, nhưng cái tính cẩu thả thì thiệt tình không thể nào chịu được. Ai nói personal brand - thương hiệu cá nhân là ăn mặc, bề ngoài, hình ảnh, hiện diện online offline gì không biết, chứ nhận một file gì đó các bạn làm, mà trình bày cẩu thả, sai lỗi chính tả, sai thông tin, nói chung là không hề bỏ chút tâm, không care gì tới người đọc, là đủ biết người này không trông cậy được. Việc nhỏ làm không xong thì impossible - bất khả thi mà làm việc lớn. Đừng nghĩ bạn sinh ra là để làm chuyện to bự, nên không quan tâm ba thứ vụn vặt. Xin lỗi, chuyện chút xíu làm không nên thân thì không có cửa làm thứ gì lớn hơn hết á. Chẳng hiểu sao, chắc đổ thừa thời thế và công nghệ đi, làm cho attention span - độ tập trung của các bạn quá thấp. Làm gì cũng lướt lướt, sơ sơ, nhanh nhanh cho qua, không suy nghĩ thấu đáo, không double, triple, quadruple, ..........., octuple check trước khi gởi đi. Cũng là một việc đó, nếu dành thêm 5 phút kiểm tra, sửa chữa, hoàn thiện, có lẽ đã tốt hơn. Nhưng không, cứ phải gởi đại đi, đùa trách nhiệm qua cho người đọc. Có những lúc, chỉ một file trình bày, phải mất hàng giờ chỉnh sửa lỗi không đáng do cẩu thả mà ra. Ủa sao vậy? Rảnh quá hả? Rảnh thì ngồi kiểm tra việc mình vừa làm đi. Quá nhanh quá nguy hiểm làm gì? Có ai tặng huân chương cho chuyện quá nhanh hôn? Người ta cần, là cần sự chính xác, chỉnh chu, đỡ mất thời gian của nhiều người phải lao vào comment, chỉnh sửa. Kỳ lạ là, cái tính này nó cứ như là bệnh dịch, tràn lan. Mỗi lần đụng là phát nổi cơn, nhưng vẫn cứ xảy ra như cơm bữa. Sao vậy? Mình kể, trong cuốn "Tôi đi tìm tôi", chuyện hồi đó còn sinh viên phải đi làm chân dọn phòng ở Sydney. Cái job gì phát đuối, 8 tiếng dọn 16 phòng Nhưng giờ nghĩ lại phải đội ơn job đó, vì nó luyện cho tôi tính cẩn thận. Ẩu một phát, là bị supervisor bắt dọn lại từ đầu. Nhờ vậy, sau này làm quốc tế, luôn chỉnh chu, chu đáo, chi tiết, quan sát, empathize - thấu cảm sếp, đồng nghiệp, đối tác. Có uy tín nhờ luôn cẩn thận, nỗ lực làm cho kết quả hơn người ta mong đợi, không bao giờ xem nhẹ chuyện gì. Việc nào, cũng xem là việc lớn. Có khi, chính việc nhỏ nó quyết định sự thành bại của chuyện lớn. Có khi, deal này không xong nhưng được đánh giá cao vì sự cẩn thận và nỗ lực mà được nhiều deal khác. Mới nói, trời ơi, làm ơn làm việc gì, dù nhỏ tẹo teo, cũng chi tiết, cẩn thận giùm. Khả năng của bạn người ta đánh giá qua đó đó. Bớt chải chuốt làm brand bề ngoài giùm đi. Phát mệt à! Ừa tui biết tui là bà cô già khó tính, nhưng sự dễ dãi & cẩu thả chẳng giúp ai thành đạt trong đời. Lựa chọn là ở bạn. Sân nhà ai nấy quét. Không ai rảnh trên đời để quét sân nhà bạn mãi đâu.

Đời này, kiến thức đã trở thành hàng chợ rồi, vì chạm tay vào kiến thức quá dễ, chỉ cần enter một phát là tìm kiếm thứ gì cũng ra. Thêm vào đó, machine learning – máy học và AI – trí tuệ nhân tạo đang được xem là the future of learning – tương lai của giáo dục. Ở đó, mỗi người được học một cách cá nhân hoá với AI. Mà đã là AI, thì có thể xử lý một lượng kiến thức vượt xa những gì con người có thể tưởng tượng, có thể học và đoán bạn cần học gì, có thể lên kế hoạch học cho từng cá nhân dựa trên việc nắm bắt nhu cầu và thói quen của người học, vv và vv. Cho nên, learning is no longer just about content and knowledge – học không còn là vấn đề của nội dung & kiến thức. Loại tiền tệ mới của thế kỷ 21 là skill – kỹ năng. Mà đã là skill, thì học không còn là kiến thức, không còn là ngồi trong lớp trong phòng một cách quá nghiêm trọng nữa. Học là học từ peers – đồng đội, đồng nghiệp. Học là học từ thực hành, động tay động chân vào làm thử. Học là experiential learning – học qua trải nghiệm, học bằng reflection – phản tư, qua tương tác với đồng nghiệp, người khác, và thực hành. Cũng vì vậy, project-based – học qua triển khai dự án, hands-on learning – học qua thực hành là cách tiếp cận mang lại sự sống cho việc học kỹ năng. Nghiên cứu cho thấy, khi có yếu tố thực hành, làm prototype thử nghiệm chẳng hạn, mức độ học, nhớ, và tiếp thu nội dung học tăng lên gấp bội. Trong môi trường doanh nghiệp, đây chính là cách tạo điều kiện cho nhân viên học để họ có thể sở hữu, tiếp thu, và áp dụng những gì đã học. Cho nên, có khi tất cả người lớn chúng ta nên dừng lại hỏi bản thân, mình có đang học đúng cách, đúng kỹ năng, hay lại đang lao vào học những thứ không cần thiết? Có khi nào, thứ ta cần là một buổi học ngoài trời, toàn chơi, vui ơi là vui mà học? Có khi nào, thứ ta cần là mua vé tàu đi đây đi đó, gặp người nọ, tương tác với người kia để học? Có khi nào, chính sự phản tư trong lặng im, chính những tương tác rất đời thường, như cách mà quyển Tôi đi tìm tôi đang dẫn dắt, là học?

Đây là câu hỏi mà ai trong chúng ta cũng một lần đâu đó tự hỏi mình. Và câu trả lời chỉ có thể tìm thấy trên hành trình quay ngược vào trong. Thật xúc động khi quyển sách đang là người bạn đường, tiếp thêm nghị lực cho em trên hành trình gian nan ấy. Cứ dũng cảm bước đi em nhé. Hạnh phúc là cảm giác đi về phía mặt trời đang toả sáng từ tâm. --------------- Em chào cô ạ!! Em đã follow cô được 1 khoảng thời gian. Thấy cô vừa ra sách Tôi đi tìm tôi, em đã mua và đọc gần hết rồi cô ạ. Tự dưng em lại muốn nhắn tin cho cô để review về cuốn sách, những suy nghĩ và cảm xúc của em khi đọc quyển sách này. Năm nay em 27 tuổi. Độ tuổi cũng còn khá trẻ phải ko cô?? Nhưng e lại tìm thấy được sự đồng điệu với những cảm xúc của mình qua những câu chuyện tản mạn của cô. Trước khi đọc sách của cô, e cũng đang trên hành trình đi tìm về chính mình. E luôn đi tìm câu trả lời cho câu hỏi tại sao lại là tôi?!? Tại sao cứ phải là tôi?? Em cũng từng rơi vào giai đoạn trầm cảm. Nếu chưa từng trải qua, người ta sẽ ko định nghĩa và tưởng tượng được nó có thể bào mòn tâm trí con người ta như thế nào. Khi đọc sách của cô, em đã rất xúc động. Và em cũng mong là những bạn đang trên con đường tìm về chính mình sẽ được vũ trụ hướng dẫn để có duyên tiếp cận được sách của cô để được đồng cảm và chia sẻ. Hy vọng là trong thời gian tới, em được may mắn để có thể gặp cô trực tiếp ở ngoài. 1 lần nữa e cảm ơn vì quyển sách của cô ạ!