Có người đến, vì thương tiếc người ra đi Có người đến, để an ủi người ở lại Có người đến, vì người khác cũng đến Có người đến, vì chuyện riêng của cá nhân Ai đến, chỉ vì muốn đến?

Rất nhiều bạn bè nước ngoài của tôi làm ngoại giao hay kinh doanh tại Việt Nam đều xin lỗi nhưng nói thẳng là người Việt mình ma lanh lắm. Đây là thế võ của kẻ ăn một bữa không tính nổi bữa sau. Khổ ghê, tôi giải thích, vì lịch sử đói nghèo, khốn khó, nên ai nghĩ chi nghĩ được tới mấy ngày? Tồn tại một ngày đã là quá phi thường. Mai ra sao, chả có quả cầu pha lê nào soi cho tới. Thói quen đó, quận vào từng vạt áo, miếng cơm. Dần dà, nó thành cái nếp ở ăn, chà mấy xấp giấy nhám cũng không rơi ra hết được. Cho nên, ma lanh tiếng quý tộc gọi là kỹ năng sinh tồn, trong thời thế tranh nhau mà sống. Kỹ năng luyện riết đến tầng master, thì nó thành ra căn tính. Xài nó như hít thở, riết rồi coi nó là chuyện đương nhiên. Đứa nào không ma lanh, người ta gọi là khờ. Mà khờ trong cái thế vỡ trận ở xứ sở này, thì đố mà tồn tại nổi. Vậy đó. Dĩ nhiên ta cần phải ma lanh. Người được giáo dục theo văn hoá phương Tây, số đông không quen bị gài vô thế xử kiểu ma lanh, nhỏ nhen, vụn vặt. Nên hễ lâm vào trận đồ này, người ta chỉ biết lắc đầu, cạn lời, tỏ thái độ chán chê, khinh bỉ. Dân tộc gì tối tăm, cần khai sáng. Người ta nghĩ thế. Còn mình, dương dương tự đắc khi chơi xỏ được ai. Nói ra thì đau lòng, nhưng sự thật nó là như thế. Và bản thân tôi, dù tâm hồn hết sức Việt Nam, cũng bị chuyện ma lanh này làm sính dính bao phen mất lửa. Gì kỳ vậy? Gì nhỏ nhen, vụn vặt vậy? Gì không sang trọng chút nào hết vậy? Tính nhỏ, nên tư duy đầu óc nhỏ. Tính nhỏ, nên loanh quanh, ngập ngụa trong một hố linh tinh. Gài qua, móc lại phen phen, Cả dân tộc chới với trước mảng tường đen sì, kết bằng triệu triệu những nửa con mắt đầy giận dữ. Trách ai, khi người ta sống trong cổ tích của những giá trị bất thường, được viết thành bản trường ca phi thường? Trách ai, khi người ta ngớ ra, chuyện vậy mà cũng làm được hả? Có điều, giang hồ ta chỉ giang hồ vặt. Ra thế giới ngoài kia, ma lanh được với ai? Ho thì vỡ cả ao làng. Bước ra, thưa cũng không tròn một tiếng. Giờ sao? Cứ loanh quanh sân này mà ma lanh với nhau đi nhé. Ngoài kia, hãy cứ mặc thế giới mênh mông, tuyệt vời, cho những kẻ chẳng ma lanh.

Hôm qua đọc nghiên cứu này của trường MIT Sloan “‘Going Out’ of the Box: Close Intercultural Friendships and Romantic Relationships Spark Creativity, Workplace Innovation, and Entrepreneurship,” - 'Vượt qua giới hạn: quan hệ thân thiết với người từ những nền văn hóa khác giúp con người sáng tạo hơn trong cuộc sống, công việc, và kinh doanh.' Vụ này giơ tay đồng ý 100% nhe, vì thấy đời mình là minh chứng. Đơn giản vầy nè, tôi chia sẻ, học hỏi cách người của những nền văn hóa khác tư duy, giải quyết vấn đề, kết nối với nhau và với thế giới. Nhờ vậy, tôi từ từ gỡ bỏ những giới hạn, rào cản, định kiến, vv. Norm - lệ thường là không có lệ thường nào hết, vì mỗi văn hóa là một bộ giá trị rất khác nhau. Không lẽ đem so quả xoài và quả táo. Bởi thế, nên tôi luôn tò mò, học hỏi, ôm chầm lấy mọi sự khác biệt có thể tồn tại trên thế giới này. Khi gỡ bỏ rào cản, thì bạn thoải mái dễ sáng tạo hơn. Vậy thôi chớ có gì ghê gớm lắm đâu. Chứ cái kiểu Việt Nam ngồi đó soi mói quánh giá người ta hoài, chả hiểu biết gì về thế giới, thì loanh quanh góc vườn chứ sáng tạo gì nổi trời. “Creativity is about connecting dots. When someone enters a close relationship with a person from a different culture, they collect more dots to connect to the ones they already have." Sáng tạo nghĩa là ta kết nối những giao điểm lại với nhau. Khi có quan hệ mật thiết với một người từ nền văn hóa khác, ta thu thập được nhiều điểm kết nối hơn, và vì vậy tạo ra nhiều kết nối mới với những giao điểm sẵn có." Hoy, mở lòng ra kết những mối thâm tình mới với thế giới ngoài kia đi nhe. Cách rèn luyện tư duy sáng tạo này hơi bị vui và hay đó.

Không biết đã bao nhiêu vạn lần tôi nghe các bạn trẻ, từ phổ thông đến đại học, than rằng, mấy thứ tụi em học chẳng áp dụng vào đâu được. Đó là lý do vì sao mà phương pháp giáo dục mới nhất của Bắc Âu, đặc biệt là Phần Lan, là problem-based, học để giải quyết một vấn đề cụ thể. Thường thì, khi ai đó bảo cần phải làm một việc, câu đầu tiên tôi hỏi là why - tại sao phải làm việc đó, mục đích là để làm gì? Đâm đầu vào làm hùng hục để làm gì, nếu không biết thứ mình làm là để làm chi? Học cũng vậy. Đâm đầu vào học bơ phờ để làm gì, nếu không biết thứ mình học để làm chi? Vậy, mà ta vẫn cứ ép các em học như điên. Có khi, chính ta cũng không biết tại sao mình lại làm như thế. Học, trong thế kỷ 21 và thế kỷ 4.0 là học để sáng tạo, để giải quyết những vấn đề phức tạp, để hội nhập tương lai. Mà tương lai là gì, nhà trường có biết? Phải chăng đã quá trễ và cần thực hiện ngay chuyện bắt cầu giữa nhà trường và đời thật, cho các em được học, được hiểu thế giới đang diễn ra ở ngoài kia, hiểu những bước tiến về sáng tạo và công nghệ mới nhất trong thế giới nghề nghiệp đang chuyển động hàng ngày? Đây là 1 báo cáo về lợi ích của việc kết nối nhà trường và doanh nghiệp, giúp trẻ được học và cập nhật thực tế của học viện Mitchell. Lợi ích cho học sinh: - Tương tác & tham gia - Nhận biết việc làm của tương lai - Rèn luyện kỹ năng cho nghề nghiệp tương lai - Chuyển tiếp dễ dàng giữa trường học và thực tế công việc Lợi ích cho nhà trường: - Cập nhật tri thức mới nhất của ngành nghề - Cập nhật phát triển mới nhất về công nghệ - Dạy & học về sáng tạo Lợi ích cho doanh nghiệp: - Cân bằng kỹ năng cần với đội ngũ cần cho tương lai - Phát triển đội ngũ có hiểu biết về khoa học, công nghệ - Cơ hội tương tác cho đội ngũ hiện có - Thực hiện trách nhiệm xã hội Việc này thì rất cần. Chờ ra chính sách thì khỏi mất thời gian. Có khi, các trường nên chủ động làm việc và tạo cơ hội này cho các em. Tôi thấy tất cả doanh nghiệp, đặc biệt là tập đoàn đa quốc gia, đều có chương trình hỗ trợ người trẻ, và chắc chắn sẽ không từ chối việc làm có ý nghĩa này cho các em. Nếu thật sự là giáo dục vì tương lai, cách tiếp cận đương nhiên cần thay đổi, ví thế giới ngoài kia, trôi chóng mặt từng ngày.

Một đứa rưỡi teen không ngủ được nên rủ nhau đi xem Crazy Rich Asian lúc 9 giờ rưỡi sáng. Trong rạp có 4 người, chỉ có một đứa rưỡi là Asian. Nghe tên phim, đọc tin, thì nghĩ là phim sẽ nặng phần settings xa hoa, lộng lẫy, siêu giàu gì đó và nhẹ phần nội dung một chút. Nhưng cuối cùng hoá ra lại underwhelmed – không wow gì lắm với settings nhưng hơi overwhelmed – ngạc nhiên và cực thích cấu trúc kịch bản và thông điệp rất humanity – rất người của phim. Có 2 ngạc nhiên lớn nhất là cách cover những bài nhạc cũ, có khi đã hơi nhàm, quá đỗi bình thường vào cảnh phim một cách xuất sắc, xây dựng cảm xúc quá đỉnh. Hai là thoại phim nhiều đoạn cực hay, rất đời thường, nhưng đầy triết lý. Chạm vào cảm xúc của tôi nhiều nhất là câu “I can’t make you who you are not”. Câu này, đúng trong mọi hoàn cảnh, từ đời sống đến công việc. Khi ta thương yêu ai, quý mến ai, ta thường want the best for them – muốn điều tốt nhất cho họ, qua lăng kính của ta. Và thế là, nghiễm nhiên, ta đã chơi trò expect – mong muốn người khác phải trở thành hình mẫu nào đó mà ta tự vẽ ra trong mộng. Vợ mong chồng. Chồng mong vợ. Cha mẹ mong con. Anh chị mong em. Mentor mong mentee. Sếp mong nhân viên. Sự phụ mong đệ tử. Ta muốn họ phải trở thành như thế, như thế, vì đó là điều ta cho rằng sẽ tốt nhất cho họ. Và ta push họ đến tận cùng vực thẳm. Và ta bực bội khó chịu khi họ chẳng làm được những điều ta đã xếp hàng ra. Why not? Sao lại không? Tôi đã bày ra cho người hết rồi mà. Không thể có option gọi là không làm được. Không thể! Và ta khổ sở, vật vã. Còn họ, thì chới với, mặc cảm tự ti khi chẳng thể nào với nổi đến chân trời mà ta đã vẽ ra. Ủa mà đời của người ta, sao ta lại expect người ta sống và làm việc theo ý muốn của mình kia chứ? Ngày xưa khi còn trẻ và hung hăng, tôi bày binh bố trận cho tất cả nhân viên dưới trướng của mình. Thương đứa nào, là nghĩ cho đứa đó cả đời, lên kế hoạch bắt nó phải học này học kia, làm này làm kia, thăng quan tiến chức theo cái khuôn mà mình ép chúng vào. Làm không mệt, mà thấy tụi nó vật vã chạy theo expectation của mình phát mệt. Lần nọ, đi hội thảo ở Hawaii, tự nhiên nghe một câu thế này “Don’t send a duck to an eagle school – Đừng gởi vịt vào trường đại bàng”. Vậy là bừng tỉnh ra. À, thì ra mình thương quá mờ mắt, cứ ép người ta theo mong muốn của mình. Làm được gì, làm đến đâu, làm được hay không, phụ thuộc vào mong muốn, đam mê, tư duy, và sự đấu tranh của chính họ. Họ không muốn, thì mình muốn chỉ mang khổ cho nhau. Sinh ra trên đời, con nào cũng có sứ mệnh của nó. Vịt có sứ mệnh của vịt. Đại bàng có định mệnh của đại bàng. Sao cứ phải ép vịt con học làm đại bàng chi vậy? I can’t make you who you are not – Tôi không thể làm cho bạn trở thành người bạn không muốn trở thành. Tất cả, lại trở về bắt đầu với bản thân ta. Đường người khác vẽ cho ta, trường người khác gởi ta vào, giấc mơ người khác thối vào tim ta, chưa chắc đã là điều ta nên theo đuổi. Cuối cùng, ta muốn gì và ta có quyết liệt đấu tranh để làm được điều ta mong muốn hay không? I can’t make you who you are not!

Một bạn nghĩ, “Tất cả những việc bạn đang làm là để xây thương hiệu chị Phi Vân.” Bạn kia nhắn, “Em làm vậy để xây dựng thương hiệu cá nhân cho chị.” Bạn nọ hỏi, “Chị cần stylist không để chỉnh lại cách ăn mặc và xây dựng thương hiệu cá nhân?” Nhiều người khác thắc mắc, “Đội content của chị bao nhiêu bạn mà viết content facebook thương hiệu cá nhân tốt vậy?” Dĩ nhiên, là người đã tham gia trong môi trường kinh doanh và chuyển nhượng thương hiệu hơn 20 năm trên thế giới, tôi hiểu giá trị thương hiệu, và tôi biết có một thứ gọi là thương hiệu cá nhân. Nhưng nếu bạn đủ hiểu về thương hiệu, thì thương hiệu không phải chỉ là lớp biểu bì bên ngoài, là quảng cáo, là đánh bóng, là dramatize – nói cho thiệt khủng để lừa người khác. Kiểu làm thương hiệu bề ngoài này, trước sau cũng bị tẩy chay, nhất là trong thế kỷ tức thời và chẳng còn ai tin vào điều gì nữa. Ở thế kỷ này, càng bóng bẩy người ta càng sợ, càng vỗ ngực xưng tên người ta càng lánh xa. Nothing is hidden under the sun – Đã là chân lý thì không giấu vào đâu được. Còn đã không, thì ba ngày là nó dậy mùi rồi, chẳng nhét được vào cái thúng nào mà giấu với diếm. Cho nên, nếu bạn đang bận rộn đánh xi xịn lên đôi giày da dỏm, chắc thôi nghỉ một bữa suy nghĩ lại đi. Thương hiệu bắt đầu từ chữ why – tại sao, và bắt đầu từ giá trị cốt lõi của chính con người bạn. Tại sao bạn tồn tại trong cuộc đời này? Chẳng lẽ để cào cấu, giành giật, đấu đá với người dưng rồi xong ngã sấp ra mà chết? Tại sao bạn phải vượt qua bao nhiêu dập vùi của cuộc đời, chỉ để lăn lông lốc trong cái vòng sinh lão bệnh tử vốn chẳng chừa ai? Tại sao bạn phải bán lưng cho nắng, cắm mặt xuống đời, chỉ để xin xỏ thoáng tỵ hiềm, giấc vỗ tay, và những lời lẽ tung hô xơ xác, nứt nẻ như ruộng đồng thời hạn? Cuối cùng, bạn muốn gì? Bạn đến trần thế này để làm chi? Để nổi tiếng? Để làm giàu? Để dạo chơi một cuộc? Để khóc cho hết nước mắt? Để phá cho tan vài thoáng bình yên? Sao cũng được. Trăm người vạn ý. Mong cầu mà con người đổ vào mấy lư hương, còn hơn rác thải nhựa đang sặc sụa đại dương. Mấy vị ở trên kia, chắc đang nhìn nhau lắc đầu, kiếm chỗ đốt cho hết đám ngôn từ xin xỏ kia, có khi là mang tội gây siêu ô nhiễm cho vũ trụ. Khi đã biết tại sao mình tồn tại, khi đã hiểu mục đích lai đáo thế gian này, đó là khi bạn bắt đầu thể hiện thương hiệu cá nhân. Vì tất cả những gì bạn làm, tất cả những gì bạn chia sẻ, biểu hiện, trình bày sẽ xoay quanh mục đích sống larger than yourself – lớn hơn cái bản ngã nhỏ bé của cá nhân ta đó. Personal brand là nội dung, là hành vi, là việc làm, là sự đồng nhất giữa giá trị ta chia sẻ với đời và những hành xử đời thường của con người ta đó. Khi tất cả những giá trị xung quanh tư duy, suy nghĩ, hành vi, tính cách của ta nhất quán, thì đương nhiên những thứ associations – yếu tố liên quan như cách ta ăn mặc, viết lách, chia sẻ, nói năng, vv tự nó sẽ là biểu hiện tự nhiên của giá trị cốt lõi ấy mà thôi. Thay đổi, là từ trong ra ngoài. Còn đánh cho nó bóng ở bên ngoài, chỉ để che giấu một mớ đen đúa ở bên trong, thì có ngày sẽ bị mang ra ném đá. Sống vậy chi cho khổ sở. Thế kỷ này, sự thật là hàng quý giá, chân thật trở thành thứ hiếm hoi. Ai có mấy thứ này, sẽ nghiễm nhiên thành personal brand mà khỏi cần mất công xây dựng. Vậy đi! Tôi chẳng phải KOL, cũng chẳng có chiến lược hay kế hoạch và một đội ngũ xây dựng thương hiệu cá nhân gì. Tôi chỉ sống là chính mình mỗi ngày, và là tôi trong mọi hoàn cảnh mà thôi.

Cho các bạn startup, SME có tầm nhìn vươn ra thế giới. Kinh tế thế kỷ 21 là kinh tế thành phố, nghĩa là ta sẽ map thị trường thế giới và khu vực bằng những trung tâm thành thị có tiềm năng khác nhau, để biết tấn công liền ở đâu, gieo hạt ở đâu, và để cái nào lên bản đồ ngắm nghía và theo dõi. Cái bản đồ này, trích từ báo cáo World Cities của JLL, là nguồn tham khảo cực hay cho các bạn nhé. Lưu lại và đọc cho kỹ, sử dụng khi các bạn lên kế hoạch quốc tế hoá. 1. Established World Cities: Những thành phố đã phát triển - The Big Seven – 7 thành phố hàng đầu: 7 thành phố đã phát triển nhất trên thế giới, chiếm ¼ tổng đầu tư về địa ốc trên thế giới. Đây là những trung tâm có quyền lực mềm lớn nhất, là nơi dừng chân của các tập đoàn và nhà đầu tư xuyên biên giới. - The Contenders – Thành phố : nhóm 10 thành phố đang vươn lên, chưa được như Big 7 nhưng đang cạnh tranh thu hút nhân tài, nguồn vốn, và thị trường thế giới. 2. World Cities: Thành phố toàn cầu - The ‘Innovators’ – Thành phố sáng tạo: đây là những thành phố dẫn đầu thế giới về khả năng khoa học công nghệ và môi trường kinh doanh, thúc đẩy kinh tế sáng tạo và khởi nghiệp. Những thành phố này cũng đang là điểm đến hot nhất về đầu tư địa ốc. - The ‘Lifestyle Cities’ – Thành phố phong cách: là những thành phố hot nhất về phong cách sống, với chất lượng sống. Vì là thành phố có tính cách toàn cầu, thương hiệu thành phố toàn cầu trở thành tài sản thương hiệu mạnh nhất của họ. Giá thuê ở đây dĩ nhiên là thuộc hàng cao nhất thế giới. - The ‘Influencers’ – Thành phố ảnh hưởng: đây là những thành phố tạo ra tầm ảnh hưởng lớn nhất tại khu vực địa lý của họ và trên thế giới. Nhiệm vụ của những thành phố ảnh hưởng này là kết nối các khu vực thương mại và các tập đoàn, tổ chức đa quốc gia. 3. Emerging World Cities: Những thành phố mới nổi - The ‘Megahubs’ – Thành phố siêu lớn: đây là những thành phố cực lớn về dân số tại các nền kinh tế đang phát triển, trở thành những trung tâm quan trọng về dịch vụ và bán lẻ. - The ‘Enterprisers’ – Thành phố kinh doanh: đây là những thành phố đang chuyển động rất nhanh, tăng cường hiệu quả và môi trường sáng tạo. Đây là những thị trường địa ốc sôi nổi nhất trên thế giới. - The ‘Powerhouses’ – Nhà máy năng lượng: đây là những thành phố chứa đựng sức mạnh kinh khủng nhất, đang chuyển mình từ kinh tế công sản xuất sang kinh tế dịch vụ và tham gia xây dựng giá trị cộng them cao hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là những thành phố được chính phủ hỗ trợ nhiều nhất để chuyển mình thành thành phố toàn cầu. Tất cả nhóm này, đều là các thành phố của Trung quốc. Thành phố Hồ Chí Minh có tên trong bản đồ nhe, nhóm The Enterprisers.

Ai cũng hỏi, sao không thấy chị đi vô văn phòng làm việc. Trả lời, từ 15 năm nay khi làm việc quốc tế, tôi đã quen làm việc di động và online rồi. Hồi còn làm thuê, mỗi năm tới tổng hành dinh họp mỗi quý một lần. Còn lại, team base khắp thế giới, bay đụng nhau ở nước nào thì tụ lại họp quốc gia đó. Còn lại, tương tác với nhau qua platform quản trị chung của tập đoàn. Họp online thì Skype, Google Hangout, Zoom gì đó là xong. Còn lại, làm việc với đối tác qua whatsapp, viber, line, messenger, wechat. Nước nào sử dụng chat app nào nhiều thì mình làm việc với họ qua chat app đó. Làm dự án, mỗi người một expertise – chuyên môn khác nhau, yêu cầu chuyên môn phải cực giỏi, phải biết tự quản trị bản thân, phải hết sức có trách nhiệm với team và dự án, vì bản thân làm không đúng cam kết sẽ ảnh hưởng lớn đến kết quả cả dự án. Làm dự án và teamwork kiểu này, chẳng ai quản trị mình, ngoài bản thân mình và giá trị tín nhiệm ta đặt ra cho bản thân. Nếu bản thân không deliver – làm đúng theo trách nhiệm đã cam kết, thì tự mình loại mình ra khỏi team thôi, không cần giải thích lòng vòng gì nữa cả. Không ai có thời gian và sức lực để đi tư vấn, coaching, dạy dỗ gì ai hết. Tất cả lớn hết rồi, và là expert rồi, làm được thì join vào dự án, không làm được thì tự đào thải. Ngày xưa, chuyện này hiếm, vì chỉ những ai làm việc xuyên lục địa mới thế, và chỉ những thị trường đã phát triển mới thế. Còn giờ, trong sự chuyển mình của thế giới, của 4.0, của thế kỷ 21, nền tảng lao động mới là the gig economy hay the expertise economy – kinh tế chuyên gia. Do tác động của tự động hoá, của số hoá, của thời đại acceleration – tăng tốc, của thời kỳ collaboration – cộng tác, thị trường lao động của tương lai là sự cộng tác cùng triển khai dự án của những expert – chuyên gia trong từng lĩnh vực. Trong 5 năm tới, theo diễn đàn kinh tế thế giới, số lượng lao động chuyên gia này sẽ tăng gấp 3 lần. Hiện tại, lao động tại các quốc gia đã phát triển như Mỹ, Tây Âu, thị trường lao động freelance kiểu chuyên gia đã phát triển đến 40-50% tổng số lao động đang tham gia làm việc. Tại các quốc gia đang phát triển, con số này đang gia tăng nhanh chóng theo xu hướng, từ 20-30%. Với sự thay đổi cực lớn trong xu hướng lao động này, cả người đi làm và doanh nghiệp đều phải thay đổi cho phù hợp. Ai cũng hỏi, sao không thấy chị nhiều nhân viên. Vì vậy đó. Tôi không tuyển nhân viên full-time mấy, trừ những vị trí rất cần thiết. Còn lại, tìm người giỏi nhất tham gia từng dự án. Ai làm tốt thì cộng tác tiếp. Ai làm không tốt thì loại ra luôn. Quản trị khoẻ re, vì người đã gọi là chuyên gia và biết cộng tác thì mình khỏi cần phải nói gì nhiều cả. Họ phải tự biết quản trị bản thân để deliver – hoàn thành cam kết dự án theo KPI đã đề ra. Đây là xu hướng tất yếu của thế giới trong nhiều năm sắp đến. Câu hỏi là, bạn trẻ Việt Nam đã sẵn sàng cho xu hướng này chưa? Câu trả lời là, hoàn toàn chưa. Muốn tham gia và tồn tại trong thị trường này, bạn phải có các kỹ năng quản trị bản thân, quản trị dự án, kỹ năng công tác, sáng tạo, giao tiếp, phải có tư duy độc lập, có tinh thần trách nhiệm cực cao. Những kỹ năng này, thế hệ trẻ Việt Nam không được trang bị và cũng không quan tâm trang bị. Chẳng hiểu vì sao, các bạn mắc một căn bệnh là bệnh dependence - phụ thuộc. Bản thân không có chính kiến, không biết cách suy nghĩ độc lập, không biết phản biện, không dám tự đưa ra quyết định. Chuyện gì cũng hỏi người khác, đẩy người khác, nhờ người khác, đổ người khác. Còn không biết phải quyết định sao, thì im, bỏ qua, chìm xuồng. Trời ơi, cả dân tộc thế thì làm sao nói chuyện hội nhập thế kỷ, hội nhập quốc tế gì cho được. Nhưng giờ nước nó ngập tới chân rồi. Với The gig economy, the expertise economy, một là bạn tự thay đổi tư duy, học kỹ năng để tồn tại và hội nhập. Hai là bạn thất nghiệp. Khỏi đi làm chi cho mệt. Ở nhà ba má nuôi cho dễ. Còn thất nghiệp quá không biết làm gì thì khởi nghiệp đúng hông? Tính kiểu đó thì khởi nghiệp chắc ăn thất bại, khỏi cần xem business canvas – mô hình kinh doanh gì hết là cũng hiểu. Thôi suy nghĩ cho nghiêm túc đi ha. The expertise economy là ở dưới chân rồi. Hình: Điều gì làm bạn muốn làm việc freelance? - 36%: khó kiếm việc full-time - 54%: phù hợp với nhu cầu / mục đích cá nhân - 10%: khác Nguồn: Adecco

Chuyến tàu này dừng lại. Họ nháo nhào lao ra, cuống cuồng chạy để kịp thót lên khoang tàu ở platform đối diện. Bị cuốn theo tâm lý đám đông, tôi cũng luống cuống lao ra. Cửa khoang đánh sập vào nhau, tôi giật mình lùi lại. Những gương mặt vô hồn dán vào màn hình di động, họ trôi qua trôi qua. Chỉ còn một bóng đen cô độc ngẩn ngơ trên sân ga, “Ủa tại sao mình phải chạy?” 60 giây, một cuộc cross-over, là khi 2 chuyến tàu lao về hai đích đến khác nhau, gặp nhau tại một sân ga nào đó, đậu trên 2 platform đối diện, để tiết kiệm thời gian chuyển tàu cho những ai cần đổi line, túa về những miền địa lý khác nhau, trên một bản đồ các đường tàu qui định sẵn. Ngày đó, giờ đó, giây đó, ta phải dừng lại trên sân ga đó, và phải cross-over trong tích tắc 60 giây. Tại sao ư? Ta chẳng bao giờ tự hỏi tại sao. Chỉ biết rằng, cuộc đời vốn qui định thời gian cho ta như thế. Cho kịp giờ làm, cho kịp giờ hẹn, cho kịp giờ về, cho kịp phát hiện ra một nỗi đau vỡ vụn, cho kịp ngỡ ngàng khi ai đó chẳng chờ ta. Thuật toán cuộc đời, ai đó đã code sẵn cho trò chơi rat race – đua chuột. Và ta, cứ thế cross over. Nếu biết, đó là cuộc cross over sau cùng giữa hai chiều không gian chẳng bao giờ giao nhau nữa, khi hốt hoảng nhận ra ta đã lên chuyến tàu bên kia của một thế giới không cùng hệ ngân hà, ta có tiếc chăng một kiếp cuống cuồng? Ta có bị nỗi đau quá khứ vật mình cong oằn trên sàn tàu của một kiếp lạ bơ vơ, tiếc nuối bao cấu cào tích góp, bao phụ bạc dọc thân đời, bao hờ hững thân bất do kỷ vì nghìn vạn lần cross-over như thế? Ta có muốn slo-mo? Ta có ước ao Groundhog day – Ngày chuột chũi – xin cho ta sống lại một hôm nay chỉ để sửa chữa những sai lầm quá khứ? Ta có xin cuộc đời trả ta về với những điểm cross-over, chỉ để ngắm nhìn từng bước chậm thảnh thơi? Cross-over, ta cần 60 giây, hay cần cả một đời, chỉ để hiểu ra rằng, một kiếp người, có thể rất nhanh và rất chậm.

Don't bother finding answers, if you haven't asked the right questions Đời người, nhiều khi ta bất chợt dừng lại ngẩn ngơ, hỏi bản thân mình đang làm gì ở chốn ni. Có khi ta mất định hướng. Có khi ta không sure về con đường mình đã chọn, đang đi. Có khi, ở một quãng nào đó của hành trình, tự nhiên bị đời lôi ra quánh cho một trận ngã tan hoang mà chẳng hiểu đầu cua tai nheo. Đã là người, ắt phải chịu khổ, one way or another - không kiểu này thì kiểu khác. Cho nên, nghĩ rằng, nếu đã sinh ra và tất yếu sẽ mất đi, thôi thì chọn sống sao cho có vài ba ký lô ý nghĩa. Chớ không lẽ, đến đi đời chẳng buồn quan tâm, nhắm mở mắt cạn một giấc chiêm bao, thảng thốt chẳng hiểu vì sao ta tồn tại. Vậy nên, tôi nhắc mình mỗi ngày bằng ba câu hỏi. Am I learning something new today? - Hôm nay ta đã học được điều gì mới? Khi ta không còn quan tâm, không còn curious - muốn tìm hiểu và tiến hoá, ấy là khi với thế giới ta thật ra đã chết rồi. Khoảng đời còn lại, chỉ là vật vờ cho qua bữa. Am I helping others - Ta có đang giúp ai đó? Khi những gì ta đang làm chỉ để trả lời cho những mong muốn rất cá nhân, thế giới nhỏ như hạt máu đen. Ta loanh quanh, phát cuồng vì cái sự nhỏ nhen của nó. Khi ta mở vòng tay ra, thế giới là vũ trụ. Hơi thở, bỗng đong đầy mùi thơm trời đất. Cuộc đời, bỗng mênh mang vạn nẻo thênh thang. Do I love what I do - Ta có yêu những chuyện đang làm? Trên đời không có gì khổ bằng, oằn oại cắm mặt vào những việc ta ghét cay ghét đắng. Nếu không được chọn hay không đủ can đảm chọn làm điều mình yêu thích, dù lý do có là gì, ta cũng đang cầm tù sự tự do trời đất vốn ban cho. Tôi hỏi mình, để nắng vẫn ngập tràn từng bước lạ mỗi ngày, cho đến khi, đường chân trời dần khép lại. Don't bother finding answers, if you haven't asked the right questions - Đừng lo tìm câu trả lời, nếu ta còn chưa đặt cho bản thân những câu hỏi đúng.

Lần đầu tiên, đi xe buýt từ sân bay Incheon về khách sạn, vì ban tổ chức sắp xếp thế. OK! There's always a first - Chuyện gì cũng có lần đầu. Làm những điều mình chưa bao giờ làm, cũng là một sự học. Dò cái lộ trình, 11 điểm dừng mới tới mình. My God! Thôi kệ, lấy điện thoại ra viết lách cũng xong. Bản ngồi phịch xuống cái ghế kế bên, thở một phát rõ dài. Mệt quá rồi hả? Bản cười, ờ từ Xian bay qua. Cô người đâu? Việt Nam Ồ. Đi chơi hay đi làm việc? Định đi chơi, mà chắc phải lo xong công việc trước. Anh người Hàn mà sao đi tuyến khách sạn? Người Hàn, mà giờ làm việc ở Trung Quốc. Lâu lâu về quê công tác. Ủa anh về lâu hôn? Có mấy ngày hà. Mới holiday 2 tuần trước ở cũng được một tuần. Nghỉ lễ gì hả? Ờ nghỉ lễ Tạ ơn. Lễ này ở Hàn là lễ lớn, dẫn cả vợ con về thăm ba má. Rồi bản như tìm được người kể chuyện, nói qua Trung Quốc hồi đầu định 2 năm thôi, vì bản không thích Trung Quốc. Bản nhớ nhà, muốn về lại Seoul, nhưng công ty yêu cầu ở thêm. Vậy là kéo ra, kéo giờ đã 4 năm. 'Ở Xian làm expat, con học trường quốc tế, nhà có người làm. Về thăm mẹ phải lăn vào bếp làm cơm, vợ càm ràm muốn xỉu'. Mà thôi, bản nói, còn hơn ở Seoul đắt đỏ quá, căn hộ trung tâm tính cả 2-3 triệu đô. Việc làm thì quá cạnh tranh. Bạn bản đi làm Samsung, làm tới khuya, không weekend gì ráo. Áp lực lắm. Em gái bản, áp lực quá không chịu nổi, thiếu điều tâm thần, phải bỏ Seoul về quê ở với ba má cả năm nay. Bản kể, Hàn Quốc đời người gói trong một mớ áp lực. Hồi còn đi học, 5g tan học, bản phải ở lại trường ăn tối, học phụ đạo, dò bài tới 10 giờ đêm. Trời ơi nghĩ coi, ngày nào cũng vậy, cuối tuần còn học thêm, muốn bức tử. Mà nhà nào cũng vậy, nên ai cũng cuống cuồng ép con. Nhỏ ép học. Lớn ép làm. Job security - có công ăn việc làm ổn định là mối quan tâm hàng đầu. Chứ giờ kinh tế xuống quá, đại học ra thất nghiệp đầy trời. Ai mà không sợ? Rồi anh định chừng nào về lại Seoul? Phải thêm vài năm, lấy benefit của nhà nước dành cho mấy đứa phải theo gia đình đi học ở nước ngoài. Điểm vào đại học lấy thấp hơn. Chứ 2 đứa con gái bạn, học lơ ngơ trường quốc tế quen rồi, về Seoul đấu không lại dân Hàn. Còn công việc anh sao? Thôi, ráng làm thêm 10 năm. 10 năm nữa, AI nó thay kiểu kỹ sư như tôi rồi. Việc đâu nữa mà làm? Giờ thời công nghệ, kỹ sư kinh nghiệm 1 năm hay 10 nó cũng như nhau. Nhiều khi buồn muốn chết. Rồi hai đứa con anh định cho học gì thời buổi AI? Trời ơi, đề tài này hot trong nhà tui. Vợ chồng tranh cãi. Con thì chúng chẳng quan tâm. Giờ cũng chưa biết phải làm sao nữa. Thế kỷ 21, đành chấp nhận hoàn cảnh mới chứ sao. Anh có tiếc gì về quá khứ hay không? Có chứ. Thời của tui, còn biết hiếu đạo lo cho ba má mình. Tới đời con, tụi nó sure luôn là không có quan tâm. Cho nên, vợ chồng lo ky cóp dưỡng già, không trông chờ gì vô mấy đứa con. Đêm Seoul sập xuống tự lúc nào không biết. Xe phanh gấp. Bản bắt tay giã từ. Giọt đêm lấp đầy trên từng bước vội xa....

'Em không cách nào tìm được thông tin này', bản nói thế và tôi cười. Trên đời này, nghĩ không thể thì sẽ chẳng có gì là có thể. Đã nghĩ là không thể, mọi giác quan tự đóng lại, mọi kết nối với thế giới 'có thể' bị cắt đứt, mọi cơ hội tìm ra điều 'có thể' nó dậm dật bỏ đi. Ta hông liên quan gì đến 'có thể'. Ta tự thôi miên mình 'không thể'. Ta đắc thắng chứng minh, 'Thấy chưa, đã bảo là không thể'. Ừa, ta muốn vậy mà. Ta mặt mũi nào chứng tỏ bản thân sai. Ta sẽ làm mọi thứ, tận mọi lực, cho người đời cam chịu rõ ràng là không thể. Ta cũng rảnh ghê há. What happens to the solutions - Cuối cùng giải pháp ta cần tìm là gì? Sao tự nhiên lạc đề thành chứng minh điều không thể để làm chi? Không lẽ mình sinh ra, chỉ để đi tìm những điều 'không thể'? Hay bạn thích sống cuộc đời 'không thể'? Hay trần gian, chẳng qua vốn là chốn đoạ đày, nơi con người chỉ 'không thể' mà thôi? Nghĩ 'có thể', mọi giác quan và cơ hội mở ra. Ta kiếm tìm, lùng sục, hỏi han, double check, triple check để tìm ra lời giải. Vậy, là ta học. Vậy, là ta tiến hoá, phát triển bản thân mình. Có khi, không phải là không có, chỉ là ta chưa tìm. Không phải không tồn tại, chỉ là ta chẳng thấy. Tư duy mở ra, giác quan mở ra, tâm hồn mở ra, ta rồi sẽ nhìn thấy những điều kẻ khác vẫn cho là 'không thể'. Magical - Kỳ diệu quá phải không? Thần tiên quá phải không? Ừa, cuộc sống này, kỳ diệu là điều có thể, khi ta tin rằng điều có thể ở quanh ta. Giờ, bạn thử lấy cây viết và tờ giấy ra, viết những điều bản thân cho là không thể. Tôi không thể: 1. 2. 3. 4 5. Từng chiếc, từng chiếc một, thử make the impossible possible - biến điều không thể thành có thể, bắt đầu từ cách tư duy có thể hay không thể của chính mình.